Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”/

Sot, në zyrën e Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut të Kombeve të Bashkuara në Gjenevë, u zhvillua një takim kushtuar çështjes çame dhe të drejtave të mohuara të shqiptarëve të Çamërisë për më shumë se 82 vjet.

Delegacioni shqiptar përbëhej nga Alket Veliu, drejtues i Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, Nazmi Jakurti, kryetar i Lidhjes së Shqiptarëve në Botë me qendër në Zvicër, diplomati dhe akademiku Prof. Dr. Pëllumb Xhufi, diplomati, shkrimtari dhe publicisti Luan Rama, si dhe Prof. Dr. Bashkim Kuçuku, themelues dhe kryeredaktor i parë i gazetës “Çamëria”.

Delegacioni u prit nga znj. Claudia De La Fuente, Sekretare e Nënkomitetit për Parandalimin e Torturës pranë Degës së Traktateve të të Drejtave të Njeriut.

Gjatë takimit, z. Veliu theksoi se çështja çame nuk është thjesht një çështje historike e së kaluarës, por një problem me pasoja konkrete që vazhdojnë të prekin shqiptarët e Çamërisë edhe sot. Ai nënvizoi se të drejta themelore, si e drejta e pronës, e drejta mbi trashëgiminë historike dhe kulturore, si dhe e drejta për të vizituar lirisht vendlindjen e prindërve dhe gjyshërve të tyre, vazhdojnë të mohohen nga shteti grek.

Në mënyrë të veçantë, z. Veliu solli në vëmendje rastet e shumta të personave të lindur në Çamëri, të cilëve u ndalohet hyrja në Greqi dhe vizita në shtëpitë ku kanë lindur, përmes pretekstesh administrative që bien ndesh me standardet europiane të të drejtave të njeriut.

Prof. Dr. Pëllumb Xhufi paraqiti një pasqyrë historike të çështjes çame, duke argumentuar se që prej vitit 1913 politika shtetërore greke ka ndjekur një linjë të qartë diskriminimi dhe spastrimi etnik ndaj popullsisë shqiptare të Çamërisë. Ai vuri në dukje gjithashtu mungesën e një angazhimi të qëndrueshëm të diplomacisë shqiptare për trajtimin e kësaj çështjeje në arenën ndërkombëtare. Prof. Xhufi theksoi se mbajtja në fuqi e Ligjit të Luftës përbën një paradoks të papranueshëm në marrëdhëniet mes dy vendeve që kanë nënshkruar traktate miqësie dhe bashkëpunimi.

Diplomati dhe shkrimtari Luan Rama solli në vëmendje mënyrën se si Europa ka trajtuar rastet e krimeve të kryera ndaj popullsive të ndryshme, duke kujtuar aktet e reflektimit dhe kërkimit të faljes të ndërmarra nga burra shteti europianë si François Mitterrand dhe Willy Brandt. Ai theksoi se një reflektim i tillë nga shteti grek mungon ende për krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Çamërisë.

Z. Rama ngriti gjithashtu shqetësimin për humbjen progresive të identitetit shqiptar në Çamëri. Sipas tij, shkatërrimi i shtëpive tradicionale, objekteve të kultit, monumenteve dhe trashëgimisë historike përbën jo vetëm humbje për shqiptarët, por edhe për vetë trashëgiminë kulturore europiane. Ai nënvizoi se shqiptarët nuk kanë kërkuar kurrë ndryshim kufijsh, por vetëm respektimin e të drejtave themelore të mohuara prej dekadash.

Prof. Dr. Bashkim Kuçuku foli për përpjekjet e vazhdueshme të shqiptarëve të Çamërisë, institucioneve dhe intelektualëve shqiptarë për ta sjellë çështjen çame në vëmendjen e institucioneve ndërkombëtare. Ai theksoi se kërkesat e shqiptarëve të Çamërisë janë paqësore dhe plotësisht në përputhje me frymën e konventave europiane dhe ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.

Nga ana e tij, z. Nazmi Jakurti theksoi se çështja çame është një çështje kombëtare shqiptare, për të cilën janë angazhuar shqiptarë nga të gjitha trojet dhe diaspora. Ai nënvizoi se Lidhja e Shqiptarëve në Botë e ka përfshirë çështjen çame në mënyrë të vazhdueshme në agjendën e saj institucionale dhe publike.

