MUJI DHE HALILI PO VJEN RËNDË…

February 6th, 2013


Përgatiti Albert HABAZAJ/ studiues *)/

 Ky libër i publikuar nga botimet Toena: “Të njohësh gjakun tënd” me autor Mujo H.Gjondedaj është tregues i një shkalle të re të emancipimit të mendimit, kulturës dhe historisë sonë. “Jam historian se kam jetuar me historianë, të thjeshtë por jetësorë në vërtetësinë e tyre, që nga Sali Resuli, Rustem Hyseni e deri te burrat më me emër të Tërbaçit tonë” thotë 80 vjeçari pas botimit të librit monografik, të cilin prof. Ago Nezha e vlerëson edhe për titullin poetik. Korifeu i valles së rëndë të Tërbaçit na shfaqet në këtë moshë të bardhë si një autor i emancipuar edhe për faktin se trajton në libër rrënjët e degët e Gjondedajve në breza pra si meshkujt, ashtu edhe femrat e fisit. Për gjakun e babës, për rrënjën e lisit kanë shkruar e shkruajnë të gjithë ata që bëjnë libra; por për qumështin e nënës, tamlin për degën e gruas autorët e deri sotëm nuk kanë shkruar patjetër jo se u ka munguar dashuria për nënat, motrat, bijat, por sepse zgjedha tendencioze e patriakalizmit mesjetar ua ka bllokuar e rënduar dorën e shkrimit deri në ndalesë.

Ishte pikërisht 80-vjeçari bragjinas që e theu këtë tabu me ç’ka shkroi e botoi ashtu siç i ka dëgjuar, ashtu si i di ai, sepse në virtytet që ka Tërbaçi: unitetin, besën, mikpritjen e patriotizmin, bijat janë djepi ku u përkundën, u rritën të shëndetshme dhe u shpërndanë këto vlera me mesazhe mirësie. Me shpirt disa vargje po më dalin nga zemra për Mujo Halilin e Tërbaçit:

 

Porsi Muji dhe Halili po vjen rëndë

Një lis i gjallë, ky Mujo Gjondeda

Me librin e veçantë: “Të njohësh gjakun tënd”

Një histori vitale, shkarkuar nga legjendat.

 

Rrënja është Tërbaçi, fisi është si ind

Kur ka rrënjë të thella, pema kokrra lindi;

Ky libër i bukur vetëm me të vërteta

Po troket denjësisht nëpër biblioteka.

 

Shoqata Kulturore Atdhetare “Labëria” dhe Instituti i Librit dhe i Promocionit “Toena” organizuan paraqitjen e librit “Të njohësh gjakun tënd” të autorit Mujo H.Gjondedaj, në mjediset e Pallatit të Kulturës “Labëria”, Skelë, të shtunën e 15 majit 2010, siç bëmë dhe njoftimin në numrin pararendës të gazetës “Çika e Tërbaçit”. Shoqata Atdhetare –Kulturore “Tërbaçi” dega Vlorë sidomos, siguroi një mbështetje me pjesëmarrjen e tërbaçiotëve të Vlorës, krahas familjes.

Nderoi veprimtarinë me pjesëmarrjen dhe përshëndetjen e tij vetë kryetari i shoqatës “Labëria”, miku i Tërbaçit, prof. Ago Nezha. Në takim foli dhe personazhi i njohur, prof. Bardhosh Gaçe, përshëndeti nga miqësia dr. Asqeri Llanaj, kryetar i SHAK “Cakrani”, ndërsa kryetari i shoqatës Atdhetare-Kulturore“Tërbaçi”, shkrimtari Albert Habazaj falënderoi të gjithë njerëzit që harxhuan nga koha e tyre për t’u nderuar në këtë kuvend përurues, duke dhënë mesazhin që, me dëshirë, respekt e humanizëm, kush kontribuon për Tërbaçin është mbushur me mjaltë nga mirësia e tij.

