Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, në Asamblenë e OKB-së: Amerika në qendër të vëmendjes botërore – Fotoreportazh: Dritan Haxhia.

Paulin Zefi/

Sot inauguruam statujën monumentale të Mbretëreshës Teuta (231–228 p.K.), të vendosur në “Ballkonin Panoramik”, mbi “Rânën e Hèdhun”, në Shëngjin. Kjo vepër monumentale është një dhuratë e çmuar e Fondacionit “Shqipëria Tjetër”, me President Z.Marin Mema, dhe është realizuar nga skulptori Julian Muçollari. Personi që e solli Teutën në Lezhë është Paulin Zefi dhe personi që përzgjodhi vendndodhjen: Pjerin Ndreu. Financimi i statujës është mundësuar nga shqiptarët e zakonshëm, të cilët iu përgjigjën me bujari nismës së Marin Memës për mbledhjen e fondit. Ndërsa, Bashkia Lezhë ka financuar ndërtimin e piedestalit të statujës dhe ka rehabilituar të gjithë hapësirën përreth, duke krijuar një pikë të re identitare, kulturore dhe turistike për Lezhën dhe Shqipërinë Veriperëndimore.

Urojmë që ky projekt madhështor të shërbejë si një shembull frymëzues për të gjitha bashkitë dhe qytetet e tjera shqiptare, për ta pasuruar hapësirën publike me vepra monumentale që nderojnë historinë, kulturën dhe figurat e shquara të parardhësve tanë të lavdishëm, Ilirëve!

Teuta jonë tashmë qëndron me shumë hijeshi mbi “Rânën e Hèdhun”, pranë Rrugës Shëngjin-Velipojë, si një dëshmi e gjallë e kujtesës sonë historike dhe e lidhjes së Lezhës me trashëgiminë e lashtë ilire.

Një kryevepër arti për sot dhe një simbol i jashtëzakonshëm për brezat që do të vijnë

Sokol Paja/

Spektakli “Beyond the Runway”, i ideuar nga stilistja shqiptare Lejda Troci dhuroi një emocion shumë të veçantë njerëzor, kulturor e patriotik për bashkatdhetarët shqiptarë në Manhattan, në një spektakël që shkoi përtej modës dhe pasarelës, duke dhënë mesazhe të fuqishëm për gratë që kanë përballuar betejën me kancerin: jeta vazhdon, shpresa mbetet dhe ëndrrat mund të rilindin edhe pas sfidave më të vështira. Nën tingujt e këngës atdhetare “Moj e bukura Arbëri”, mjekë shqiptarë, diplomatë, inxhinierë, studentë, artistë, gazetarë, drejtues organizatash e shoqatash, profesionistë të spikatur, miq e bashkëpunëtorë shqiptarë u bënë pjesë e kësaj ëndrre, duke dëshmuar se solidariteti, dashuria dhe komuniteti mund të shndërrohen në forcë, besim dhe shpresë.

Arti bashkon, promovon dhe forcon komunitetin shqiptar. Çdo veshje e koleksionit të shfaqur në spektakël mbarte një histori personale, një emocion dhe një simbol të forcës, dashurisë, jetës. Punimet me dorë, qëndisjet dhe punimet me grep sollën në pasarelë një pjesë të traditës së lashtë shqiptare, ndërsa ngjyrosja natyrale e pëlhurave me fruta përcjell një trashëgimi të ruajtur nga nënat dhe gjyshet shqiptare. Një prej krijimeve në veshje është dhuruar për Memorial Sloan Kettering Cancer Center, të ardhurat do t’i kushtohen kërkimit shkencor për kancerin e gjirit. Spektakli “Beyond the Runway” erdhi si një dëshmi e vlerave shqiptare, e dashurisë, kujdesit, miqësisë dhe fuqisë që lind kur njerëzit qëndrojnë së bashku në ditë dhe kohë të vështira.

“Beyond the Runway” udhëhequr nga kompania e themeluar nga Lejda Troci “A Tangerine Design” nuk ishte thjesht një spektakël mode; ishte një rrëfim i forcës njerëzore, i një gruaje që e ktheu një betejë të vështirë në frymëzim dhe një ëndërr personale në një mesazh shprese për motrat, nënat dhe vajzat shqiptare. Çdo veshje që u shfaq në sfilatë përmbante një kujtim, një dhimbje, një lot, një buzëqeshje dhe mbi të gjitha, një dritë, një jetë, një shpresë.

Prof. Dr. Nexhat Abazi (1948–2009) ishte një nga pedagogët dhe studiuesit shqiptarë të Maqedonisë që ia kushtoi një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së tij shkencore studimit të historisë së arsimit shqiptar, zhvillimit të shkollës shqipe dhe mendimit pedagogjik shqiptar. I lindur në Kolibar të Kërçovës, ai u formua në institucionet arsimore të Kërçovës dhe Shkupit, ndërsa studimet universitare i kreu në Universitetin e Prishtinës, në degën e Pedagogjisë. Veprimtaria e tij profesionale kaloi nëpër disa etapa: mësues, mësimdhënës në gjimnaz, këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup dhe, më pas, profesor universitar. Në periudhën e pjekurisë akademike ai u angazhua në Universitetin Shtetëror të Tetovës dhe në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup.