Në përfundim të takimit, znj. Claudia De La Fuente falënderoi delegacionin për informacionin e paraqitur dhe shprehu gatishmërinë për ta përcjellë këtë çështje pranë strukturave përkatëse të Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut. Ajo theksoi gjithashtu rëndësinë e marrjes së informacionit zyrtar nga shteti grek dhe ai shqiptar, me qëllim krijimin e një panorame të plotë mbi qëndrimet institucionale lidhur me çështjen çame.

Në fund të takimit, z. Veliu i dorëzoi znj. De La Fuente një dosje të gjerë dokumentare mbi çështjen çame, që përfshin materiale historike, juridike, politike dhe kulturore, si dhe dëshmi autentike të të mbijetuarve të dëbimit dhe persekutimit të shqiptarëve të Çamërisë.

Gjenevë 5 Qershor 2026

Dr. Dritan Demiraj/

Prej shumë vitesh kam ngritur zërin publikisht në media, konferenca dhe institucione ndërkombëtare për një fenomen tepër shqetësues: vendimmarrjen që shpeshherë i ka shërbyer interesave të ngushta politike, ekonomike dhe të huaja, ndërsa interesat e qytetarëve shqiptarë janë lënë në plan të dytë.

Ajo që dikur konsiderohej si paralajmërim, sot po shfaqet përpara syve të të gjithëve. Mashtrimi, propaganda, dezinformimi dhe përdorimi i mediave të kontrolluara për të fshehur realitetin nuk mund të mbulojnë më pakënaqësinë e qytetarëve. Shqiptarët po përballen çdo ditë me humbjen e pronës, pasigurinë ekonomike, emigracionin masiv dhe mungesën e shpresës për të ardhmen.

Protestat e nisura në Vlorë, Lezhë, Dukagjin, Rrjoll dhe zona të tjera të vendit tregojnë qartë se propaganda e pushtetit po humbet fuqinë e saj. Qytetarët po kuptojnë se pas sloganëve për “investime strategjike” shpesh fshihen interesa të ngushta oligarkike që nuk përputhen me interesin kombëtar dhe zhvillimin e qëndrueshëm të vendit.

E njejta gje po ndodh ne Qipro, Greqi tashme dhe ne Shqiperi, ku objektivi eshte i qarte shpopullim i qellimshem me qellim gazakizimin e Shqiperise, duke perdorur terma dhe justifikime per investime strategjike dhe metoda dhune, shkaterrimi, kercenimi me disa ndyresira me kapuc qe masakrojne qytetaret nen mbrojtjen e policise te shtetit e cila ka per mision mbrojtjen e tyre.

Për më shumë se një dekadë kam paralajmëruar për rrezikun e zbrazjes demografike të Shqipërisë, për largimin e të rinjve dhe për shndërrimin e vendit në një hapësirë ku qytetari i zakonshëm ndihet gjithnjë e më pak zot i shtëpisë së vet. Sot, fatkeqësisht, këto shqetësime po bëhen gjithnjë e më të dukshme.

Asnjë qeveri dhe asnjë pushtet nuk mund të qëndrojë mbi ligjin, mbi të drejtën e pronës dhe mbi dinjitetin e qytetarëve. Dhuna, presioni, intimidimi apo përdorimi i forcës kundër qytetarëve nuk mund të zëvendësojnë dialogun dhe drejtësinë.

Prandaj, është momenti që qytetarët të mbrojnë me mjete demokratike dhe paqësore familjet e tyre, të ardhmen e fëmijëve të tyre dhe të drejtën e pronës. Protesta qytetare është një e drejtë themelore në çdo demokraci dhe duhet të mbetet paqësore, e organizuar dhe e vendosur.

Zëri i qytetarëve nga Veriu në Jug duhet të dëgjohet qartë. Nga Rrjolli e Dukagjini, në Vlorë, Shkodër dhe Tiranë, shqiptarët duhet të kërkojnë llogari, transparencë dhe respekt për interesin kombëtar, duke krijuar nje mase e cila duhet te detyroje qeverine antishqiptare te Rilindjes ti pergjigjet deri ne nje popullit qe e ka vjedhur keto 14 vjet deri ne palce.

Koha për të reaguar është sot. Nesër mund të jetë vonë.

Keto protesta nuk duhen lejuar te behen prone e partive politike, por e perfaqesuesve nga populli qe nuk perfaqesojne interesat e oligarkeve te pushtetit.

