Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

𝐑𝐞𝐳𝐨𝐥𝐮𝐭𝐚 𝟓𝟐𝟐 – 𝐊𝐮𝐫 𝐊𝐨𝐧𝐠𝐫𝐞𝐬𝐢 𝐀𝐦𝐞𝐫𝐢𝐤𝐚𝐧 𝐧𝐝𝐞𝐫𝐨𝐢 𝐒𝐤𝐞̈𝐧𝐝𝐞𝐫𝐛𝐞𝐮𝐧: 𝐧𝐣𝐞̈ 𝐤𝐮𝐣𝐭𝐞𝐬𝐞̈ 𝐩𝐞̈𝐫 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩𝐞̈𝐫𝐢𝐧𝐞̈ 𝐝𝐡𝐞 𝐄𝐯𝐫𝐨𝐩𝐞̈𝐧

by

𝗣𝗿𝗼𝗳. 𝗔𝘀𝗼𝗰. 𝗗𝗿. 𝗕𝗹𝗲𝗱𝗮𝗿 𝗞𝘂𝗿𝘁𝗶/

Ka figura historike që i përkasin një kombi, por ka edhe figura që, përmes veprës së tyre, kapërcejnë kufijtë kombëtarë dhe bëhen pjesë e trashëgimisë së qytetërimit. Gjergj Kastrioti Skënderbeu është një prej tyre. Për shqiptarët ai është Heroi Kombëtar; për historinë evropiane, një nga figurat më të rëndësishme të rezistencës së shekullit XV. Pikërisht këtë dimension të tij e vlerësoi edhe rezoluta H. Res. 522, e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara në vitin 2005, me rastin e 600-vjetorit të lindjes së Gjergj Kastriotit.

Titulli i rezolutës është në vetvete domethënës. Skënderbeu përshkruhet si burrë shteti, diplomat dhe gjeni ushtarak, për rolin e tij në mbrojtjen e Evropës Perëndimore nga zgjerimi i Perandorisë Osmane. Dokumenti u paraqit në Kongres nga Dana Rohrabacher dhe Tom Lantos dhe iu referua Komitetit për Marrëdhëniet Ndërkombëtare. Kjo është një pikë që duhet theksuar me saktësi historike: H. Res. 522 ishte një rezolutë e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve, jo një ligj i miratuar që hyri në fuqi. Por vetë fakti që një dokument i tillë u paraqit në institucionin më të rëndësishëm përfaqësues të demokracisë amerikane ka një domethënie të veçantë.

Rezoluta rikujton rrugëtimin e jashtëzakonshëm të Gjergj Kastriotit: lindjen e tij në Krujë, vitet e kaluara në Perandorinë Osmane, ngritjen e tij në hierarkinë ushtarake dhe, mbi të gjitha, kthimin në atdhe në vitin 1443 për të udhëhequr rezistencën shqiptare. Ajo e vendos luftën e tij në një kontekst më të gjerë se historia kombëtare shqiptare: si pjesë të një përballjeje që ndikoi në fatin e Evropës. Dokumenti vlerëson rezistencën e shqiptarëve dhe sakrificën e tyre në ndalimin e zgjerimit osman drejt Perëndimit.

– 𝐏𝐬𝐞 𝐞̈𝐬𝐡𝐭𝐞̈ 𝐤𝐚𝐪 𝐝𝐨𝐦𝐞𝐭𝐡𝐞̈𝐧𝐞̈𝐬 𝐯𝐥𝐞𝐫𝐞̈𝐬𝐢𝐦𝐢 𝐚𝐦𝐞𝐫𝐢𝐤𝐚𝐧?

Shtetet e Bashkuara janë një komb relativisht i ri në krahasim me qytetërimet e vjetra evropiane, por identiteti i tyre politik është ndërtuar mbi disa ide universale: lirinë, vetëqeverisjen, pavarësinë, dinjitetin njerëzor dhe të drejtën e popujve për të përcaktuar fatin e tyre.

Në këtë kuptim, Skënderbeu përfaqëson një figurë që mund të kuptohet lehtësisht përmes prizmit të vlerave amerikane. Ai nuk kujtohet vetëm për betejat që fitoi. Ai kujtohet për faktin se udhëhoqi një popull shumë më të vogël në numër dhe në burime përballë një prej fuqive më të mëdha të kohës së tij. Historia e tij është historia e rezistencës së një kombi që nuk pranoi të zhdukej politikisht dhe kulturorisht.

Amerika ka një traditë të gjatë të admirimit për njerëzit dhe kombet që luftojnë për liri. Nuk është rastësi që marrëdhëniet moderne shqiptaro-amerikane janë ndërtuar mbi një ndjenjë të fortë të lidhjes me idealin e lirisë. Vetë Departamenti Amerikan i Shtetit e ka përshkruar partneritetin mes dy vendeve si të mbështetur në angazhime të përbashkëta ndaj demokracisë, paqes dhe prosperitetit.

Kësisoj, nderimi i figurës së Skënderbeut në Kongresin amerikan nuk duhet parë thjesht si një akt ceremonial ndaj diasporës shqiptare. Ai mund të shihet si një njohje e një historie që përputhet me një nga idetë më të forta të traditës politike amerikane: liria nuk është gjithmonë rezultat i forcës së më të madhit; shpesh ajo ruhet nga guximi i atyre që refuzojnë të dorëzohen.

– 𝐍𝐣𝐞̈ 𝐮𝐫𝐞̈ 𝐦𝐢𝐝𝐢𝐬 𝐡𝐢𝐬𝐭𝐨𝐫𝐢𝐬𝐞̈ 𝐬𝐞̈ 𝐝𝐣𝐞𝐬𝐡𝐦𝐞 𝐝𝐡𝐞 𝐚𝐥𝐞𝐚𝐧𝐜𝐞̈𝐬 𝐬𝐞̈ 𝐬𝐨𝐭𝐦𝐞

Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara nuk janë të rëndësishme vetëm për shkak të historisë. Ato kanë sot një dimension të fortë politik dhe strategjik. Shtetet e Bashkuara vendosën marrëdhënie diplomatike me Shqipërinë në vitin 1922, ndërsa marrëdhëniet u rivendosën në vitin 1991 pas rënies së komunizmit. Në vitin 2015, të dy vendet formalizuan Partneritetin Strategjik, ndërsa Shqipëria është aleate e NATO-s që prej vitit 2009.

Ky partneritet është forcuar edhe përmes bashkëpunimit në siguri. Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara kanë bashkëpunuar në NATO dhe në operacione ndërkombëtare, ndërsa diplomacia amerikane e ka përshkruar Shqipërinë si një aleate të afërt dhe një partnere të rëndësishme në çështjet e sigurisë rajonale dhe globale.

Në këtë marrëdhënie të veçantë, Skënderbeu përbën një simbol historik të një ideje që vazhdon të ketë rëndësi: Shqipëria ka qenë dhe dëshiron të mbetet pjesë e botës euro-atlantike dhe perëndimore.

