Përgatiti: Rafael Floqi/

Dow bie 864 pikë dhe aksionet japoneze pësojnë rrëzimin më të keq që nga viti 1987 mes shqetësimeve të ekonomisë amerikane.

NJU JORK (AP) – Pothuajse gjithçka në Wall Street ra të hënën pasi frika për një ngadalësim të ekonomisë amerikane po përkeqësohet dhe po nis një tjetër shitje për tregjet financiare në mbarë botën.

S&P 500 ra me 2.4% në tregtimin e pasdites. Dow Jones Industrial Average u përkul me 864 pikë, ose 2.2%, që nga ora 13:25. East dhe Nasdaq ra 2.8%.

Rëniet ishin vetëm të fundit në një shitje globale që filloi javën e kaluar. Nikkei 225 i Japonisë ndihmoi në fillimin e së hënës duke rënë me 12.4% për ditën e tij më të keqe që nga përplasja e së hënës së zezë të vitit 1987.

Ishte shansi i parë për tregtarët në Tokio që të reagojnë ndaj raportit të së premtes që tregonte se punëdhënësit amerikanë ngadalësuan punësimin e tyre muajin e kaluar shumë më tepër sesa prisnin ekonomistët. Kjo ishte pjesa më e fundit e të dhënave për ekonominë amerikane që do të vinte më e dobët se sa pritej, dhe e gjithë kjo shtoi frikën se Rezerva Federale ka shtypur frenat mbi ekonominë amerikane për një kohë të gjatë përmes normave të larta të interesit me shpresën për të ulur inflacionin.

Investitorët profesionistë paralajmëruan se disa faktorë teknikë mund të përforcojnë veprimin në tregje, por humbjet ishin ende të mprehta. Indeksi Kospi i Koresë së Jugut ra 8.8% më i ulët, tregjet e aksioneve në të gjithë Evropën u ulën me më shumë se 1% dhe bitcoin ra nën 55,000 dollarë nga më shumë se 61,000 dollarë të premten.

Edhe ari, i cili ka një reputacion për të ofruar siguri gjatë kohërave të trazuara, ra me 1%.

Kjo pjesërisht sepse tregtarët filluan të pyesin nëse dëmi ka qenë aq i rëndë sa Rezerva Federale do t’i duhet të ulë normat e interesit në një takim urgjent, përpara vendimit të ardhshëm të planifikuar më 18 shtator. Rendimenti i thesarit dyvjeçar, i cili nga afër ndjek pritjet për FEDin, për një kohë të shkurtër u ul nën 3.70% gjatë mëngjesit nga 3.88% të premten vonë dhe nga 5% në prill. Më vonë u rikuperua dhe u tërhoq në 3.93%.

“FED mund të hipë mbi një kalë të bardhë për të shpëtuar ditën me një ulje të madhe të normës, por rasti për një ulje të ndërmjetme duket i dobët,” tha Brian Jacobsen, krye ekonomist në Annex Wealth Management. “Ato zakonisht rezervohen për emergjenca, si COVID, dhe një normë papunësie prej 4.3% nuk duket vërtet si një emergjencë.”

Ekonomia e SHBA është ende në rritje dhe një recesion është larg të qenit i sigurt. Fed ka qenë i qartë në lidhje me litarin që filloi të ecë kur filloi të rritej ndjeshëm normat e interesit në mars 2022: Të qenit shumë agresiv do të mbyste ekonominë, por nëse bëhesh shumë i butë do t’i jepte inflacionit më shumë oksigjen dhe do të dëmtonte të gjithë.

Ekonomisti i Goldman Sachs, David Mericle sheh një shans më të lartë për një recesion brenda 12 muajve të ardhshëm pas raportit të punës të së premtes. Por ai ende sheh vetëm një probabilitet prej 25% për këtë, nga 15%, pjesërisht “sepse të dhënat duken të mira në përgjithësi” dhe ai “nuk sheh disbalanca të mëdha financiare”.

Disa nga rëniet e fundit të Wall Street mund të jenë gjithashtu thjesht ajri që del nga një bursë që arriti në dhjetëra nivele më të larta të të gjitha kohërave këtë vit, pjesërisht nga një furi rreth teknologjisë së inteligjencës artificiale dhe shpresave për ulje të ardhshme të normave të interesit. Kritikët kanë thënë për një kohë se tregu i aksioneve dukej i shtrenjtë pasi çmimet u rritën më shpejt se fitimet e korporatave.

“Tregjet priren të lëvizin më lart sikur po ngjitin shkallët dhe zbresin sikur po bien nga dritarja”, sipas JJ Kinahan, CEO i IG America North. Ai i përcjell shumë nga shqetësimet e fundit me euforinë rreth uljes së AI dhe “një treg që ishte përpara vetes”.

Investitorët profesionistë vunë në dukje gjithashtu lëvizjen e Bankës së Japonisë javën e kaluar për të rritur normën e saj kryesore të interesit nga pothuajse zero. Një lëvizje e tillë ndihmon në rritjen e vlerës së jenit japonez, por gjithashtu mund t’i detyrojë tregtarët të dalin nga marrëveshjet ku ata huazuan para praktikisht pa kosto në Japoni dhe i investuan ato diku tjetër nëpër botë.