Shqipëria u përket shqiptarëve dhe e ardhmja e saj duhet të ndërtohet në shërbim të qytetarëve të saj.

Nga Keze Kozeta Zylo

Albany, New York/

Nën tingujt e këngëve shqipe, buzëqeshjet e fëmijëve dhe emocionet e prindërve, Shkolla Shqipe “Alba Life” Ambasadori i Kombit në Albany, kryeqytetin e shtetit të Nju Jorkut, mbylli me sukses vitin akademik 2025–2026, duke dëshmuar se gjuha shqipe vazhdon të jetojë e të lulëzojë edhe larg trojeve amtare.

Në majin e trëndafilave ne festuam së bashku mbylljen e vitit me mësues, nxënës, prindër dhe gjyshër të shkollës Shqipe “Alba Life” në kryeqytetin e Nju Jorkut në Albany në një nga shkollat e rrjetit më të madh në diasporë të Familjes së Madhe “Alba Life”.

Ishte një ditë e dielltë, si vetë ndriçimi i Gjuhës Shqipe ndër shekuj. Kur e filluam këtë nismë me Prof. Qemal Zylo këtu në Albany rruga nuk ka qenë e shtruar si në dafina, por me përpjekje të mëdha, e arritëm këtë sukses të radhës duke festuar bashkë vetëm shqip.

Më duhet të them se hapja e shkollës në Albany, për ne frymëzuese ka qenë Parlamenti dhe Senati i Nju Jorkut të cilët na vlerësuan maksimalisht, ka qenë një ditë historike ku Shkollat Shqipe “Alba Life” në NY, Ambasador i Kombit u nderuan në Parlamentin e Shtetit të Nju Jorkut, për punën dhe përkushtimin e palodhur me dy rezoluta dhe duke pasur njëkohësisht një Rezolutë, ligj në emër të “Alba Life”.

Krenar të udhëtonim drejt kryeqytetit të Nju Jorkut në Albany ku para ceremonisë na priti përzemërsisht drejtori i Shkollës “Sand Creek Middle School”, Albany, z. Michael P. Marhon. Gjithmonë jam krenar tha Drejtori (Principal) z. Marhon me Shkollën Shqipe që po vazhdoni në këto mjedise publike. Gjithë ekipi im ju falënderon për rregullin dhe mësimin profesional.

Shkolla Shqipe “Alba Life”, Albany në kryeqytetin e Nju Jorkut është histori suksesi vazhdoi z. Qemal Zylo themelues i TV dhe Shkollave Shqipe “Alba Life”, pasi kjo shkollë shqipe u hap për herë të parë në historinë e Diasporës, në Albany. Ne ishim në takim pune me z. Marhon para se të fillojmë ceremoninë e mbylljes plot sukses të vitit akademik 2025-2026 pranë kësaj shkolle, një ndër shkollat e Familjes së Madhe “Alba Life” rrjetit më të madh të Shkollave Shqipe në Diasporë për 19 vjet pa u ndalur.

Siç e përsëris gjithmonë nga thelbi i zemrës se bota e fëmijëve gjithmonë më ka magjepsur dhe e nderuar të kem karrierën time të punës midis dy kontinenteve pranë tyre profesionalisht dhe mirësisht. Sa shkuam pranë klasës ku nxënësit do të shfaqnin programin takimi aq i pastër me ta si pika e lotit na jepte frymëzim dhe energji për më shumë punë.

Mësuesja e talentuar Ida, dy asistentet Lousiana, Breana dhe mësuese Edvina për semestrin e parë ishin në krye të detyrës.

Mësuese Ida i rregullonte, u vinte kapelet e bukura si kurorë në kokat e tyre, bashkë me Breanen dhe Lousianen dy asistente të mrekullueshme, plot përkushtim dhe dashuri. Prindërit e rinj të interesuar falënderonin themeluesit, mësueset dhe donin me ngulm që fëmijët e tyre të mësonin gjuhën shqipe.

Ceremonia e mbylljes u shndërrua në një festë të bukur të dijes, kulturës dhe identitetit kombëtar. Nxënësit recituan poezi, interpretuan këngë dhe valle shqiptare, duke sjellë para të pranishmëve, prindërve të tyre jo vetëm talentin e tyre, por edhe frytin e një viti të tërë pune e përkushtimi.