Vërtet emocionuese ishte fjala Av. Dr. Jorgo Dhrami, qeparotasin nga Tërbaçi, që Bragjinin tonë e mori me vete, atje në ballë të Jonit dhe e respekton e nderon  nga Tirana. M’u kujtua “gjaku i shprishur” i De Radës, arbëreshit të madh nga Radhima me vargjet e tij:.. “s’po di cilën dashuri/le prapa e pakënaqur/duke rënë në pikëllim”. Mendoj se Tërbaçi mblodhi barkun e vetë atë ditë, ashtu siç e ka patur traditë pa pompozitet, se veprimi flet, duket…

Në plotësim të formatimit të veçantë të kësaj veprimtarie po përzgjedhim për lexuesin e gazetës “Dielli” ashtu si kohë më parë për gazetën tonë lokale “Çika e Tërbaçit” botimin e fjalës së dr. Jorgo Dhramit, dr. Asqeri Llanaj dhe emocionet e vetë autorit. Theksoj, për kujtesë se libri dhe përurimi i tij u realizua nga prof.as.dr.Farudin Gjondedaj, djali i vogël i autorit, shoku im i tetëvjeçares, gjithmonë ndër më të dalluarit dhe ndër më të pashfaqshmit artificialisht.

 

GJENEZË DHE AUTOKTONI E TË PARËVE TANË

-nga Av .Dr. Jorgo Dhrami (sot Pro.f as.)-

 

Si rrallëherë jemi mbledhur të gjithë së bashku, ne vëllezërit e tu të një gjaku, në qytetin tonë të shtrenjtë dhe heroik të Vlorës, për të promovuar librin tuaj të ndritur “Të njohësh gjakun tënd”.

Vepra e juaj e materializuar në këtë libër, ka vlera të jashtëzakonshme në çfarëdo lloj drejtimi qoftë. Vlerat e punimit tuaj fillojnë që nga titullimi i librit “Të njohësh gjakun tënd” e gjer në gërmën e fundit të këtij shkrimi. I tërë ky shkrim pasqyron dhe mbart në vetvete, një punë kolosale tuajën, si në gjurmimin, grumbullimin e sistemimin e fakteve, ngjarjeve e rrethanave, ashtu dhe në analizën kritike e shkencore të tij, duke e parë dhe trajtuar këtë material një për një dhe të tërë së bashku. Kjo mënyrë studimi apo e thënë ndryshme, kjo metodologji studimi dhe vlerësimi, përshkoj gjithë veprën tuaj nga fillimi deri në fund, duke zbatuar kështu në mënyrë fanatike parimin universal shkencor që të mundëson zbulimin e së vërtetës ose të shkuarit tek ajo. Dhe ky studim i bërë nga ana e juaj, është i lidhur kryekëput me gjenezën dhe autoktoninë e të parëve tanë. Pikërisht këtu qëndron vlera e madhe historiko-shkencore e materialit tuaj për të cilin jemi mbledhur sot.

Mendimi i juaj, i shprehur dhe i mbrojtur me bindje në këtë punim, mbi origjinën apo gjenezën e të parëve tanë, mua më duket se, nuk është thjesht një d dëshirë për të qenë ata dhe ne të tjerët së bashku me ta, autoktonë dhe jo të prejardhur, por është një përfundim i mbështetur në të dhëna historike, ndonëse akoma jo të plota deri më sot, si dhe në trashëgiminë verbale që brezat i kanë lënë njëri-tjetrit, të ardhura deri në ditët tona. Këto dy elemente të domosdoshëm që nevojiten në këto raste, mendoj se në librin tuaj, mbështjellin këtë të vërtetë, ashtu siç mbështjellin Tërbaçin tonë të dashur dhe të respektuar, malet e lartë gjigande që e rrethojnë atë.

Në këtë vështrim do të thosha se, propozimi i juaj për mbajtjen e një kuvendi mbarëvëllazëror për studimin e këtij problemi, do të përforcojë, përsosë dhe saktësojë më tej, këtë realitet.

Duke e përfunduar fjalën, në emrin tim, të familjes sime, si edhe të gjithë vëllezërve tanë Bragjinas të fshatit të Qeparoit, ju urojmë nga zemra për këtë vepër historiko-shkencore me vlera të mëdha, jetë të gjatë, dhe, punime të tjera me vlera të tilla. Ndërkohë, duke qenë  i lumtur që m’u dha rasti dhe mundësia të përshëndes të gjithë vëllezërit e mi të një gjaku, Tërbaçiotë, kudo që jetojnë apo punojnë, për një jetë të lumtur si dhe të gëzojnë të gjitha të mirat e kësaj bote.

 

 

PËRSHËNDETJE autorit të monografisë “Të njohësh gjakun tënd”

Nga  Asqeri LLANAJ, kryetari i shoqatës atdhetare-kulturore “Cakrani”

 

Në emër të shoqatës atdhetare-kulturore “Cakrani”, ju shpreh përshëndetjet më të përzemërta juve z. Mujo Gjondedaj autor të monografisë; “Të njohësh gjakun tënd”, fisit Gjondedaj dhe gjithë pjesëmarrësve në këtë ceremoni. Nëpërmjet kësaj monografie, të realizuar me një punë të palodhur kërkimore-shkencore, me humanizëm, vullnet, objektivitet e këmbëngulje, kini arritur të pasqyroni e mbroni dinjitetin dhe vlerat e fisit Gjondedaj si pjesë përbërëse e Tërbaçit.

