Nga Rafael Floqi/

Në pamje të parë, Donald Trump po përpiqet të shesë një fitore diplomatike. Retorika e tij vazhdon të jetë tipike trumpiane: paralajmërime të forta, presion maksimal ndaj Teheranit, kërcënime për “goditje si kurrë më parë” dhe postime dramatike në Truth Social. Por ndryshe nga interpretimet që po promovojnë shumë media liberale dhe anti-Trump në SHBA, kjo nuk është shenjë dobësie amerikane. Përkundrazi, është tentativa e parë serioze pas shumë vitesh që një president amerikan të imponojë kushte reale ndaj Iranit dhe jo t’i japë kohë regjimit islamik të zgjerojë programin bërthamor.

Trump e bëri të qartë pozicionin e tij: uraniumi i pasuruar i Iranit ose do t’i dorëzohet SHBA-së ose do të shkatërrohet nën mbikëqyrje ndërkombëtare. Kjo është ndoshta deklarata më e fortë amerikane ndaj programit bërthamor iranian që nga tërheqja e Trumpit nga marrëveshja e Obamës në vitin 2018.

Që pluhuri të bëhet pluhur

“Uraniumi i pasuruar (“Pluhuri Bërthamor!”) ose do të dorëzohet menjëherë në Shtetet e Bashkuara për transferim dhe shkatërrim ose… do të shkatërrohet në vend ose në një vend tjetër të pranueshëm”, shkroi Trump në Truth Social. Kjo deklaratë nuk lë shumë hapësirë për interpretim: administrata Trump nuk dëshiron një Iran me kapacitete të fshehta bërthamore.

Por ajo që po ndodh sot në Amerikë nuk është vetëm një betejë diplomatike me Iranin. Është edhe një luftë e brendshme politike amerikane. Dhe pikërisht këtu fillon paradoksi i madh: një pjesë e medias liberale amerikane duket sikur ka më shumë frikë nga një sukses i Trumpit sesa nga vetë avancimi bërthamor i Iranit.

Kjo është arsyeja pse në CNN, MSNBC, New York Times apo Washington Post, shumë analiza fokusohen pothuajse ekskluzivisht te “rreziku i luftës”, ndërsa minimizohet fakti se Irani është shumë pranë kapaciteteve të rrezikshme bërthamore. Për establishmentin liberal amerikan, Trump nuk duhet të fitojë politikisht, edhe nëse kjo do të thotë që regjimi iranian të fitojë kohë, frymëmarrje ekonomike dhe avantazh strategjik.

Në mënyrë indirekte, një pjesë e këtij establishmenti duket sikur preferon që Trump të dështojë në negociata, sepse një sukses i tij do të shkatërronte narrativën e ndërtuar prej vitesh: se vetëm diplomacia e butë dhe marrëveshjet e stilit Obama mund të “zbusin” Iranin.

Në realitet, historia ka treguar të kundërtën.

Obama “i shiti kohё” regjimit islamik

Marrëveshja bërthamore e Obamës nuk e ndaloi Iranin. Ajo vetëm i bleu kohë regjimit islamik. Miliona dollarë hynë në ekonominë iraniane. Garda Revolucionare forcoi rrjetin e saj rajonal. Hezbollahu u zgjerua. Milicitë pro-iraniane në Irak dhe Siri u armatosën më shumë. Ndërkohë, programi bërthamor nuk u zhduk kurrë plotësisht. Ai thjesht u fsheh pas formulave diplomatike.

Trump ishte presidenti i parë që e sfidoi drejtpërdrejt këtë logjikë.

Ai nuk besonte se regjimi iranian mund të ndryshonte përmes “dialogut civilizues”. Për Trumpin, regjimet revolucionare kuptojnë vetëm forcën. Kjo është arsyeja pse ai riktheu sanksionet maksimale, izoloi ekonomikisht Iranin dhe goditi figura kyçe si Qasem Soleimani. Për shumë republikanë konservatorë, kjo ishte hera e parë pas dekadash që Amerika po sillej si superfuqi dhe jo si ndërmjetës nervoz.

Por paradoksi është se sot Trump ndodhet mes dy zjarreve.

Në njërën anë janë “skifterët” republikanë si Lindsey Graham, Ted Cruz apo Mike Pompeo, të cilët kërkojnë presion total dhe nuk pranojnë asnjë kompromis me Teheranin. Në anën tjetër është establishmenti liberal dhe mediat anti-Trump, që e paraqesin çdo lëvizje të Trumpit si destabilizuese apo “autoritariste”.

Trump po përpiqet të lundrojë mes dy presioneve

Ai dëshiron të shmangë një luftë të gjatë, sepse e di që amerikanët janë lodhur nga Lindja e Mesme. Por ai nuk dëshiron të duket i dobët. Prandaj retorika e tij tingëllon kontradiktore: një ditë kërcënon Iranin me “ferr”, ditën tjetër flet për “marrëveshje historike”.

Në të vërtetë, ai po përpiqet të ndërtojë një dalje strategjike ku Amerika fiton pa hyrë në një luftë të pafundme.

Dhe pikërisht kjo është ajo që shqetëson shumë kundërshtarë të tij politikë.

Sepse nëse Trump arrin ta detyrojë Iranin të heqë dorë nga uraniumi i pasuruar pa një pushtim amerikan, ai do ta paraqesë këtë si provë se strategjia e tij e “paqes përmes forcës” funksionon. Kjo do të ishte një goditje e rëndë ideologjike për të gjithë establishmentin liberal të epokës Obama-Biden.

Ndërkohë, realiteti strategjik është shumë më kompleks sesa paraqitet në ekranet televizive.