Në një kohë kur brezat rriten mes kulturash dhe gjuhësh të ndryshme, misioni i shkollës shqipe “Alba Life” merr një rëndësi të veçantë. Çdo shkronjë e mësuar, çdo varg i recituar dhe çdo këngë e kënduar në gjuhën amtare është një gur i çmuar në ruajtjen e identitetit shqiptar.

Siç shprehej ideologu i madh i Rilindjes Kombëtare, Sami Frashëri: “Gjuha është shenja e kombësisë.” Kjo thënie jehon fuqishëm në mjediset e shkollës shqipe në Albany, ku fëmijët mësojnë të flasin, të shkruajnë dhe të ndihen krenarë për rrënjët e tyre shqiptare.

Gjatë vitit akademik, nxënësit përvetësuan njohuri në gjuhën shqipe, histori, kulturë dhe tradita kombëtare, ndërsa mësuesit dhe prindërit punuan së bashku për të mbajtur të gjallë frymën shqiptare në zemër të Amerikës.

Në fund të ceremonisë z. Qemal Zylo shpërndau certifikata mirënjohjeje dhe vlerësime për mësueset Ida, Edvina dhe Kristianthi të cilat kanë punuar pa u lodhur me dashuri dhe profesionalizëm, si dhe për gjithë nxënësit, ndërsa emocionet e momentit rikujtuan fjalët e pavdekshme të At Gjergj Fishtës:

“Dashninë me ua ndez shqiptarve, për ka gjuha e vendit t’parve”.

Kjo thënie dukej sikur merrte jetë në zërat e fëmijëve që flisnin shqip me krenari, duke dëshmuar se fara e mbjellë nga Rilindasit vazhdon të japë fryte edhe në brigjet e largëta të Atlantikut.

Mbyllja e suksesshme e vitit akademik 2025–2026 është një dëshmi e përkushtimit të mësuesve, mbështetjes së prindërve dhe etjes së brezit të ri për të njohur gjuhën dhe kulturën e të parëve.

Me këtë arritje, Shkolla Shqipe në Albany jo vetëm që mbylli një vit shkollor, por hapi një kapitull të ri shprese për të ardhmen e shqipes në diasporë. Sepse, siç na mësoi Rilindja Kombëtare, një komb jeton përmes gjuhës së tij, dhe aty ku dëgjohet fjala shqipe, rreh edhe zemra e Shqipërisë.

Shkolla Shqipe në Albany vazhdon të jetë një vatër e rëndësishme e edukimit në gjuhën shqipe dhe e promovimit të kulturës shqiptare në kryeqytetin e shtetit të Nju Jorkut.

Suksesi i vitit akademik 2025–2026 dëshmon edhe një herë se komuniteti shqiptar në këtë zonë mbetet i përkushtuar në ruajtjen e identitetit kombëtar dhe në përcjelljen e tij tek brezat e rinj.

Me këtë mbyllje të suksesshme, të vitit të 19-të mbushur me arritje pret me optimizëm vitin e ri shkollor të 20-in, duke vazhduar Misionin Kombëtar të saj në shërbim të gjuhës dhe kulturës shqiptare në bashkëpunim të ngushtë me të gjithë stafin dhe mësueset e shkollave në gjithë Nju Jorkun.

Fëmijët tanë na treguan edhe një herë se rrënjët mbahen gjallë, kur ne i ushqejmë me kujdes, me kulturë dhe me krenari.

Pas koncertit artistik nxënësit dhe prindërit u shtruan në tryeza për të darkuar së bashku, e sponsorizuar nga sipërmarrësi, prind dhe dashamirësi i madh i Shkollave Shqipe “Alba Life”

z. Rigels Bracellari, New York Style Pizza.

Programi artistik:

Himni i Flamurit Kombëtar

Poezia “Gjuha shqipe” Gjergj Fishta: Madison dhe Hannah Hoxha Kosova interpretuar nga Anea Balaj

Fjalë të urta popullore nga Ermelisa, Anea, Sofia, Madison, Drini, Dylan, Hannah, Vanessa, George, Isabelle, Ella, Emily, Alba dhe Anika

Vallja Pogonishte

Gjuha Shqipe: Naim Frashëri interpretojnë George dhe Alba

Poezia “Skënderbeu” nga Naim Frashëri: vëllezërit Jack dhe Dylan Delia

Fragment nga Bagëti dhe Bujqësi nga Sofia, Anea, Ermelisa, Madison, Drini dhe Dylan