Natyrisht, historia nuk duhet përdorur në mënyrë të thjeshtuar. Shekulli XV nuk është shekulli XXI dhe konfliktet e asaj kohe nuk mund të përkthehen mekanikisht në realitetet e sotme. Shqipëria moderne ka marrëdhënie diplomatike dhe partneritete me shumë vende. Por kjo nuk e ndryshon faktin historik se rezistenca e Skënderbeut përfaqëson një kapitull themelor në historinë politike dhe ushtarake të Evropës.

– 𝐏𝐬𝐞 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩𝐞̈𝐫𝐢𝐚 𝐝𝐮𝐡𝐞𝐭 𝐭𝐞̈ 𝐤𝐫𝐞𝐧𝐨𝐡𝐞𝐭?

Shqiptarët kanë shumë arsye për t’u krenuar me Skënderbeun, por krenaria nuk duhet të mbetet vetëm në nivelin e monumenteve, përvjetorëve dhe fjalimeve ceremoniale. Krenaria e vërtetë duhet të nënkuptojë njohjen e thellë të trashëgimisë së tij.

Skënderbeu nuk ishte vetëm një luftëtar me shpatë në dorë. Ai ishte një udhëheqës politik që kuptonte rëndësinë e aleancave. Ishte diplomat që komunikonte me fuqitë e kohës. Ishte strateg që përballoi për dekada një forcë shumë më të madhe. Dhe, mbi të gjitha, ishte simbol i bashkimit.

Në një kohë kur territoret shqiptare ishin të ndara në principata dhe interesa të ndryshme, figura e tij krijoi një nga momentet më të fuqishme të vetëdijes politike shqiptare. Ky është ndoshta mësimi më aktual i Skënderbeut: një komb bëhet më i fortë jo kur përçan energjitë e tij, por kur arrin t’i bashkojë ato rreth interesave të përbashkëta.

Shqipëria duhet të krenohet sepse Skënderbeu është një nga ato figura të rralla që nuk ka nevojë për ekzagjerim për të qenë i madh. Historia e tij, në vetvete, është mjaftueshëm e jashtëzakonshme. Por kjo krenari duhet të shoqërohet me përgjegjësi. Nuk mjafton të vendosim portretin e Skënderbeut në institucione publike nëse nuk ndërtojmë institucione që respektojnë lirinë, ligjin dhe interesin kombëtar. Nuk mjafton të përmendim sakrificën e tij në ceremoni nëse nuk dimë të ndërtojmë një shtet modern, të drejtë dhe të fortë.

Nderimi më i madh për Skënderbeun është ndërtimi i një Shqipërie për të cilën ai do të ishte krenar.

– 𝐏𝐬𝐞 𝐄𝐯𝐫𝐨𝐩𝐚 𝐝𝐮𝐡𝐞𝐭 𝐭𝐚 𝐯𝐥𝐞𝐫𝐞̈𝐬𝐨𝐣𝐞̈ 𝐦𝐞̈ 𝐬𝐡𝐮𝐦𝐞̈?

Evropa shpesh kujton historinë e saj përmes figurave të mëdha që përfaqësojnë momente vendimtare. Por historia evropiane nuk është bërë vetëm në kryeqendrat e mëdha. Ajo është formuar edhe në kufijtë e saj, në kështjella të vogla dhe në beteja të zhvilluara nga popuj që shpesh kanë qenë më të vegjël se fuqitë që përballonin.

Shqipëria e shekullit XV ishte pikërisht një prej këtyre vendeve.

Rezoluta H. Res. 522 e vendos qartë Skënderbeun në këtë dimension, duke e lidhur kontributin e tij me mbrojtjen e Evropës Perëndimore. Dokumenti madje argumenton se rezistenca shqiptare ndihmoi në pengimin e avancimit osman drejt Italisë dhe Evropës Perëndimore. Kjo është arsyeja pse figura e Skënderbeut nuk duhet të mbetet vetëm në tekstet shkollore shqiptare.

Evropa moderne duhet ta njohë Skënderbeun jo për të krijuar ndarje fetare apo armiqësi të reja, por për të kuptuar një të vërtetë historike: qytetërimi evropian është mbrojtur dhe ndërtuar nga shumë popuj, të mëdhenj dhe të vegjël. Shqiptarët ishin pjesë e kësaj historie.

Dhe kjo është arsyeja pse përkujtesa e Skënderbeut duhet të ketë një vend më të madh në kujtesën evropiane. Ai ishte një shqiptar që luftoi për tokën e tij, por pasojat e rezistencës së tij shkuan përtej Shqipërisë.

– 𝐍𝐣𝐞̈ 𝐦𝐞𝐬𝐚𝐳𝐡 𝐪𝐞̈ 𝐦𝐛𝐞𝐭𝐞𝐭 𝐚𝐤𝐭𝐮𝐚𝐥

Ka diçka veçanërisht të fuqishme në faktin se, gjashtë shekuj pas lindjes së tij, emri i Gjergj Kastriotit u paraqit për nderim në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara. Kjo tregon se figurat e mëdha nuk i përkasin vetëm kohës në të cilën jetuan.

Skënderbeu jetoi në një epokë tjetër, në një botë tjetër dhe përballë sfidave krejt të ndryshme nga ato të ditëve tona. Por vlerat që lidhen me emrin e tij, si liria, guximi, qëndresa, përgjegjësia ndaj kombit dhe aftësia për të mos u dorëzuar përballë forcës, mbeten universale.

Për shqiptarët, H. Res. 522 duhet të jetë një arsye për krenari. Jo sepse Amerika duhet të na tregojë se cilët janë heronjtë tanë, por sepse një nga demokracitë më të fuqishme të botës pa te Gjergj Kastrioti një figurë me rëndësi që shkonte përtej kufijve të Shqipërisë. Për Amerikën, Skënderbeu mund të shihet si simbol i luftës së një populli për liri. Për Shqipërinë, ai është themeluesi i një prej traditave më të fuqishme të vetëdijes kombëtare. Ndërsa për Evropën, ai duhet të jetë një kujtesë se liria dhe qytetërimi nuk janë trashëguar falas. Ato janë mbrojtur në shumë vende, nga shumë popuj dhe shpesh nga njerëz që, në kohën e tyre, u detyruan të përballen me të pamundurën.

Gjergj Kastrioti Skënderbeu ishte njëri prej tyre. Dhe kjo është arsyeja pse Shqipëria duhet të krenohet me të, Amerika e ka vlerësuar figurën e tij në forumet e saj demokratike, ndërsa Evropa duhet ta njohë dhe ta çmojë gjithnjë e më shumë si një figurë që i përket jo vetëm historisë shqiptare, por edhe kujtesës së saj të përbashkët historike.

Teksti i plotë i rezolutës 👇

Teksti zyrtar i H. Res. 522 në Congress.gov

KUR POLITIKA E DITËS E BLLOKON SHTETIN

by

Kosova përballë krizës së mendimit të pavarur: Kushtetuta, e drejta ndërkombëtare dhe interesi i Republikës nuk mund të bëhen peng i kalkulimeve partiake.