Aksionet amerikane zvogëluan humbjet e tyre të hënën pasi një raport tha se rritja për bizneset e shërbimeve të SHBA ishte një prekje më e fortë se sa pritej. Rritja u drejtua nga bizneset në artet, bizneset argëtuese dhe rekreative, së bashku me akomodimet dhe shërbimet ushqimore, sipas Institutit për Menaxhimin e Furnizimit. Yield-et e thesarit gjithashtu ulën rëniet e tyre pas të dhënave më të mira se sa pritej.

Megjithatë, stoqet e kompanive, fitimet e të cilave janë më së shumti të lidhura me fuqinë e ekonomisë, pësuan humbje të mprehta për shkak të frikës për një ngadalësim. Kompanitë e vogla në indeksin Russell 2000 ranë 2.8%, duke shuar më tej atë që kishte qenë një ringjallje për të dhe zona të tjera të rrahura të tregut.

MakPer më keq për Wall Street-in, aksionet e Big Tech gjithashtu ranë pasi tregtia më e njohur e tregut për pjesën më të madhe të këtij viti vazhdoi të shpërbëhej. Apple, Nvidia dhe një pjesë e vogël e aksioneve të tjera të Big Tech të njohura si “Shtatë madhështorët” e kishin çuar S&P 500 në rekorde këtë vit, edhe pse normat e larta të interesit rënduan pjesën më të madhe të tregut të aksioneve.

Por momenti i Big Tech u kthye muajin e kaluar nga shqetësimet që investitorët i kishin ngritur çmimet e tyre shumë të larta dhe pritjet për rritjen e ardhshme po i bën shumë të vështira për t’u përmbushur. Një sërë raportesh fitimi dërrmues që filluan me përditësimet nga Tesla dhe Alphabet shtuan pesimizmin dhe përshpejtuan rëniet.

Apple ra në masën3.9% të hënën pasi Berkshire Hathaway i Warren Buffett zbuloi se kishte ulur aksionet e tij të pronësisë në prodhuesin e iPhone.

Nvidia, kompania e çipave që është bërë fëmija i posterit të përfitimit të inteligjencës artificiale të Wall Street, ra edhe më shumë, 5.5%. Analistët ulën parashikimet e tyre të fitimit gjatë fundjavës për kompaninë pasi një raport nga The Information tha se çipi i ri i AI i Nvidia është vonuar. Shitja e fundit ka ulur fitimin e Nvidia për vitin në 104% nga 170% në mes të qershorit.

Për shkak se kompanitë Magnificent Seven janë më të mëdhatë në treg për nga vlera e tregut, lëvizjet për aksionet e tyre kanë shumë më tepër peshë në S&P 500 dhe indekset e tjera.

Shqetësimet jashtë fitimeve të korporatave, normat e interesit dhe ekonomia po rëndojnë gjithashtu tregun. Lufta Izrael-Hamas mund të përkeqësohet, e cila përtej numrit të saj njerëzor mund të shkaktojë edhe luhatje të mprehta për çmimin e naftës. Kjo po shton shqetësimet më të gjera për pikat e nxehta të mundshme në mbarë botën, ndërkohë që zgjedhjet e ardhshme në SHBA mund t’i përkeqësojnë më tej gjërat.

Wall Street ka qenë i shqetësuar se si politikat që vijnë nga nëntori mund të ndikojnë në tregje, por luhatjet e mprehta të çmimeve të aksioneve mund të ndikojnë në vetë zgjedhjet.

Kërcënimi i një recesioni ka të ngjarë të vendosë nënpresidenten Kamala Harris në mbrojtje. Por rritja më e ngadaltë gjithashtu mund të ulë më tej inflacionin dhe të detyrojë ish-Presidentin Donald Trump të përqendrohet nga fokusi i tij aktual në çmimet më të larta në përshkrimin e mënyrave për të ringjallur ekonominë.

Një treg i fortë pune mbështet shpenzimet konsumatore, gjë që nxit rritjen ekonomike. Lidhja midis punësimit dhe shpenzimeve do të mbetet një fokus kryesor në drejtim të zgjedhjeve presidenciale në SHBA, tha Quincy Krosby, kryestrategu global për LPL Financial.

“Kjo varet nga vendet e punës,” tha ajo. “Kur të arrijmë në ditën e zgjedhjeve, shkalla e papunësisë do të jetë jashtëzakonisht e rëndësishme.”

