Prof.dr. Pal Nikolli/

Është mundësia për të shpëtuar vendin nga zbrazja njerëzore, rrënimi institucional dhe humbja e shpresës!

Shqipëria ndodhet përballë një prej sfidave më të mëdha të historisë së saj moderne: të ndryshojë rrënjësisht kursin e zhvillimit ose të vazhdojë të humbasë njerëzit, pasuritë, dinjitetin dhe perspektivën për të ardhmen. Tridhjetë e gjashtë vjet pas rënies së komunizmit, qytetarët kanë arsye të kërkojnë llogari për rrugën që ka ndjekur vendi dhe për gjendjen në të cilën ndodhen institucionet, ekonomia dhe shoqëria.

Politika shqiptare e këtyre 36 viteve, me përgjegjësitë që u takojnë aktorëve të ndryshëm politikë dhe qeverisjeve të njëpasnjëshme, nuk ka arritur të ndërtojë një shtet që garanton drejtësi të barabartë, meritokraci, mirëqenie dhe mundësi reale për të gjithë. Përkundrazi, në shumë fusha janë grumbulluar probleme të thella strukturore, ndërsa besimi i qytetarëve te institucionet është vënë vazhdimisht në provë.

I. Kur politika kap shtetin, qytetari paguan faturën.

Sistemi politik, ekonomia, arsimi, shëndetësia, drejtësia dhe mbrojtja sociale janë hallka të një organizmi të vetëm. Kur ato dobësohen nga keqqeverisja, klientelizmi, mungesa e transparencës dhe ndërhyrjet politike, pasojat nuk mbeten brenda zyrave të administratës. Ato mbërrijnë në çdo familje shqiptare.

I riu që nuk gjen mundësi punësimi, studenti që nuk beson se diploma do t’i sigurojë një të ardhme, mjeku që largohet për kushte më të mira, mësuesi që përballet me zhvlerësimin e profesionit, pensionisti që përpiqet të përballojë jetesën dhe sipërmarrësi që ndeshet me pasigurinë ekonomike janë pjesë e së njëjtës problematikë kombëtare: hendeku ndërmjet mundësive që ofron vendi dhe pritshmërive të qytetarëve të tij.

Kur lidhjet politike peshojnë më shumë se aftësitë, kur besnikëria ndaj individëve shpërblehet më shumë se puna, kur përgjegjësia publike shndërrohet në privilegj dhe institucionet rrezikojnë të trajtohen si pronë e pushtetit, shteti humbet funksionin e tij themelor. Ai nuk është më garanci e interesit të përbashkët, por rrezikon të bëhet instrument në shërbim të interesave të kufizuara.

Një shtet nuk mund të jetë i fortë kur qytetari ndihet i pambrojtur përballë tij. Asnjë zhvillim i qëndrueshëm nuk mund të ndërtohet mbi padrejtësinë, pabarazinë e mundësive dhe mungesën e besimit.

II. Eksodi i shqiptarëve: kambana e alarmit për të ardhmen.

Një ndër pasojat më shqetësuese të kësaj gjendjeje është largimi i vazhdueshëm i shqiptarëve. Emigrimi nuk është thjesht një zgjedhje individuale dhe as vetëm një çështje ekonomike. Ai lidhet edhe me besimin te drejtësia, cilësia e shërbimeve publike, mundësitë profesionale dhe bindjen se puna e ndershme mund të shpërblehet.

Kur një i ri mendon se e ardhmja e tij është më e sigurt jashtë vendit, kur një familje detyrohet të ndahet për të siguruar të ardhura dhe kur profesionistët e kualifikuar kërkojnë mundësi larg Shqipërisë, vendi humbet më shumë se popullsi. Humbet dije, përvojë, energji krijuese dhe potencial zhvillimi.

Fshatrat dhe zonat malore zbrazen. Shkollat humbasin nxënësit. Bizneset përballen me mungesën e fuqisë punëtore. Familjet plaken larg fëmijëve të tyre. Në disa komunitete, pyetja nuk është më se si do të zhvillohen, por nëse do të kenë njerëz të mjaftueshëm për të mbijetuar.