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Mendimi publik nuk mund të jetë zgjatim i politikës. Kur intelektuali fillon ta masë të vërtetën me interesin e partisë, kur juristi e lexon Kushtetutën sipas nevojës së momentit dhe kur opinioni shndërrohet në duartrokitje për pushtetin, demokracia nuk humb vetëm një debat – humb mekanizmin e saj të vetëkorrigjimit.

E drejta mbi politikën

Një nga problemet më serioze të shoqërive demokratike nuk është vetëm ekzistenca e politikës së keqe, por edhe dobësimi gradual i mekanizmave shoqërorë që duhet ta kritikojnë, kufizojnë dhe korrigjojnë atë. Në këtë kuptim, shqetësimi se një pjesë e opinionit publik në Kosovë është bërë “skllav” i politikës ditore nuk duhet kuptuar vetëm si kritikë ndaj gazetarëve, analistëve, studiuesve apo intelektualëve, por si një simptomë më e thellë e dobësimit të kulturës demokratike dhe juridike. Një republikë funksionale nuk mund të ndërtohet mbi bindjen se çdo veprim i partisë që mbështesim është i drejtë dhe çdo veprim i kundërshtarit është i gabuar. Demokracia kushtetuese kërkon pikërisht të kundërtën: që parimet juridike të jenë më të forta se interesat politike, që Kushtetuta të jetë mbi shumicën e momentit dhe që ligji të mos ndryshojë kuptim sipas ngjyrës politike të atij që e interpreton.

Republika e Kosovës është e ndërtuar mbi parimin e kushtetutshmërisë dhe sundimit të ligjit. Kushtetuta nuk është një dokument dekorativ që përdoret vetëm në ceremonitë institucionale apo në fjalimet politike. Ajo është akti më i lartë juridik i shtetit dhe përcakton kufijtë brenda të cilëve duhet të veprojë çdo institucion, çdo subjekt politik dhe çdo bartës i funksionit publik. Pikërisht për këtë arsye, çdo krizë politike duhet të analizohet së pari në dritën e normës kushtetuese dhe vetëm pastaj në dritën e interesit politik. Nëse rendi kushtetues zëvendësohet nga logjika e shumicës së përkohshme, atëherë shteti rrezikon të shndërrohet nga republikë e së drejtës në një sistem ku pushteti përcakton vetë kufijtë e vet.

Këtu qëndron edhe përgjegjësia e opinionit publik. Intelektuali, juristi, profesori, gazetari dhe analisti nuk mund të jenë thjesht spektatorë të betejave partiake. Roli i tyre është shumë më i madh: ata duhet të jenë ndërmjetësues të arsyes publike, mbrojtës të standardeve kushtetuese dhe zëra kritikë kur politika tenton të kapë institucionet, gjuhën publike dhe vetë konceptin e së vërtetës. Nëse ky rol braktiset, politika nuk përballet më me një shoqëri që e kontrollon, por me një publik që e përsërit.

Kur politika e ditës bëhet kriter i së vërtetës

Një nga deformimet më të dukshme të debatit publik është relativizimi i parimeve. E njëjta sjellje institucionale vlerësohet si demokratike kur e ndërmerr subjekti politik që mbështesim dhe si antidemokratike kur e ndërmerr kundërshtari. E njëjta normë kushtetuese interpretohet në dy mënyra, varësisht se kujt i shërben interpretimi. E njëjta shkelje kritikohet me forcë kur kryhet nga njëri krah politik dhe arsyetohet kur kryhet nga krahu tjetër. Kjo është një nga format më të rrezikshme të politizimit të mendimit.

Në një kulturë të shëndoshë demokratike, standardi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë. Kushtetuta nuk mund të ketë një kuptim për pushtetin dhe një tjetër për opozitën. Ligji nuk mund të jetë i ashpër me kundërshtarin dhe tolerant me aleatin. Institucionet nuk mund të konsiderohen të pavarura vetëm kur nxjerrin vendime që na pëlqejnë. Pikërisht këtu matet pjekuria juridike e një shoqërie.

Për këtë arsye, debati politik në Kosovë ka nevojë për një rikthim të fuqishëm te parimet. Nuk është e mjaftueshme të thuhet se “kështu e kërkon interesi politik”. Duhet të shtrohet pyetja themelore: a është ky veprim në pajtim me Kushtetutën, ligjin dhe parimet e shtetit të së drejtës? Nuk është e mjaftueshme të thuhet se “populli e ka dhënë mandatin”. Mandati demokratik nuk është licencë për të vepruar jashtë kufijve kushtetues. Zgjedhjet prodhojnë legjitimitet politik, por nuk e shfuqizojnë Kushtetutën.

Ky dallim është thelbësor. Demokracia nuk është vetëm sundim i shumicës; është edhe kufizim i shumicës. Nëse shumica do të mund të bënte gjithçka vetëm sepse është shumicë, atëherë nuk do të kishim demokraci kushtetuese, por vetëm sundim numerik. Kushtetuta ekziston pikërisht për ta parandaluar këtë.

Kosova dhe dimensioni i së drejtës ndërkombëtare

Problemi i politizimit të opinionit bëhet edhe më i ndjeshëm kur kalojmë nga dimensioni i brendshëm në atë ndërkombëtar. Kosova nuk është një shtet që mund ta trajtojë subjektivitetin e saj ndërkombëtar vetëm si çështje të retorikës politike. Historia juridike dhe politike e Kosovës është e lidhur ngushtë me të drejtën ndërkombëtare, me sistemin e Kombeve të Bashkuara, me administrimin ndërkombëtar pas vitit 1999, me procesin e statusit dhe me Deklaratën e Pavarësisë të 17 shkurtit 2008.

Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara e vitit 1999 krijoi një kornizë të veçantë ndërkombëtare për administrimin e Kosovës pas konfliktit. Por zhvillimet e mëvonshme politike dhe juridike, përfshirë procesin e statusit dhe shpalljen e pavarësisë, e çuan çështjen e Kosovës në një fazë tjetër të subjektivitetit ndërkombëtar. Një moment veçanërisht i rëndësishëm ishte Opinioni Këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i 22 korrikut 2010. Gjykata, duke iu përgjigjur pyetjes së parashtruar nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, arriti në përfundimin se miratimi i deklaratës së pavarësisë së 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare të përgjithshme, Rezolutën 1244 dhe Kornizën Kushtetuese të krijuar në bazë të saj.

Ky zhvillim juridik nuk mund të trajtohet si një episod i zakonshëm diplomatik. Ai është pjesë e kapitalit juridik ndërkombëtar të Republikës së Kosovës. Prandaj, çdo politikë shtetërore që nuk e shfrytëzon në mënyrë të vazhdueshme, sistematike dhe profesionale këtë dimension juridik të çështjes së Kosovës humb një instrument të rëndësishëm të diplomacisë së saj. E drejta ndërkombëtare nuk zëvendëson diplomacinë, por i jep asaj argument, strukturë dhe legjitimitet.

Këtu qëndron një tjetër dobësi e debatit tonë publik: shumë herë politika e jashtme reduktohet në deklarata, reagime ditore dhe beteja mediatike, ndërsa dimensioni juridik i shtetësisë mbetet në plan të dytë. Një shtet nuk mbrohet ndërkombëtarisht vetëm me deklarata politike. Ai mbrohet me diplomaci të organizuar, me argumente juridike, me dokumentacion, me histori të konsoliduar institucionale dhe me aftësi për ta shndërruar normën juridike në instrument diplomatik.