Nga Mimoza Dajçi/

Turistët dhe çmimet në Shqipëri janë bërë çështje dite, ngado që të rrotullosh pultin televiziv, ato lajme do të shohësh. Krahasuar me botën, kur nëpër aeroportet amerikane çdo minutë ulet e ngrihet një avion, SHBA-të njihen si një nga vendet që mirëpresin më së shumti vizitorë. Të paktën në New York, pas pandemisë ato janë plot, si rrjedhojë edhe hotelet. Për njewjorkezët ky është një fakt tepër i ndjeshëm i dukshëm. Rradhët nëpër lokalet ku serviret ushqim dhe ku janë ankoruar anijet turistike janë të gjata qysh herët në mëngjes, por nuk shikon askënd me mikrofon e kamera në duar duke i pyetur: “Si ju duket ushqimi, sa para shpenzuat sot, ku hani, ku pini, ku flini, ose sa para do të harxhoni për ditët në vijim” etj….Ose duke iu referuar edhe revistës shqiptare “Monitor” që shkruan: “Turistët që vijnë në Shqipëri, sa “koprracë”.

Personalisht këtë “fenomen të çuditshëm” po e has rëndom vetëm në Shqipëri e mendoj se është një praktikë e tepërt mediatike. Vendi ynë ka aq shumë halle e pikëpyetje të pazgjidhura, që gazetarëve nuk besoj t’i dalë koha për ti pasqyruar të gjitha, si dhuna në familje që është shqetësim serioz, korrupsioni, mos likujdimi financiar për ish të dënuarit politikë nga diktatura, shëndetësia, punësimi, strehimi etj. Aq më tepër që gjejnë kohë për të intervistuar të huajt, se sa harxhojnë ku e si i harxhojnë.

Askush nuk t’i fal të ardhurat mujore, jashtë ato njerëzia i fiton me djersë e mund të madh, e askush nuk ka të drejtë të gjykojë apo paragjykojë nëse ai/ajo janë koprracë apo jo. Edhe nëse janë është, nuk është biznesi i askujt të marrë nëpër gojë e të nëpërkëmbë të ardhurat e dikujt tjetër duke i përfolur e bullizuar në mënyrë të ulët turistët. Denigrimi duke përfolur xhepat e turistëve është bërë e modës në Shqipëri, e nuk ka të ndalur, por që në të vërtetë është një banalitet që tregon mungesë kulture dhe që nuk i shërben aspak të ardhmes së turizmit shqiptar.

Nëse jashtë pyet dikë se sa i ka të ardhurat mujore, tregon injorancë, i pyeturi jo që do ndihet i fyer, por sigurisht as përgjigjen që i kërkohet nuk ka për ta dhënë kurrë. Fakte bullizimi ndaj turistëve të huaj, qofshin shqiptarët që kthehen në atdhe për arsye të ndryshme kjo vihet re deri tek emisionet e TV-Top Channel, ku artistët e famshëm shqiptarë ose vipat shqiptarë tallen duke thënë e qeshur live: “Ja vijnë shqiptarët nga jashtë edhe për të rregulluar dhëmbët në Shqipëri, ha, ha, ha”.

Ka më turp se kaq….

Rritja e çmimeve të hoteleve dhe ushqimit tashmë është bërë problematikë, por çdo pronar biznesi duhet ta ketë të qartë se, milionerë nuk mund të bëhesh brenda ditës e natës bashkë, se ja ku jemi sot, turistët kanë ulur përqindijen e ardhjes së tyre në Shqipëri veçanerisht në jug të vendit. Vërtetë mund të ketë rritje të çmimeve jashtë nëpër strukturat e turizmit, por infrastruktura, standartet që ato ofrojnë dhe eksperienca e turizmit të tyre është e hershme e nuk mund të krahasohet me Shqipërinë. Një pyetje tjetër lind natyrshëm, pse nga vjet në sivjet çmimet e ushqimit dhe hoteleve u rritën në mënyrë drastike në jug të vendit?

Paksa në faj duhet të ndihen edhe shqiptarët e vetë bizneseve, sepse nuk kanë treguar kujdes në mirëpritjen e tyre. Mënyra e të komunikuarit, sjellja, higjena, ngritja e çmimeve të ushqimit dhe hotelerive pa kriter detyrimisht që i largon turistët. Kudo ku shkon në SHBA, në hyrje të lokaleve shikon tabela me çmimet e ushqimeve që i shërbejë konsumatorit, ose sa ulesh kamarieri të sjell menunë me çmimet përkatëse, ku s’le vend për abuzim ndaj klientit. Ndërsa kur hyn nëpër disa webside shqiptare për të rezervuar një dhomë hoteli për një apo më shumë ditë, ka hotele që nuk i paraqesin çmimet ditore apo javore. Kjo vlen për të dëshëruar dhe larguar këdo që ka dëshirë të kalojë disa ditë pushime në Shqipëri. Pra së pari fajin ta shikojmë tek vetja e jo tek turistët.

Vërtetë Shqipëria nuk e ka luksin për një turizëm elitar, por ajo çfarë vemë re tjetër është edhe diferencimi i të shërbyerit dhe sjelljes ndaj një të huaji dhe një shqipfolësi. Në bregdet nëpër restorante i zoti lokalit kur vëren që je shqiptar, ndryshe të shërben ty e shumë më ndryshe një të huaji. Në një nga restorantet e njohur në Golem, jo shumë larg tavolinës tonë u ulën disa italianë, kamarierët i shërbyen me një sjellje krejt të përulur do të thoja krahasuar me shqiptarët. Tavolinës tyre i shtruan mbulesë e peceta pëlhyre të bardhë edhe shishen e verës ia servirën me peceta pëlhure, ndërsa për tavolinat e tjera përdornin material konsumi, mbulesa e peceta letre.

