Saimir Kadiu/

A ka lidhje tranzicioni i gjatë shqiptar me diktaturën gati pesëdhjetëvjeçare?

Dhe, më thellë akoma: a është ky tranzicion një pasojë e vonuar e atij sistemi, një çmim që shoqëria shqiptare vazhdon ta paguajë edhe dekada pas rrëzimit të tij?

Përgjigjja per mendimin është po, por vetëm nëse e kuptojmë diktaturën jo thjesht si një regjim politik që kontrollonte shtetin, por si një sistem që për gati gjysmë shekulli ndërhyri në ekonomi, në pronë, në arsim, në kulturë, në marrëdhëniet shoqërore dhe, mbi të gjitha, në mënyrën se si individi mendonte për veten, për shtetin dhe për të ardhmen.

Diktatura nuk rrëzohet plotësisht ditën kur rrëzohet monumenti i saj…

Një regjim politik mund të përmbyset brenda pak muajsh; një ekonomi mund të liberalizohet me ligje; një kushtetutë mund të ndryshohet brenda një viti. Por një shoqëri nuk e ndryshon menjëherë psikologjinë e saj historike. Ajo mbart gjatë në kohë frikërat, zakonet, mosbesimin, privilegjet, pabarazitë, mënyrat e sjelljes dhe kulturën institucionale të sistemit që ka lënë pas.

Këtu qëndron një nga paradokset më të mëdha të tranzicionit shqiptar: demokracia filloi në vitin 1990, por shoqëria që duhej ta ndërtonte atë ishte formuar për gati pesëdhjetë vjet brenda një diktature.

Në planin ekonomik, trashëgimia ishte kolosale.

Shqipëria doli nga komunizmi me një ekonomi të centralizuar, me pronë kryesisht shtetërore, me treg të deformuar, me mungesë të kapitalit privat, me teknologji të prapambetur dhe me lidhje të dobëta me ekonominë botërore.

Ekonomia e tregut nuk është vetëm një sistem çmimesh dhe pronësie. Ajo kërkon institucione, kontrata, besim, konkurrencë, kulturë sipërmarrëse, sistem bankar, administratë profesionale dhe një kulturë të respektimit të pronës.

Në vitin 1990, Shqipëria duhej të ndërtonte pothuajse njëkohësisht të gjitha këto.

Prandaj tranzicioni ekonomik nuk ishte thjesht kalimi nga një model ekonomik në një tjetër. Ishte kalimi nga një qytetërim ekonomik në një tjetër.

Individi që për dekada kishte mësuar se shteti ishte pronari, punëdhënësi, garantuesi i të ardhurave dhe përcaktuesi i jetës ekonomike, duhej të mësonte brenda pak vitesh të mendonte si pronar, sipërmarrës, investitor dhe qytetar i një ekonomie konkurruese.

Kjo nuk mund të ndodhte pa dhimbje.

■ Ndoshta askund tjetër trashëgimia e komunizmit nuk është shfaqur aq qartë sa në çështjen e pronës.

Shtetëzimi i pronës private gjatë regjimit komunist krijoi një problem që demokracia e gjeti të gatshëm: kujt i përkiste prona?

Ish-pronarit? Atij që e kishte marrë nga shteti? Atij që e kishte blerë më pas? Shtetit? Komunitetit?

Kjo nuk ishte vetëm një pyetje juridike. Ishte një pyetje mbi drejtësinë historike.

Dhe kur një shoqëri nuk arrin të krijojë një konsensus të qëndrueshëm mbi pronën, ajo krijon pasiguri ekonomike. Pasiguria e pronës prodhon pasiguri të investimit; pasiguria e investimit pengon zhvillimin; dhe mungesa e zhvillimit ushqen zhgënjimin ndaj vetë demokracisë.

Kështu, një problem i lindur në vitet e para të diktaturës mund të shfaqë pasojat e tij edhe dekada më vonë.

■ Diktatura dhe shkatërrimi i kapitalit shoqëror

Por ekonomia nuk shpjegon gjithçka.

Një nga dëmet më të thella të diktaturës ishte shkatërrimi i besimit shoqëror.

Një shoqëri demokratike funksionon mbi një sasi të madhe besimi: besimi te institucionet, te ligji, te kontrata, te tjetri dhe te ideja se rregullat vlejnë njësoj për të gjithë.

Diktatura, përkundrazi, ndërton bindjen e kundërt: se pushteti është mbi ligjin, se lidhja me pushtetin mund të jetë më e rëndësishme se merita dhe se mbijetesa shpesh kërkon përshtatje, heshtje ose kompromis.

Kur një kulturë e tillë kalon nga një sistem në tjetrin, ajo nuk zhduket me dekret.

Prandaj një nga pyetjet më të rëndësishme të tranzicionit shqiptar nuk është vetëm: “A ndërtuam institucione demokratike?”

Por: “A ndërtuam kulturën shoqërore që i bën institucionet demokratike të funksionojnë?”

Janë dy gjëra të ndryshme.

Njeriu i ri dhe njeriu i tranzicionit

Komunizmi shqiptar synoi të krijonte atë që propaganda e quante “njeriun e ri”: individin e formuar sipas ideologjisë, kolektivit dhe bindjes ndaj sistemit.

Por paradoksi historik është se pas vitit 1990 nuk u shfaq menjëherë një “njeri i ri demokratik”.

U shfaq njeriu i tranzicionit.

Ai ishte një përzierje e së kaluarës dhe së ardhmes.

Ai kërkonte lirinë, por shpesh priste ende shumë nga shteti.

Dëshironte pasurinë, por nuk kishte gjithmonë kulturën e tregut.