Në zemër të gjithë krizës ndodhet Ngushtica e Hormuzit ; gryka ujore nga ku kalon një pjesë enorme e naftës botërore. Irani e di shumë mirë se kjo është arma e tij më e madhe strategjike.

Origjina e emrit “Hormuz”

Kriza e fundit në Ngushticën e Hormuzit nuk është vetëm një konflikt rajonal mes Iranit, Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre. Ajo është një paralajmërim dramatik për të gjithë botën: epoka e deteve të sigurta po përfundon. Nëse dikur oqeanet konsideroheshin arterie të garantuara të tregtisë globale, sot ato po shndërrohen në fusha beteje ekonomike, teknologjike dhe ushtarake.

Emri “Hormuz” (ose “Ormuz”) rrjedh nga persishtja e lashtë “Hormoz” apo “Hormazd”, një formë e lidhur me hyjninë supreme të traditës zoroastriane persiane, Ahura Mazda. Në kulturën persiane të lashtë, Hormazd simbolizonte dritën, mençurinë dhe rendin hyjnor. Me kalimin e shekujve, ky emër iu dha qytetit dhe mbretërisë së famshme tregtare të Hormuzit, e cila kontrollonte hyrjen në Gjirin Persik dhe rrugët detare mes Lindjes dhe Perëndimit. Në burimet europiane të Mesjetës dhe të epokës portugeze, emri u përhap në formën “Ormuz”, duke u bërë sinonim i pasurisë dhe tregtisë detare.

Ngushtica e Hormuzit mori emrin nga ishulli dhe mbretëria historike e Hormuzit, një qendër e rëndësishme tregtare mes Persisë, Arabisë dhe Indisë. Në Mesjetë, Hormuzi konsiderohej si një nga portet më të pasura të botës, ku kalonin erëza, mëndafsh, perla dhe mallra luksi nga Azia drejt Europës. Një thënie e njohur e kohës e përshkruante kështu rëndësinë e tij: “Nëse bota do të ishte një unazë, Hormuzi do të ishte guri i çmuar i saj.” Sot, emri Hormuz nuk lidhet vetëm me historinë e lashtë, por edhe me rëndësinë strategjike globale të ngushticës, përmes së cilës kalon një pjesë e madhe e naftës botërore.

Hormuzi si nyje gordiane

Hormuzi është sinjali më i qartë se globalizimi modern ka një thembër Akili: ngushticat ujore. Një grusht korridoresh të ngushta detare mbajnë mbi shpinë ekonominë e planetit. Dhe pikërisht aty po përqendrohet tani rivaliteti i madh i fuqive botërore.

Në momentin kur Irani kërcënoi mbylljen e Hormuzit dhe përdori dronë, raketa kundër anijeve dhe mina detare për të frikësuar transportin ndërkombëtar, tregjet globale reaguan menjëherë. Çmimi i naftës u lëkund, siguracionet detare u rritën dhe kompanitë e transportit nisën të kalkulojnë devijime të kushtueshme. Kjo ndodhi edhe pa një bllokadë totale. Vetë frika mjaftoi për të tronditur ekonominë botërore.

Ky është ndryshimi më i madh i epokës moderne: nuk është më e nevojshme të pushtosh territore për të shkaktuar krizë globale. Mjafton të kontrollosh një pikë kalimi.

Teherani mund të mos ketë avionët stealth të Amerikës apo flotat gjigante të Pentagonit, por ka aftësinë të destabilizojë tregjet globale përmes dronëve, minave detare dhe raketave bregdetare. Mjafton një incident i madh në Hormuz që çmimet globale të energjisë të shpërthejnë.

Kjo është arsyeja pse administrata Trump po negocion. Jo sepse Amerika është e dobët, siç pretendojnë kritikët liberalë, por sepse edhe superfuqitë duhet të llogarisin koston ekonomike të luftës moderne.

Trump e kupton diçka që establishmenti i vjetër amerikan shpesh nuk e kupton: votuesi amerikan nuk mat fitoret me retorikë ideologjike, por me çmimin e benzinës në pompë.

Votuesi amerikan i mat fitoret me çmimin e benzinës

Një luftë e gjatë me Iranin do të sillte inflacion të ri, rritje të çmimeve të energjisë dhe pasiguri ekonomike globale. Për një president që premtoi rikthimin e stabilitetit ekonomik amerikan, kjo do të ishte politikisht katastrofike.

Por edhe këtu media liberale shpesh manipulon narrativën.

Kur Trump negocion, ata e paraqesin si “tërheqje”. Kur kërcënon Iranin, e paraqesin si “luftënxitës”. Në çdo rast, objektivi mbetet i njëjtë: Trump nuk duhet të duket fitues.

Kjo është arsyeja pse shumë prej këtyre mediave shmangin një pyetje thelbësore: çfarë alternative propozojnë ata?

Të lejohet Irani të vazhdojë pasurimin e uraniumit?

Të rikthehet marrëveshja e vjetër që vetëm i bleu kohë Teheranit?

Të financohet indirekt një regjim që vazhdon të mbështesë milici radikale në të gjithë rajonin?

Këto pyetje rrallë marrin përgjigje të qarta.

Në vend të kësaj, publiku bombardohet me narrativa emocionale kundër Trumpit.

Në fakt, një pjesë e establishmentit mediatik amerikan duket sikur është më e investuar në humbjen politike të Trumpit sesa në neutralizimin e rrezikut iranian. Kjo nuk do të thotë se këto media “mbështesin” Iranin drejtpërdrejt. Por indirekt, çdo dobësim i pozicionit negociues amerikan i shërben Teheranit.

Çdo dobësim i pozicionit amerikan i shërben Teheranit.