Shumë mirë, kënaqësi të respektosh e nderosh të huajt, por jo në mënyrë kaq ashiqare duke lënduar bashkatdhetarët e tu kur pagesa merret njësoj nga të dy palët. Sigurisht Shqipëria akoma nuk është e gatshme për një turizëm klas-i, pasi i mungojnë shumë faktorë, por të paktën mikëpritjen që na e lakmon edhe bota duhet ta ruajmë si një traditë të çmuar e ta shpalosim tek çdo kush që shkel vendin e shqiponjave.

Edhe siguria e jetës nga rojet bregdetare, të cilët i ze gjumi në krye të detyrës, është një hap pas e shkak që i largon pushuesit, siç u paraqit një qytetar duke filmuar rojen bregdetare në Golem duke fjetur ditën me diell (e dielë) në shkallët e Kullës Vrojtuese.

Kur Shqipëria nuk ishte e gatshme akoma për një turizëm siç ofron Turqia, Greqia përse qeveria duhej të harxhonte fonde pa hesap për të reklamuar turizmin në Shqipëri, duke i favorizuar e dhënë X- Televizoni shuma të mëdha parash, vetëm për propagandë turistike, pasi pasojat në këtë rast kanë prekur edhe shtetin e buxhetin e tij.

Rafaela Prifti/

Primordial Passion by renowned Albanian jewelry artist Spiro Ruco is presented at the Grand Prix D’Horlogerie de Genève at the end of July. The one piece limited series is “the first high-end home-made Albanian hand watch,” according to the press release issued by the Fondation du Grand Prix d’Horlogerie de Genève.

The statement says that the masterpiece features twelve Albanian folk dancers figurines, representing twelve regions, that mark the hours on the dial. Each micro figurine is up to 10 mm in height. The engravings are uniquely detailed to feature respective regional embroidery and specific distinctions in their costumes.

“Thanks to the cooperation with Agenhor and the state of the art Swiss technological advancement, its central fix movement enabled the assembling by incorporating four instrumentalists and the signature elements of the brand, namely the eagle and the Pirro logo. Another notable characteristic is the bicolor hour hands in the shape of eagle claws, indicating the hours and minutes.”

The manual winding mechanical design and execution took five years to complete.

Its dial “consists of a micro-mosaic in red black gradient of 1,500 Murano stones in eight different colors and 64 cuts, the smallest measuring only 0.2mm.”

Behie Alushi/

Të vizitosh Shqipërinë vitet e fundit është kthyer në trendin e kohës. Së fundmi është folur në media prestigjoze botërore për këtë vend në zemër të Ballkanit, i cili qëndroi i mbyllur për plot 36 vjet. Izolimi i Shqipërisë nga bota si rezultat i politikës së brendshme solli një zhvillim të vonshëm në kohë por të vrullshëm e të pabesueshëm vitet e fundit veçanërisht në fushën e turizmit. Mediat e huaja kanë shkruar shpesh për bukuritë dhe atraksionet e bregdetit shqiptar, duke nënvizuar të bukurën, të virgjërën dhe të pakrahasueshmen. Bregdeti shqiptar shpesh përmendet për çmime më të ulëta krahasuar me vendet e tjera të bregdetit të Mesdheut, si Greqia apo Italia, duke ofruar një përvojë të ngjashme për turistët me buxhet të arsyeshëm. Madje së fundmi përmes një artikulli të gjatë prestigjiozja italiane “Corriere Della Sera ka shkruar: Për të disatin vit me radhë, turistët italianë e kanë bërë Shqipërinë dhe plazhet e saj si zgjedhjen e tyre të parë të pushimeve.

Por çfarë më panë sytë dhe fotografova në Shqipërinë e tjetërsuar të 2024-ës…

Relievi Shqiptar, aq sa i larmishëm po kaq I bukur mbetet destinacioni i frekuentuar nga të gjithë përfshirë këtu malet, lumenjtë, liqenet dhe bregdetin e mahnitshëm. Natyra e virgjër dhe mundësitë për ecje dhe eksplorim janë shpesh në fokus. Përshtypjet e vizitorëve të huaj janë nga më të ndryshmet ku përshtypje u bënë ushqimi, natyra e bukur, plazhet e kristalta dhe peisazhet rurale të paprekura dhe të rrezikshme. Në përgjithësi, me të drejtë mediat vendase por edhe ato të huaja janë tërhequr nga bukuria natyrore dhe mundësitë për të përjetuar një përvojë të veçantë në bregdetin shqiptar, duke e promovuar atë si një destinacion tërheqës dhe të veçantë.