Kërkonte demokracinë, por mund të mendonte ende në mënyrë klienteliste.

Dëshironte drejtësinë, por mund të kërkonte privilegj për veten.

Ky nuk është një paradoks shqiptar. Është një nga problemet klasike të shoqërive që dalin nga regjime autoritare.

Pse tranzicioni zgjat?

Sepse tranzicioni nuk është vetëm një periudhë kohore.

Është një proces transformimi institucional, ekonomik dhe psikologjik.

Një diktaturë pesëdhjetëvjeçare nuk prodhon vetëm pesëdhjetë vjet histori; ajo prodhon pasoja që mund të zgjasin shumë më tepër se vetë regjimi.

Nëse një brez lind dhe rritet në diktaturë, ai mëson të jetojë sipas rregullave të saj. Nëse një brez i dytë rritet në vitet e para të tranzicionit, ai mëson të jetojë në një shoqëri ku rregullat janë ende duke u krijuar. Vetëm brezat që rriten në institucione të qëndrueshme demokratike mund të kenë mundësinë ta përjetojnë demokracinë jo si një projekt, por si një normalitet.

Prandaj është e gabuar të matim tranzicionin vetëm me kalendar.

Njëzet, tridhjetë apo tridhjetë e pesë vjet nuk janë domosdoshmërisht shumë për transformimin e një shoqërie që ka kaluar nga një sistem totalitar në një demokraci liberale dhe ekonomi tregu.

Por kjo nuk do të thotë se çdo dështim duhet t’i atribuohet komunizmit.

Këtu duhet të bëjmë një dallim të rëndësishëm.

Komunizmi shpjegon shumë nga problemet e tranzicionit, por nuk mund të shërbejë si alibi për të gjitha dështimet e tij.

Pas vitit 1990, përgjegjësia historike kaloi gradualisht nga e kaluara te brezat dhe institucionet e reja.

Korrupsioni nuk është thjesht trashëgimi e komunizmit.

Dobësia e shtetit ligjor nuk është vetëm trashëgimi e komunizmit.

Klientelizmi politik nuk është thjesht trashëgimi e komunizmit.

Dështimet e politikave ekonomike, keqadministrimi, abuzimi me pushtetin dhe mungesa e përgjegjshmërisë politike janë përgjegjësi e periudhës demokratike.

Historia mund të shpjegojë kushtet fillestare. Ajo nuk mund të justifikojë pafundësisht zgjedhjet e mëvonshme.

Një tranzicion midis dy kohëve

Ndoshta kjo është mënyra më filozofike për ta parë historinë shqiptare pas vitit 1990: Shqipëria nuk ka qenë thjesht duke kaluar nga një sistem politik në një tjetër; ajo ka qenë duke kaluar nga një kohë historike në një tjetër.

Diktatura ishte një botë e mbyllur. Demokracia është një botë e hapur.

Diktatura premtonte barazinë duke kufizuar lirinë.

Tregu premton mundësi përmes konkurrencës, por prodhon edhe pabarazi.

Diktatura i kërkonte individit bindje. Demokracia i kërkon përgjegjësi.

Diktatura i jepte shtetit pothuajse gjithçka. Demokracia kërkon që qytetari dhe institucionet të ndajnë përgjegjësinë.

Këto nuk janë ndryshime thjesht politike. Janë ndryshime në vetë filozofinë e jetës shoqërore.

A do të përfundojë ndonjëherë tranzicioni?

Ndoshta pyetja më interesante është nëse tranzicioni ka një datë përfundimi.

Një shoqëri nuk shpall një mëngjes: “Sot tranzicioni mbaroi.”

Tranzicioni përfundon kur institucionet nuk varen më nga individët; kur ligji është më i fortë se pushteti; kur prona është e sigurt; kur konkurrenca është më e rëndësishme se lidhja; kur qytetari nuk kërkon mbrojtës politik për të zgjidhur një problem që duhet ta zgjidhë institucioni; kur ndryshimi i qeverisë nuk shihet si kërcënim për mbijetesën ekonomike; dhe kur demokracia nuk perceptohet më si një ideal i importuar, por si mënyra normale e organizimit të shoqërisë.

Në këtë kuptim, tranzicioni shqiptar nuk është thjesht një histori e së shkuarës.

Është ende një proces i papërfunduar i ndërtimit të besimit, institucioneve dhe kulturës qytetare.

Dhe ndoshta paradoksi më i madh është ky: për të dalë përfundimisht nga hija e diktaturës, nuk mjafton të kujtojmë se ajo ka ekzistuar. Duhet të kuptojmë mekanizmat përmes të cilëve ajo vazhdon të jetojë në zakone, në institucione, në marrëdhënie dhe në mënyrën se si mendojmë për shtetin.

Sepse diktaturat mund të rrëzohen shpejt. Por historia e tyre largohet ngadalë.

Dhe sa më e gjatë të ketë qenë diktatura, aq më i gjatë mund të jetë udhëtimi drejt një shoqërie ku liria, ligji dhe përgjegjësia nuk janë më vetëm fjalë politike, por bëhen pjesë e natyrshme e jetës së përditshme.

Me pak fjale kemi akoma rruge per te bere…

PO JU SI MENDONI ?

Prof.dr. Pal Nikolli/

Nëse dikur kolonizimi bëhej me ushtri, sot ai mund të ndodhë edhe pa u dëgjuar asnjë e shtënë arme. Mjafton që një vend të humbasë njerëzit e tij, të humbasë kontrollin mbi pasuritë e veta dhe të mos jetë më zot në shtëpinë e vet.

Kjo është dilema që sot ngrihet për Shqipërinë.