Irani e kupton shumë mirë polarizimin amerikan. Regjimi iranian e di se sa më shumë të përçahet politika amerikane, aq më e vështirë bëhet për SHBA-të të mbajnë një strategji të qëndrueshme afatgjatë. Pikërisht për këtë arsye Teherani ka luajtur gjithmonë me kohën. Ai pret ndryshimin e administratave amerikane. Pret lodhjen politike. Pret zgjedhjet. Pret përçarjet mediatike.

Dhe ndonjëherë duket sikur një pjesë e medias amerikane pa dashje luan në favor të kësaj strategjie. Ndërkohë, lufta me Iranin ka ekspozuar edhe dobësi reale të Amerikës moderne.

Pentagoni ka armët më të sofistikuara në botë, por luftërat moderne konsumojnë municione me ritme të jashtëzakonshme. Raketa precize, interceptorë anti-raketorë dhe armë bunker-shkatërruese nuk prodhohen brenda natës. Amerika nuk është më “arsenali industrial” i Luftës së Dytë Botërore.

Kjo është arsyeja pse Trump po përpiqet të shmangë një konflikt të pakontrollueshëm rajonal.

Por ka një ndryshim të madh mes shmangies së luftës dhe dorëzimit.

Trump po përpiqet të negociojë nga pozita force. Dhe ky është elementi që shumë kritikë nuk duan ta pranojnë.

Ai nuk po ofron heqje sanksionesh pa kushte. Nuk po pranon një Iran bërthamor. Nuk po pranon formulat diplomatike të mjegullta të së kaluarës. Përkundrazi, po kërkon dorëzimin ose shkatërrimin e uraniumit të pasuruar. Ky është një standard shumë më i ashpër sesa çdo administratë e mëparshme.

Sigurisht, askush nuk e di nëse kjo marrëveshje do të funksionojë.

Lindja e Mesme ka shkatërruar shumë plane amerikane. Një incident në Hormuz, një sulm nga Hezbollahu apo një raketë mbi Izraelin mund ta rrëzojë gjithë arkitekturën diplomatike brenda pak orësh.

Por ajo që po ndodh sot është më shumë sesa një krizë me Iranin. Është një provë për Amerikën.

A mundet SHBA-ja të imponohet pa hyrë në luftëra pafund?

A mundet një president amerikan të negociojë nga forca pa u sabotuar nga polarizimi i brendshëm politik?

A mundet Amerika të ruajë lidershipin global ndërkohë që establishmenti i saj mediatik është më i fokusuar te lufta kundër Trumpit sesa te kundërshtarët gjeopolitikë të vendit?

Këto janë pyetjet reale të krizës së sotme.

Në fund, Trump po përpiqet ta shndërrojë këtë krizë në një fitore historike personale dhe strategjike. Ai dëshiron të tregojë se Amerika mund të detyrojë Iranin të tërhiqet pa pushtime masive dhe pa miliona ushtarë në terren.

Për kritikët e tij, kjo do të ishte e papranueshme politikisht.

Sepse një sukses i Trumpit ndaj Iranit do të rrëzonte një pjesë të madhe të mitologjisë politike të ndërtuar gjatë dekadës së fundit.

Prandaj beteja nuk zhvillohet vetëm në Teheran apo në Hormuz.

Ajo zhvillohet edhe në ekranet televizive të Amerikës. Në newsroom-et e Manhattanit dhe Washingtonit. Në luftën për narrativën.

Dhe ndoshta kjo është ironia më e madhe e momentit aktual: ndërsa Trump përpiqet të bindë Iranin të dorëzojë uraniumin e pasuruar, ai po lufton njëkohësisht edhe kundër një pjese të establishmentit amerikan që nuk dëshiron ta shohë të fitojë.

Analizë gjeopolitike nga Rafael Floqi/

Kriza e fundit në Ngushticën e Hormuzit nuk është vetëm një konflikt rajonal mes Iranit, Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre. Ajo është një paralajmërim dramatik për të gjithë botën: epoka e deteve të sigurta po përfundon. Nëse dikur oqeanet konsideroheshin arterie të garantuara të tregtisë globale, sot ato po shndërrohen në fusha beteje ekonomike, teknologjike dhe ushtarake. Hormuzi është sinjali më i qartë se globalizimi modern ka një thembër Akili: ngushticat ujore. Një grusht korridoresh të ngushta detare mbajnë mbi shpinë ekonominë e planetit. Dhe pikërisht aty po përqendrohet tani rivaliteti i madh i fuqive botërore.

Në momentin kur Irani kërcënoi mbylljen e Hormuzit dhe përdori dronë, raketa kundër anijeve dhe mina detare për të frikësuar transportin ndërkombëtar, tregjet globale reaguan menjëherë. Çmimi i naftës u lëkund, siguracionet detare u rritën dhe kompanitë e transportit nisën të kalkulojnë devijime të kushtueshme. Kjo ndodhi edhe pa një bllokadë totale. Vetë frika mjaftoi për të tronditur ekonominë botërore.

Ky është ndryshimi më i madh i epokës moderne: nuk është më e nevojshme të pushtosh territore për të shkaktuar krizë globale. Mjafton të kontrollosh një pikë kalimi.

Ngushticat, arteriet e brishta të globalizimit

Bota moderne është ndërtuar mbi lëvizjen e lirë të mallrave, energjisë dhe teknologjisë. Por ky sistem gjigant mbështetet në disa korridore të ngushta detare. Hormuzi, Malaka, Bosfori, Bab el-Mandebi, Kanali i Suezit dhe Ngushtica e Tajvanit janë si valvulat e zemrës së ekonomisë globale. Nëse njëra bllokohet, gjithë sistemi pëson tronditje. Hormuzi është ndër më kritikët. Një pjesë e madhe e naftës botërore kalon aty çdo ditë. Për dekada, ekonomia globale është mbështetur në supozimin se kjo rrugë do të mbetej e hapur. Por kriza aktuale tregoi se ky supozim nuk është më i sigurt.