Kjo është arsyeja pse emigrimi duhet trajtuar si një sfidë strategjike kombëtare. Askush nuk mund t’i kërkojë një qytetari të qëndrojë në atdhe vetëm për arsye patriotike, nëse shteti nuk i garanton mundësi, siguri dhe dinjitet. Dashuria për vendin nuk mund të zëvendësojë drejtësinë, punësimin dhe mirëqenien.

III. Shqipëria nuk ka nevojë për rotacion fasadash, por për ndryshim rrënjësor.

Problemi themelor nuk zgjidhet vetëm duke ndryshuar emrat nëpër zyra, duke ndërruar një qeveri me një tjetër apo duke përsëritur premtimet e zakonshme elektorale. Nëse mekanizmat që prodhojnë klientelizëm, kapje institucionale dhe mungesë përgjegjshmërie mbeten të paprekur, ndryshimi rrezikon të jetë vetëm formal.

Shqipëria ka nevojë për një marrëveshje të re me qytetarët, të mbështetur në disa parime themelore:

– Shtet ligjor dhe drejtësi e barabartë, ku askush nuk është mbi ligjin dhe askush nuk përjashtohet nga mbrojtja e tij.

– Institucione të pavarura dhe llogaridhënie reale, ku pushteti kontrollohet dhe çdo zyrtar mban përgjegjësi për vendimet e veta.

– Meritokraci në administratë dhe në arsim, ku punësimi, promovimi dhe vlerësimi mbështeten te aftësitë, integriteti dhe rezultatet.

– Arsim dhe shëndetësi cilësore, që nuk i lënë familjet të ndihen të detyruara të kërkojnë jashtë vendit atë që duhet të garantohet brenda tij.

– Ekonomi prodhuese dhe punësim dinjitoz, me mundësi reale për të rinjtë, profesionistët, fermerët dhe sipërmarrësit.

– Zhvillim territorial të balancuar, që nuk e përqendron të ardhmen vetëm në Tiranë, por u jep perspektivë edhe qyteteve të vogla, zonave rurale dhe trevave malore.

– Luftë kundër korrupsionit dhe konfliktit të interesit, përmes transparencës, kontrollit institucional dhe zbatimit të paanshëm të ligjit.

Këto nuk janë kërkesa luksi. Janë kushtet minimale për funksionimin e një shteti modern dhe për rikthimin e besimit të qytetarëve.

IV. Përgjegjësia nuk mund t’i shmanget më llogarisë.

Asnjë forcë politike, e vjetër apo e re, nuk duhet të kërkojë besim vetëm mbi bazën e sloganeve. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë bilanc konkret: çfarë u premtua, çfarë u realizua, çfarë dështoi dhe kush mban përgjegjësi.

Po kështu, ndryshimi nuk mund të mbështetet te një individ që premton t’i zgjidhë të gjitha problemet. Ai duhet të mbështetet te institucione që funksionojnë, rregulla që zbatohen dhe mekanizma që pengojnë përqendrimin e pakontrolluar të pushtetit.

Shoqëria civile, universitetet, profesionistët, mediat e pavarura dhe qytetarët duhet të kenë hapësirën dhe guximin të kërkojnë transparencë, të kundërshtojnë padrejtësinë dhe të propozojnë zgjidhje. Por mbi të gjitha, pjesëmarrja qytetare duhet të shndërrohet në veprim demokratik, të organizuar dhe paqësor, jo të mbetet vetëm një shpërthim zemërimi që shuhet pas disa ditësh.

Nuk ka shpëtim të qëndrueshëm pa institucione të besueshme. Nuk ka demokraci funksionale pa llogaridhënie. Dhe nuk ka të ardhme të sigurt pa qytetarë që besojnë se zëri, puna dhe vota e tyre kanë vlerë.