Për më shumë se tri dekada, vendi ka përjetuar një emigrim të vazhdueshëm. Qindra mijëra shqiptarë, veçanërisht të rinj, mjekë, inxhinierë, mësues dhe profesionistë, kanë zgjedhur të ndërtojnë jetën e tyre jashtë vendit. Fshatra të tëra janë boshatisur, qytetet po plaken dhe lindjet bien nga viti në vit. Një komb nuk dobësohet vetëm kur humbet territor; ai dobësohet edhe kur humbet njerëzit e tij.

Në të njëjtën kohë, pasuritë natyrore, minierat, nafta, burimet ujore, bregdeti dhe toka, janë dhënë shpesh për shfrytëzim përmes koncesioneve ose investimeve të huaja. Investimet e huaja janë të mirëpritura kur respektojnë ligjin dhe krijojnë mirëqenie për vendin, por ato nuk duhet të zëvendësojnë interesin kombëtar. Kur fitimi largohet, ndërsa qytetarët largohen bashkë me të, lind pyetja se kush po përfiton realisht nga pasuritë e Shqipërisë.

Ndërkohë, vendi po bëhet gjithnjë e më tërheqës për shtetas të huaj që blejnë prona, investojnë ose vendosen për të jetuar. Ky është një fenomen normal në një ekonomi të hapur. Megjithatë, ai kërkon politika të mençura që të mos krijohen pabarazi, spekulime me pronat apo ndryshime të pakontrolluara demografike. Debati nuk duhet të jetë kundër të huajve, por në favor të mbrojtjes së interesit publik dhe zhvillimit të qëndrueshëm.

Historia na mëson se kombet nuk zhduken vetëm nga luftërat. Ato mund të dobësohen edhe nga korrupsioni, keqqeverisja, varfëria, mungesa e shpresës dhe largimi i brezave të rinj. Kur qytetarët largohen sepse nuk shohin të ardhme në vendin e tyre, kjo është një kambanë alarmi për çdo shtet.

Prandaj, pyetja nuk është nëse duhet të kemi investitorë të huaj apo marrëdhënie me botën. Shqipëria ka nevojë për kapital, teknologji dhe bashkëpunim ndërkombëtar. Pyetja është nëse shteti po mbron interesin kombëtar, po krijon kushte që shqiptarët të jetojnë me dinjitet në vendin e tyre dhe po administron pasuritë publike në dobi të qytetarëve.

Një atdhe nuk humbet vetëm kur pushtohet. Ai mund të humbasë edhe kur boshatiset nga bijtë e vet.

Nëse një ditë Shqipëria do të ketë më shumë pasuri të administruara nga të tjerët sesa nga vetë shqiptarët, më shumë të rinj jashtë sesa brenda kufijve dhe më shumë shpresë në emigracion sesa në vendlindje, atëherë nuk do të kemi nevojë të pyesim nëse po kolonizohet. Përgjigjja do të jetë shkruar në realitetin që kemi lejuar të ndërtohet.

Ende nuk është vonë. Pasuritë mund të mbrohen, ekonomia mund të ringrihet dhe shqiptarët mund të gjejnë arsye për të qëndruar. Por kjo kërkon një shtet që vendos interesin kombëtar mbi çdo interes tjetër, sepse një vend nuk mbahet gjallë vetëm nga kufijtë e tij. Ai mbahet gjallë nga njerëzit që e quajnë atë Atdhe.

Foto: pine.al

Shqiptarët janë tradhtuar shpesh nga qeveritë e tyre. Jo gjithmonë me gënjeshtra të mëdha. Shpesh me ëndrra të mëdha. Në vitin 1997, ëndrra ishte pasurimi i shpejtë pa punë. Shteti nuk e ndali mashtrimin. Nuk i mbrojti njerëzit. Shqiptarët paguan faturën. Me gjak. Me kaos. Me vite të humbura.

Sot po shitet një tjetër ëndërr. Ëndrra e mirëqenies së shpejtë përmes betonit. Kulla në vend të kodrës. Shkatërrim i bregdetit. Gërryerje e maleve dhe lumenjve. Çdo copë natyre që zhduket quhet “investim”. Çdo hapësirë që mbetet e lirë quhet mundësi e humbur.

Por zhvillimi nuk matet me atë që ndërtojmë. Matet me atë që na mbetet. Shqipëria po ndërton shumë. Por po humbet edhe më shumë. Çmimet e banesave janë bërë të papërballueshme për shqiptarët.

Rritet çmimi i pronës dhe ulet cilësia e jetës. Shqipëria tërheq kapital dhe largon qytetarë. Ndërton hotele për turistët dhe e bën vendin të papërballueshëm për shqiptarët.

Paradoksi bëhet edhe më i madh kur shohim gjendjen e mjedisit. Ironia është se Shqipëria e ka shpallur turizmin motor të zhvillimit, ndërsa renditet e fundit në Evropë për cilësinë e ujërave të plazheve. Ky është tregues i mungesës së një strategjie zhvillimi. Sepse nuk ndërtohet një ekonomi turistike duke shkatërruar pasurinë natyrore mbi të cilën ajo mbështetet.

Nuk mjafton të ndërtosh resorte buzë detit, nëse nuk e mbron detin. Nuk mjafton të numërosh turistët, nëse humbet pasurinë që i sjell ata. Zhvillimi nuk fillon me betonin. Ai fillon me ruajtjen e natyrës. Prandaj pyetja nuk është: çfarë po ndërtojmë? Pyetja është: për kë po e ndërtojmë? Këtu qëndron filli historik që lidh Shqipërinë e vitit 1997 me Shqipërinë e vitit 2026.

Vlora.