Sot kjo Tokë e Shqiponjave është krejtësisht e vizitueshme

Shqipëria e cila 40 vite më parë ua ndalonte hyrjen turistëve me flokë të gjata ose mjekra, me funde të shkurtra, bluza ekstravagante dhe pantallona xhins, sot nuk ka ndryshim nga luku i vizitorëve të vendeve të ndryshme të botës. Përshtypjet e nje vizitori spanjoll kanë qenë interesante, sipas tij duke filluar nga Vlora deri në Ksamil nuk kishte cilën bukuri të bregdetit jugor të veçonte si më mbresëlënësen, pasi i gjithë bregdeti jugor është dhuratë nga zoti.

Vlora, një prej bukurive në jug-perëndim të Shqipërisë, e cila ofron një pamje të mrekullueshme të detit Adriatik dhe Jon, si dhe një histori të pasur kombëtare. E njohur për plazhet e saj të bukura, me ujëra të pastër dhe rërë të bardhë, ku mund të veçojmë plazhin e Radhimës. Qyteti historik gjithashtu përmendet për për portin e tij dhe për vendet historike, përfshirë Kështjellën e Vlorës dhe Muzeun Historik. Duke vazhduar udhëtimin e duke lënë Vlorën, ndeshim mrekullitë e natyrës, disa nga plazhet më të bukura të Shqipërisë: Jalën relaksuese, Himarën me një një gamë të gjerë restorantesh dhe kafenesh, Dhërmiu me perëndimin më të bukur të diellit, Qeparoin me bulevardin e qetë që ndriçon netët, Borshin, Bunecin, Lukovën dhe Sarandën e bukur me Ksamilin, plazhin e Pasqyrës, pazhin e Pulëbardhave dhe Manastirin.

Një nga atraksionet kryesore në Sarandë është Kështjella e Lekursit, e cila ofron pamje panoramike të qytetit dhe detit Jon. Saranda gjithashtu ndodhet afër disa vendeve arkeologjike të rëndësishme, si Butrinti, një sait i mbrojtur nga UNESCO që përmban rrënojat e një qyteti të lashtë. Në qytet, vizitorët mund të shijojnë një gamë të gjerë restorantesh , beach-baresh dhe kafenesh të projektuar sipas një arkitekture e cila ndërthuret me fantazinë. Pjesa më e madhe e jetës së natës dhe aktiviteteve kulturore ndodhin në bregdet, duke e bërë Sarandën një destinacion tërheqës për ata që kërkojnë një përvojë unike gjatë pushimeve të tyre.

Këto zona janë të njohura për ujërat e kristaltë me një kombinim spektakolar ngjyrash, për plazhet e bukura dhe peizazhet mahnitëse që kombinojnë bregdetin me malet përreth. Në këtë rajon, vizitorët mund të shijojnë jo vetëm plazhe të mrekullueshme dhe ujë të pastër, por edhe të eksplorojnë fshatrat e bukur që ofrojnë një shije autentike të jetës shqiptare. Aktivitetet në natyrë si ecje në mal, not në det dhe ekskursione në zona arkeologjike ofrojnë një përvojë të pasur për ata që kërkojnë të shijojnë bukurinë natyrore, kulturën dhe historinë e këtij vendi.

Gjirokastra, qyteti jugor më pranë Sarandës është shndërruar së fundmi në destinacion turistik për shtëpitë e gurit, muret pa dritare poshtë dhe frëngjitë lart – çdo shtëpi një fortesë, trashëgim i shekujve ,sot restauruar në një stil unik dhe të veçantë.

Përballë Ksamilit shikon Ishullin grek të Korfuzit i cili sa i largët dukej dikur kaq pranë është sot, saqë vizitorë nga vende të ndryshme vijnë nëpërmjet guidave turistike nga Korfuzi në Sarandë për të parë vendin tonë. Ëndërr e shqiptarëve e bërë realitet!

Ksamili. Ky vend është padyshim një nga perlat e bregdetit jugor shqiptar.

Ky destinacion është veçanërisht i popullarizuar gjatë sezonit turistik për natyrën e bukur dhe plazhet piktoreske. Plazhet e Ksamilit janë krahasuar me Ishullin Bora-Bora, për rërën e bardhë dhe si vendi ideal për relaks dhe aktivitete në ujë. Një karakteristikë e veçantë e kësaj zone bregdetare është grupi i ishujve të vegjël që ndodhen përballë plazheve, të cilët mund të arrihen me anije ose skafe për të eksploruar natyrën e virgjër shqiptare. Ksamil gjithashtu është i njohur për kuzhinën e tij të shkëlqyer që ruan shijen dhe freskinë e natyrshme të detit. Në zonë, mund të shijoni gjithashtu fruta të detit të përgatitura në mënyra të ndryshme, si dhe specialitete të tjera lokale.

Gjatë ditës mund të shkoni në ishujt më të afërt ku mund të shijoni ujrat e kristaltë dhe gjatë natës mund të ndani njëbisedë të ngrohtë familjare në restorante , kafene ose lokal nate. Ksamili padyshim është qendra e aventurës, e rinisë, sportit , plazhit, shndërruar vitin e fundit në një destinacion turistik jo vetëm veror por edhe dimëror.