V. Ose ndryshojmë kursin, ose valixhet do të bëhen simboli i dështimit tonë.

Shqipëria nuk është e varfër në njerëz të aftë, në pasuri natyrore, në trashëgimi kulturore apo në potencial zhvillimi. Ajo ka ende burime njerëzore dhe mundësi për të ndërtuar një të ardhme më të mirë. Por ky potencial nuk shndërrohet vetvetiu në mirëqenie. Ai kërkon institucione që funksionojnë, politika që shërben dhe një model zhvillimi që vendos qytetarin në qendër.

Prandaj, sot duhet të shtrohet me seriozitet pyetja: a do të vazhdojmë të pranojmë si të pashmangshme largimin e shqiptarëve, dobësimin e institucioneve dhe humbjen e besimit, apo do të kërkojmë një ndryshim të thellë, të matshëm dhe të qëndrueshëm?

Nuk është e drejtë t’u kërkojmë njerëzve të qëndrojnë me çdo kusht në një vend ku nuk shohin perspektivë. Por është përgjegjësi e shtetit dhe e politikës të krijojnë kushtet që qëndrimi në atdhe të jetë një zgjedhje e lirë, jo një sakrificë e vazhdueshme.

Kjo mund të jetë mundësia e fundit për të ndalur përkeqësimin dhe për të kthyer drejtimin e vendit përpara se kostot njerëzore dhe shoqërore të bëhen edhe më të rënda. Nuk bëhet fjalë për një datë magjike apo për një zgjidhje të menjëhershme, por për një pikë kthese që kërkon vullnet politik, presion qytetar demokratik dhe reforma të guximshme.

Nëse politika vazhdon të prodhojë të njëjtat probleme, ndërsa qytetarët presin të njëjtat rezultate, atëherë nuk duhet të habitemi që gjithnjë e më shumë shqiptarë do t’i bëjnë gati valixhet dhe do të marrin rrugët e botës.

VI. Por Shqipëria nuk duhet të pajtohet me këtë fat.

Ajo ka nevojë për një shtet që nuk i dëbon njerëzit me padrejtësi, pasiguri dhe mungesë perspektive, por i mban pranë duke u ofruar dinjitet, mundësi dhe besim te e ardhmja.

Ose ndërtojmë një Shqipëri ku ia vlen të jetosh, të punosh dhe të rrisësh fëmijët, ose do të vazhdojmë të shohim atdheun të zbrazet, ndërsa të ardhmen tonë ta ndërtojmë në rrugët e botës.

Zgjedhja nuk mund të shtyhet pafundësisht. Koha për përgjegjësi, ndryshim dhe veprim demokratik është tani!

Mbi 100 personalitete nga 36 shtete u mblodhën nga 25 deri më 30 shtator 2026 për të diskutuar rolin e artit, kulturës, shkencës dhe dijes në shërbim të paqes botërore.

Prof. dr. Xhemil Bytyçi, Prishtinë

Për gjashtë ditë, Kosova u bë vendtakim i poetëve dhe i mendimit kulturor nga vende të ndryshme të botës. Kongresi i 45-të Botëror i Poetëve, i zhvilluar nga 25 deri më 30 shtator 2026 në Prishtinë, Pejë, Prizren dhe Lipjan, solli në vend, sipas të dhënave mbi 100 personalitete nga 36 shtete. Poetë, akademikë, profesorë universitarë dhe profesionistë të fushave të ndryshme u bashkuan rreth një çështjeje që tejkalon kufijtë e letërsisë: kontributit të krijimtarisë dhe të dijes në ndërtimin e paqes. Organizatorët e cilësuan këtë manifestim si ngjarjen më të madhe kulturore ndërkombëtare të mbajtur ndonjëherë në Kosovë. Për vendin mikpritës, Kongresi ishte një mundësi për ta paraqitur kulturën e tij përmes takimeve të drejtpërdrejta me autorë dhe intelektualë të botës. Për pjesëmarrësit, ai hapi një hapësirë ku përvojat letrare dhe historike mund të takoheshin dhe të krijonin lidhje të reja bashkëpunimi. Tema qendrore, roli i artit, kulturës, shkencës dhe dijes për paqen botërore, e vendosi fjalën poetike në marrëdhënie me përgjegjësinë publike të krijuesit. Në një takim me pjesëmarrës nga 36 shtete, paqja u trajtua si një angazhim që kërkon mirëkuptim, njohje të ndërsjellë dhe gatishmëri për dialog. Ky orientim i dha Kongresit një përmbajtje që shtrihej përtej prezantimit të veprave letrare.