Në vitin 1997, një ekonomi e brishtë, institucionet e dobëta dhe skemat piramidale e çuan Shqipërinë drejt greminës. Sot, në të njëjtin qytet, një pushtet i degraduar, një model i gabuar zhvillimi, rrezikon që të gërryejë një tjetër pasuri: natyrën dhe të ardhmen.

Dje u rrezikua pasuria që shqiptarët kishin në duar. Sot rrezikohet pasuria që shqiptarët kanë nën këmbë. Në të dyja rastet, mungon diçka: një shtet që mendon përtej ditës së sotme.

Historia na mëson se ëndrrat e rreme kanë gjithmonë një faturë reale. Në vitin 1997, shqiptarët humbën paratë duke besuar një ëndërr me sy hapur. Sot rrezikojmë që të humbasim diçka që nuk blihet dot më: vendin ku jetojmë.

Prej muajsh, qindra mijëra shqiptarë po protestojnë. Ata nuk i besojnë më propagandës së pushtetit. Nuk i besojnë më as premtimeve të radhës.

Shqiptarët për herë të parë po i besojnë zërit të tyre. Ndoshta ky është ndryshimi më i madh. Kjo protestë nuk është vetëm për atë që po ndërtohet. Ajo është për atë që po humbasim.

Shqipëria mund të rindërtojë ekonominë. Mund të ndryshojë qeverinë. Mund të korrigjojë ligjet. Por shkatërrimi i natyrës, humbja e territorit dhe betonizimi i së ardhmes, nuk kthehen më pas.

Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për zhvillim. Ka nevojë për një model zhvillimi që nuk e sakrifikon të ardhmen për përfitimin e së tashmes.

Në 1997-ën, ideja e pasurimit të shpejtë e gjunjëzoi Shqipërinë. Në 2026-ën, pasurimi i shpejtë nëpërmjet betonizimit pa kriter nuk rrezikon vetëm peizazhin. Ai rrezikon të ardhmen e Shqipërisë.

Historia nuk mban mend sa kulla ndërtuam. Ajo mban mend se çfarë Shqipërie u lamë brezave që do të vijnë pas nesh. Atëherë do të shihet nëse e kuptuam dallimin mes zhvillimit dhe shkatërrimit, apo vetëm e pamë.

Dr. Evarist Beqiri

Isuf B.Bajrami/

Ballkani Perëndimor mbetet një hapësirë ku siguria evropiane kërkon vëmendje të vazhdueshme. Përvoja historike e rajonit, pozita e tij gjeostrategjike dhe ndryshimet e thella në mjedisin e sigurisë së Evropës e bëjnë të nevojshme ndjekjen e një qasjeje që ndërthur diplomacinë, kapacitetet mbrojtëse, bashkëpunimin rajonal dhe mekanizmat ndërkombëtarë të parandalimit. Pikërisht në këtë kuadër duhet parë edhe bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë. Më 18 mars 2025, në Tiranë, ministrat përgjegjës për mbrojtjen e tri vendeve nënshkruan një Deklaratë të Përbashkët për forcimin e bashkëpunimit në siguri dhe mbrojtje. Dokumenti synon rritjen e sigurisë dhe stabilitetit në Evropën Juglindore dhe në rajonin Adriatiko-Jonian, zhvillimin e kapaciteteve mbrojtëse, bashkëpunimin në industrinë e mbrojtjes, zhvillimin e trajnimeve dhe ushtrimeve, rritjen e ndërveprueshmërisë dhe përballimin e kërcënimeve të reja, përfshirë kërcënimet hibride.

Por një element i dokumentit duhet të theksohet që në fillim: deklarata nuk krijon detyrime të reja ndërkombëtare ose ndërqeveritare ndërmjet tri shteteve. Ky përcaktim është i rëndësishëm për ta kuptuar marrëveshjen ashtu siç është, dhe jo ashtu siç mund të interpretohet politikisht. Nuk bëhet fjalë për krijimin e një aleance të re ushtarake, por për një mekanizëm bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë.

Dhe ky dallim është themelor. Siguria përmes bashkëpunimit. Siguria bashkëkohore nuk ndërtohet vetëm përmes numrit të ushtarëve, mjeteve të blinduara apo sistemeve të armatimit. Ajo ndërtohet përmes institucioneve profesionale, trajnimit, planifikimit, komunikimit, teknologjisë, logjistikës, mbrojtjes kibernetike, industrisë së mbrojtjes dhe aftësisë së forcave të armatosura për të vepruar së bashku në situata krize.

Në këtë kontekst, ndërveprueshmëria është një prej koncepteve themelore të sigurisë moderne. Një forcë e armatosur nuk vlerësohet vetëm nga ajo që posedon, por edhe nga aftësia e saj për të komunikuar, planifikuar dhe vepruar në mënyrë të koordinuar me partnerët. Deklarata Kosovë–Shqipëri–Kroaci e vendos pikërisht këtë logjikë në qendër të bashkëpunimit: zhvillimin e kapaciteteve, trajnimin, ushtrimet, industrinë e mbrojtjes dhe ndërveprueshmërinë, krahas përballimit të kërcënimeve hibride dhe rreziqeve të tjera të sigurisë. Kjo nuk është një qasje e pazakontë në Evropën e sotme. Përkundrazi, është pjesë e mënyrës se si shtetet moderne ndërtojnë reziliencë dhe kapacitete parandaluese.