Të përshkruash zhurmën e gjinkallave në fshatrat jugore apo pëshpërimin e detit është diçka tjtër nga t’a jetosh. Peisazhe mbresëlënëse, panoramike, ku deti unifikohet me qiellin, nën perëndimin e diellit ku dita I lë vendin natës, e cila përqafon rininë. E ku ka më bukur! Ata janë frymëzimi, ata janë e ardhmja! Eufori që të zgjon! Mund të them se duket si një konkurrencë e shëndetshme mes trinomit diell, yje, hënë, ku kjo e fundit duket sikur nuk do të largohet për t’i lënë vendin ditës. Për rreth 6 orë zemra e Ksamilit pulsonte nga jeta, për të rënë sërish në heshtje…

Vizitorët e huaj zakonisht i kalojnë netët në bare, taverna, restorante dhe hotele, ku kuzhina shqiptare është konsideruar nga më të shijshmet dhe ushqimin 100% bio e gjeni në çdo Agroturizëm vendas.

Delvina, një copëz mrekullie, 12 minuta larg Sarandës, është një zonë e cila njihet për ushqimet bio të zonës dhe i zhvilluar vitet e fundit në fushën e Agroturizmit. Ky qytet i vogël por me traditë, kulturë e dashuri të madhe për njerëzit është një mundësi ideale për të qenë sa më pranë natyrës. Vetë pozita gjeografike favorizon zonën madje brenda një fundjave mund të vizitoni të gjitha llojet e turizmit. Shqipëria duke qenë një vend i vogël me distanca të shkurtra, brenda 15 ditësh mund të vizitohen atraksionet turistike jo vetëm në bregdetin jugor por edhe në veri. Buzi lumit te Bistrices (25 km i gjatë) i cili buron nga mali i gjerë e derdhet në detin Jon, shtrihen magjishem bujtina autentike në të cilat mirëpriten turistë vendas dhe të huaj nën ambjente çlodhës dhe argetuese. Gjatë ditës mund të shkoni buzë lumit ku mund të shijoni ujërat e kristatltë të thesarit të fshehur shqiptar. Mos harroni të vizitoni dhe një numër të madh xhamish, teqesh, kishash dhe manastiresh, të një arkitetkure bizantine. Këtë vend do t’a veçoja si një nga shtetet me një tolerance të jashtëzakonshme fetare ku jetojnë harmonikisht disa fe , ku varri i një myslimani dhe një të krishteri prehen krah njëri –tjetrit. Shqipëria nuk është kthyer vetëm në një dashuri vere, por në një vend ku vizitorë nga vende të ndryshme investojnë për të blerë shtëpi ose për t’u kthyer në çdo stinë të vitit. Për pushime të shkëlqyera me çmime të arsyeshme , shërbim cilësor, vend ideal për t’u argëtuar mbetet margaritari shqiptar, bregdeti jugor i cili ngrihet magjishëm duke përqafuar gjithë kombet e botës.

Një copëz jete ky udhëtim, i këndshëm, i përsosur, një nga guidat më mbresëlënëse në xhevahirin jugor shqiptar. Një eksperiencë të cilën nuk do të donit t’a linit pa jetuar. Të jetosh për pak ditë shqiptarçe, me të bukurën dhe të egrën, me të paqtën dhe rrëmujën, me kaosin dhe magjinë por mbi të gjitha të rrethuar nga mikpritja, traditat dhe zakonet në perlën më të bukur ballkanike.

Behie Alushi, Delvinë 08/03/2024

Nail Draga/

Të dhënat e publikuara nga Instituti i Statistikave(INSTAT) në lidhje me regjistrimin e popullsisë në vitin 2023, dëshmojnë se në Shqipëri banojnë 2,402,113 banorë, ku 50.4% janë të gjinisë femër, ndërsa 49.6% janë meshkuj, ndërsa sipas strukturës kombëtare 91% janë shqiptarë, 2,8% minoritete dhe 5,6% nuk janë deklaruar. Ne krahasim me regjistrimin e fundit(2011) del se janë rreth 420 mijë banorë me pak, që është dëshmi e procesit të emigrimit të popullsisë me pasoja të shpopullimit të vendit.

Më së fundi me 28 qershor nga Instituti i Statistikës(INSTAT) u publikuan të dhënat nga regjistrimi i popullsisë në Shqipëri, ku është vlerësuar se më datë 18 shtator 2023, në vend janë 2 402 113 banorë, të cilët përbëjnë 755 950 familje, me madhësi mesatare 3.2 anëtarë për familje, të cilët jetojnë në 1 082 529 banesa.

Ndryshimet demografike në kohën e tranzicionit

Ndonëse në regjistrimin e popullsisë në vitin 1989, popullsia e Shqipërisë kishte 3.2 milion banorë, pas vitit 1990, apo siç njihet koha e tranzicionit, ajo nisi të zvogëlohet duke shënuar një fazë të re në zhvillimin politik, ekonomik dhe demografik të Shqipërisë.