Ajo që e bën situatën edhe më alarmante është fakti se teknologjia moderne i ka dhënë fuqive rajonale aftësi disproporcionale. Dronët, raketat bregdetare, mjetet pa pilot dhe minat detare janë relativisht të lira krahasuar me flotat tradicionale detare. Megjithatë ato mund të paralizojnë superfuqitë dhe të shkaktojnë panik global. Në thelb, lufta detare është demokratizuar. Në kohë krizash, ligji shpesh humbet përballë forcës Pas Luftës së Dytë Botërore, Perëndimi ndërtoi një rend ndërkombëtar të bazuar mbi lirinë e lundrimit. Oqeanet konsideroheshin hapësira të përbashkëta dhe rrugët detare duhej të mbroheshin nga ligji ndërkombëtar. Konventa e OKB-së mbi të Drejtën e Detit u bë themeli juridik i këtij rendi.

Por Hormuzi tregoi se në kohë krizash, ligji shpesh humbet përballë forcës.

Irani provoi të vendoste kontrolle dhe tarifa tranziti, ndërsa deklaratat amerikane për bllokadë ngritën pyetje serioze juridike mbi kufijtë e përdorimit të forcës në ngushticat ndërkombëtare. Kjo është tepër e rrezikshme sepse krijon precedent. Nëse fuqitë e mëdha fillojnë të justifikojnë kufizime selektive të kalimit detar, atëherë vetë koncepti i “lirisë së deteve” fillon të shembet.

Historia tregon se kur rrugët tregtare militarizohen, ekonomia globale hyn në epoka destabiliteti. Luftërat detare të shekujve të kaluar shpesh nisnin pikërisht nga kontrolli i korridoreve ujore. Sot rreziku është edhe më i madh, sepse ekonomia globale është shumë më e ndërvarur.

Nga Hormuzi tek Malaka – frika e Kinës

Nëse Hormuzi është gryka energjetike e Lindjes së Mesme, Ngushtica e Malakës është mushkëria ekonomike e Azisë. Kjo rrugë e ngushtë lidh Oqeanin Indian me Paqësorin dhe transporton afro 40 për qind të tregtisë globale dhe shumicën e importeve energjetike të Kinës.

Për Pekinin, kjo është një dobësi strategjike ekzistenciale. Ish-presidenti kinez Hu Jintao e quajti dikur këtë problem “Dilema e Malakës”. Kina e di se në rast konflikti, një bllokadë ose destabilizim i kësaj ngushtice mund ta gjunjëzojë ekonomikisht.

Prandaj Pekini po investon masivisht në rrugë alternative: porte në Oqeanin Indian, korridore tokësore përmes Azisë Qendrore dhe Rusisë, si dhe rrugë arktike. Hormuzi vetëm sa e ka rritur këtë ankth strategjik.

Por rreziku nuk prek vetëm Kinën. Një krizë në Malakë do të shkatërronte zinxhirët globalë të furnizimit. Fabrikat në Azi do të mbeteshin pa lëndë të para, tregjet europiane do të përballeshin me mungesa dhe ekonomia amerikane do të goditej rëndë. Në një botë të globalizuar, një ngushticë e bllokuar mund të bëhet një recesion global.

Tajvani – pika më e rrezikshme e planetit

Megjithatë, rreziku më i madh nuk qëndron tek Hormuzi apo Malaka. Ai qëndron tek Ngushtica e Tajvanit. Nëse Hormuzi kontrollon naftën, Tajvani kontrollon teknologjinë. Ishulli prodhon shumicën e gjysmëpërçuesve më të avancuar në botë – mikroçipat pa të cilët nuk funksionojnë telefonat, kompjuterët, makinat moderne, avionët dhe sistemet ushtarake. Një bllokadë e Tajvanit nuk do të ishte thjesht krizë ushtarake. Ajo do të paralizonte ekonominë dixhitale globale.

Sipas analizave ekonomike, një konflikt në Tajvan mund të zhdukë triliona dollarë nga ekonomia botërore. Fabrikat do të ndalonin prodhimin, tregjet financiare do të tronditeshin dhe industria teknologjike do të hynte në krizë historike. Për këtë arsye, Hormuzi po shihet nga strategët aziatikë si një provë gjenerale e së ardhmes. Nëse Irani mund të sfidojë rendin detar në Gjirin Persik, atëherë Kina mund të tundohet të përdorë taktika të ngjashme në Tajvan apo në Detin e Kinës Jugore.

Lufta e re: kontrolli i kalimit

Bota po hyn gradualisht në një epokë të re gjeopolitike: luftën për kontrollin e korridoreve. Në shekujt XIX dhe XX fuqitë luftonin për territore dhe koloni. Në shekullin XXI ato po luftojnë për rrugët e kalimit. Kush kontrollon ngushticat kontrollon ekonominë. Kush kontrollon ekonominë, ushtron presion politik global. Në këtë lojë, edhe shtetet më të vogla mund të fitojnë ndikim disproporcional. Irani e tregoi këtë qartë. Edhe pa qenë superfuqi detare, ai arriti të trondisë tregjet botërore.

Kjo krijon një precedent të frikshëm. Shtete të tjera mund të tundohen të përdorin taktika të ngjashme: tarifa tranziti, kërcënime bllokade, kontrolle selektive apo militarizim të kalimeve detare. Deti po shndërrohet gradualisht nga hapësirë tregtare në armë gjeopolitike.