Kosova dhe orientimi euroatlantik

Për Kosovën, rëndësia e këtij bashkëpunimi është edhe më e madhe. Shqipëria dhe Kroacia janë anëtare të NATO-s, ndërsa Kosova nuk është ende anëtare e Aleancës. Për Prishtinën, orientimi euroatlantik përbën një prej shtyllave të politikës së saj të sigurisë. Deklarata e Tiranës e lidh drejtpërdrejt bashkëpunimin trepalësh me perspektivën euroatlantike të Kosovës dhe me mbështetjen për përfshirjen e saj në iniciativat rajonale të sigurisë dhe mbrojtjes. Kjo duhet kuptuar në kuadër të integrimit dhe parandalimit, jo të konfrontimit. Një shtet që aspiron të integrohet në një sistem kolektiv sigurie duhet të ndërtojë institucione profesionale, kapacitete të besueshme, standarde të përshtatshme dhe aftësi për të bashkëpunuar me partnerët.

Pikërisht këtu qëndron një pjesë e rëndësishme e vlerës strategjike të bashkëpunimit të Kosovës me Shqipërinë dhe Kroacinë. Kosova nuk duhet të jetë vetëm objekt i arkitekturës së sigurisë. Ajo duhet të bëhet gjithnjë e më shumë pjesëmarrëse dhe kontribuuese në të.

KFOR-i dhe NATO-ja: shtylla ndërkombëtare e sigurisë në Kosovë

Çdo analizë serioze e sigurisë së Kosovës duhet të marrë parasysh rolin e NATO-s. KFOR-i është i pranishëm në Kosovë që nga qershori i vitit 1999. Sipas NATO-s, mandati i tij bazohet në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe në Marrëveshjen Ushtarako-Teknike. Rezoluta 1244, e miratuar më 10 qershor 1999, autorizoi vendosjen e pranive ndërkombëtare civile dhe të sigurisë në Kosovë dhe përcaktoi përgjegjësitë e tyre. Këshilli i Sigurimit veproi në bazë të Kapitullit VII të Kartës së OKB-së. NATO thekson se KFOR-i vazhdon të kontribuojë në ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe të lirisë së lëvizjes për të gjithë njerëzit dhe komunitetet që jetojnë në Kosovë. Në qershor 2026, NATO njoftoi gjithashtu se, duke marrë parasysh përmirësimin e situatës së sigurisë, do ta përshtaste gradualisht qëndrimin e KFOR-it gjatë vitit pasues.

Ky është një zhvillim që duhet lexuar me kujdes. Ai tregon se qëndrimi i KFOR-it nuk është statik, por përshtatet sipas vlerësimeve të situatës së sigurisë. Në të njëjtën kohë, zhvillimi i kapaciteteve vendore të sigurisë nuk duhet të shihet si kundërvënie ndaj pranisë ndërkombëtare. Institucionet profesionale vendore dhe prania ndërkombëtare mund të jenë dy shtylla plotësuese të një sistemi parandalues të sigurisë. Njëra ndërton kapacitetin vendor. Tjetra ofron një mekanizëm ndërkombëtar për sigurinë dhe parandalimin. E drejta ndërkombëtare dhe kapacitetet mbrojtëse. Çdo politikë serioze e sigurisë duhet të mbështetet në të drejtën ndërkombëtare. Neni 2(4) i Kartës së Kombeve të Bashkuara përcakton se shtetet duhet të përmbahen nga kërcënimi ose përdorimi i forcës kundër integritetit territorial ose pavarësisë politike të çdo shteti, ose në çdo mënyrë tjetër të papajtueshme me qëllimet e Kombeve të Bashkuara. Në të njëjtën kohë, neni 51 njeh të drejtën e qenësishme të vetëmbrojtjes individuale dhe kolektive nëse ndodh një sulm i armatosur.

Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm:kapaciteti mbrojtës nuk është, në vetvete, provë e një qëllimi agresiv. Trajnimi ushtarak, zhvillimi i sistemeve të komunikimit, mbrojtja kibernetike, modernizimi i pajisjeve dhe bashkëpunimi ndërmjet forcave të armatosura mund të shërbejnë pikërisht për parandalimin e konfliktit. Në këtë kuptim, mbrojtja nuk ndërtohet duke pritur krizën. Ajo ndërtohet përpara krizës, në mënyrë që kriza të mos ndodhë. Një deklaratë bashkëpunimi nuk është aleancë ushtarake. Pikërisht për këtë arsye, duhet shmangur çdo ekzagjerim në përshkrimin e marrëveshjes Kosovë–Shqipëri–Kroaci.

Traktati i Atlantikut të Veriut është një traktat ndërkombëtar që krijon një sistem të posaçëm të mbrojtjes kolektive. Neni 3 përcakton se palët do të ruajnë dhe zhvillojnë aftësinë e tyre individuale dhe kolektive për t’i rezistuar sulmit të armatosur. Neni 4 parashikon konsultime ndërmjet aleatëve kur integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria e cilitdo prej tyre kërcënohet. Neni 5 vendos parimin e mbrojtjes kolektive në rast të një sulmi të armatosur. Deklarata e Tiranës nuk e ka këtë karakter. Ajo nuk krijon një mekanizëm të barasvlershëm me nenin 5 dhe nuk vendos një detyrim automatik për mbrojtje të përbashkët. Përkundrazi, vetë dokumenti përcakton se nuk krijon detyrime të reja ndërkombëtare ose ndërqeveritare. Prandaj, nga këndvështrimi juridik, bëhet fjalë për bashkëpunim të strukturuar në mbrojtje dhe siguri, jo për krijimin e një aleance të re ushtarake.

