Isuf B.Bajrami/
Thirrje për rizgjimin e ndërgjegjes kombëtare, për bashkimin e shqiptarëve dhe për dinjitetin e një populli që nuk duhet të dorëzohet.
Sot Tirana kishte lot në sy dhe dhimbje në kraharor, sot rrugëve të saj u dëgjua një klithmë që s’e mbante dot as guri, as qielli, as heshtja e rëndë e ndërgjegjes njerëzore. Një fytyrë e re, e përgjakur nga dhuna, u bë pasqyra ku Shqipëria pa vetveten, pa rrudhat e turpit, pa plagët e së shkuarës, pa ëndrrat e së ardhmes që ende nuk kanë gjetur një shtrat ku të pushojnë. Dhe mbi atë fytyrë, në atë gjak të njomë që s’duhej të ishte derdhur kurrë, u shkrua pyetja që sot duhet të na djegë të gjithëve: Pse gjaku mbi fytyrë, kur rinia kërkon dritë? Pse dhuna mbi bijtë tanë, kur ata kërkojnë të drejtën e tyre?
O Shqipëri, moj nënë me duar të çara nga puna e me zemër të lodhur nga pritja, sa herë duhet të qash mbi bijtë e tu, sa herë duhet të mbledhësh copëzat e shpresës nëpër rrugët e qyteteve, sa herë duhet ta fshehësh dhimbjen pas një flamuri që valëvitet krenar, ndërsa fëmijët e tu kërkojnë një të ardhme që nuk i përzë? A nuk të mjaftojnë valixhet që nisen çdo mëngjes drejt botës, shtëpitë që mbeten me dritat fikur, nënat që flenë me telefonin pranë jastëkut, baballarët që e kthejnë mallin në heshtje dhe të rinjtë që e mësojnë fjalën «largim» përpara se ta mësojnë fjalën «shpresë»?
Sot nuk u përgjak vetëm fytyra e një studenti; u përgjak një ëndërr që kishte dalë në rrugë, u plagos një shpresë që kishte guxuar të ngrinte zërin, u drodh zemra e një nëne që, nga trotuari, zgjati duart drejt fëmijëve të lënduar. Dhe britma e saj nuk ishte britmë e një gruaje të vetme, por jehona e të gjitha nënave shqiptare që i kanë rritur bijtë me bukë të kursyer, me net pa gjumë e me lutjen e heshtur që një ditë ata të jetojnë më mirë se prindërit e tyre. Çfarë mund t’i thuash një nëne kur sytë i janë mbushur me tmerr? Me çfarë fjale mund t’ia shërosh shpirtin, kur ajo sheh se duart që duhet të mbrojnë rendin po përballen me fëmijët që kërkojnë të drejtat e tyre?
Pse gjaku mbi fytyrë, Shqipëri? Pse kjo hije mbi dritën e rinisë? Pse duhet që një brez të mësojë dhimbjen aty ku duhej të mësonte lirinë?
O student, bir i kësaj toke, mos e ul kokën para plagës që të kanë lënë, sepse gjaku mbi fytyrën tënde nuk është turpi yt; është një pyetje që i drejtohet shoqërisë, një kambanë që bie në ndërgjegjen e shtetit, një thirrje që kërkon drejtësi. Ti nuk je armik pse mendon, nuk je fajtor pse proteston, nuk je i tepërt pse kërkon një vend ku dija të shpërblehet, puna të nderohet dhe e ardhmja të mos blihet me para apo me bindje të imponuara. Ti je biri i Shqipërisë që kërkon të jetojë në shtëpinë e vet, pa u detyruar ta ndërrojë ëndrrën me një biletë mërgimi.