Diplomacia duhet të mbështetet në jurisprudencë, jo vetëm në politikë

Në rastin e Kosovës, kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse beteja ndërkombëtare nuk është vetëm politike. Ajo është edhe juridike, diplomatike dhe institucionale. Prandaj, Kosovës i nevojitet një diplomaci që di të flasë në gjuhën e shteteve, por edhe në gjuhën e së drejtës ndërkombëtare. Kjo nënkupton që institucionet shtetërore duhet të ndërtojnë një strategji afatgjatë të diplomacisë juridike, e cila nuk ndryshon me çdo ndryshim të qeverisë dhe nuk varet nga ciklet zgjedhore.

Në këtë drejtim, opinioni publik duhet të kërkojë më shumë nga politika. Duhet të pyesë se cilat janë argumentet juridike të shtetit, cilat janë objektivat diplomatike, cilat janë aleancat strategjike dhe si po përdoren instrumentet ekzistuese të së drejtës ndërkombëtare. Në vend që debati të mbetet në nivelin “kush tha çfarë sot”, duhet të ngrihet në nivelin “çfarë interesi juridik dhe shtetëror mbrohet dhe me çfarë instrumentesh”.

Kjo kërkon edhe një ndryshim të kulturës intelektuale. Profesori i së drejtës ndërkombëtare nuk duhet të jetë komentues i ditës, por duhet të kontribuojë në ndërtimin e doktrinës shtetërore. Juristi kushtetues nuk duhet të përdorë Kushtetutën si armë partiake, por si standard neutral. Historiani nuk duhet të shkruajë historinë sipas nevojës së politikës së sotme. Gazetari nuk duhet të bëhet zëdhënës i pushtetit ose opozitës. Dhe intelektuali nuk duhet ta humbë pavarësinë vetëm sepse një qëndrim i caktuar mund ta vendosë në konflikt me grupin politik apo shoqëror me të cilin identifikohet.

Kushtetuta nuk mund të jetë peng i interesit partiak

Në planin e brendshëm, problemi bëhet edhe më serioz kur krizat institucionale shndërrohen në kriza të interpretimit kushtetues. Në një republikë parlamentare, institucionet duhet të funksionojnë përmes procedurave të përcaktuara me Kushtetutë. Konstituimi i Kuvendit, formimi i qeverisë, ushtrimi i kompetencave të Presidentit, funksionimi i organeve kushtetuese dhe raportet ndërmjet institucioneve nuk mund të varen vetëm nga vullneti politik i një partie apo koalicioni.

Kur lind një mosmarrëveshje kushtetuese, zgjidhja nuk mund të jetë presioni politik mbi institucionet. Zgjidhja duhet të gjendet përmes mekanizmave kushtetues. Këtu merr rëndësi të veçantë Gjykata Kushtetuese, e cila në një shtet të së drejtës duhet të jetë garant i supremacisë së Kushtetutës. Vendimet e saj mund të debatohen akademikisht e politikisht, por duhet të respektohen institucionalisht.

Kjo është një vijë e kuqe që nuk duhet kaluar. Sepse në momentin kur një subjekt politik pranon vetëm ato vendime të institucioneve të drejtësisë që i shërbejnë interesit të tij dhe refuzon ato që nuk i pëlqejnë, ai nuk po mbron demokracinë; ai po e kushtëzon ligjshmërinë me interesin politik. Një kulturë e tillë është jashtëzakonisht e rrezikshme për një shtet të ri, sepse dobëson autoritetin e institucioneve dhe krijon bindjen se ligji është vetëm një instrument i luftës politike.

Pikërisht për këtë arsye, nevojitet një kulturë e re e kompromisit kushtetues. Kompromisi në demokraci nuk është dobësi. Ai është aftësi për ta vendosur interesin e shtetit mbi interesin e momentit. Kur një krizë institucionale zgjatet, humbësi nuk është vetëm qeveria apo opozita. Humbës është shteti, sepse vonohen reformat, dëmtohet besimi i qytetarëve, dobësohet kredibiliteti ndërkombëtar dhe ngadalësohet integrimi evropian.

Intelektuali nuk mund të jetë ushtar i partisë

Në këtë realitet, pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është: çfarë ndodh me shoqërinë kur intelektuali pushon së qeni kritik dhe bëhet militant i një politike? Përgjigjja është e qartë: humbet një nga mekanizmat kryesorë të kontrollit demokratik.

Një intelektual mund të ketë bindje politike. Kjo është pjesë normale e një shoqërie pluraliste. Por bindja politike nuk duhet ta zhdukë aftësinë për të thënë të vërtetën edhe kur ajo është e pakëndshme për kampin me të cilin identifikohemi. Pikërisht këtu matet integriteti. Është shumë e lehtë të kritikosh kundërshtarin. E vështirë është të kritikosh mikun politik kur ai shkel një parim që dje e mbroje me forcë.

Shoqëria kosovare ka nevojë për më shumë njerëz që të thonë “jo” kur “jo”-ja është juridikisht dhe moralisht e domosdoshme. Ka nevojë për profesorë që nuk e ndryshojnë interpretimin e normës sipas qeverisë që është në pushtet. Ka nevojë për gazetarë që nuk e ndërrojnë standardin sipas burimit të informacionit. Ka nevojë për analistë që nuk e matin demokracinë me simpatinë ndaj partive. Dhe ka nevojë për qytetarë që nuk e shohin kritikën si tradhti.

Një shoqëri demokratike nuk ndërtohet duke pasur të gjithë të njëjtin mendim. Përkundrazi, ajo ndërtohet duke pasur institucione që mund të përballojnë mendime të ndryshme pa u shembur dhe një kulturë publike që e pranon kritikën pa e shndërruar kritikuesin në armik.

Nga politika ditore te interesi shtetëror

Kosova ka kaluar një histori të gjatë dhe të dhimbshme për të arritur te shtetësia e saj. Për këtë arsye, Republika nuk mund të trajtohet si pronë e përkohshme e asnjë partie. Institucionet janë më të mëdha se qeveritë. Kushtetuta është më e madhe se shumica parlamentare. Shteti është më i madh se interesi elektoral. Dhe interesi kombëtar e shtetëror është më i madh se çdo karrierë individuale politike.

Kjo duhet të jetë pika e nisjes së çdo analize serioze. Nëse një politikë është e mirë për shtetin, duhet mbështetur edhe kur vjen nga kundërshtari. Nëse një vendim është i gabuar dhe antikushtetues, duhet kundërshtuar edhe kur vjen nga subjekti që kemi votuar. Ky është standardi minimal i një kulture politike të pjekur.

Në këtë kuptim, një pjesë e opinionit publik duhet të çlirohet nga varësia ndaj politikës ditore. Nuk mund të jetojmë çdo ditë duke pritur se çfarë tha një lider, çfarë postoi një deputet, çfarë deklaroi një ministër apo çfarë përgjigjeje dha një parti. Kjo është politika e minutës, jo politika e shtetit. Një shoqëri që mbetet peng i saj humb aftësinë për të parë horizontin.