Kemi të bëjmë me ndryshime shoqërore e politike, sepse nga viti 1990 edhe në Shqipëri u miratu pluralizmi politik, ku rol të veçantë ka luajtur dukuria e emigrimit të popullsisë, me ç´rast ndikoj në uljen e lindshmërisë, e me këtë në zvoglimin e popullsisë, qe u dëshmu në regjistrimet vijuese të popullsisë: 3,1 milion(2001), 2,8(2011) dhe 2,4(2023). Pikërisht regjistrimi i fundit, është nën ate te mbajtur në vitin 1979, ku popullsia e Shqipërisë ishte 2,6 milion banorë.

Numër i lartë i të emigruarve

Në dekadën e parë poskomuniste në Shqipëri 1990-2001, numri i të emigruarve llogaritet rreth 650 mijë individë, duke vazhduar me të njëjtin trend edhe në vitet vijuese. Kështu, nga viti 2001-2011 vlerësohet se rreth 500 mijë individë emigruan nga Shqipëria, nga del se kemi të bëjmë me një mesatare prej rreth 50 mijë individë në vit. Në disfavor të shtimit natyror të popullsisë është edhe lindshmëria, sepse numri i lindjeve ka ardhur në rënie, nga 53 mijë në vitin 2001 në 34 mijë në vitin 2011, ndërsa, numri i vdekjeve në këtë periudhë mbeti në nivele të qëndrueshme, rreth 20 mijë vdekje në vit, duke rezultuar me një shtesë natyrore pozitive. Gjithashtu, referuar periudhës 2011-2023, popullsia e Shqipërisë karakterizohej nga një shtesë natyrore pozitive deri në vitin 2020, dhe në 2021 mbas pandemisë COVID-19, numri i vdekjeve tejkaloi numrin e lindjeve. Për vitin 2023, nga të dhënat administrative rezultuan rreth 24 mijë lindje dhe 22 mijë vdekje, duke shënuar rikthim në shtesën natyrore pozitive.

Nëse krahasojmë të dhënat nga regjsitrimi i fundit të popullsisë të mbajtur në vitin 2011, kur popullsia ishte 2.821.977 banorë, ajo pësoi rënie 420 mijë banorë më pak.

Në sajë të regjistrimit të popullsisë janë siguruar të dhëna të vlefshme për të hartuar strategji kombëtare, për të udhëhequr zhvillimin mbi ekonominë, arsimin, punësimin, shëndetësinë, kushtet e banimit, karakteristikat etno-kulturore dhe për të ndihmuar në kuptimin e nevojave në ndryshimet popullsisë si dhe objektivave të zhvillimit të qëndrueshëm.

Popullsia sipas qarqeve

Në sajë të dhënave të publikuara sipas qarqeve në Shqipëri pothuaj 1/3 e popullsisë jeton në qarkun e Tiranës(32%) ndërsa më pas me 10% janë Fieri e Elbasani, Durrësi(9%), Korça(7%), Shkodër, Vlorë e Berat(6%), Dibër e Lezhë(4%),ndërsa si më parë edhe tash qarqet me më pakë banorë janë ai i Kukësit dhe i Gjirokastrës(3%), të cilët veçohen jo vetëm me emigrim të theksuar të banorëve.

Struktura kombëtare me ndryshime të minoritetet

Në sajë të dhënave për strukturën kombëtare të popullsisë dominojnë shqiptarët me 2.186.917 banorë(91%), ndërsa pjesën tjetër prej 2.8% e përbëjnë minoritetet e 5.6% janë të pa deklaruar në aspektin kombëtar. Në kuadër të minoriteteve janë paraqitur ndryshime të theksuara. Në këtë aspekt me të numërt vazhdojnë të jenë grekët me 23.485 banorë, ndërsa të minoritetet tjera janë paraqitur ndryshime sasiore qe janë si ne vijim; të deklaruar si egjyptianë 12.375 banorë, romë 9813, bullgarë 7057, boshnjakë 2963, arumunë 2459, maqedonas 2281,serbë 584, malazezë 511, ndërsa pa përgjigje janë 134.507 qytetarë.

Struktura fetare pësoi ndryshime

Ne lidhje me strukturën fetare të popullsisë, del se kemi ndryshime ne krahasim me regjistrimin e fundit të popullsisë. Me të shumtë janë pjesëtaret e përkatësisë së fesë islame 45.7%, bektashi 4.8%, ateist 4.0%, ortodoks 7.2%, katolikë 8.4%, të papërcaktuar 19.4% dhe pa përgjigje 10%.

Reagime ndaj rezultatëve të publikuara

Në atë ditë qe u publikuan të dhënat nga regjsitrimimi i popullsisë, reaguan nga Partia Aleanca e Maqedonasve për Integrimin Europian (AMIE), si e vetmja parti që përfaqëson interesat e komunitetit maqedonas në Shqipëri, shpreh indinjatën dhe mospranimin e rezultateve të publikuara të Censusit 2023, duke theksuar se shifrat për minoritetin maqedonas janë të manipuluara dhe të falsifikuara. Procesi i regjistrimit të popullsisë nuk ishte i drejtë dhe transparent, dhe nuk u zbatuan standardet ndërkombëtare dhe ato të Eurostatit, duke kërkuar që të bëhet një census i ri. AMIE shton se në zonën e Prespës, Gorës dhe Gollobordës ku jeton minoritet maqedonas është bërë presion nga ana e Bullgarisë dhe janë dhënë pashaporta për qytetarët shqiptarë.