Boshti kryesor i veprës së tij shkencore ishte historia e arsimit shqiptar në Maqedoni. Në vitin 1995 ai përfundoi doktoraturën në Universitetin e Tiranës me temën “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik të shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë (1830–1912)”. Kjo vepër u botua në Tetovë më 1997 dhe përbën një prej kontributeve të rëndësishme për studimin sistematik të historisë së arsimit shqiptar në këto treva. Abazi nuk u kufizua vetëm në historinë institucionale të shkollës. Në punimet e tij ai trajtoi edhe figurat e Rilindjes Kombëtare, rolin edukativ të letërsisë shqipe, gjuhën amtare, formimin moral e kombëtar të individit dhe çështje të pedagogjisë bashkëkohore.

Historia e arsimit shqiptar nuk është vetëm histori institucionesh, shkollash dhe tekstesh mësimore. Ajo është, në të njëjtën kohë, histori e përpjekjeve intelektuale, kulturore dhe shoqërore për ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës, dijes dhe identitetit. Në këtë kuadër duhet parë edhe veprimtaria e Prof. Dr. Nexhat Abazit.

Ai i përkiste një brezi intelektualësh shqiptarë të Maqedonisë që e përjetuan arsimin jo vetëm si profesion, por edhe si mision shoqëror. Për profesor Nexhat Abazin, studimi i historisë së arsimit shqiptar ishte një mënyrë për të dokumentuar rrugën e gjatë nëpër të cilën kishte kaluar shkolla shqipe dhe për të kuptuar më mirë raportin ndërmjet arsimit, gjuhës, kulturës dhe zhvillimit të shoqërisë.

Burimet enciklopedike e përshkruajnë prof. Dr. Nexhat Abazin si pedagog dhe profesor universitar, me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë. Formimi i tij përfshinte Shkollën Normale në Shkup, Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, studimet pasuniversitare dhe doktoraturën në Universitetin e Tiranës. Rëndësia e figurës së tij qëndron sidomos në faktin se ai ndërtoi një urë ndërmjet dy dimensioneve: pedagogjisë si disiplinë shkencore dhe historisë konkrete të arsimit shqiptar në Maqedoni. Prandaj, studimi i veprës së tij nuk duhet të kufizohet në një biografi personale. Ai duhet të shqyrtojë edhe pyetjen se çfarë vendi zë Nexhat Abazi në historinë e mendimit pedagogjik shqiptar dhe cilat janë vlerat e trashëgimisë së tij për studiuesit e sotëm.

II. JETA DHE FORMIMI I PROF. DR. NEXHAT ABAZIT

2.1. Lindja dhe vendlindja

Nexhat Abazi lindi më 22 maj 1948 në fshatin Kolibar të Kërçovës. Fshati Kolibar dhe hapësira e Kërçovës përbënin një mjedis ku arsimi dhe kultura shqiptare kishin një histori të veçantë. Pikërisht në këtë mjedis u formua edhe personaliteti i ardhshëm pedagogjik i Abazit. Ai i përkiste një brezi që e përjetoi arsimin shqiptar në një periudhë ndryshimesh të mëdha shoqërore dhe institucionale. Më 4 nëntor 2009, pas ndarjes së tij nga jeta, Universiteti Shtetëror i Tetovës organizoi një mbledhje komemorative në nderim të jetës dhe veprës së tij. Në atë aktivitet u theksua kontributi i tij në veprimtarinë edukativo-arsimore, pedagogjike dhe hulumtuese.

2.2. Arsimi fillor dhe i mesëm

Shkollimin fillor dhe të mesëm Abazi e kreu në Kërçovë. Më pas vazhdoi Shkollën Normale në Shkup, institucion me rëndësi të veçantë për përgatitjen e kuadrove mësimore. Formimi normalist ishte veçanërisht i rëndësishëm për brezin e tij, sepse i jepte studentit jo vetëm njohuri teorike, por edhe bazë profesionale për punën në shkollë. Ky formim ndikoi edhe në orientimin e mëvonshëm të Abazit drejt pedagogjisë.

2.3. Studimet universitare

Pas Shkollës Normale, Nexhat Abazi vazhdoi studimet në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, në grupin e Pedagogjisë.

Universiteti i Prishtinës ishte në atë periudhë një nga qendrat kryesore të formimit universitar të intelektualëve shqiptarë të ish-Jugosllavisë.

Studimi i pedagogjisë i dha Abazit bazën teorike për të kuptuar proceset e edukimit, mësimit, formimit të personalitetit dhe zhvillimit të institucioneve arsimore.