Ky dallim duhet të ruhet në çdo debat serioz. Kërcënimet hibride dhe realiteti i ri i sigurisë

Siguria evropiane e shekullit XXI nuk përcaktohet vetëm nga fuqia ushtarake konvencionale. Një shtet mund të përballet me sulme kibernetike, sabotim të infrastrukturës kritike, ndërhyrje në proceset demokratike, manipulim informativ, fushata dezinformimi dhe forma të tjera ndikimi. Në Konceptin e saj Strategjik të vitit 2022, NATO e identifikoi Federatën Ruse si “kërcënimin më të rëndësishëm dhe të drejtpërdrejtë” ndaj sigurisë së aleatëve dhe paqes e stabilitetit në hapësirën euroatlantike. Ky është një vlerësim strategjik zyrtar i Aleancës, jo një formulim që duhet zëvendësuar me retorikë politike. Në dokumentet e saj të mëvonshme, NATO ka identifikuar gjithashtu kërcënime hibride që u atribuohen aktorëve shtetërorë dhe joshtetërorë, përfshirë propagandën, mashtrimin, sabotimin dhe metoda të tjera jo-ushtarake që mund të synojnë institucionet politike, opinionin publik dhe sigurinë e qytetarëve.

Për këtë arsye, përgjigjja e një shteti nuk mund të jetë vetëm ushtarake. Ajo duhet të jetë gjithashtu institucionale, teknologjike, kibernetike dhe informative. Një shtet i sigurt duhet të jetë në gjendje të mbrojë jo vetëm territorin e tij, por edhe infrastrukturën kritike, sistemet e komunikimit, institucionet publike dhe hapësirën informative. Kjo është pjesë e mbrojtjes moderne. Parandalimi nuk është militarizim. Një prej keqkuptimeve më të zakonshme në debatet e sigurisë është barazimi automatik i forcimit të mbrojtjes me militarizimin. Por parandalimi funksionon sipas një logjike tjetër. NATO e përshkruan veten si një aleancë mbrojtëse dhe e lidh sigurinë e saj me një qëndrim të besueshëm të parandalimit dhe mbrojtjes, të mbështetur nga kapacitete konvencionale, bërthamore dhe të mbrojtjes raketore, të plotësuara me kapacitete në hapësirë dhe në hapësirën kibernetike.

Brenda kësaj logjike, qëllimi i kapacitetit mbrojtës është t’i bindë kundërshtarët potencialë se përdorimi i forcës do të sillte kosto të papranueshme. Me fjalë të tjera, parandalimi synon ta bëjë luftën më pak të mundshme. Kjo është arsyeja pse zhvillimi i kapaciteteve mbrojtëse nuk duhet të analizohet vetëm përmes pyetjes “sa armë po blihen?”, por edhe përmes pyetjeve të tilla: A e rrit aftësinë për të parandaluar një krizë? A e rrit profesionalizmin institucional? A e përmirëson komunikimin? A e forcon reziliencën ndaj kërcënimeve hibride? A respektohet e drejta ndërkombëtare? A ekziston mbikëqyrja demokratike? A rritet transparenca? Këto janë pyetjet e një politike moderne të sigurisë.

Transparenca si instrument stabiliteti

Në një rajon me një histori komplekse sigurie, forcimi i kapaciteteve mbrojtëse duhet të shoqërohet me transparencë. Ky është një parim i vendosur i sigurisë evropiane. Dokumenti i Vjenës i OSBE-së për Masat e Ndërtimit të Besimit dhe Sigurisë është një prej instrumenteve kryesore të kësaj qasjeje. Ai përmban masa që lidhen me shkëmbimin e informacionit ushtarak, aktivitetet ushtarake, njoftimet, vëzhgimin dhe mekanizma të tjerë që synojnë rritjen e besimit dhe parashikueshmërisë. OSBE-ja e konsideron transparencën ushtarake, hapjen dhe shkëmbimin e informacionit si mjete për rritjen e stabilitetit dhe parashikueshmërisë ushtarake.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për Ballkanin.

Transparenca nuk e dobëson mbrojtjen. Në shumë raste, ajo e bën mbrojtjen më të besueshme. Përballë presionit politik: më shumë institucione, jo më shumë retorikë. Kur një fuqi e jashtme e interpreton bashkëpunimin rajonal në fushën e mbrojtjes si faktor tensioni, përgjigjja më e qëndrueshme nuk duhet të jetë një garë deklaratash. Ajo duhet të mbështetet në dokumente.

Në të drejtën ndërkombëtare. Në fakte të verifikueshme. Dhe në parimet e sigurisë kolektive. Kosova ka interes të zhvillojë institucionet dhe kapacitetet e saj të sigurisë. Shqipëria dhe Kroacia kanë të drejtë të bashkëpunojnë me Kosovën në kuadër të marrëveshjeve dhe angazhimeve të tyre. NATO vazhdon të ketë rol qendror në sigurinë e Kosovës përmes KFOR-it. Dhe shtetet kanë të drejtë të bashkëpunojnë në fushën e mbrojtjes, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe detyrimet e tyre. Këto nuk janë argumente që kërkojnë gjuhë të ashpër. Janë argumente që qëndrojnë mbi dokumente.

Kosova duhet të jetë pjesë e arkitekturës së sigurisë

Për Kosovën, sfida strategjike është më e madhe se një deklaratë e vetme. Ajo lidhet me ndërtimin e një shteti me institucione të afta për të garantuar sigurinë, për të menaxhuar krizat dhe për të kontribuar në sigurinë evropiane. Kjo kërkon investime në njerëz, profesionalizim ushtarak, arsimim, teknologji, mbrojtje kibernetike, inteligjencë, logjistikë, industri të mbrojtjes dhe mbikëqyrje demokratike.