Në ceremoninë qendrore, presidenti i Kongresit të 45-të Botëror të Poetëve, akademik Jeton Kelmendi, e vlerësoi lart rëndësinë e këtij takimi për Kosovën dhe për bashkëpunimin ndërkombëtar. Ai theksoi se edhe shkrimtarët mund të ndikojnë për paqen. Mesazhi i tij e lidhi fuqinë e fjalës me aftësinë për të afruar njerëzit, për të nxitur mirëkuptimin dhe për t’i dhënë zë dinjitetit njerëzor. Kongresi organizohet nga Akademia Botërore e Arteve dhe Kulturës. Sipas prezantimit të organizatorëve, të pasqyruar edhe në njoftimin e Komunës së Pejës, manifestimi zhvillohet nën mbikëqyrjen e UNESCO-s. Presidenti i Akademisë, Dr. Yu Hsi, përmes të dërguarit të tij përcolli falënderimet dhe mbështetjen për Kosovën si vend organizator i kësaj ngjarjeje të rëndësishme të kulturës botërore. Një nga mesazhet e veçanta të Kongresit ishte ai i zëvendëspresidentit të parë të Akademisë, profesorit emeritus Ernesto Kahan. I angazhuar në organizatën Mjekët Ndërkombëtarë për Parandalimin e Luftës Bërthamore, e cila mori Çmimin Nobel për Paqe më 1985, Kahan e lidhi vlerën e paqes me përvojën historike të Kosovës. Ai theksoi se Kosova është një vend që ka përjetuar shumë dhe, pikërisht për këtë arsye, e çmon thellësisht paqen.

Në këtë kontekst, prania e krijuesve të huaj kishte edhe kuptimin e një takimi me kujtesën dhe realitetin e vendit. Zhvillimi i programit në katër qytete e zgjeroi hapësirën e Kongresit dhe u dha të ftuarve mundësinë të njihnin mjedise të ndryshme kulturore të Kosovës. Prishtina, Peja, Prizreni dhe Lipjani u bënë pjesë e të njëjtit rrugëtim, ku mikpritja dhe shkëmbimi kulturor shoqëruan diskutimin për paqen. Ne Rugovë, vizita ishte shumë mbresëlënëse, pasi që u mahniten me pamjet e bukura të natyures atje. Një pjesë e rëndësishme e manifestimit iu kushtua nderimit të personaliteteve për kontributet e tyre. Me titullin Doctor Honoris Causa u nderuan akademiku Anastas Angjeli nga Shqipëria, Shoshana Vegh nga Izraeli, Carlos Coré nga Uruguai, Teodosie Petrescu nga Rumania dhe Prof. Dr. Xhemil Bytyçi nga Kosova. Këto nderime bashkuan figura me veprimtari në fusha të ndryshme, në frymën e një Kongresi që e afroi letërsinë me jetën akademike dhe shoqërore.

Organizatorët ndanë gjithashtu nderime të kategorisë emeritus për Prof. Blerim Olluri, Venera Llunji, Gazmend Muhaxheri, Rexhep Kurtbogaj, Zafir Berisha, Ibush Reçica, Doc Drumheller nga Zelanda e Re dhe Krystyna Lenkowska nga Polonia. Vlerësimi i tyre ishte pjesë e mirënjohjes së shprehur gjatë Kongresit për veprimtarinë dhe kontributet e personaliteteve të përfshira në këtë manifestim.

Presidenti i Kongresit, akademik Jeton Kelmendi, ndau medalje presidenciale për Dr. Suthee Kumanon, nga India, Gordana Sarić nga Mali i Zi, Dr. Mujë Buçpapaj nga Shqipëria, Bei Ta nga Kina, Prof. Sultan Catto nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Maria Miraglia nga Italia. Me këto nderime, Kongresi shprehu vlerësimin për personalitete që, përmes veprimtarisë së tyre, i japin hapësirë bashkëpunimit kulturor dhe komunikimit ndërmjet vendeve. Për letërsinë dhe kulturën e Kosovës, një takim i kësaj përmase krijon mundësi që të vazhdojnë edhe pas përfundimit të programit.