III. RRUGA PROFESIONALE

3.1. Mësuesi dhe mësimdhënësi

Karriera e profesor Nexhat Abazit filloi në arsimin parauniversitar.

Ai punoi si mësues dhe më pas si mësimdhënës në gjimnaz.

Kjo fazë është e rëndësishme për të kuptuar formimin e tij të mëvonshëm si studiues. Përvoja e drejtpërdrejtë në shkollë i dha mundësinë të njihte nga afër problemet e mësimdhënies, nxënësit, mësuesin dhe institucionin shkollor.

Pra, pedagogjia e tij nuk u ndërtua vetëm mbi teori të marra nga literatura. Ajo u ushqye edhe nga përvoja konkrete e arsimit.

3.2. Instituti Pedagogjik në Shkup

Një tjetër etapë e rëndësishme e karrierës ishte angazhimi si këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup.

Ky pozicion e afroi atë më shumë me problemet sistemike të arsimit.

Në këtë rol ai nuk ishte vetëm praktikues i arsimit, por edhe profesionist që merrej me çështje të organizimit, zhvillimit dhe përmirësimit të procesit arsimor.

Kjo përvojë ndihmoi në formimin e profilit të tij si studiues i pedagogjisë.

3.3. Profesori universitar

Në fazën e mëvonshme të karrierës, Abazi u angazhua në arsimin e lartë.

Burimet enciklopedike e përmendin si profesor të pedagogjisë në Universitetin Shtetëror të Tetovës. Burime të tjera e identifikojnë si ligjërues edhe në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup. [1]

Profesor Nexhati identifikohet pikërisht si:

Prof. Dr. Nexhat Abazi, ligjërues në Universitetin Shtetëror të Shkupit “Kirili dhe Metodi” dhe në Universitetin Shtetëror të Tetovës.

Kjo tregon shtrirjen e veprimtarisë së tij universitare.

IV. MAGJISTRATURA DHE DOKTORATURA

4.1. Magjistratura

Një prej etapave kryesore të formimit shkencor të Abazit ishte studimi i historisë së shkollave shqiptare.

Në Universitetin e Prishtinës ai përfundoi studimet e magjistraturës me temën:

“Zhvillimi i shkollave shqiptare në Maqedoni (1945–1958)”.

Tema është domethënëse për dy arsye.

Së pari, ajo dëshmon interesimin e hershëm të Abazit për historinë konkrete të arsimit shqiptar në Maqedoni.

Së dyti, ajo tregon se studiuesi e shihte historinë e arsimit si një fushë të veçantë kërkimore.

4.2. Doktoratura

Hapi më i rëndësishëm i formimit të tij shkencor ishte doktoratura në Universitetin e Tiranës.

Sipas Leksikonit të Magjistrave dhe Doktorëve Shqiptarë, Nexhat Abazi doktoroi në Fakultetin e Shkencave Sociale të Tiranës në janar 1995 me temën:

“Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”. [3]

Ky studim përbën boshtin qendror të veprës së tij shkencore.

Vetë periudha 1830–1912 është me rëndësi të veçantë, sepse përfshin një fazë vendimtare të zhvillimit të arsimit shqiptar, të Rilindjes Kombëtare dhe të përpjekjeve për afirmimin e gjuhës shqipe në arsim.

V. MONOGRAFIA “ZHVILLIMI I ARSIMIT, I SHKOLLAVE DHE I MENDIMIT PEDAGOGJIK SHQIPTAR NË MAQEDONI”

5.1. Vepra themelore

Rezultati më i rëndësishëm i punës së doktoratës u botua në Tetovë në vitin 1997:

Nexhat Abazi, “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”, Tetovë, 1997, 363 faqe.

Botimi është dokumentuar edhe në Studia Albanica të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. [4]

Vepra është përdorur më pas nga studiues të ndryshëm si literaturë referuese për historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni.

Studime bashkëkohore mbi arsimin shqiptar në këto treva e citojnë Abazin në mënyrë konkrete për të dhënat mbi shkollat shqiptare, përfshirë edhe ato të Dufit, Rekës së Epërme dhe viseve të tjera. [5]

5.2. Rëndësia historiografike

Vlera e monografisë nuk qëndron vetëm në faktin se ajo paraqet një histori të shkollave.

Ajo përpiqet të ndërthurë tri nivele:

1. arsimin si proces shoqëror;

2. shkollën si institucion;

3. mendimin pedagogjik si sistem idesh.

Kjo e bën veprën më të gjerë sesa një katalog kronologjik i shkollave.

Abazi kërkon të tregojë se zhvillimi i arsimit nuk ndodh i shkëputur nga zhvillimi i shoqërisë. Shkolla është pjesë e proceseve kulturore, politike dhe kombëtare.

5.3. Hapësira shqiptare e Maqedonisë si objekt studimi

Një meritë e veçantë e veprës është përqendrimi te territoret shqiptare të Maqedonisë së atëhershme.