Por kërkon edhe diplomaci. Sepse qëllimi i një politike të përgjegjshme të mbrojtjes nuk është krijimi i konfliktit. Është parandalimi i tij. Kjo është arsyeja pse përafrimi i Kosovës me standardet euroatlantike nuk duhet të shihet vetëm si projekt ushtarak. Është projekt institucional. Është projekt sigurie. Është projekt i qëndrueshmërisë shtetërore. Dhe, mbi të gjitha, është pjesë e përpjekjes për ta bërë Kosovën një partnere më të aftë, më të besueshme dhe më të përgatitur, të aftë për të kontribuar në sigurinë rajonale. Përfundim: siguria përmes përgjegjësisë. Ballkani nuk ka nevojë për një gjuhë të re përçarjeje. Ka nevojë për një kulturë më të pjekur të sigurisë. Kjo kulturë duhet të bazohet në disa parime themelore: respektimin e së drejtës ndërkombëtare, forcimin e kapaciteteve mbrojtëse, transparencën ushtarake, mbikëqyrjen demokratike, bashkëpunimin rajonal dhe integrimin euroatlantik. Për Kosovën, kjo do të thotë të vazhdojë ndërtimin e institucioneve të saj të sigurisë dhe të thellojë bashkëpunimin me partnerët.

Për Shqipërinë dhe Kroacinë, do të thotë të vazhdojnë të kontribuojnë në një mjedis më të qëndrueshëm sigurie dhe në mbështetjen e perspektivës euroatlantike të Kosovës. Për NATO-n, do të thotë të vazhdojë politikën e parandalimit, mbrojtjes dhe stabilitetit. Dhe për rajonin, do të thotë që siguria të mos matet me frikën që krijojmë te njëri-tjetri, por me aftësinë tonë për ta parandaluar një krizë përpara se ajo të shndërrohet në konflikt.

Në fund, një parim duhet të mbetet i qartë: Bashkëpunimi në mbrojtje nuk është, në vetvete, kërcënim. Pasiguria bëhet kërcënim kur mungojnë institucionet, transparenca dhe mekanizmat e parandalimit. Prandaj, forcimi i kapaciteteve të Kosovës, bashkëpunimi me Shqipërinë dhe Kroacinë dhe lidhja gjithnjë e më e fortë me arkitekturën euroatlantike të sigurisë duhet të shihen si pjesë e një politike të përgjegjshme të sigurisë. Jo si përgatitje për konflikt. Por si përgatitje për ta parandaluar atë.

Albin Kurti:midis mitit të nacionalistit, pyetjeve të mëdha dhe bilancit të pushtetit.

Nga Gani Vila

Drejtor i Televizionit të Shqiptarëve të Amerikës (ALBTVUSA)

Kosova është shumë më e madhe se Albin Kurti dhe shumë më e madhe se çdo parti politike. Kosova është gjaku i derdhur për liri, sakrifica e brezave, lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, qëndresa e popullit të Kosovës dhe ndihma e jashtëzakonshme e mbarë popullit shqiptar, i cili gjatë luftës dha njerëz, kuadro, mjete, financime dhe hapi dyert e shtëpive për vëllezërit e motrat e dëbuara nga Kosova.

Kosova është gjithashtu rezultat i mbështetjes vendimtare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, NATO-s dhe aleatëve perëndimorë, pa të cilët përfundimi i luftës dhe rruga drejt pavarësisë do të kishin qenë shumë më të vështira. Pikërisht për këtë arsye sot kam një thirrje: ZGJOHUNI, DARDANË! Jo për të urryer një njeri dhe jo për të zëvendësuar një kult politik me një tjetër, por për të pyetur, për të kërkuar dokumente, për të krahasuar fjalët me veprat dhe, mbi të gjitha, për të pyetur: Kujt i kanë shërbyer në fund rezultatet e një politike?

NGA BURGJET SERBE TE POLITIKA E KOSOVËS

Historia e burgimit të Albin Kurtit meriton të shihet me kujdes dhe jo vetëm nëpërmjet mitit që është krijuar rreth saj. Albin Kurti u arrestua më 27 prill 1999 në Prishtinë. Deri më 2 maj 1999 u mbajt në burgun e Prishtinës; prej 2 majit deri më 10 qershor në burgun e Lipjanit; prej 10 qershorit deri më 13 dhjetor 1999 në burgun e Pozharevcit dhe prej 13 dhjetorit deri më 13 mars 2000 në burgun e Nishit.

Procesi gjyqësor ndaj tij filloi më 9 mars 2000, ndërsa më 13 mars 2000 iu shqiptua dënimi prej 15 vjetësh burg, nën akuzën për “cenim të integritetit territorial dhe sovranitetit të Jugosllavisë”. Prej 14 marsit 2000 deri në nëntor ai u mbajt sërish në burgun e Pozharevcit, prej nga dha edhe një intervistë më 22 prill 2000. Prej nëntorit 2000 deri më 3 dhjetor 2001 ishte në burgun e Quprisë, ndërsa prej 3 deri më 7 dhjetor 2001 sërish në burgun e Nishit.

Një element që duhet theksuar është se në procesin gjyqësor Kurti nuk pranoi avokat mbrojtës, duke mos njohur legjitimitetin e gjykatës serbe që po e gjykonte. Kjo është pjesë e historisë së tij. Por pikërisht këtu fillojnë edhe pyetjet. Çfarë ndodhi gjatë viteve të burgimit? Si u ndërtua më pas figura e tij politike? Si duhet lexuar rruga e tij nga i burgosur politik në njeriun që më vonë do të drejtonte Kosovën?

Unë ngre dyshimin se gjatë asaj periudhe mund të ketë ndodhur një proces manipulimi apo rekrutimi nga strukturat serbe. Por e them qartë: Nuk kam në dorë sot një dokument të UDB-së apo të një shërbimi serb që të provojë rekrutimin e tij. Prandaj nuk e paraqes si fakt. Por kam të drejtën të ngre pyetje dhe t’i krahasoj ato me deklaratat, veprimet dhe rezultatet politike që erdhën më pas.