Njohjet ndërmjet autorëve mund të hapin rrugë për përkthime, botime dhe ftesa në veprimtari të tjera ndërkombëtare. Rëndësia e Kongresit lidhet, kështu, edhe me vazhdimësinë e marrëdhënieve që ai ndihmoi të krijoheshin. Kongresi Botëror i Poetëve zhvillohet në vende dhe kontinente të ndryshme, duke e zhvendosur çdo edicion drejt një mjedisi të ri kulturor. Sipas njoftimit të organizatorëve, edicioni i ardhshëm parashikohet të mbahet në Zelandën e Re, në tetor 2027. Nga Kosova drejt atij takimi, mesazhi që mbetet është ai i një përgjegjësie të përbashkët: arti dhe dija mund të ndihmojnë që njerëzit ta njohin më mirë njëri-tjetrin dhe ta ndërtojnë paqen edhe përmes fjalës.

Besnik Fishta/

Filatelia shqiptare vazhdon të mbetet një nga mjetet më elegante dhe jetëgjata të dokumentimit e lartësimit të kujtesës historike. Emetimi i serisë më të re të pullava postare më 23 shtator 2026, me tematikë “Figura të shquara kombëtare”, përfaqëson një nga ngjarjet më të rëndësishme në këtë fushë. Kjo tematikë mbetet ndër shtyllat kryesore filatelike, pasi jo vetëm që vlerëson e mbron identitetin tonë kombëtar, por njëkohësisht bart vlera të jashtëzakonshme edukuese për të gjitha brezave dhe shtresat e popullsisë. Pulla postare shërben si një “ambasadore e vogël” e kulturës, që përcjell në mënyrë vizuale dhe historike sakrificat dhe kontributet e bijve më të mirë të këtij vendi.

Kjo seri e re përbëhet nga pesë pulla postare dedikuar personaliteteve që lanë gjurmë të pashlyeshme në histori, letërsi, shkencë, art dhe arsim:

1. Vaso Pashë Shkodrani (200-vjetori i lindjes): Një nga figurat më madhore të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, ideolog, shkrimtar, publicist dhe shtetar. Autor i vargjeve të pavdekshme “Feja e shqiptarit është shqiptaria”, Pashko Vasa punoi me përkushtim të palodhur për bashkimin e shqiptarëve dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre kombëtare, duke shërbyer me dinjitet deri në postet më të larta administrative si Guvernator i Përgjithshëm i Malit të Libanit.

2. Papa Kristo Negovani (150-vjetori i lindjes): Atdhetar, prift ortodoks, poet dhe arsimtar i Rilindjes sonë Kombëtare. Lindur në Negovan, ai tregoi guxim të jashtëzakonshëm duke futur gjuhën shqipe në liturgjinë kishtare dhe duke hapur shkolla në shqip. Veprimtaria e tij në dobi të arsimimit dhe vetëdijes kombëtare u bë shkak për martirizimin e tij më 1905 nga qarqe shoviniste, duke u kthyer në simbol të sakrificës për pennën e gjuhën amëtare.

3. Prof. Dr. Zija Shkodra (100-vjetori i lindjes): Lindur në Shkodër më 1925, Zija Shkodra është nga historianët dhe akademikët më të shquar shqiptarë. Pasi shërbeu si arsimtar dhe kërkues shkencor në Institutin e Historisë, ai thelloi studimet mbi ekonominë urbane, jetën e qyteteve shqiptare dhe organizimet e esnafeve. Monografitë e tij kapitale si “Esnafet shqiptare” dhe “Qyteti shqiptar gjatë Rilindjes Kombëtare” përbëjnë vepra me vlerë unike për historiografinë kombëtare.