Kjo fushë kishte nevojë për studime të posaçme sepse historia e arsimit shqiptar në këto treva shpesh ishte trajtuar në mënyrë të shpërndarë.

Abazi përpiqet të mbledhë në një kornizë të vetme të dhëna mbi shkollat, mësuesit, institucionet dhe përpjekjet për zhvillimin e arsimit.

VI. ARSIMI DHE GJUHA SHQIPE

Një prej ideve themelore që del nga veprimtaria e Abazit është lidhja e arsimit me gjuhën amtare.

Për të, historia e shkollës shqipe nuk mund të kuptohet pa marrë parasysh rolin e gjuhës shqipe në formimin e individit dhe të komunitetit.

Në punimin e tij për Naim Frashërin, Abazi thekson vlerat e shumanshme edukative të veprës së Naimit: artistike, estetike, letrare, pedagogjike, historike dhe filozofike.

Kjo qasje është karakteristike për mënyrën e tij të trajtimit të figurave të Rilindjes: personaliteti nuk shihet vetëm si autor letrar, por edhe si edukator dhe formues i vetëdijes.

VII. NEXHAT ABAZI DHE NAIM FRASHËRI

Interesimi i Abazit për Naim Frashërin është një tregues i rëndësishëm i konceptimit të tij pedagogjik.

Në studimin “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”, ai analizon dimensionin edukativ të veprës së Naimit.

Në interpretimin e Abazit, vepra e Naimit ka ndikim në formimin:

– intelektual;

– moral;

– estetik;

– kulturor;

– patriotik.

Kjo është e rëndësishme për historinë e mendimit pedagogjik shqiptar, sepse tregon se Abazi nuk e kufizonte pedagogjinë vetëm në metodologjinë e mësimdhënies.

Ai e kuptonte edukimin si formim të gjithanshëm të personalitetit.

VIII. NEXHAT ABAZI DHE JOSIF BAGERI

Një tjetër figurë e rëndësishme në veprimtarinë e tij studimore ishte Josif Bageri.

Abazi u mor në mënyrë të veçantë me figurën e Bagerit dhe rolin e tij në arsimin shqiptar.

Një dëshmi konkrete është botimi:

“Poezia didaktike e Josif Bagerit”, Ylberi Plus, Tetovë, 2009, ISBN 9789989284335. [6]

Burime bibliografike e regjistrojnë këtë botim si libër në gjuhën shqipe, botuar në Tetovë në vitin 2009.

Studimi i Bagerit është domethënës sepse Bageri ishte një figurë që e lidhi letërsinë me arsimin dhe veprimtarinë kombëtare.

Prandaj, përzgjedhja dhe studimi i poezisë së tij didaktike përputhet me interesimin e përgjithshëm të Abazit për dimensionin edukativ të letërsisë shqiptare.

IX. MËSONJËTORJA E KORÇËS NË STUDIMET E ABAZIT

Një nga artikujt e dokumentuar të Nexhat Abazit është:

“Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”, botuar më 7 mars 1995 në gazetën Flaka e vëllazërimit.

Ky artikull është i rëndësishëm për dy arsye.

Së pari, ai dëshmon interesimin e Abazit për institucionet themelore të historisë së arsimit kombëtar shqiptar.

Së dyti, ai tregon se studiuesi nuk e shihte Mësonjëtoren vetëm si një ngjarje të historisë arsimore, por si institucion me një dimension të veçantë kombëtar dhe kulturor.

Në këtë kuptim, shkolla shfaqet si vend ku ndërthuren:

dija – gjuha – edukimi – kultura – vetëdija kombëtare.

Ky është një prej elementeve më të rëndësishme të mendimit të tij.

X. NEXHAT ABAZI DHE STUDIMI I ARSIMIT NË REKË

Monografia e tij është përdorur edhe në studimet bashkëkohore për arsimin shqiptar në Rekën e Epërme.

Në një studim historik të botuar nga revista Studime Historike, Abazi citohet për të dhëna mbi shkollat e Dufit dhe zhvillimin e arsimit në këtë hapësirë. [5]

Kjo tregon se monografia e tij nuk është vetëm dokument i kohës kur u shkrua, por vazhdon të shërbejë si burim për hulumtime të mëvonshme.

Për një vepër historiko-pedagogjike kjo është një tregues i rëndësishëm i qëndrueshmërisë së saj referenciale.

XI. NEXHAT ABAZI DHE PEDAGOGJIA

Megjithëse një pjesë e madhe e veprimtarisë së tij lidhet me historinë e arsimit, Abazi ishte mbi të gjitha pedagog.

Burimet enciklopedike e vlerësojnë me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë. [1]

Kjo do të thotë se veprimtaria e tij nuk mund të reduktohet në një monografi historike.

Ai trajtoi edhe probleme të pedagogjisë, ndër të cilat pozitën e nxënësit në procesin mësimor.