Duhet të rikthehemi te pyetjet themelore: cili është interesi i Republikës? Cili është standardi kushtetues? Çfarë kërkon e drejta ndërkombëtare? Çfarë e forcon subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës? Çfarë e forcon shtetin e së drejtës? Çfarë e mbron qytetarin nga arbitrariteti? Çfarë i bën institucionet më të qëndrueshme?

Këto janë pyetjet që duhet të dominojnë debatin publik.

Një republikë ka nevojë për një opinion të lirë

Në fund të fundit, problemi nuk është thjesht se disa njerëz janë afruar shumë me politikën. Problemi është se politika, në disa raste, ka arritur të përcaktojë edhe mënyrën se si shoqëria mendon për politikën. Kjo është shumë më e rrezikshme. Sepse kur politika fillon të prodhojë jo vetëm vendime, por edhe “të vërtetën” publike, atëherë hapësira e mendimit të lirë ngushtohet.

Prandaj, Kosovës i duhet një rilindje e mendimit kritik. Jo një mendim që sulmon gjithçka, por një mendim që pyet, argumenton, verifikon dhe kërkon përgjegjësi. Nevojitet një opinion publik që nuk është kundër politikës në vetvete, por kundër keqpërdorimit të politikës. Një opinion që nuk është kundër partive, por kundër shndërrimit të partive në institucione mbi institucionet. Një opinion që nuk është kundër pushtetit, por që e detyron pushtetin të respektojë kufijtë kushtetues.

Sepse demokracia nuk mbrohet vetëm në ditën e zgjedhjeve. Ajo mbrohet çdo ditë: në Kuvend, në gjykata, në media, në universitete, në administratë dhe në hapësirën publike. Mbrohet sa herë që një qytetar kërkon ligjshmëri, sa herë që një profesor refuzon ta deformojë argumentin juridik për arsye politike, sa herë që një gazetar kërkon përgjegjësi dhe sa herë që një intelektual zgjedh të vërtetën para interesit të grupit.

Prandaj, nëse duam një Republikë të fortë, duhet të ndërtojmë një opinion publik të fortë. Nëse duam institucione të pavarura, duhet të krijojmë një kulturë që i mbron ato edhe kur vendimet e tyre nuk na pëlqejnë. Nëse duam subjektivitet të qëndrueshëm ndërkombëtar, duhet të ndërtojmë diplomaci që mbështetet mbi argumentin juridik dhe jo vetëm mbi emocionin politik. Dhe nëse duam një demokraci kushtetuese, duhet të pranojmë se asnjë parti, asnjë qeveri dhe asnjë shumicë parlamentare nuk është mbi Kushtetutën.

Mendimi duhet të çlirohet nga politika e ditës

Kosova nuk ka nevojë për një opinion publik që pyet çdo mëngjes se cilën parti duhet ta mbështesë. Ka nevojë për një opinion publik që pyet se cilin parim duhet ta mbrojë. Nuk ka nevojë për intelektualë që janë gjithmonë në anën e pushtetit ose gjithmonë në anën e opozitës. Ka nevojë për intelektualë që janë në anën e Kushtetutës, të ligjit, të së drejtës, të shtetit dhe të interesit publik.

Sepse një intelektual që e ndryshon të vërtetën sipas politikës nuk është më kritik i pushtetit; ai bëhet pjesë e mekanizmit të tij. Një jurist që e interpreton Kushtetutën sipas interesit partiak nuk e mbron më rendin kushtetues; ai e relativizon atë. Një opinion publik që duartroket çdo veprim të “të vetëve” dhe dënon çdo veprim të “të tjerëve” nuk është më gjykues i demokracisë; ai është spektator i polarizimit.

Republika e Kosovës meriton më shumë.

Ajo meriton një politikë që respekton Kushtetutën, një drejtësi që vepron e pavarur, një administratë që i shërben qytetarit, një diplomaci që e njeh fuqinë e argumentit juridik dhe një opinion publik që nuk e shet pavarësinë e mendimit për një afërsi të përkohshme me pushtetin.

Në fund, politika duhet të mbetet ajo që është: një instrument i shtetit dhe i qytetarit, jo pronar i së vërtetës.

Dhe kur opinionit publik i kërkohet të zgjedhë mes partisë dhe parimit, përgjigjja e një shoqërie të pjekur demokratike duhet të jetë e qartë:

PARIMI MBI PARTINË, KUSHTETUTA MBI PUSHTETIN, SHTETI MBI POLITIKËN E DITËS.

Vetëm atëherë opinioni publik pushon së qeni skllav i politikës dhe rikthehet në atë që duhet të jetë në një republikë demokratike: ndërgjegjja kritike e shtetit dhe mbrojtësi i së vërtetës publike.

Join us as we celebrate the 7th Anniversary of Albanians Fighting Cancer USA!

by

This special celebration is an opportunity to come together, celebrate our journey, and continue helping cancer patients and hospitals in Albania.

✨ Come meet our Guest of Honor, Lidia Spaho MD, Gastroenterologist, who supports our mission not only through her medical knowledge and expertise, but also through her generosity and compassion. You will have the opportunity to talk with her, ask questions, and learn more about your health.

📖 Come meet our Guest Author, Mira Kazhani, a renowned Albanian writer and the voice behind a podcast that has connected with and inspired so many people.

This will be a special opportunity to meet her, share thoughts and ideas, and have a meaningful conversation, followed by a special book signing. Bring your copy if you already have one, or purchase one at the event and have it personally signed by Mira.

🎶 Enjoy live music and delicious Albanian cuisine.

👫 Spread the word, bring your friends, celebrate with us, and be part of making a meaningful difference.

🎀🎉🥂🎶Ejani të festojmë së bashku 7-vjetorin e Albanians Fighting Cancer USA!

Kjo festë e veçantë është një mundësi për t’u mbledhur së bashku, për të festuar rrugëtimin tonë dhe për të vazhduar të ndihmojmë pacientët me kancer dhe spitalet në Shqipëri.

✨ Ejani të takoni të ftuarën tonë të nderit, Lidia Spaho-Fecami, MD, mjeke gastroenterologe, e cila mbështet kauzën tonë jo vetëm me njohuritë dhe ekspertizën e saj mjekësore, por edhe me bujarinë dhe përkushtimin e saj. Do të keni mundësinë të bisedoni me të, të bëni pyetje dhe të mësoni më shumë për shëndetin tuaj.

📖 Takohuni me të ftuarën tonë, Mira Kazhani, shkrimtaren e njohur shqiptare dhe zërin pas një podcasti që ka prekur dhe frymëzuar kaq shumë njerëz. Do keni një mundësi të veçantë për të takuar Mirën, për të zhvilluar një bisedë kuptimplotë me të dhe, më pas, për të marrë pjesë në firmosjen e librit të saj. Sillni kopjen tuaj nëse e keni tashmë, ose blini një kopje në event dhe merrni një dedikim personal nga Mira.

🎶 Shijoni muzikë live dhe kuzhinë të shijshme shqiptare.