Por, o bir, mos lejo që dhimbja të të mësojë urrejtjen, mos lejo që padrejtësia të të kthejë në atë që lufton. Ruaje zemrën të pastër edhe kur bota të provokon, ruaje mendjen të kthjellët edhe kur zemërimi të vlon, ruaje dashurinë për vendin edhe kur vendi të zhgënjen. Sepse Shqipëria nuk shpëtohet duke e urryer shqiptarin, por duke mos pranuar padrejtësinë; nuk ndërtohet duke heshtur, por duke folur me guxim; nuk bëhet e lirë duke ia mbyllur gojën tjetrit, por duke mbrojtur të drejtën e secilit për të folur.
O shqiptar, ti që sot e sheh këtë plagë nga ekrani, nga kafeneja, nga zyra, nga ara apo nga mërgimi, mos e kalo me një psherëtimë e mos e harro me lajmin e radhës. Mos prit që dhuna të trokasë në derën tënde për ta kuptuar dhimbjen e tjetrit, mos prit që fëmija yt të jetë në atë rrugë për të pyetur se kush mban përgjegjësi, mos prit që atdheu të zbrazet edhe më shumë për ta kuptuar se heshtja nuk është gjithmonë paqe. Ndonjëherë heshtja është dera përmes së cilës padrejtësia hyn pa trokitur dhe vendoset në shtëpinë tonë si të ishte e zonja e saj.
Ku është bujku që i flet tokës me duar të çara, ku është punëtori që ia fal jetën ndërtimit të një bote ku vetë mezi gjen strehë, ku është mësuesi që ndez dritën e dijes me një pagë që s’e nderon mundin, ku është mjeku që lufton për jetën mes mungesave dhe lodhjes, ku është pensionisti që numëron kafshatat për të zgjatur muajin, ku është emigranti që punon në dhe të huaj dhe çdo natë e lë zemrën në atdhe? Ku janë të gjithë ata që e mbajnë Shqipërinë mbi shpatulla, por rrallëherë e shohin Shqipërinë të përkulet për t’i përqafuar?
A nuk jemi të gjithë pjesë e së njëjtës dhimbje? A nuk kemi të gjithë një nënë që duam ta shohim të qetë, një fëmijë që duam ta shohim të sigurt, një shtëpi ku duam të kthehemi pa frikë, një vend ku duam të jetojmë pa u ndier të huaj? Atëherë, përse lejojmë që dallimet tona të bëhen mure, kur vuajtjet tona mund të bëhen ura? Përse e shohim njëri-tjetrin përmes ngjyrave të partive, kur jeta jonë nuk ka ngjyrë partie dhe loti i nënës nuk pyet se kë ke votuar?
Shqiptarë, mos e kërkoni armikun te shqiptari që mendon ndryshe! Armiku ynë është padrejtësia që na ndan, korrupsioni që na varfëron, indiferenca që na mpin dhe urrejtja që na bën të harrojmë se jemi vëllezër e motra të së njëjtës histori.
Bashkimi nuk është të ecim të gjithë me të njëjtin hap, as të flasim me të njëjtën fjalë, as të përkulemi para të njëjtit mendim. Bashkimi është të dimë të qëndrojmë pranë njëri-tjetrit edhe kur nuk pajtohemi, të mbrojmë të drejtën e kundërshtarit ashtu siç mbrojmë të drejtën tonë, të mos e shesim dinjitetin për interesin e ditës dhe të mos e lëmë një parti, një pushtet apo një inat të na bëjë të huaj në shtëpinë tonë. Një komb nuk dobësohet pse ka mendime të ndryshme; dobësohet kur humbet aftësinë për t’i bashkuar ato rreth së mirës së përbashkët.
O Shqipëri, mos e kërko shpëtimin te një emër i vetëm, te një njeri i vetëm, te një premtim i vetëm! Shpëtimi yt duhet të lindë nga ndërgjegjja e zgjuar e qytetarëve, nga institucionet që japin llogari, nga drejtësia që nuk njeh privilegje, nga shkolla që formon mendje të lira dhe nga një popull që nuk e shet të nesërmen për një përfitim të sotëm. Nuk ka flamur që mund ta mbulojë padrejtësinë, nuk ka fjalim që mund ta shërojë një plagë pa përgjegjësi dhe nuk ka krenari kombëtare që mund të mbahet gjallë duke poshtëruar njeriun.