Kjo përbën një element të rëndësishëm të mendimit pedagogjik modern: nxënësi duhet parë jo vetëm si objekt i edukimit, por edhe si subjekt aktiv i procesit mësimor.

XII. NXËNËSI DHE PROCESI MËSIMOR

Në punimet pedagogjike të Abazit vihet re interesimi për raportin ndërmjet nxënësit dhe procesit mësimor.

Kjo çështje është themelore në pedagogji.

Në modelin tradicional, nxënësi shpesh trajtohet si marrës i njohurive.

Në pedagogjinë bashkëkohore, nxënësi shihet si pjesëmarrës aktiv.

Interesimi i Abazit për këtë problem tregon se ai nuk ishte vetëm historian i arsimit, por studiues i problemeve konkrete të pedagogjisë.

Kjo është një pikë ku trashëgimia e tij mund të lidhet edhe me diskutimet bashkëkohore për arsimin.

XIII. VEPRIMTARIA SHKENCORE DHE PUBLICISTIKE

Veprimtaria e Abazit ishte e shpërndarë në disa fusha:

1. Historia e arsimit

Studimi i zhvillimit të shkollave shqiptare në Maqedoni.

2. Historia e mendimit pedagogjik

Studimi i ideve dhe koncepteve pedagogjike të figurave shqiptare.

3. Pedagogjia

Probleme të procesit edukativo-arsimor.

4. Rilindja Kombëtare

Studimi i figurave si Naim Frashëri, Josif Bageri dhe Jusuf Ali Albani.

5. Gjuha dhe edukimi

Roli i gjuhës shqipe në formimin e personalitetit.

6. Arsimi kombëtar

Raporti ndërmjet arsimit, kulturës dhe vetëdijes kombëtare.

Kjo gjerësi tregon se ai e shihte arsimin si fenomen kompleks.

XIV. ABSTRAKTIMI SHKENCOR I KONTRIBUTIT TË ABAZIT

Kontributi i Nexhat Abazit mund të analizohet në pesë nivele kryesore.

14.1. Kontributi dokumentues

Ai mblodhi dhe sistematizoi të dhëna mbi shkollat shqiptare dhe zhvillimin e arsimit në Maqedoni.

14.2. Kontributi historiografik

Ai ndihmoi në ndërtimin e një narrative të veçantë për historinë e arsimit shqiptar në këto treva.

14.3. Kontributi pedagogjik

Ai trajtoi çështje të drejtpërdrejta të pedagogjisë dhe procesit mësimor.

14.4. Kontributi kulturor

Ai studioi figurat e kulturës shqiptare duke vënë në pah dimensionin e tyre edukativ.

14.5. Kontributi universitar

Si profesor, ai ndikoi në formimin e brezave të studentëve të pedagogjisë.

XV. KONTEKSTI HISTORIK I VEPRËS SË TIJ

Për ta kuptuar drejt Abazin duhet parë edhe periudha në të cilën ai veproi.

Ai u formua profesionalisht në një hapësirë ku çështjet e arsimit shqiptar ishin të lidhura ngushtë me çështjet e gjuhës dhe kulturës.

Më vonë, veproi në periudhën e pluralizmit politik, ndryshimeve shoqërore dhe zhvillimit të arsimit të lartë në gjuhën shqipe.

Në këtë kontekst, angazhimi i tij në Universitetin Shtetëror të Tetovës merr një rëndësi të veçantë.

Ai ishte pjesë e një brezi akademikësh që kontribuan në konsolidimin e arsimit universitar shqiptar në Maqedoni.

XVI. NEXHAT ABAZI DHE UNIVERSITETI SHTETËROR I TETOVËS

Burimet përkujtimore të vitit 2009 dëshmojnë se Abazi ishte ligjërues në Universitetin Shtetëror të Tetovës.

Pas vdekjes së tij, universiteti organizoi një mbledhje komemorative ku morën pjesë familjarë, miq, intelektualë, studentë dhe staf akademik.

Në atë ceremoni, drejtuesi i universitetit e vlerësoi Abazin për punën e tij edukative, arsimore, pedagogjike dhe hulumtuese.

Kjo dëshmi ka rëndësi jo vetëm emocionale, por edhe institucionale: ajo tregon se figura e Abazit ishte pjesë e historisë akademike të universitetit.

XVII. VLERËSIMI I VEPRËS

Vepra e profesor Nexhat Abazit duhet vlerësuar në raport me kohën e saj.

Një prej meritave kryesore është përpjekja për ta bërë historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni objekt të një studimi sistematik.

Në vend që arsimi të trajtohej vetëm përmes episodeve të veçanta, Abazi synoi të krijojë një panoramë më të gjerë historike.

Kjo është veçanërisht e dukshme në monografinë e tij 363-faqëshe.

Vepra mund të konsiderohet një pikë referimi për studiuesit që merren me historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni.

XVIII. METODOLOGJIA STUDIMORE

Një vlerësim akademik nuk duhet të jetë vetëm lavdërues.