👫 Flisni me miqtë, sillini me vete, festoni me ne dhe bëhuni pjesë e një ndryshimi kuptimplotë.

Përfaqësimi politik i shqiptarëve në Mal të Zi

by

Gjekë Gjonaj/

Nga një parti në fillimet e pluralizmit, te një skenë politike me shumë subjekte.

Në Mal të Zi, edhe pas më shumë se tri dekadash pluralizëm politik, duket se nuk janë shuar preferencat për formimin e partive dhe subjekteve të reja politike shqiptare. Përkundrazi, sa herë afrohen zgjedhjet, skena politike shqiptare pasurohet me iniciativa të reja, të cilat pretendojnë se sjellin një qasje tjetër, një program më të mirë dhe një vizion të ri për të ardhmen e shqiptarëve.

Ky fenomen nuk është i ri. Që nga fillimet e pluralizmit politik, në vitin 1990, kur në skenën politike shqiptare funksiononte Lidhja Demokratike në Mal të Zi (LD në MZ), rrugëtimi politik i shqiptarëve në Malin e Zi ka njohur ndryshime të shumta. Me kalimin e viteve, para pothuajse çdo cikli zgjedhor janë shfaqur parti, lista dhe subjekte të reja politike. Disa kanë arritur të konsolidohen, disa janë bashkuar me subjekte më të mëdha, ndërsa të tjera kanë pushuar së vepruari.

Në periudha të ndryshme, numri i partive dhe subjekteve politike shqiptare ka arritur deri në rreth 15. Ky numër, në raport me numrin relativisht të vogël të shqiptarëve në Malin e Zi, është një dukuri që meriton një analizë më të thellë politike e shoqërore.

Një tjetër subjekt në horizontin politik shqiptar

Ditëve të fundit, sipas një njoftimi të publikuar nga faqja zyrtare e Organizatës jofitimprurëse “Moje seher Tuzi”, është paralajmëruar edhe formimi i një partie të re politike shqiptare, e udhëhequr nga Selman Axhoviq.

Sipas njoftimit, subjekti i ri synon t’i ofrojë Tuzit një vizion ndryshe për të ardhmen. Nëse kjo nismë shndërrohet në një subjekt të mirëfilltë politik dhe hyn në garën zgjedhore, ajo do t’i shtohet një liste tashmë të gjatë të partive e subjekteve shqiptare që kanë vepruar ose vazhdojnë të veprojnë në Mal të Zi.

Por zërat dhe paralajmërimet që qarkullojnë në opinionin publik lënë të kuptohet se kjo mund të mos jetë iniciativa e fundit. Deri në zgjedhjet e ardhshme të rregullta parlamentare dhe lokale, skena politike shqiptare mund të pasurohet edhe me parti të tjera të reja. Dhe pikërisht këtu lindin disa pyetje që nuk mund të anashkalohen.

Pse lindin kaq shumë parti shqiptare?

Formimi i një partie të re politike, në vetvete, nuk është diçka negative. Përkundrazi, pluralizmi politik nënkupton mundësinë që qytetarët të zgjedhin mes alternativave të ndryshme. Një subjekt i ri mund të lindë sepse një grup njerëzish nuk pajtohet me politikën e partive ekzistuese, sepse konsideron se çështje të rëndësishme të komunitetit shqiptar janë lënë pas dore ose sepse beson se mund të ofrojë një mënyrë më të mirë të përfaqësimit politik.

Problemi lind atëherë kur krijimi i partive të reja nuk buron nga dallime të vërteta programore, ideologjike dhe politike, por nga ambiciet personale, mosmarrëveshjet brenda partive, rivalitetet ndërmjet individëve apo dëshira për të krijuar një subjekt që i shërben një grupi të ngushtë interesash.

Në një komunitet relativisht të vogël, fragmentimi i tepërt mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta në fuqinë politike të tij.

A sjellin partitë e reja alternativë apo fragmentim?

Kjo është një nga dilemat kryesore me të cilat përballet elektorati shqiptar. Nëse një parti e re sjell një program të qartë, njerëz të rinj, ide të reja dhe një vizion konkret për zhvillimin ekonomik, arsimin, kulturën, përfaqësimin institucional dhe mbrojtjen e interesave shqiptare, atëherë ekzistenca e saj mund të jetë një vlerë e shtuar për demokracinë. Por nëse një parti e re krijohet vetëm për të ndarë votat e elektoratit shqiptar, atëherë pluralizmi mund të shndërrohet në fragmentim. Në vend të forcimit të përfaqësimit politik, mund të prodhojë dobësim të tij. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për shqiptarët në Malin e Zi, të cilët, si komunitet numerikisht më i vogël, kanë nevojë për një përfaqësim politik sa më të fuqishëm dhe sa më të koordinuar.

Shumë subjekte, por sa ndikim politik?

Numri i partive nuk është gjithmonë tregues i fuqisë politike. Përkundrazi, në disa raste mund të jetë tregues i kundërt. Një komunitet mund të ketë dhjetëra subjekte politike, por nëse vota e tij ndahet në shumë pjesë, mundësia për të fituar mandate të mjaftueshme dhe për të ndikuar në vendimmarrje mund të zvogëlohet. Prandaj, çështja nuk është vetëm se sa parti shqiptare ekzistojnë, por sa prej tyre kanë kapacitet për të mbrojtur interesat e qytetarëve që i votojnë.

Elektorati ka të drejtë të kërkojë përgjigje konkrete: Çfarë sjell secila parti e re? Çfarë e dallon atë nga partitë ekzistuese? Cilat janë objektivat e saj? Çfarë do të bëjë ndryshe? Dhe mbi të gjitha, çfarë përfiton qytetari nga ekzistenca e saj?

Kujt i shërben fragmentimi politik?

Kjo është ndoshta pyetja më e vështirë. Nëse partitë shqiptare hyjnë në zgjedhje të ndara, me programe pothuajse të njëjta dhe me synim kryesor marrjen e disa mandateve, rreziku është që energjia politike e komunitetit të shpërndahet. Në vend të një force të konsoliduar që negocion fuqishëm për interesat e shqiptarëve, mund të krijohen shumë grupe të vogla, secili me pretendime për përfaqësim.Në këto rrethana, përfitimi nuk është domosdoshmërisht i elektoratit shqiptar. Përfitimi mund të shkojë te ata që arrijnë të shfrytëzojnë ndarjet dhe fragmentimin për të rritur ndikimin e tyre politik. Prandaj, para çdo zgjedhjeje duhet të shtrohet seriozisht pyetja: A po krijojmë alternativa të reja apo po copëtojmë më tej votën shqiptare?

Nuk është numri i partive ai që përcakton cilësinë e demokracisë

Demokracia nuk matet me numrin e partive, por me cilësinë e alternativave që ato ofrojnë. Një parti e re është e dobishme nëse sjell ide të reja. Është e dobishme nëse sfidon qeverisjen e keqe. Është e dobishme nëse kërkon transparencë, përgjegjësi dhe zhvillim. Është e dobishme nëse mobilizon qytetarët dhe u jep atyre një mundësi reale zgjedhjeje.