4. Albert Paparisto (100-vjetori i lindjes): Muzikolog, kompozitor dhe pedagog i shquar, Albert Paparisto konsiderohet si një nga themeluesit e kritikës muzikore shqiptare dhe pjesëmarrës kyç në ngritjen e institucioneve tona muzikore. U diplomua në Konservatorin e Moskës “Çajkovski”. Përveç punës kërkimore-shkencore dhe përpunimit mjaft kompetent të këngëve popullore, ai ka meritën e madhe të përgatitjes së brezave të tërë të muzikologëve dhe artistëve shqiptarë.

5. Qamil Buxheli (100-vjetori i lindjes): Lindur më 1925 në Pandalejmon të Sarandës, Qamil Buxheli ishte veprimtar i Luftës Nacional-Çlirimtare dhe u shqua si një nga shkrimtarët, gazetarët dhe satirorët më në zë të letërsisë shqiptare. Pasi përfundoi studimet e larta në Institutin e Lartë Letrar “Maksim Gorki” në Moskë, ai dha një kontribut të paçmueshëm në zhvillimin e humorit dhe satirës kombëtare, si dhe në drejtimin e organeve të ndryshme të shtypit, duke mbetur një mjeshtër i madh i fjalës së shkruar.

Tradita e përkujtimit të figurave të tilla nëpërmjet filatelisë sot nuk është më thjesht një procedurë e zakonshme festive apo pasqyrim pasiv i historisë sonë. Kjo praktikohet tashmë si një proces i gjallë, ku përveç personaliteteve të njohura, paraqiten për herë të parë emra që marrin vlerësimin e merituar shtetëror. Ekziston një listë ende e gjatë e personaliteteve që presin të përkujtohen e të nderohen në pulla postare, SEPSE HISTORIA JONE ESHTE AJO E NJE NGA POPUJT QE KA NDERTUAR IDENTITET ME LUFTE E PENE, ME GJAK E DIJE. Përmes këtyre pullave, filatelia Shqiptare vazhdon të përmbushë misionin e saj të shenjtë: të mbajë gjallë dritën e diturisë dhe memorien historike të një kombi të ndërtuar mbi sakrificë.

Ervin Toro

Foto: Vasjana Minga/

NEW YORK — The Albanian-American National Organization (AANO), New York Chapter, brought together nearly 200 students and more than 150 professionals at Fordham University on October 4 for the Albanian-American Student Summit, a day dedicated to mentorship, networking, professional development and strengthening connections across the Albanian-American community.

Held in collaboration with the Albanian Student Association at Fordham University, the Summit welcomed Albanian student organizations, nonprofit and community organizations, corporate and small-business sponsors, and professionals from across the New York metropolitan area.

The program featured accomplished Albanian-American leaders across four areas: Business, Finance & Leadership; Technology, Innovation & Entrepreneurship; Law, Leadership & Civic Impact; and Healthcare Without Limits. Panelists shared their professional journeys, lessons learned and practical advice with students while encouraging them to build relationships and seek opportunities beyond the classroom.

For Ervin Toro, President of AANO New York, the Summit represented something larger — the idea of connected success. “We have so many successful Albanians across every profession. The opportunity now is to connect that success, share our experience and create pathways for the next generation,” Toro said. Throughout the afternoon, students connected directly with professionals, entrepreneurs, businesses and community leaders, creating relationships that organizers hope will develop into mentorships, internships and future career opportunities.

The success of the Summit was made possible through the support of its corporate and small-business sponsors, participating Albanian student organizations, nonprofit and community organizations, featured panelists, volunteers and supporters who contributed their time, experience and resources.

Toro thanked everyone who helped bring the initiative together, emphasizing that collaboration between Albanian-American organizations and professionals is essential to creating lasting opportunities. “This is what connected success looks like — bringing our community together, sharing what we have built and using it to open doors for those coming after us.”

The sold-out gathering demonstrated both the strength of the Albanian-American professional community and the growing desire among younger generations to remain connected to it. For AANO New York, the Summit is not intended to be simply an annual event, but part of a broader effort to build stronger bridges between Albanian-American students, professionals, businesses and organizations — turning individual success into collective opportunity.