Për një analizë të plotë të veprës së Abazit do të nevojitej konsultimi i drejtpërdrejtë i të gjitha botimeve të tij dhe jo vetëm i katalogëve bibliografikë dhe citimeve të mëvonshme.

Sidomos për një autor me më shumë se 100 punime shkencore, bibliografia e plotë duhet të rindërtohet nga:

– katalogët e bibliotekave;

– revistat pedagogjike;

– gazetat shqiptare;

– botimet universitare;

– konferencat shkencore;

– arkivat institucionale;

– fondet e Universitetit të Tetovës;

– fondet e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë;

– fondet e Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Kosovës.

Prandaj, lista e veprave e paraqitur në këtë punim nuk duhet konsideruar bibliografi përfundimtare.

XIX. KRONOLOGJIA E JETËS DHE VEPRIMTARISË

Viti Ngjarja

1948 Lind në Kolibar të Kërçovës

vitet e rinisë Arsimi fillor dhe i mesëm në Kërçovë

më pas Shkolla Normale në Shkup

periudha universitare Studime në Fakultetin Filozofik, Pedagogji, Universiteti i Prishtinës

karriera e hershme Punon si mësues

më pas Punon si mësimdhënës në gjimnaz

më vonë Këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup

periudha pasuniversitare Magjistraturë në Universitetin e Prishtinës

1995 Doktoron në Universitetin e Tiranës

1995 Boton artikullin “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”

1997 Boton monografinë “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”

vitet e mëvonshme Veprimtari universitare dhe shkencore në Shkup dhe Tetovë

2009 Bashkautor/përgatitës i veprës “Poezia didaktike e Josif Bagerit”

2009 Ndahet nga jeta

2009 Universiteti Shtetëror i Tetovës organizon akademi komemorative në nderim të tij.

XX. VEPRAT DHE KONTRIBUTET E DOKUMENTUARA

Nga burimet e verifikueshme deri në këtë fazë mund të veçohen:

1. “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”

Tetovë, 1997, 363 faqe.

Kjo është vepra kryesore e lidhur me doktoraturën e tij.

2. “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”

Flaka e vëllazërimit, 7 mars 1995.

3. “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”

Punim mbi dimensionin pedagogjik dhe edukativ të veprës së Naim Frashërit.

4. “Poezia didaktike e Josif Bagerit”

Ylberi Plus, Tetovë, 2009.

Vepër e lidhur me Josif Bagerin dhe poezinë e tij didaktike.

5. Studime dhe artikuj të tjerë pedagogjikë

Burimet enciklopedike e vlerësojnë veprimtarinë e tij me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë.

XXI. PËRFUNDIME

Prof. Dr. Nexhat Abazi ishte një personalitet i rëndësishëm i pedagogjisë shqiptare në Maqedoni.

Rëndësia e tij nuk qëndron vetëm në titullin akademik apo në numrin e punimeve të publikuara.

Ajo që e bën të veçantë është lidhja që ai krijoi ndërmjet:

historisë së arsimit – pedagogjisë – gjuhës shqipe – kulturës – identitetit – formimit të personalitetit.

Ai e studioi shkollën shqiptare si institucion, por njëkohësisht edhe si produkt të përpjekjeve kulturore dhe shoqërore.

Monografia e tij mbi zhvillimin e arsimit, shkollave dhe mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni përbën kontributin e tij më të rëndësishëm në këtë fushë.

Vlera e saj vazhdon të dëshmohet nga fakti se studiues të mëvonshëm e përdorin si referencë për trajtimin e historisë së shkollave shqiptare në Maqedoni.

Në dimensionin pedagogjik, Abazi u interesua për procesin e edukimit, pozitën e nxënësit dhe rolin e figurave kulturore shqiptare në formimin e personalitetit.

Në dimensionin kulturor, ai studioi figura të tilla si Naim Frashëri dhe Josif Bageri, duke nxjerrë në pah sidomos vlerat e tyre edukative.

Në dimensionin universitar, ai ishte pjesë e brezit të pedagogëve që kontribuan në zhvillimin e arsimit të lartë shqiptar në Maqedoni dhe në konsolidimin e Universitetit Shtetëror të Tetovës.

Prandaj, trashëgimia e Nexhat Abazit duhet të shihet si pjesë e historisë së përpjekjeve intelektuale shqiptare për dije, arsim dhe kulturë.

Studimi i veprës së tij sot ka rëndësi jo vetëm për historinë e pedagogjisë, por edhe për kuptimin e rrugës nëpër të cilën kaloi arsimi shqiptar në Maqedoni.

Në këtë kuptim, Prof. Dr. Nexhat Abazi mbetet një nga emrat që meritojnë të rikthehen në vëmendjen e historiografisë pedagogjike shqiptare.