Rreziku i “shantazhit detar”

Një nga pasojat më të rrezikshme të krizës së Hormuzit është normalizimi i shantazhit detar.

Nëse komuniteti ndërkombëtar toleron përdorimin e ngushticave si instrument presioni, atëherë nesër çdo krizë rajonale mund të kthehet në krizë globale.

Një qeveri populiste mund të kërkojë tarifa të reja kalimi. Një konflikt rajonal mund të përdoret për të bllokuar tregtinë. Një fuqi e madhe mund të përdorë “sigurinë kombëtare” si justifikim për kufizime tranziti.

Kjo do të thotë fund i globalizimit të lirë që ka dominuar dekadat e fundit.

Në një botë ku çdo ngushticë mund të militarizohet, kompanitë do të kërkojnë rrugë alternative më të shtrenjta, shtetet do të magazinojnë rezerva strategjike dhe ekonomia globale do të bëhet më e fragmentuar. Në fund, kostoja do të paguhet nga qytetarët e zakonshëm përmes çmimeve më të larta, inflacionit dhe krizave ekonomike.

Epoka e pasigurisë detare

Hormuzi nuk është vetëm një konflikt i Lindjes së Mesme. Ai është simboli i një bote që po ndryshon me shpejtësi. Epoka kur detet konsideroheshin korridore të sigurta po mbaron. Në vend të saj po lind një epokë ku ngushticat janë pika presioni, ku dronët dhe raketat mund të tronditin ekonominë globale dhe ku ligji ndërkombëtar sfidohet nga logjika brutale e forcës.

Paralajmërimi është i qartë: nëse bota nuk arrin të mbrojë lirinë e lundrimit si parim universal, atëherë krizat e ardhshme nuk do të kufizohen vetëm në Hormuz. Ato mund të shpërthejnë në Malakë, në Tajvan, në Detin e Kinës Jugore, në Bosfor apo në Arktik. Dhe atëherë nuk do të flasim më për konflikte rajonale, por për një krizë globale të rendit botëror.

Vetëm dhe 2 ditë nga përfundimi i biletave Early Bird!

Më 30 Maj, po bashkojmë profesionistë dhe sipërmarrës shqiptarë nga e gjithë SHBA për një mbrëmje që shkon shumë përtej një eventi tipik.

30 Maj

3:00 PM – 8:30 PM

Albanian Boston Community Center, Beverly, MA

Performancë live me violinë nga Rozita Fishta

Muzikë nga DJ Tony (vibe shqiptare & tupana)

Darka e përfshirë

Valle dhe festë shqiptare në fund të mbrëmjes dhe provimi i veshjeve Shqiptare tradicionale ku mund te beni foto.

Kjo mbrëmje i dedikohet festimit të grave shqiptare në lidership, ndikimit që po krijojnë në biznes, komunitet dhe më gjerë.

Por ky event nuk është vetëm për gra.

Është për këdo që vlerëson rritjen, ambicien dhe lidhjet me vlerë.

Ky nuk është një event ku thjesht vjen, shkëmben kontakte dhe largohesh.

Ky është ambienti ku:

Krijohen mundësi

Nisin bashkëpunime

Ndërtohen lidhje reale

Speaker-at

@marsildabialczak – pronare e Expand2Market, mentore biznesi dhe themeluese e komunitetit “Sipërmarrësit Shqiptarë në Mbarë Botën” me 43.2K+ anëtarë.

@ledivokshi – Themeluese e 2x tech dhe bashkëthemeluese e @voltekit & Marcelino AI, që do të ndajë si të rritesh përmes personal brand-it dhe si të përdorësh AI për të shkallëzuar më shpejt.

@greta_bajrami – Themeluese e @rootless_agency & Golden Group Roofing & Solar, e vlerësuar nga EY dhe Boston Business Journal, që do të ndajë rrugëtimin e saj të suksesit.

Edlira Sula sipermarrese e @tradita.al

Çfarë do të përjetoni:

Strategji reale në marketing, AI, shitje dhe rritje biznesi

Networking me sipërmarrës dhe profesionistë të nivelit të lartë

Një ambient i fuqishëm dhe frymëzues

Muzikë, festë dhe një eksperiencë që mbahet mend

Nëse je serioz/e për të rritur rrjetin tënd, mindset-in tënd dhe biznesin tënd, duhet të jesh në këtë dhomë.

Biletat Early Bird janë të vlefshme deri më 20 Maj $100, pastaj çmimi do të rritet. Vendet janë shumë të limituara!!

Detajet i gjeni në linkun

https://expand2market.com/albanian-women-in-leadership-su

Nga Rafael Floqi 

E gjithë bota po ndjek me vëmendje vizitën e presidentit amerikan Donald Trump në Kinë, ku Pekini ka organizuar një pritje madhështore dhe një protokoll të nivelit më të lartë shtetëror për takimin me liderin kinez Xi Jinping. Mes paradave ceremoniale, sigurisë së blinduar dhe aktiviteteve simbolike, vizita po shihet si një moment kritik për marrëdhëniet mes dy ekonomive më të mëdha të botës.

Vizita e Trump në Pekin është e para e një presidenti amerikan në Kinë që nga udhëtimi i tij në vitin 2017, por zhvillohet në një klimë krejtësisht ndryshe politike dhe gjeopolitike. Trump dhe Xi ndodhen sot në dy anë të një bote gjithnjë e më të fragmentuar, me tensionet për 

Takimi mes dy liderëve konsiderohet historik, pasi mund të riformulojë marrëdhëniet tregtare mes Uashingtonit dhe Pekinit, por edhe të përcaktojë tonin e rivalitetit mes superfuqive në vitet e ardhshme. Megjithatë, rruga drejt marrëveshjeve mbetet e vështirë.