Por një parti e re që nuk sjell asgjë të re, përveç një emri, një kryetari dhe një liste kandidatësh, vështirë se mund të konsiderohet alternativë e mirëfilltë.

Elektorati shqiptar duhet të kërkojë më shumë

Përballë këtij realiteti, përgjegjësia nuk është vetëm e politikanëve.

Është edhe e elektoratit.Votuesi shqiptar duhet të jetë më kërkues. Nuk mjafton më që një subjekt të deklarohet shqiptar apo të premtojë mbrojtjen e interesave kombëtare. Duhet parë programi, puna e bërë, njerëzit që e përfaqësojnë, qëndrimet e tyre dhe rezultatet konkrete. Para se të votojë, qytetari duhet të pyesë: Çfarë ka bërë kjo parti deri tani? Çfarë premton? A ka kapacitet t’i realizojë premtimet? A është krijuar për interesin publik apo për ambiciet e individëve? Këto pyetje janë veçanërisht të rëndësishme në prag të një cikli të ri zgjedhor.

Bashkimi rreth interesave të përbashkëta nuk do të thotë njëtrajtshmëri politike

Të kërkosh bashkëpunim ndërmjet subjekteve shqiptare nuk do të thotë të kërkosh që të gjithë të mendojnë njësoj. Pluralizmi është i domosdoshëm. Edhe dallimet politike janë të shëndetshme. Por përtej dallimeve partiake ekzistojnë çështje që lidhen me interesin e përbashkët të shqiptarëve: zhvillimi ekonomik i trevave shqiptare, arsimi në gjuhën shqipe, kultura dhe trashëgimia, përfaqësimi proporcional, zhvillimi i komunave ku shqiptarët jetojnë dhe forcimi i pozitës së tyre në institucionet e shtetit.

Për këto çështje mund të ketë bashkëpunim edhe ndërmjet partive që konkurrojnë veçmas në zgjedhje.

Një sfidë e re para politikës shqiptare

Në prag të zgjedhjeve të ardhshme parlamentare dhe lokale, politika shqiptare në Mal të Zi ndodhet përpara një prove të rëndësishme. Partitë e reja kanë të drejtë të krijohen. Qytetarët kanë të drejtë të organizohen politikisht dhe të kërkojnë alternativa të reja. Por çdo subjekt i ri duhet të dëshmojë se nuk është thjesht një tjetër degëzim i një politike të vjetër.

Në fund, nuk është numri i partive ai që do ta përcaktojë fuqinë e shqiptarëve në Malin e Zi, por cilësia e politikës, përgjegjësia e përfaqësuesve dhe aftësia për të kthyer votën në rezultate konkrete.

Pyetjet që kërkojnë përgjigje

Prandaj, para se elektorati shqiptar të hyjë në një tjetër fushatë zgjedhore me lista e emra të rinj, do të ishte e udhës që çdo subjekt politik t’u përgjigjej qartë disa pyetjeve themelore: Pse u krijua? Çfarë e dallon nga të tjerat? Cili është programi i saj? Çfarë zgjidhjesh konkrete ofron? A synon bashkëpunimin apo vetëm pushtetin? Dhe, mbi të gjitha, a do ta forcojë apo do ta dobësojë përfaqësimin politik të shqiptarëve?

Përgjigjet e këtyre pyetjeve do të tregojnë nëse partitë e reja janë vërtet një pasuri e pluralizmit shqiptar apo vetëm një tjetër kapitull i fragmentimit politik.

Shqiptarët nuk kanë nevojë thjesht për më shumë parti. Kanë nevojë për më shumë politikë të përgjegjshme, më shumë ide, më shumë bashkëpunim dhe mbi të gjitha, përfaqësues që interesin e qytetarit e vendosin mbi interesin e partisë dhe të individit.

Në fund, vendos elektorati

Formimi i partive të reja shqiptare nuk duhet parë as si kërcënim për pluralizmin, as si zgjidhje në vetvete. Vlera e tyre do të matet me programet, njerëzit, përgjegjësinë dhe rezultatet që do t’i ofrojnë qytetarit. Në një komunitet të vogël, çdo votë dhe çdo ndarje politike ka peshë, prandaj sfida kryesore nuk është të kemi sa më shumë parti, por të kemi politikë sa më cilësore dhe përfaqësim sa më të fuqishëm.

Zgjedhjet e ardhshme do të tregojnë nëse partitë e reja do të sjellin vërtet një alternativë të re apo vetëm një fragmentim të mëtejshëm të elektoratit shqiptar. Përgjigjen përfundimtare, megjithatë, nuk do ta japin partitë, por qytetarët me votën e tyre. Pikërisht ata do të vendosin se cilat parti meritojnë besimin dhe cilat mbeten vetëm një tjetër episod në historinë e gjatë të fragmentimit politik shqiptar në Mal të Zi.

10 VITE NGA SHENJTËRIMI

by

Nënë Tereza, gruaja që, kur t’i ngulte sytë, të shikonte në shpirt… dhe të mbushte me dritë

Më 4 shtator 2016, në Sheshin e Shën Pjetrit në Romë, Papa Françesku e shpalli shenjtore gruan e vogël shqiptare, e cila kishte zgjedhur të jetonte mes më të varfërve të të varfërve, atyre që bota i kishte harruar, braktisur, përzënë nga kujtesa dhe nga ndërgjegjja.

Ajo ditë nuk ishte vetëm një ceremoni kanonizimi. Ishte një dëshmi se, në një botë që mat gjithçka me madhështinë, pushtetin, pasurinë dhe famën, një jetë e kushtuar krejtësisht tjetrit mund të bëhet më e madhe se çdo monument.

Dhe megjithatë, edhe pas shenjtërimit, pyetja vazhdon të endet nëpër botë:

“E kush ishte kjo grua?”

Kush ishte ajo që zgjodhi të mos jetonte për veten?

Kush ia ndezi në zemër atë zjarr të pashuar dashurie për të varfrit, për të braktisurit, për fëmijët pa nënë e baba, për të sëmurët që askush nuk donte t’i prekte, për njerëzit që shoqëria i kishte dënuar me një vdekje të dyfishtë, së pari të trupit, pastaj të dinjitetit?

Kush ishte ajo grua e vogël me sari të bardhë, me shiritat blu, që kalonte nëpër rrugët e Kalkutës, aty ku mjerimi nuk ishte një statistikë, por një fytyrë, një trup, një plagë, një frymëmarrje e fundit?

Ajo nuk shkonte atje për ta parë mjerimin.

Ajo shkonte për ta prekur si dhimbje shpirti.

Dhe pikërisht këtu nis madhështia e saj.

Sepse është e lehtë të flasësh për të varfrit nga larg. Është e lehtë të ndiesh keqardhje për një fotografi, për një lajm, për një shifër. Është shumë më e vështirë të përkulesh mbi një trup që kudërbon nga plagët, t’i kapësh dorën një njeriu që të gjithë e kanë braktisur dhe t’i thuash: “Ti ke ende vlerë.”