XXII. BIBLIOGRAFIA

1. Abazi, Nexhat. Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912). Tetovë: BKSH, 1997.

2. Abazi, Nexhat. “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”. Flaka e vëllazërimit, 7 mars 1995.

3. Abazi, Nexhat. “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”.

4. Bageri, Josif; Abazi, Nexhat. Poezia didaktike e Josif Bagerit. Tetovë: Ylberi Plus, 2009.

5. Macedonian Encyclopedia, zëri “Abazi, Nexhat”.

6. Leksikoni i Magjistrave e Doktorëve Shqiptarë, zëri “Abazi, Nexhat”.

Literaturë e përdorur për këtë punim / studim shkencor:

1. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Studia Albanica, bibliografia ku regjistrohet vepra e Abazit.

2. Studime Historike, materiale bashkëkohore mbi zhvillimin e arsimit shqiptar në Maqedoni.

3. Materiale përkujtimore të Universitetit Shtetëror të Tetovës, 2009.

4. Literatura për historinë e arsimit dhe mendimit pedagogjik shqiptar.

5. Bashkëbisedimi i autorit të këtij punimi dhe profesorit të nderuar sa ishte gjallë në takime dhe biseda të shumta formale dhe joformale në Universitet, në shtëpi të profesorit dhe në ndeje të ndryshme.

Shkruan: Dr. Kujtim Kasami

Fillimi i vitit të ri shkollor sjell gjithmonë emocione të veçanta. Në veçanti, fillestarët, të cilët për herë tëparë shkelin në bankat shkollore, përjetojnë një ditë të paharrueshme. Në sytë e tyre ka kureshtje,gëzim e pak pasiguri, ndërsa pas tyre qëndrojnë prindërit, të emocionuar e krenarë për hapin e parë tëfëmijëve të tyre. Për disa prej tyre ka edhe lot ndarjeje. Dora e nënës apo e babait, që lëshohet ngadalë në derën eklasës, është një moment i vogël, por shumë domethënës. Aty fillon një rrugëtim i ri – rrugëtimi drejtdijes, shoqërisë, pavarësisë dhe ëndrrave.

Por viti i ri shkollor nuk sjell vetëm gëzim. Ai sjell edhe dëshira, përgjegjësi dhe sfida, si për nxënësit,ashtu edhe për prindërit dhe mësimdhënësit.

Tekstet shkollore dhe mbështetja për nxënësit

Një ndihmë e rëndësishme për familjet është sigurimi i teksteve shkollore për nxënësit e arsimit fillornga Ministria e Arsimit. Ndërsa në arsimin e mesëm, veçanërisht në gjimnaz, familjet përballen meshpenzime më të mëdha për tekstet dhe materialet shkollore.

Një mbështetje e veçantë është edhe vendimi i Komunës së Tuzit për t’u dhuruar nga 100 eurofillestarëve. Ky është një gjest që meriton falënderim, sepse ndihmon familjet në përballimin eshpenzimeve të fillimit të shkollës dhe përcjell një mesazh se fëmijët dhe arsimi janë një investim ipërbashkët i familjes dhe i komunitetit.

Arsimi parashkollor në Malësi

Parashkollorja “Nënë Tereza” në Tuz është një institucion i rëndësishëm për edukimin e hershëm tëfëmijëve dhe zhvillon mësimin në gjuhën shqipe dhe në gjuhën zyrtare. Ajo ka edhe njësitë e saj nëDinoshë dhe Triesh.

Në Sukruq funksionon parashkollorja katolike “Nënë Tereza”, e cila është një tjetër mundësi erëndësishme për edukimin parashkollor të fëmijëve të kësaj zone.

Në Tuz vepron edhe kopshti islam.

Në përgjithësi, mund të vërehet një dallim ndërmjet zonave urbane dhe atyre rurale: kopshtet në zonaturbane kanë goxha fëmijë, ndërsa në zonat rurale numri i tyre është dukshëm më i vogël.

Rënia e natalitetit dhe ndryshimet demografike ndikojnë drejtpërdrejt edhe në numrin e fëmijëve nëbankat shkollore.2

Shkollat fillore të Malësisë

Shkolla qendrore fillore e Malësisë është SHF “Mahmut Lekiq” në Tuz, e cila ka mbi 1.000 nxënës dhemësimi zhvillohet në gjuhën shqipe dhe në gjuhën zyrtare.

Ajo ka edhe paralelet e saj në:

Vuksanlekaj

Sukruq

Milesh

SHF “29 Nëntori” në Dinoshë, me paralelet e saj në:

Priftën

Kshevë

SHF “Bashkimi” në Hot, me paralelen e saj në Drume të Epërme.

SHF “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu” në Triesh, me paralelet e saj në:

Rudinë

Cem të Trieshit

Këto shkolla nuk janë vetëm institucione arsimore. Ato janë vatra të dijes, kulturës, gjuhës dheidentitetit të vendbanimeve tona.