Do ta filloj me një thënie të Edith Durhan: “Njeriu duhet të bëjë detyrën e tij edhe në qoftë se nuk rron të shohë përfundimin. Ata që do të vijnë pas tij, do të kenë përfitim prej punës së tij”.

Vlerat historike, të gërshetuara me vlerat shpirtërore, me të dhënat arkeologjike, etnografike, kulturore, zakonore e arsimore, si dhe me atdhetarinë në shekuj, përbëjnë një kontribut dinjitoz dhe investim madhor që kanë bërë brezat në kohëra. Juve, i nderuari Mujo, nëpërmjet këtij botimi, kini bërë të mundur arshivimin bruto të të gjitha vlerave të fisit Gjondedaj, duke i hedhur ato me kujdes e mundim shpirtëror, gjë që do të ndjehet e transmetohet brez pas brezi si një kurorë krenarie e lavdie për emrin e origjinës, Gjondedaj Tërbaç, në këtë mënyrë, ky emër do ngulitet më fort në shpirtin e secilit, duke i shtuar jetën, pavdekësinë.

Në historinë e fisit Gjondedaj është skalitur atdhedashuria, uniteti, mikpritja, patriotizmi i njerëzve që kanë bërë histori, e luftërave në kohë të ndryshme e njerëzve që vlerat e Gjondedajve i kanë transmetuar e trashëguar ndër breza si vlera kombëtare shpirtërore e atdhetare. Edhe vetë juve, z. Mujo, jeni shndërruar në vlerë qytetarie, në më shumë se një figurë popullore dhe meritoni nderim për obligimin shpirtëror e moral për t’i sjellë vlerat e fisit Gjondedaj në ditët e sotme ashtu, të gjalla, si dikur.

Për të gjitha këto, edhe një herë ju shprehim përshëndetjet më të përzemërta dhe mirënjohjen më të çiltër për obligimin tuaj sa shpirtëror e qytetar, aq dhe intelektual e atdhetar.

 

EMOCION LOGJIK PAS FESTËS

-nga Mujo Gjondedaj, autor i librit-

 

Në këtë libër jam munduar, që aq sa unë dija, dhe arrita të grumbulloj materiale, ti shpreh ato qartë pa zbukurime apo tepri. Uroj që t’ia kem arritur qëllimit. Mendoj se mund të ketë dhe pasaktësi të vogla por këto nuk janë të qëllimshme por objektive.

Mendoj se nuk kam shkruar gjëra të paqena apo sajuara duke qenë sa më i kujdesshëm. Gjenezën e copëzova sipas vëllazërive apo kryefamiljarëve duke e skicuar në fletë të veçanta. Kjo për faktin se duke qenë shumë e madhe, mëhalla nuk mund të hidhej në një fletë të vetme, dhe arsyeja e dytë ishte se duke u vendosur pranë çdo vëllazërie do ti shërbente më mirë lexuesit për ilustrim. Për të bërë këtë skicë sa më të kuptueshme vendosa një bosht, duke marrë si qendër Xhebro Habilin. Këtë nuk e bëra se nuk i përkas kësaj dege, por sepse vendbanimi i hershëm i Xhebros ka qenë në qendër. Ndërsa Jazojt janë të vendosur në të majtë, ndërsa Bojkojt në të djathtë.

Pema gjenealogjike fillon në bazë me Gjin Kriqin dhe përfundon me brezin e Xhemal Gjondedës duke shikuar nga e majta në të djathtë. Nuk jam i sigurt sa ja kam arritur qëllimit për të qenë i kuptueshëm për lexuesin.

Jam përpjekur të bëj nga një biografi të shkurtër për brezin e parë dhe të dytë me aq sa dija vetë, dhe materialet që munda të grumbulloj. Për brezin e tretë vendosa vetëm emrat. Fëmijët tanë le ti zhvillojnë ato më tej. Më duhet të bëj edhe një sqarim për gjenezën, qoftë për gjakun tim apo të jashtëm, duke mos pretenduar se ajo është perfekte, mbasi nuk ka asgjë të shkruar për krijimin e fshatit se ajo është perfekte, mbasi nuk ka asgjë të shkruar për krijimin e fshatit dhe ecurinë e brezave në shekuj.