Kujtoni, o shqiptarë, sa gjak është derdhur që kjo tokë të mos quhet e huaj, sa nëna kanë mbetur me sytë nga rruga, sa bij janë nisur për të mos u kthyer, sa jetë janë flijuar që flamuri të ngrihej i lirë. Mos i përdorni të parët vetëm si zbukurim të fjalimeve, mos e përmendni historinë vetëm kur ju duhen duartrokitje, mos e ngrini flamurin aq lart sa të mos shihni njeriun që po vuan nën të. Sepse amaneti i të parëve nuk është vetëm të kujtojmë betejat e tyre, por të ndërtojmë një shoqëri ku fëmijët tanë të mos trashëgojnë të njëjtat plagë.
Çfarë kuptimi ka liria, nëse i riu duhet të largohet për të gjetur mundësi? Çfarë kuptimi ka pavarësia, nëse qytetari ndihet i pafuqishëm përballë padrejtësisë? Çfarë kuptimi ka fjala «komb», nëse një shqiptar e sheh tjetrin si armik vetëm pse i përket një ane tjetër? Dhe çfarë kuptimi ka të këndojmë për atdheun, nëse nuk dimë ta mbrojmë njëri-tjetrin në ditët kur ai ka më shumë nevojë për ne?
Le të zgjohemi, pra, jo për t’u hakmarrë, por për të mos lejuar që padrejtësia të përsëritet; jo për të shkatërruar, por për të ndërtuar; jo për të ndarë popullin në të mirë e të këqij sipas bindjeve politike, por për të kërkuar përgjegjësi nga kushdo që shkel ligjin dhe dinjitetin njerëzor. Le të kërkojmë hetim të paanshëm për dhunën, drejtësi për të lënduarit, përgjegjësi për shkeljet dhe garanci që protesta paqësore të mos kthehet në një përvojë frike për askënd.
Le të bëhet zëri i studentit zëri i punëtorit, britma e nënës thirrje për drejtësi, shqetësimi i pensionistit pjesë e ndërgjegjes sonë dhe malli i emigrantit arsye për ta bërë atdheun më të jetueshëm. Le të mos mbetet askush jashtë kësaj thirrjeje, sepse Shqipëria nuk është vetëm e atyre që kanë pushtet, as e atyre që kanë pasuri, as e atyre që flasin më fort. Shqipëria është edhe e atij që punon në heshtje, e asaj që rrit fëmijët me sakrifica, e të riut që ende nuk ka gjetur vendin e vet dhe e çdo qytetari që beson se jeta mund të jetë më e drejtë.
Pse gjaku mbi fytyrë?
Kjo pyetje nuk kërkon vetëm një përgjigje për atë që ndodhi sot në Tiranë. Ajo kërkon përgjigje për gjithçka që kemi lejuar të na ndajë, për gjithçka që kemi pranuar të na poshtërojë dhe për gjithçka që ende mund të ndryshojmë, nëse zgjedhim të mos jemi më spektatorë të fatit tonë. Ajo na pyet nëse do të vazhdojmë të numërojmë plagët, apo do të fillojmë të shërojmë shkaqet; nëse do të vazhdojmë të ushqejmë urrejtjen, apo do të mbjellim vetëdijen; nëse do të presim që dikush tjetër ta shpëtojë vendin, apo do ta marrim secili përgjegjësinë që na takon.
O Shqipëri, sot mos e fshi fytyrën nga turpi; shikoje plagën dhe gjej guximin ta shërosh! Mos e kthe lotin në dobësi, por në forcë për të kërkuar drejtësi; mos e kthe zemërimin në urrejtje, por në vendosmëri për të ndryshuar; mos e kthe protestën në një ditë që harrohet, por në një kujtesë që na mëson se dinjiteti nuk është dhuratë e pushtetit, por e drejtë e njeriut.