Kënga “Tring Zilja” të gjithë nxënësit

Motrat Belishta: “Fjalët e Qiririt” nga Naim Frashëri

Poezia: “Gjuha e Nënës” interpretojnë Drini, Hannah, George, Ermelisa dhe DylanPoezia “Shko Dallëndyshe”, Filip Shiroka interpretojnë Emily, Vanessa dhe Isabelle

Gjëegjëza: nga Alba, Isabelle, Ella dhe Jack

Kënga “Fluturo Shqiponja” interpretojnë Sofia dhe kori

Vallja e Tropojës

Vallja e Gajdes

Himni i shkollave Shqipe “Alba Life”

29 Maj, 2026

Albany, New York

Homazh letrare për 180-vjetorin e lindjes së Naim Frashërit.

Naim Frashëri është figura më përfaqësuese e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. U lind në 25 Maj të vitit 1846 në fshatin Frashër dhe ndërroi jetë më 20 tetor 1900. Jetoi në Frashër deri në moshën 19-vjeç. Më pas, i detyruar, emigroi jashtë atdheut. Zjarrin e mallit dhe të dashurisë për Atdhe e përjetësoi nëpërmjet vargjeve, që edhe sot tingëllojnë aktuale:

O malet’ e Shqipërisë e ju o lisat’ e gjatë,

fushat e gjëra me lule, q’u kam ndër mënt dit’ e natë

ju bregore bukuroshe e ju lumenjt’ e kulluar,

çuka, kodra, brinja, gërxhe dhe pylle të gjelbëruar,

do të këndonj bagëtinë që mbani ju e ushqeni,

o vendëthit e bekuar, ju mëndjen ma dëfreni…

Të paskësha vrapn’ e veriut, të kisha krahë pëllumbi

nxitimn’ e lumit me valë, q’ikën me vërtik si plumbi

e të vija në gjit’ tuaj, nj’ ujë të ftohtë të pinja

edhe nëpër ato hije një copë herë të rrinja,

syt’ e ballit t’i xbavitnja, zëmërënë ta dëfrenja

gazë, që paçë njëherë, prap’ aty ndër ju ta gjenja…

Frashëri nuk është vetëm vendlindje poetike, por një tempull kujtese, ku ende tingëllojnë vargjet: “Ti Shqipëri, më ep nder, më ep emrin shqipëtar…”

Prandaj në çdo përvjetor të tij, Naim Frashëri rikthehet mes shqiptarëve si zëri i përhershëm i dashurisë për atdheun, gjuhën dhe kulturën kombëtare.

Më 24 dhe 25 maj 2026 Përmeti jetoi dy ditë në festë, të cilat nuk mbeten vetëm në kalendar, por hyjnë në kujtesën shpirtërore të kulturës shqiptare. Atmosfera kulturore dhe shpirtërore në Frashër ishte një homazh i denjë për poetin që mbetet “yll i pashuar” i letërsisë shqipe.

U mblodhëm në vendlindjen e poetit kombëtar, në qytetin e bekuar të trëndafilave, të këngës dhe kujtesës kombëtare, në nderim të 180-vjetorit të lindjes së Naimit, aty ku fjala e tij mori frymën e parë dhe u kthye në dritë për kombin shqiptar.

Poetë, studiues, artistë dhe dashamirës të kulturës shqiptare nga trojet mbarëshqiptare dhe diaspora u mblodhëm në veprimtarinë “Ditët Naimiane 2026”, ku nderuam figurën e pavdekshme të Naimit, poetit që i dha shpirt gjuhës shqipe dhe zemër Rilindjes sonë Kombëtare.

Fjala përshëndetëse, e mirëseardhjes, nga Tomorr Kotorri, drejtues i Shoqatës Kulturore Atdhetare Mbarëkombëtare “Vëllezërit Frashëri”, erdhi e ngrohtë, fisnike, thellësisht atdhetare, që i dha shpirt dhe madhështi aktivitetit. Me emocion, kulturë dhe respekt për figurat e ndritura të kombit, ai solli para të pranishmëve jo vetëm historinë e shenjtë të Vëllezërve Frashëri, por dhe frymën e pavdekshme të shqiptarizmës. Fjala e tij ishte urë mes traditës, kulturës dhe dashurisë për atdheun, duke e kthyer këtë takim në një festë të vërtetë kombëtare.

-Naimi është poet, edukator, sinonimi i Shqipërisë, mësues i popullit, -tha ai dhe falenderoi poetët kombëtarë e ndërkombëtarë, të cilët u bënë pjesë e antologjisë “180-vjetori i lindjes së Naim Frashërit”.