Nga Fadil Ferizi/

Jo në emrin tim!

Më 3 tetor 2026, në Lozanë u mbajt një protestë në mbështetje të çlirimtarëve Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi. Shqiptarë të brezave të ndryshëm u mblodhën në sheshin Place de la Riponne, përpara Palais de Rumine, për të kundërshtuar një vendim që e konsiderojnë të padrejtë.

Në protestë u brohorit «UÇK! UÇK! UÇK!». Në pankartat e pjesëmarrësve spikatën mesazhet «Jo në emrin tim!», «Drejtësi, jo politikë!» dhe «Liri çlirimtarëve!». Brohoritjet dhe pankartat shprehën solidaritetin me katër çlirimtarët dhe mbështetjen për luftën çlirimtare të Kosovës.

Mesazhi «Jo në emrin tim!» lidhej drejtpërdrejt me formulën me të cilën u shqiptua aktgjykimi: «Në emër të popullit të Kosovës». Përmes këtij slogani, protestuesit kundërshtuan që dënimi i katër çlirimtarëve të shqiptohej edhe në emrin e tyre. Ata janë pjesë e atij populli dhe, duke ngritur zërin në Lozanë, shprehën mospajtimin me një vendim që e konsiderojnë të padrejtë.

Kundërshtimi i protestuesve lidhej edhe me një shqetësim më të gjerë: përgjegjësia individuale nuk duhet të shndërrohet në njollë mbi UÇK-në dhe luftën çlirimtare të Kosovës. Pjesëmarrësit kundërshtuan atë që e shohin si cenim të historisë dhe sakrificës për liri përmes vendimit ndaj katër çlirimtarëve. Kërkesa për drejtësi lidhej kështu edhe me mbrojtjen e dinjitetit të një lufte që solli çlirimin e Kosovës.

UÇK-ja nuk mund të shkëputet nga rrethanat në të cilat lindi dhe veproi. Lufta në Kosovë u zhvillua përballë dhunës shtetërore serbe, dëbimeve dhe një katastrofe humanitare. Në mars të vitit 1999, NATO ndërhyri ushtarakisht për ta ndalur atë katastrofë. Ky kontekst nuk zëvendëson shqyrtimin e veprimeve individuale, por është i domosdoshëm për të kuptuar pse shqiptarët u ngritën në luftë dhe çfarë synonin të mbronin.

Karakteri çlirimtar i një lufte nuk e përjashton përgjegjësinë individuale. Çdo viktimë ka të drejtë për drejtësi. Por drejtësia kërkon që fajësia të provohet për secilin dhe që përgjegjësia të mos shtrihet mbi të gjithë ata që luftuan për liri. Të kërkosh drejtësi për çlirimtarët është të kërkosh prova të qëndrueshme, arsyetim të kontrollueshëm dhe një dallim të qartë ndërmjet krimit individual dhe luftës çlirimtare.

Pikërisht këtu qëndron pesha e protestës në Lozanë. Një tubim nuk vendos për fajësinë apo pafajësinë dhe nuk e zëvendëson rrugën juridike. Por ai e bën të dukshëm kundërshtimin qytetar. Autoriteti i një gjykate nuk e mbyll debatin për drejtësinë e vendimeve të saj dhe për pasojat që ato mund të kenë në shoqëri.

Për diasporën shqiptare, lidhja me Kosovën vazhdon të jetë përgjegjësi qytetare. Prania e disa brezave në këtë protestë tregoi se kujtesa e luftës vazhdon të ketë peshë edhe larg vendit ku ajo u zhvillua. Me brohoritjen «UÇK! UÇK! UÇK!» u shpreh mbështetja për luftën çlirimtare; me mesazhin «Jo në emrin tim!» u refuzua pajtimi me dënimin e katër çlirimtarëve në emër të popullit të Kosovës.

Lozana ngriti zërin. Kundër padrejtësisë. Në mbështetje të çlirimtarëve. Për dinjitetin e luftës për liri.

Jo në emrin tim!