Dhe ti, o rini shqiptare, mos e lër këtë ditë të jetë vetëm një plagë në kujtesën tënde. Bëje një ditë kur vendose se do të mendosh lirshëm, do të flasësh me guxim, do të kërkosh llogari dhe do të refuzosh të bëhesh vegël e urrejtjes së askujt. Mos e lër Shqipërinë të të humbasë, por as mos e lejo Shqipërinë të të kërkojë vetëm kur i duhen ëndrrat e tua. Kërkoje atdheun të denjë për dashurinë që i fal, të drejtë për sakrificat që bën dhe të hapur për të ardhmen që dëshiron të ndërtosh.
Një ditë, fëmijët tanë do të na pyesin se ku ishim kur rinia u përball me dhunën, kur nënat bërtitën dhe kur fytyrat e përgjakura tronditën ndërgjegjen e vendit. Le të mos u përgjigjemi me heshtje, as me urrejtje ndaj njëri-tjetrit. Le t’u themi se ishim aty me ndërgjegjen zgjuar, se kërkuam të vërtetën, se mbrojtëm të drejtën dhe se nuk lejuam që dallimet të na shndërronin në armiq. Le t’u themi se e deshëm Shqipërinë aq shumë, sa nuk pranuam as ta sundonim me frikë, as ta braktisnim nga dëshpërimi.
Sepse Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë plagë; ka nevojë për duar që shërojnë. Nuk ka nevojë për më shumë mure; ka nevojë për ura. Nuk ka nevojë për më shumë urrejtje; ka nevojë për ndërgjegje, drejtësi dhe guxim qytetar. Dhe mbi të gjitha, ka nevojë për bij që e duan aq shumë, sa të mos e lënë kurrë të bëhet pronë e askujt.
Pse gjaku mbi fytyrë? Pse loti mbi faqen e nënës? Pse frika në sytë e rinisë?
Le të jenë këto pyetje kambanat që zgjojnë ndërgjegjen tonë, le të jehojnë nga Tirana në Prishtinë, nga Shkodra në Gjirokastër, nga Vlora në Prizren, nga çdo fshat e qytet shqiptar deri në çdo vatër mërgimtari. Le të na kujtojnë se kemi një gjuhë që na bashkon, një histori që na mëson, një tokë që na thërret dhe një të ardhme që nuk mund ta ndërtojmë duke u urryer mes veti.
Ngrihu, Shqipëri, por mos u ngri kundër vetvetes! Ngrihu kundër padrejtësisë, kundër korrupsionit, kundër përçarjes dhe kundër çdo forme dhune që poshtëron njeriun! Ngrihu me mendjen e lirë, me zemrën e bashkuar dhe me dinjitetin që nuk shitet!
Dhe kur të vijë ajo ditë kur studenti të dalë në rrugë pa frikë, kur nëna ta përcjellë fëmijën me besim, kur punëtori të jetojë me nder, kur i riu ta shohë të ardhmen në vendin e vet dhe kur shqiptari ta shohë shqiptarin si vëlla, atëherë do ta dimë se gjaku mbi fytyrë nuk u harrua kot. Do ta dimë se dhimbja u kthye në vetëdije, se protesta u kthye në përgjegjësi dhe se një komb vendosi të mos e humbiste më veten në grindjet e veta.
Sepse kur dhunohet rinia, qan Shqipëria; kur përçahet populli, dobësohet kombi; por kur zgjohet ndërgjegjja, kur bashkohen duart dhe kur drejtësia bëhet themel i jetës, atëherë Shqipëria ngrihet përsëri, jo mbi gjakun e bijve të saj, por mbi dinjitetin e tyre!
Rroftë rinia shqiptare! Rroftë bashkimi në dallime! Rroftë drejtësia që nuk njeh parti, dinjiteti që nuk blihet dhe Shqipëria që u përket të gjithë bijve të saj!
Një komb, një gjuhë, një histori — dhe një përgjegjësi që na bashkon: të mos lejojmë kurrë që urrejtja mes nesh të jetë më e fortë se dashuria për atdheun.