E vërteta është se në kohën e lulëzimit të tij, me atë zhvillim që kishte, Frashëri e bënte Përmetin, ndërsa sot Përmeti nuk e bën dot Frashërin. Se në atë kohë Frashëri kishte 350 shtëpi, afërsisht 1800 banorë, 22 lagje, 4 shkolla, 4 faltore, një mulli, një han. Ishte qyteti më i zhvilluar. Në Frashër bëhej tregëtia më e madhe në Jug, midis 48 fshatrave dhe qyteteve përreth. Me atë zhvillim që kishte, numëroheshin 5 dyqane me xhama, të cilët në atë kohë nuk njiheshin. Prandaj sot Shqipëria duhet ta bëjë Frashërin, sepse Frashëri është Meka e shqiptarëve. Ky vend i shenjtë nuk duhet të braktiset, pavarësisht se njerëzit zgjedhin pozicionin e tyre më të mirë.

-Siç e shikoni, -vazhdoi z. Kotorri, -këtu mungon infrastruktura rrugore, mungon shkolla, shëndtësia. Gjendja ekonomike është vështirësuar. Investimi për ta bërë rrugën e Frashërit me asfalt është domosdoshmëri.

* * *

-Tre vëllezërit Frashëri, -ka shkruar poeti Xhevahir Spahiu, -ishin lindur me pishtar në dorë. Ata i dhanë frymë Shqipërisë, kur Shqipëria po jepte frymën e fundit. Abdyli, Naimi, Samiu farkëtuan zgiimin e madh. Të tre vëllezërit Frashëri janë tre profetë. Vendlindja e tyre ishte dhe mbetet Meka dhe Jeruzalemi ynë. Ardhmëria do të ketë fytyrën e ëndrrës së tyre.

-Në Frashër u takuam, shkëmbyem eksperienca dhe dashurinë për njeri-tjetrin, -u shpreh kryegjyshi botëror, Haxhi Dede Edmond Brahimaj, i Urdhërit Bektashi, (i njohur si Baba Mondi), -Naimi e shkriu jetën e vet për njerëzimin, për Perëndinë, për atdheun. Gjurmët që ai ka lënë në kulturën, gjuhën shqipe dhe më gjerë, kanë qenë, janë e do të jenë mësim i vyer për brezat. Përmasat e personalitetit naimian si intelektual i pa përsëritshëm, fetar e atdhetar, kanë krijuar njohës, dashamirës, admirues të shumtë në Shqipëri e jashtë saj nëpër botë dhe na bën besimplotë e krenarë si shqiptarë.

Xhevat Limani, aktor dhe regjisor shqiptar nga Struga, Maqedonia e Veriut, tha se erdhi në Përmet për hirë të shpirtit të madh të Naim Frashërit.

-Që 50 e ca vjet, përmes vargjeve të tij, unë e mbart me vete, kudo nëpër botë, -theksoi mes emocionesh të forta. Ky takim në dhomën e frshërllinjve i mëson secilit se Frashëri është një nga tempujt e shenjtë të shqiptarisë. Sipas tij, shqiptarët nuk kanë nevojë të shkojnë e të kërkojnë Mekën nëpër vende të tjera, kur tepujt e shenjtë të lidhjes së Zotit e të gjakut të Kastriotit janë vendet tona.

-Prandaj, -tha zëlartë, -duhet të lajmë borxhin tonë ndaj gjeneratave që vijnë, që ata mos të qajnë apo të vajtojnë: s’kemi rrugë, s’kemi këtë apo atë…

Prof. Emrah Bilalli, në cilësinë e sekretarit të Klubit të Shkrimtarëve “Jehona e Karadakut”, nga qyteti i Kumanovës, tha se në Frashër provuam një ndjenjë të jashtëzakonshme, sepse ne shqiptarët jetojmë larg atdheut, larg Shqipërisë. Gjithmonë e kemi ndjerë nevojën për ta vizituar këtë vend, sidomos sot në një datë shumë të rëndësishme, 25 maj ivitit jubilar, 180-vjetorit të lindjes së Naim Frashërit, vendi ku është lindur e rritur, ku ka mësuar e ka shkruar vargje.

Sipas tij, vepra e Naimit është nga më të mëdhatë që kanë parë shqiptarët dhe historia e njerëzimit.