Një nga problemet që kemi pasur gjatë periudhës përpara fillimit të regjistrimit të popullsisë dhe gjatë tij ështe presioni nga ana e Bullgarisë që minoritetit maqedonas të deklarohet bullgar.

Ky presion vinte pas njohjes nga Shqipëria në vitin 2017, të një minoriteti inekzistent bullgar brenda kufijve të saj, pas kërcënimit të Bullgarisë me vendosjen e vetos ne rrugën evropiane, ku sipas të dhënave zyrtare të censusve të realizuara ndër vite si dhe censusi i vitit 1989 dhe ai i fundit në vitin 2011, në Shqipëri nuk është vetdeklaruar asnjë banor si bullgar.

Nga publikimi i të dhënave nga regjistrimi i popullsisë përveç maqedonasve nuk ka ndonjë reagim tjetër ne lidhje me prezantimin e të dhënave sa i përket strukturës kombëtare të popullsisë, çështje e cila ka të bëjë me identitetin e çdo qytetari në Shqipëri.

Ortodoksët e katolikët të pakënaqur me regjistrimin

Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë ka reaguar lidhur me regjistrimin e popullsisë, duke kundërshtuar rezultatin e deklarimit të besimit fetar. Sipas regjistrave tanë të pagëzimeve, thuhet në deklaratën e kishës tregohet qartë se numri i të krishterëve ortodoksë është shumë herë më i madh nga sa rezulton në Cens, duke kujtuar se sipas statistikës së vitit 1927 kemi këto të dhëna: myslimanët sunitë dhe bektashinj përbënin 67.5%; ortodoksët 22.3% dhe katolikët 10%.

Në lidhje me regjistrimin e popullsisë kanë reaguar edhe nga Konferenca Ipeshkvnore e Shqipërisë, ku kanë shprehur dyshime për numrin e katolikëve të regjistruar. Siç duket ky regjistrim ka nxitur qe ky komunitet të angazhohen për të kryer një regjistrim në famullitë e dioçezat, për të eliminuar dilemat e prezantuara për pjesëtarët e komunitetit katolik në Shqipëri.

Nga të dhënat e prezantuara për regjistrimin e popullsisë sipas strukturës fetare del qartë se qytetarët nuk kanë treguar ndonjë përkushtim personal ne lidhje me këtë strukturë që dëshmohet edhe nga të dhënat numerike. Kështu, numri i madh i besimtarëve të pacilësuar (13.8%), të atyre që preferuan të mos përgjigjen (10.2%), dhe të atyre që nuk ishin të disponueshëm (5.6%) – që në total janë 29.6% – e bën të paplotë tablonë e besimeve fetare në Shqipëri. Kemi të bëjmë me një te dhënë e cila meriton një analizë të veçantë, për të dhënë përfundime të pranueshme se cili ishte ai faktor për një deklarim të tillë, si asnjëherë deri më tash.

Popullsia po plakët

Në krahasim me regjistrimin e vitit 2011, kur mosha mesatare e popullsisë ishte 35 vjeç, kësaj here ajo pësoi ndryshime dhe është 42.5 vjeç, pra për 7 vjet më shumë që është dëshmi se popullsinë e Shqipërisë e ka përfshi moshënimi demografik, proces i cili do të jetë me pasoja afatgjate në popullsinë e vendit.

Shpopullimi proces me pasoja

Të dhënat e publikuara nga Instituti i Statistikave tregojnë se në regjistrimin e popullsisë i cili ishte i dymbëdhjeti në historinë e shtetit shqiptar, popullsia rezidente ishte 2,402,113 banorë. Ndërsa dymbëdhjetë vjet më parë, në regjistrimin e vitit 2011, popullsia faktike ishte 2.8 milionë banorë ndërsa shtesa natyrore për periudhën 2012-2023, pra diferenca mes qytetarëve të lindur dhe atyre të vdekur, është 88 mijë vetë. Kjo do të thotë se në rast se Shqipëria nuk do të kishte emigrim, popullsia do të shtohej me 88 mijë vetë në vend që të tkurrej me 400 mijë.

Por, nuk ka dilemë se numri i shqiptarëve që kanë përjetuar emigrimin ka gjasa që është më i lartë për shkak se në popullsinë rezidente 2023, përfshihen edhe shqiptarët që emigruan në dekadat e mëparshme dhe u rikthyen në vend në dekadën e fundit.

Pikërisht nga këto te dhëna del qartë se në çdo vit përgjatë 12 viteve të fundit nga Shqipëria janë larguar së paku 40 mijë vetë ose gati 1.5% e popullsisë rezidente. Kjo e dhënë dëshmon në mënyrë transparente se Shqipëria po shpopullohet, me pasoja të mëdha shoqërore e kombëtare tash e në të ardhmën.