Por, për mendimin tim kjo skemë është më e mira për arsye se ajo është e bazuar në sygjerimet dhe mendimet e tre burrave të moçëm e të mençur të fshatit. Ata ishin: Çelo Shako Dedaj, Abaz Laçe Dedaj dhe Halil Hysen Gjondedaj. Kjo ngjarje zë fill në vitin 1946 kur një ekip i Institutit të Historisë erdhi në fshatin Tërbaç. Qëllimi i ekspeditës ishte të mblidhte të dhëna për ecurinë e brezave të fshatit me qëllim krijimin e historikut të tij.

Nisur nga ato që dëgjova dhe fiksova, qysh në atë kohë, më lindi ideja që të dokumentoja diçka lidhur me gjenezën e mëhallës Gjondedaj. Në vitin 1948 bazuar edhe me të dhëna nga babai im, Halil Hyseni, dhe me ndihmën e “disenjatorit”, mësuesit të nderuar Kujtim Mici, skicova në një karton të cilin e vara në mur, ecurinë e brezave të mëhallës Gjondedaj. Kushdo që vinte në shtëpi bëhej kureshtar dhe shikonte ecurinë e brezave të mëhallës Gjondedaj. (Në atë kohë, askush nuk kishte në fshat një skicë të tillë).

Mbas viteve ’90 janë botuar shumë libra që flasin për fshatin tonë. Vërej se pavarësisht se bëhet fjalë për figura të shquara të fshatit apo familje dëshmorësh ka ekzagjerime e tepri. Kjo konstatohet  edhe nga bashkëfshatarë që i kanë jetuar ato kohë dhe janë ende gjallë.

Kam mendimin se për gjenezën e fshatit duhet organizuar një aktiv apo kuvend me përfaqësues të të gjitha mëhallëve në mënyrë që me njohuritë e tyre, e kaluara historike të ruhet dhe tu përcillet brezave të ardhshëm.

Unë i qëndroj fort pikëpamjes se Tërbaçi ka një popullsi autoktone dhe nuk është i ardhur nga ndonjë krahinë tjetër, ashtu siç pretendohet shpesh. Këtë përfundim, i cili nuk është vetëm i imi, e argumentoj me faktin se ky vendbanim është banuar në shekuj nga tërbaçiotë. Gjithashtu të gjitha toponimet në fshat kanë emra katolik, p.sh: Qafa e Shëngjergjit, Shënkolli, Hunda e Shënmitrit etj., apo mbiemrat: Gjinaj, Gjikaj, Gjokaj, Gjondedaj. Edhe defterët në kohën e Turqisë në vitet 1431-1520-1583, emrat i kanë katolikë. Mendoj se edhe emri i fshatit TËRBAÇ mund të rrjedhë nga fjala “tërë bashkë”. Kjo argumentohet me faktin se gjatë gjithë shekujve ky fshat ka qenë i bashkuar.

Për të gjitha ato ç’ka thashë më lartë nuk është vetëm dëshira por edhe bindja ime. Kjo edhe për faktin se nuk ka dokumente të kohës, veç atyre që përmenda më lart. Këtë e them çiltër e me zemër të pastër. Do të dëshiroja dhe do të gëzohesha  shumë sikur të gjendeshin dokumente të reja të mbështesnin pikëpamjen time mbi origjinën e fshatit pavarësisht nëse do të jetoja apo jo. Një referencë shumë e mirë për këtë problem do të ishte libri i dr. Selim Beqirit: “Si u krijua dhe mbijetoi Tërbaçi”.

Mendoj dhe shpresoj se lexuesi do të më kuptojë për atë që i kisha vënë objektiv vetes,  me modesti mendoj se e arrita. Të gjitha ato që kam shkruar nuk i kam bërë për t’u dukur apo për t’i bërë oponencë dikujt. Kështu i kam perceptuar gjërat dhe kështu i kam shkruar.

Edhe një herë u kërkoj të falur pjesëtarëve të gjakut tim (Mëhallës Gjondedaj), për çdo pasaktësi apo ndonjë gabim tjetër. Në qoftë se do të kishte të tilla, ju siguroj se kurrsesi nuk janë të qëllimshme, por thjesht lidhen me vështirësitë e mbledhjes së informacionit dhe moshës time të kaluar.

*) Drejtor i Bibliotekës Qendrore “Nermin Vlora Falaschi”

Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë, Albania

 

Tags: ,

Leave a Reply