Në tavolinë janë çështje të ndjeshme si teknologjia, mineralet kritike, eksportet, inteligjenca artificiale dhe Tajvani. Gjithashtu, lufta e SHBA-së me Iranin ka hedhur një hije të fortë mbi vizitën, ndërsa partneri strategjik i Kinës, Irani, vazhdon të sfidojë kërkesat e Uashingtonit për t’i dhënë fund konfliktit.

Nga ana tjetër, tregtia mbetet prioritet kyç. Në delegacionin amerikan ndodhen edhe figura të rëndësishme të biznesit amerikan si Tim Cook dhe Elon Musk, ndërsa pritet shpallja e marrëveshjeve të reja në fushat e energjisë, aviacionit dhe bujqësisë.

Kina hyn në këto negociata me një pozicion shumë më të fortë sesa vite më parë. Pas përplasjes së parë tregtare me administratën Trump, Pekini ka investuar masivisht në teknologji, prodhim dhe vetë-mjaftueshmëri ekonomike, duke u shndërruar në një fuqi të avancuar teknologjike.

SHBA -Kinë  jo më, një partneritet strategjik, por një rivalitet i hapur ekonomik

Në fillim të shekullit XXI, shumë ekonomistë dhe politikanë besonin se globalizimi do ta bënte botën më të bashkuar, më të varur ekonomikisht nga bashkëpunimi dhe më pak të prirur drejt konflikteve të mëdha. Amerika do të mbetej qendra e inovacionit dhe konsumit global, ndërsa Kina do të shndërrohej në fabrikën prodhuese të planetit. Për një kohë të gjatë, ky model funksionoi me sukses të jashtëzakonshëm. Korporatat amerikane fitonin miliarda duke prodhuar lirë në Kinë, ndërsa Pekini ndërtonte fuqinë e tij ekonomike mbi eksportet drejt tregut amerikan.

Por sot kjo epokë duket se po merr fund. Marrëdhënia ekonomike mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës nuk është më një partneritet strategjik, por një rivalitet i hapur ekonomik, teknologjik dhe gjeopolitik. Lufta tregtare e nisur gjatë mandatit të parë të Donald Trump-it ka ndryshuar jo vetëm raportet mes dy superfuqive, por edhe mënyrën se si funksionon ekonomia globale.

Takimi i fundit mes Donald Trump dhe Xi Jinping në Pekin shihet nga shumë analistë si një përpjekje për të ulur tensionet dhe për të parandaluar një përshkallëzim të ri ekonomik. Megjithatë, askush nuk pret rikthimin e “epokës së artë” të tregtisë SHBA–Kinë. Dëmet janë bërë dhe mosbesimi është tashmë pjesë e strukturës së marrëdhënieve mes dy vendeve.

Globalizmi dhe rreziku kinez pёr Amerikën 

Në thelb, lufta tregtare nisi sepse Amerika filloi të kuptonte se modeli i globalizimit kishte prodhuar pasoja të rënda për ekonominë e saj të brendshme. Për dekada me radhë, fabrika amerikane u mbyllën ose u transferuan në Kinë për shkak të kostove më të ulëta të prodhimit. Qytete industriale amerikane u varfëruan, ndërsa Kina u pasurua me ritme marramendëse. Kjo krijoi bindjen tek shumë amerikanë se globalizimi po përfitonte më shumë Pekinin sesa Uashingtonin.

Trump e ktheu këtë pakënaqësi në strategji politike. Ai vendosi tarifa të larta mbi mallrat kineze me argumentin se Kina kishte përfituar padrejtësisht nga tregtia globale, kishte manipuluar tregjet dhe kishte dëmtuar industrinë amerikane. Tarifat u paraqitën si një mënyrë për të mbrojtur prodhimin amerikan dhe për të detyruar kompanitë të rikthenin investimet në SHBA.

Por realiteti ekonomik rezultoi shumë më kompleks sesa slogani politik “America First”. Shumë kompani amerikane kishin ndërtuar gjithë zinxhirin e furnizimit mbi prodhimin kinez. Zhvendosja e menjëhershme e prodhimit rezultoi tepër e kushtueshme dhe e vështirë. Për këtë arsye, një pjesë e madhe e kompanive nuk u larguan plotësisht nga Kina, por ndërtuan zinxhirë të rinj furnizimi në vende të tjera aziatike si Vietnami, Tajlanda, India dhe Kamboxhia.

Forma e re e Globalizmit 

Kjo do të thotë se globalizimi nuk u shkatërrua; ai thjesht ndryshoi formë. Mallrat kineze vazhdojnë të arrijnë në tregun amerikan, por shpesh përmes vendeve të treta. Në shumë raste, produktet prodhohen pjesërisht në Kinë, montohen në Vietnam dhe eksportohen në SHBA si mallra vietnameze. Ky fenomen tregon se ekonomia moderne globale është tepër e ndërlidhur për t’u ndarë me vendime politike të menjëhershme.

Megjithatë, pasojat e luftës tregtare janë të dukshme. Tregtia mes SHBA-së dhe Kinës ka rënë ndjeshëm krahasuar me periudhën para vitit 2018. Kina nuk është më partneri më i madh tregtar i Amerikës. Meksika dhe Kanadaja kanë marrë vendin e saj. Edhe kompanitë më të mëdha amerikane, si Apple apo Nike, kanë filluar të zhvendosin një pjesë të prodhimit drejt Indisë dhe Vietnamit.