Sidomos në zonat malore, ku numri i fëmijëve është i vogël, paralelet e shpërndara dhe aneksetpërballen me sfida të mëdha. Një klasë me pak nxënës mund të duket e vogël në numër, por për njëfshat ajo mund të jetë shpresa për të mos mbetur pa shkollë, pa fëmijë dhe pa jetë.

Sfida e ruajtjes së mësimit në gjuhën shqipe

Një ndër sfidat që duhet ta shqetësojë shoqërinë tonë është edhe rënia e numrit të nxënësve që ndjekinmësimin në gjuhën shqipe.

Në këtë dukuri ndikojnë disa faktorë demografikë e shoqërorë: rënia e natalitetit, shpërnguljet, poredhe martesat e përziera me persona të kombësive të tjera, të cilat në disa raste ndikojnë në zgjedhjene gjuhës së mësimit për fëmijët.

Ruajtja e mësimit në gjuhën shqipe është një përgjegjësi e përbashkët e familjes, shkollës,institucioneve dhe gjithë komunitetit.

Një sfidë tjetër është sigurimi i kuadrit profesional. Në përgjithësi, shumica e lëndëve janë të mbuluarame kuadër profesional, por nevoja dhe vështirësi paraqiten veçanërisht në Matematikë dhe në lëndëtnatyrore.

Vështirësitë në arsimimin në gjuhën shqipe

Nxënësit që ndjekin mësimin në gjuhën shqipe përballen me vështirësi edhe në tekstet mësimore, veçanërisht në tekstet letrare, të cilat janë të përkthyera nga gjuha zyrtare. Përkthimet në disa raste nuk janë adekuate dhe përmbajnë gabime gjuhësore e terminologjike, të cilat mund ta vështirësojnë kuptimin e përmbajtjes nga nxënësit.

Këto mangësi në përkthim përcillen edhe në testet eksternе, të cilat janë të domosdoshme në përfundim të shkollës fillore dhe të mesme. Për këtë arsye, si staf pedagogjik, sa herë që na jepet mundësia, theksojmë nevojën që këto çështje të përmirësohen në të ardhmen, në mënyrë që nxënësit që mësojnë në gjuhën shqipe të kenë kushte të barabarta dhe materiale mësimore të përkthyera saktë, qartë dhe në mënyrë profesionale.

Shkolla e mesme në Tuz

Shkolla e Mesme e Përzier “25 Maji” në Tuz është institucioni kryesor i arsimit të mesëm në Komunëne Tuzit.3

Mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe dhe në gjuhën zyrtare. Shkolla përfshin gjimnazin e përgjithshëmdhe drejtime profesionale.

Edhe në arsimin e mesëm mbetet e rëndësishme ruajtja dhe forcimi i mësimit në gjuhën shqipe, si dhesigurimi i kuadrit profesional për të gjitha lëndët.

Shkolla e Mesme Fetare “Mehmed Fatih”

Shkolla e Mesme Fetare “Mehmed Fatih” në Tuz zhvillon mësimin në gjuhën shqipe dhe në gjuhënzyrtare.

Ajo është një shkollë fetare që u ofron nxënësve mundësinë e arsimimit dhe edukimit në përputhje meprogramin e saj.

Arsimi – investimi më i madh për Malësinë

Fillimi i një viti të ri shkollor është më shumë se një datë në kalendar.

Është momenti kur klasat mbushen përsëri me zëra fëmijësh, korridoret me hapa të vegjël e tëmëdhenj dhe bankat me ëndrra të reja.

Udhëheqësve të institucioneve arsimore u urojmë punë të mbarë, përgjegjësi dhe vizion, sepse njëshkollë e mirë fillon nga një udhëheqje që e vendos nxënësin në qendër.

Trupit arsimor – mësuesve, arsimtarëve, profesorëve dhe të gjithë punonjësve të arsimit – u urojmëdurim, shëndet dhe suksese. Sepse mësuesi nuk përcjell vetëm dije; ai ndërton karakter, ushqen ëndrradhe ndez dritën e së ardhmes.

Prindërve u urojmë bashkëpunim të mirë me shkollën dhe besim te mësuesit.

Ndërsa nxënësve tanë u themi:

“Mësoni sot, sepse dija është çelësi që hap dyert e së nesërmes.”

“Mos kini frikë nga vështirësitë – çdo gabim është një hap drejt suksesit.”

“Ruajeni gjuhën, kulturën dhe traditën tuaj, sepse ato janë pjesë e identitetit që ju përcillet brez pasbrezi.”

Dhe mbi të gjitha, ta ruajmë shkollën në çdo vendbanim të Malësisë, sepse aty ku ka shkollë, ka fëmijë;aty ku ka fëmijë, ka shpresë; dhe aty ku ka shpresë, ka të ardhme.

Suksese në vitin e ri shkollor 2026/27!

Udhëheqësve, mësimdhënësve, nxënësve dhe prindërve ,një vit të mbarë, me shumë dije,punë, mirësi dhe rezultate!

Valbona Gojçaj Gjokaj

Foto: telegraf.al