Një ditë, në “Shtëpinë e Zemrës së Papërlyer të Zojës”, në Kalkutë, sollën një burrë që dukej më shumë si një hije njeriu sesa si njeri. Ishte kockë e lëkurë, një trup i rrënuar nga sëmundja dhe braktisja. Plagët i ishin mbushur me krimba. Goja i ishte tharë aq shumë, sa nuk mund të kapërdinte më as ushqim.

Gratë me sari bardhë e blu përpiqeshin t’i njomnin buzët. Motrat i lanin trupin e mbuluar me baltë e jashtëqitje.

Dhe atëherë u afrua ajo.

Nënë Tereza.

Jo si një grua që kishte ardhur për të parë një të mjerë, por si një nënë që kishte ardhur pranë fëmijës së saj.

Ajo nisi t’ia hiqte krimbat nga plagët.

Era ishte e padurueshme. Një tjetër njeri ndoshta do të ishte tërhequr, do t’i kishte mbyllur sytë, do të kishte kthyer kokën.

Por Nënë Tereza nuk e ktheu kokën.

Sepse për të, përpara saj nuk ishte një trup i kalbur.

Ishte një njeri.

Dhe kur ai, me atë pak zë që i kishte mbetur, e pyeti:

— Si mund ta durosh erën e qelbur që del nga trupi im?

Ajo iu përgjigj me një nga ato fjalitë që nuk kanë nevojë për shpjegim:

“Çka ndjej unë nuk është asgjë, në krahasim me atë që vuan ti.”

Burri e kuptoi se ajo nuk ishte si të tjerët.

Dhe e bekoi:

— Bekuar qofsh!

Por ajo nuk pranoi bekimin.

“Jo, i bekuar je ti, sepse vuan me Jezusin dhe si Jezusi.”

Dhe këto, sipas rrëfimit, ishin fjalët e fundit që ai dëgjoi.

Ndoshta atë çast ai njeri nuk kishte më asgjë nga ato që bota i quan pasuri. Nuk kishte shtëpi, emër, pushtet, bukuri, shëndet, as të ardhme.

Por kishte diçka që bota ia kishte mohuar deri atëherë, dikë që e shikonte si njeri.

Dhe ndoshta ky ishte një nga misionet më të mëdha të Nënë Terezës, t’u kthente njerëzve jo vetëm bukën, ilaçin apo një shtrat për të vdekur, por dinjitetin e të qenit njeri.

Ajo nuk mund ta ndalonte çdo vdekje, por mund të bënte që askush të mos vdiste i padashur.

Nuk mund ta zhdukte çdo varfëri, por mund të bënte që i varfri të mos ndiente se ishte i tepërt në këtë botë.

Nuk mund ta shëronte çdo trup, por mund t’i jepte një dorë që nuk tërhiqej prej tij.

Dhe kjo ishte mrekullia e saj e përditshme.

Nganjëherë, ajo i shkëpuste sytë nga mjerimi dhe i drejtonte nga bota që e rrethonte. Shihte njerëzit e ngopur që nuk ishin të lumtur, të pasurit që ishin shpirtërisht të varfër, ata që kishin gjithçka përveç një arsyeje për ta dashur jetën.

Dhe atëherë zëri i saj bëhej një qortim për ndërgjegjen njerëzore: “Duhet të marrë fund kjo indiferencë. Në botë po zhduket dashuria.”

Sepse ajo e dinte diçka që shoqëritë moderne shpesh harrojnë, varfëria nuk është vetëm mungesa e bukës.

Ka edhe një varfëri tjetër, shumë më e frikshme mungesa e mëshirës.

Mund të kesh shtëpi dhe të jesh i pastrehë në shpirt.

Mund të kesh pasuri dhe të jesh i varfër në dashuri.

Mund të kesh mijëra njerëz rreth vetes dhe të mos kesh askënd që të të prekë me dhembshuri.

Mund të ushqesh trupin dhe të lësh shpirtin të vdesë.

Prandaj ajo fliste për një varfëri që nuk matet me para, varfërinë e dashurisë.

Dhe kjo ndoshta është arsyeja pse Nënë Tereza vazhdon të na shqetësojë edhe sot.

Sepse ajo nuk na pyet sa kemi.

Na pyet çfarë bëjmë me atë që kemi.

Nuk na pyet sa të mëdhenj jemi.

Na pyet sa herë jemi përkulur mbi dikë që kishte nevojë për ne.

Nuk na pyet sa kemi folur për njerëzimin, na pyet sa njerëz kemi dashur vërtet.

Ajo kërkonte njerëz që “shpërvjelin mëngët”, që nuk kanë frikë të ndotin duart me baltë, që përkulen mbi të varfrit, mbi të sëmurët, mbi ata që janë në grahmat e fundit të jetës, mbi fëmijët e flakur në kazanet e plehrave, mbi ata që bota e pasur, e ngopur dhe e etur për më shumë, i sheh si mbetje.

Ajo zgjodhi të mos kishte duar të pastra, nëse pastërtia e tyre do të vinte nga mosprekja e vuajtjes.

Dhe kjo është ndoshta një nga trashëgimitë më të mëdha të saj.

Sot, kur përkujtojmë përvjetorin e shenjtërimit të saj, nuk është e mjaftueshme të përsërisim se Nënë Tereza ishte shqiptare, se lindi në Shkup, se u bë murgeshë, se themeloi Misionaret e Bamirësisë, se mori Çmimin Nobel për Paqen apo se u shpall shenjtore.

Këto janë të dhëna të biografisë.

Por Nënë Tereza nuk është vetëm një biografi.

Ajo është një pyetje.

Një pyetje që na drejtohet neve.

Çfarë bëjmë kur përpara nesh kemi një njeri që vuan?

Kthejmë kokën?

Nxitojmë të kalojmë?

E fotografojmë?

Flasim për të?

Apo përkulemi?

Ndoshta ky është kuptimi më i thellë i shenjtërisë së saj. Ajo na mëson se madhështia nuk fillon atje ku ngrihet njeriu mbi të tjerët, por atje ku përkulet për t’i ngritur ata.

Dhe prandaj Nënë Tereza është ende mes nesh.

Jo vetëm në altarin ku u vendos më 4 shtator 2016.

Ajo është në çdo dorë që zgjatet drejt një të rrëzuari, te çdo nënë që ushqen një fëmijë të huaj, te çdo mjek që nuk largohet nga shtrati i një të sëmuri, te çdo njeri që zgjedh mëshirën kur bota i ofron indiferencën dhe te çdo zemër që ende di të vuajë për tjetrin.

Ndoshta ky është kuptimi i vërtetë i një shenjtori, të mos jetë një figurë e vendosur larg nesh, por një dritë që na bën të shohim më qartë veten.

Dhe Nënë Tereza na sheh, na i ngul sytë.

Na shikon përtej fytyrës, përtej rrobave, përtej pasurisë, përtej emrit, përtej asaj që duam t’u tregojmë të tjerëve. Na shikon në shpirt.

Dhe ndoshta, përballë atij vështrimi të qetë e të mëshirshëm, pyetja nuk është më: “E kush ishte kjo grua?”

Pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është: “Çfarë ka mbetur prej saj brenda nesh?”

Përgatiti: Albert Vataj