Por kjo përplasje nuk ka të bëjë vetëm me tregtinë. Në realitet, kemi hyrë në një epokë të re ku ekonomia dhe gjeopolitika janë shkrirë në një të vetme. Amerika nuk e sheh më Kinën vetëm si partner ekonomik, por si rival strategjik për dominimin global të shekullit XXI.

Kjo është arsyeja pse lufta ka kaluar nga tarifat tek teknologjia. SHBA ka kufizuar eksportin e çipave më të avancuar drejt Kinës, duke u përpjekur të ngadalësojë zhvillimin teknologjik dhe ushtarak të Pekinit. Nga ana tjetër, Kina ka përdorur dominimin e saj në mineralet e rralla si armë presioni. Këto minerale janë jetike për prodhimin e elektronikës moderne, makinave elektrike dhe industrisë së mbrojtjes.

Varësia ekonomike si armë strategjike

Në thelb, të dyja fuqitë po kuptojnë se varësia ekonomike mund të përdoret si armë strategjike. Dhe kjo është ndoshta pasoja më e rëndësishme e kësaj përplasjeje: fundi i iluzionit se tregtia globale është neutrale dhe e ndarë nga politika.

Megjithatë, kjo luftë ka prodhuar edhe pasiguri të mëdha për bizneset. Shumë kompani amerikane u përballën me tarifa që ndryshonin vazhdimisht, duke e bërë të pamundur planifikimin afatgjatë. Bizneset e vogla ishin ndër më të goditurat. Një kompani që importonte pajisje nga Kina mund të përballej brenda pak javësh me rritje të papritura kostosh që shkatërronin kontratat ekzistuese dhe fitimet.

Edhe konsumatori amerikan pagoi çmimin. Tarifat nuk janë gjë tjetër veçse një taksë shtesë mbi importet, e cila në fund reflektohet në çmimet e produkteve. Kjo ka kontribuar në rritjen e kostos së jetesës dhe inflacionit.

Nga ana tjetër, Kina gjithashtu ka kuptuar se modeli i saj ekonomik nuk mund të mbështetet pafundësisht tek eksportet drejt Amerikës. Për këtë arsye, Pekini ka intensifikuar marrëdhëniet ekonomike me Azinë Juglindore, Lindjen e Mesme dhe Evropën, duke kërkuar tregje alternative.

Rivalitetit, dhe realiteti: SHBA dhe Kina kanë nevojë për njëra-tjetrën

Megjithatë, pavarësisht rivalitetit, realiteti mbetet i qartë: SHBA dhe Kina kanë nevojë për njëra-tjetrën. Ekonomia amerikane varet ende nga prodhimi kinez për shumë sektorë strategjikë, ndërsa Kina ka nevojë për tregun amerikan dhe teknologjinë perëndimore. Kjo krijon një marrëdhënie paradoksale: dy fuqi që nuk i besojnë më njëra-tjetrës, por që nuk mund të shkëputen plotësisht.

Në fund, lufta tregtare SHBA–Kinë nuk është thjesht një konflikt ekonomik. Ajo është beteja për kontrollin e rendit të ri botëror. Kush do të dominojë teknologjinë? Kush do të kontrollojë zinxhirët globalë të furnizimit? Kush do të shkruajë rregullat e ekonomisë së shekullit XXI?

Përgjigjja për këto pyetje do të përcaktojë jo vetëm fatin e Amerikës dhe Kinës, por edhe të gjithë ekonomisë globale në dekadat që vijnë.

Nga Arian Galdini/

Bota e re nuk nis kur një flamur zbret dhe një tjetër ngrihet. Nis më heshtur. Nis kur fuqia mëson të mos kalojë më vetëm nga urdhri, por nga varësia. Takimi Trump – Xi në Pekin është një nga ato çaste ku historia nuk flet me bubullimë, por me peshë. Dy presidentë ulen përballë njëri-tjetrit, por në tryezë nuk janë vetëm dy shtete. Janë portat e botës, energjia, minerali, çipi, deti, kredia, tregu, kablli, furnizimi, durimi. Në shekullin që po hyn, fuqia nuk pyet vetëm kush ka ushtrinë më të madhe.

Pyet kush mban portën ku tjetri duhet të kalojë. Amerika mbetet shtylla më e rëndësishme e rendit të lirë. Për shqiptarët, kjo nuk është fjali protokolli. Është përvojë historike. Pa Amerikën dhe pa Perëndimin euroatlantik, liria e Kosovës, siguria e Shqipërisë dhe hapësira politike e shqiptarëve do të kishin qenë shumë më të brishta. Por pikërisht sepse kjo aleancë është jetike, nuk duhet trajtuar si lutje. Duhet trajtuar si përgjegjësi. Asnjë shtëpi nuk mbahet vetëm duke e dashur.

Mbahet duke e ndërtuar. Kina nuk po e fiton botën sepse është bërë më e drejtë, më e lirë apo më e dashur. Ky do të ishte lexim fëmijëror. Pekini nuk kërkon zemrën e botës. Kërkon nevojën e saj. Nuk i duhet të duket si parajsë morale, i mjafton të jetë i domosdoshëm në vendet ku tjetri ka nevojë të kalojë. Kina nuk po fiton himnin. Po fiton nyjet. Dhe në një botë të lodhur, nyja ndonjëherë vlen më shumë se himni.