-Jo vetëm udhëtim fizik drejt Përmetit, -u shpreh Emrie Krosi, studiuese, gazetare, mësuese, poete dhe romanciere, -por edhe udhëtim shpirtëror mes kujtimeve, poezisë dhe dashurisë për njerëzit e letrave. Përmeti shfaqet si një qytet që merr frymë me trëndafila, libra dhe poezi, ndërsa Vjosa, Trebeshina dhe rrugët e Jugut krijojnë një tablo thuajse pikturale. Natyra, njerëzit dhe poezia ecin bashkë në të njëjtën rrugë.

* * *

Në letërsinë shqiptare figura e Naim Frashëri mbetet një nga zërat më të fuqishëm të dashurisë për atdheun. Malli i tij për Shqipërinë nuk ishte vetëm ndjenjë poetike, por edhe dhembje e një mërgimtari që jetoi larg vendlindjes. Në vargjet e poezisë “Atdheu”, ai e shenjtëron vendin e tij, duke e krahasuar me nënën, motrën e vëllanë, pra me gjithçka më të dashur për njeriun.

O Atdhe, më je i dashur sa më s’ka

më je nënë, më je motër e vëlla

nga ç’ka rrotull më i shtrenjti ti më je,

je më i miri nga çdo gjë që ka ky dhé.

Në këto vargje, atdheu nuk paraqitet thjesht si tokë, por si kujtesë, gjak, histori dhe përjetësi. Dashuria për mëmëdhenë lidhet me varret e të parëve, me nënën që “tek ti lindi, tek ti vdiq”, me jetën dhe me shpirtin e kombit. Edhe larg Shqipërisë, Naimi e mbajti të ndezur mallin për vendin e tij dhe këtë mall e ktheu në frymëzim për gjithë shqiptarët. Mesazhi i tij mbetet i pavdekshëm: dashuria për kombin dhe gjuhën duhet të jetë mbi çdo interes vetjak. Përmes fjalëve: “Ta duan shqipëtarët dhe shqipen si perëndinë”, Naimi u thërret brezave të ruajnë identitetin kombëtar, gjuhën dhe unitetin.

Kjo është arsyeja pse poezia e tij edhe sot tingëllon e gjallë, e ngrohtë dhe aktuale, sepse dashuria për atdheun nuk vjetërohet kurrë.

Festat, si ajo e Frashërit, nuk janë vetëm përkujtim datash, apo nderim figurash të mëdha. Ato janë rikthim i shpirtit kombëtar në burimin e vet. Në vendlindjen e Naim Frashëri, fjala shqipe duket sikur merr frymë ndryshe, më e pastër, më e ngrohtë, më atdhetare. Aty ku dikur lindi ëndrra e Rilindjes Kombëtare, sot mblidhen shqiptarë nga të gjitha trojet, si degë të një peme të lashtë që ushqehet ende nga rrënjët e Frashërit. Kënga, poezia, recitimi dhe kujtesa historike bëhen një flamur i padukshëm që bashkon zemrat shqiptare përtej kufijve. Në Frashër, çdo 25 maj, duket sikur ringjallet vetë Rilindja: bilbilat këndojnë me vargjet e Naimit, malet marrin pamjen e tribunave të historisë dhe gurët e shtëpisë muze flasin me zërin e brezave. Kjo festë është dëshmi se kombet nuk jetojnë vetëm me ekonomi e politikë, por mbi të gjitha me kujtesë, kulturë dhe shpirt. Ndaj Frashëri mbetet një vatër e shenjtë ku shqiptarizmi ndizet çdo vit si një pishtar që nuk shuhet.

* * *

Nderimi që iu bë Naimit nga Klubi i Shkrimtarëve dhe Artistëve të Përmetit është vazhdim i një amaneti shpirtëror: ta mbajmë të gjallë figurën e Naimit në kulturë, në art dhe në zemrat shqiptare. Dhe sa herë përmendet emri i tij, duket sikur nga Frashëri ngrihet përsëri zëri i poetit që na thërret: “Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin shqipëtar.”

Festivali Mbarëkombëtar i Poezisë Lirike “Në gjurmët Naimiane 2026”, organizuar nga Klubi i Shkrimtarëve dhe Artistëve “Naim Frashëri” Përmet, u shndërrua në një homazh të denjë për Naim Frashërin, në 180-vjetorin e lindjes së tij.

Ishte një mbrëmje ku fjala poetike mori frymë si dikur në odat e Rilindjes, ku vargu u bë urë mes trojeve shqiptare dhe ku arti dëshmoi se kombi ynë vazhdon të mbetet i bashkuar përmes gjuhës, kulturës dhe kujtesës shpirtërore. Poetë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, diaspora dhe treva të ndryshme shqiptare sollën në qytetin e trëndafilave, jo vetëm krijimet e tyre, por dhe dashurinë për identitetin kombëtar.

Ky festival dëshmoi se emri i Naimit nuk është vetëm histori, por dritë që vazhdon të udhëheqë brezat. Përfshirja e të rinjve në interpretimin e poezisë naimiane ishte një nga vlerat më të bukura të kësaj feste, sepse aty shihej vazhdimësia e frymës rilindëse: fjala e poetit që kalon nga një brez te tjetri si amanet kulture dhe atdhedashurie.

Në këtë 180-vjetor të lindjes së Naim Frashëri, fjala e prof. dr. Shyqri Galicës, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, erdhi si një përkulje e denjë para figurës më të ndritur të mendimit dhe shpirtit shqiptar. Ajo na kujtoi se Naimi nuk ishte vetëm poet, por një dritë udhërrëfyese e kombit, një zemër që rrahu gjithë jetën për Shqipërinë dhe për gjuhën shqipe. Me të drejtë, emri i tij mbetet i gdhendur në themelet e ndërgjegjes kombëtare, sepse ai i dha atdheut jo vetëm vargje të pavdekshme, por edhe besim, frymëzim dhe dashuri të shenjtë për lirinë.

Vlerësimet për poetët fitues, për interpretuesit e rinj dhe nderimi me titullin “Qytetar Nderi” i Përmetit për Përparim Kabon dhe Flora Brovinëna, i dhanë festivalit madhështi morale dhe kombëtare. Ishte një çast ku arti, mendimi dhe historia u bashkuan në një duartrokitje të vetme.

Përmeti tregoi edhe një herë se mbetet vatër e gjallë kulture, qytet ku poezia nuk lexohet vetëm në libra, por jeton në shpirtin e njerëzve. Dhe në atë mbrëmje të majit, dukej sikur vetë hija e Naimit ecte mes sallës, duke buzëqeshur qetë përballë dashurisë që shqiptarët vazhdojnë të kenë për emrin dhe veprën e tij.

Sipas poetit Agim Bajrami, kryetar i Shtëpisë së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Durrësit, udhëtimet në Përmet karakterizohen nga emocioni i veçantë dhe entuziazmi i brendshëm, aq më shumë kur je krijues. Këtu jo vetëm që festojmë ditëlindjen e liderit të atdhetarisë shqiptare, Naim Frashërit dhe vëllezërve të tij, por promovojmë dhe kujtesën tonë historike ndaj veprës së tyre të jashtëzakonshme. Përmeti vazhdon ta ruajë mirë traditën historike të banorëve e të të parëve të vet. Në këtë qytet historik, trevë e atdhetarisë shqiptare, promovojmë vlerat e poezisë bashkëkohore.

* * *

Në qytetin e bekuar të trëndafilave, këngës dhe kujtesës kombëtare, jetuam dy ditë festive që nuk mbeten vetëm në kalendar, por hyjnë në kujtesën shpirtërore të kulturës shqiptare. Festivali Mbarëkombëtar i Poezisë Lirike “Në gjurmët Naimiane 2026”, organizuar nga Klubi i Shkrimtarëve dhe Artistëve “Naim Frashëri” Përmet, u shndërrua në një homazh të denjë për Naim Frashëri, në 180-vjetorin e lindjes së tij.

Atmosfera festive në Frashër, këngët mbi vargjet e Naimit, recitimet, prania e shqiptarëve nga të gjitha trojet, vizita në Shtëpinë Muze dhe në Teqenë e Frashërit, janë dëshmi e gjallë, se figura e Naimit vazhdon të bashkojë shqiptarët përtej kufijve. Emri i Naimit nuk është vetëm histori, por një dritë që vazhdon të udhëheqë ndërgjegjen shqiptare drejt kulturës, dijes dhe qytetërimit

Qoftë fjala poetike gjithmonë urë bashkimi mes njerëzve, brezave dhe trojeve tona, ashtu siç e ëndërronte Naim Frashëri!

Hamdi Hysuka,

Klubi letrar “Pjetër Budi”, Mat