Hormuzi është porta e energjisë, tokërat e rralla, porta minerale e teknologjisë, Tajvani, porta e besueshmërisë strategjike dhe e çipave. Kablli, porti, kredia, tregu dhe durimi janë bërë pjesë e re e hartës së pushtetit. Dikur perandoritë pushtonin rrugë. Sot fuqitë e mëdha mbajnë hyrjet pa të cilat rrugët ndalen vetë. Kjo nuk e bën Kinën shpëtimtare. E bën të rrezikshme në mënyrën moderne. Rreziku i madh i shekullit tonë nuk është vetëm pushtimi me tanke. Është kapja me varësi. Nuk është vetëm ushtari në kufi. Është minerali në fabrikë, kredia në buxhet, teknologjia në rrjet, porti në hartë, energjia në çmim, platforma në ndërgjegje.

Kur një vend humb portat e veta, qytetari nuk e ndien menjëherë si humbje sovraniteti. E ndjen më vonë, në çmimin e energjisë, në shkollën që nuk përgatit, në rrogën që nuk mban, në kufirin që bëhet ankth, në gjuhën publike që flet për liri ndërsa jeta e përditshme varet nga vendime të marra larg tij. Në këtë pikë, varësia pushon së qenuri term ekonomik. Bëhet fat politik. Amerika ende ka forcën më të madhe për të goditur. Por epoka e re pyet edhe sa gjatë mund të mbahet ritmi pas goditjes. Pyet sa kushton kriza, sa shpejt zbrazet arsenali, sa thellë lëndohet besimi i aleatëve, sa shumë varen fabrikat nga një mineral që nuk e përpunon vetë, sa ngushtë lidhet politika e jashtme me ankthin e tregjeve.

Fuqia nuk është vetëm muskul.

Është frymëmarrje.

Dhe Pekini po luan me frymëmarrje të gjatë.

Europa e sheh rrezikun, por ende e emërton më shpejt sesa e armatos përgjigjen ndaj tij.

Ka ligj, treg dhe kujtesë, por në epokën e portave, kujtesa pa industri dhe morali pa muskul mbeten të pambrojtura.

Perëndimi nuk mund ta mbrojë lirinë vetëm duke e shpallur më të bukur.

Duhet ta bëjë më të aftë.

Në epokën e varësive, sovraniteti nuk është vetëm flamuri që valon mbi shtet.

Është aftësia e shtetit për të mos u ndërprerë kur dikush tjetër mbyll portën.

Këtu nis çështja e kombeve të vogla.

Rendi i ri nuk do t’i ndajë popujt vetëm në të mëdhenj dhe të vegjël.

Do t’i ndajë edhe në ata që mbajnë porta dhe ata që kalojnë nëpër portat e të tjerëve.

Disa do të bëhen korridore.

Disa do të bëhen tregje.

Disa do të bëhen pengje.

Disa, nëse kanë shtet, dije dhe karakter, do të bëhen porta të vetes.

Këtu nis çështja shqiptare.

Një vend bregdetar që nuk di të bëjë portën e vet, bëhet kalim për portat e të tjerëve.

Shqipëria nuk ka vetëm breg.

Ka detyrë detare, energjetike, tregtare, ushtarake dhe qytetëruese.

Deti nuk është pamje.

Është hyrje.

Dhe një komb që nuk e kupton hyrjen e vet, e gjen veten duke kaluar nëpër hyrjet e huaja.

Çdo krizë në Hormuz, çdo tension në Tajvan, çdo vonesë europiane dhe çdo hyrje kineze në Ballkan e prek hapësirën shqiptare më shpejt se sa mendon politika jonë e përditshme.

Ballkani është porta ku vonesa perëndimore bëhet hyrje për të tjerët.

Serbia e di këtë dhe luan me shumë porta. Rusia prish aty ku mundet.

Kina hyn me kredi, rrugë, teknologji dhe durim.

Europa premton, por shpesh vonon.

Amerika mbetet garancia më serioze, por edhe ajo sot jeton në një botë me më shumë fronte se më parë.

Prandaj shqiptarët duhet të rriten strategjikisht.

Nga Tirana në Prishtinë, nga Shkupi shqiptar te Lugina dhe bregu malazez, hapësira shqiptare nuk mund të jetojë më si ndjenjë e shpërndarë.

Ajo duhet të mendojë si arkitekturë, siguri, dije, energji, ekonomi, teknologji, diplomaci, përfaqësim.

Nuk mjafton të kemi zemër të drejtë në anën e duhur të historisë.

Duhet të kemi shtet që nuk thyhet kur historia bëhet e ashpër.

Shqiptarizmi, në këtë shekull, nuk është vetëm kujtesë prejardhjeje.

Është aftësi për të mos u bërë korridor i nevojave të të tjerëve.

Nuk mjafton të jemi me Perëndimin në ndjenjë.

Duhet ta ndërtojmë Perëndimin brenda shtetit tonë, në drejtësi, arsim, ekonomi, siguri, teknologji, disiplinë publike dhe dinjitet qytetar.

Një popull që ka aleatë, por nuk ndërton kapacitet, mbetet i mbrojtur përkohësisht dhe i cenueshëm gjithmonë.

Një komb i vogël nuk bëhet i lirë vetëm sepse ka aleatë të mëdhenj.

Bëhet i lirë kur aleanca mbështetet mbi aftësinë e tij për të qëndruar. Aleanca nuk është strehë për popujt që nuk ndërtojnë. Është forcë për popujt që dinë ta kthejnë orientimin në kapacitet. Në fund, rendi i ri nuk do t’i pyesë kombet e vogla vetëm se kë duan. Do t’i pyesë çfarë dinë të mbajnë.

Sepse popujt e vegjël nuk humbin vetëm kur pushtohen. Në botën që po vjen, disa mund të mbeten në hartë, me flamur, himn dhe kufij, por me portat e jetës në duart e të tjerëve. Kjo është humbja më e qetë. Dhe pikërisht prandaj më e rrezikshmja.

Foto: foxnews.com