ADEM DEMAÇI – NJË PJESË QË NUK DUHET ANASHKALUAR

Në gusht të vitit 1998, Albin Kurti filloi të punonte në zyrën e Adem Demaçit, pasi Demaçi ishte emëruar Përfaqësues i Përgjithshëm Politik i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Kurti shërbeu si sekretar dhe bashkëpunëtor i tij. Kjo nuk ishte një zyrë e zakonshme dhe Demaçi nuk ishte një figurë e zakonshme. Adem Demaçi ishte simbol i rezistencës shqiptare dhe një nga figurat më të fuqishme morale të çështjes kombëtare. Afërsia me të i jepte çdo të riu shqiptar besueshmëri, popullaritet dhe profil të fortë nacional në sytë e popullit.

Dhe këtu lind pyetja: A ishte afrimi i Kurtit me Adem Demaçin vetëm rrjedha normale e aktivitetit të tij politik, apo dikush kishte kuptuar se pranë Demaçit ndërtohej më së miri figura e një nacionalisti të besueshëm? Nuk kam dokument që të më lejojë ta paraqes përgjigjen si fakt, por kam të drejtën ta shtroj pyetjen.

Kjo pyetje bëhet edhe më interesante kur dëgjojmë vetë Adem Demaçin. Në videon që kemi në dispozicion, Demaçi thotë për Kurtin: “U ftohëm me Albin Kurtin, se ai nuk deshi të vinte dhe nuk erdhi në ceremoninë e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.” Kjo deklaratë ka peshë të madhe. Njeriu me të cilin Kurti kishte punuar dhe pranë të cilit kishte ndërtuar një pjesë të identitetit të tij politik e nacional, thotë se marrëdhëniet mes tyre u ftohën sepse Kurti nuk mori pjesë në ceremoninë historike të shpalljes së Pavarësisë.

Atëherë pyetja është e natyrshme: Përse një politikan që kishte ngritur pjesën më të madhe të retorikës së tij mbi sovranitetin, vetëvendosjen dhe çështjen kombëtare nuk shkoi të festonte ditën kur Kosova shpallej shtet i pavarur? Këtë pyetje nuk po e shpik askush. Ajo lind nga vetë historia dhe nga fjalët e Adem Demaçit. Ja linku i vidios së Demaçit.

https://www.facebook.com/reel/1407604051108327

PSE NJË GJYKATËSE SERBE E PARAQET KURTIN SI NACIONALIST TË RREZIKSHËM?

Një tjetër episod që meriton vëmendje lidhet me gjykatësen serbe Danica Marinković, e cila ishte e lidhur me procesin ndaj Albin Kurtit dhe që më vonë doli publikisht duke folur për të. Ajo e përshkroi Kurtin si një nacionalist shqiptar shumë radikal dhe të rrezikshëm për Serbinë.

Dhe unë pyes: përse një figurë e sistemit serb, vite më vonë, ka nevojë të rikthejë publikisht figurën e Albin Kurtit si “nacionalist të rrezikshëm”? A është vetëm kujtim historik? Apo deklarata të tilla, që në dukje e sulmojnë Kurtin, në realitet forcojnë figurën e tij patriotike në sytë e shqiptarëve?

Unë nuk them se kjo intervistë provon bashkëpunim. Nuk e provon. Por është e ligjshme të pyetet: Kush përfiton nga një mesazh i tillë? Dhe pse ai mesazh jepet pikërisht në një moment kur Kurti kishte fituar një besim të madh politik? Linku:https://www.youtube.com/watch?v=33Ega07tu2U

VETËVENDOSJE – NGA RETORIKA NACIONALISTE TE TYMI NË KUVEND

Më vonë erdhi Vetëvendosje, në fillim lëvizje dhe më pas parti politike. Ajo ndërtoi një pjesë të madhe të kapitalit të saj politik mbi nocione që shqiptari i ka për zemër: vetëvendosje, sovranitet, patriotizëm dhe bashkim kombëtar. Shumë qytetarë besuan se kjo lëvizje do ta çonte Kosovën drejt një politike më kombëtare dhe më të bashkuar me Shqipërinë.

Por kur Vetëvendosje hyri në institucionet e Kosovës, solli edhe një tjetër pamje: gaz lotsjellës, tym, përplasje, dhunë politike dhe bllokim të institucioneve. Dhe pyetja është: A e forcuan këto veprime shtetin e Kosovës, apo i dhanë botës pamjen e një institucioni që shqiptarët vetë e sulmonin nga brenda?

ÇFARË KA THËNË KURTI PËR DREJTUESIT E UÇK-së?

Këtu nuk dua të flas me përshtypje. Dua të flas me fjalët që janë thënë publikisht. Në një nga materialet filmike që kemi ruajtur, Albin Kurti, duke folur në Kuvendin e Kosovës kur ishte në opozitë, i quan drejtues të UÇK-së: “Kriminelë.”

Në një tjetër deklaratë parlamentare, sipas materialit filmik që kemi në dispozicion, ai thotë në thelb: “Serbët kanë bërë më shumë krime, por krimet më monstruoze i kanë bërë shqiptarët – korrjen dhe trafikimin e organeve.” Pra, sipas kësaj deklarate, për nga sasia serbët kishin bërë më shumë krime, por për nga monstruoziteti akuzat më të rënda ua atribuonte shqiptarëve.linku:https://www.facebook.com/reel/2146873103376336-

Këto janë fjalë jashtëzakonisht të rënda. Dhe unë pyes: Si mundet që një politikan shqiptar, në Kuvendin e Republikës së Kosovës, të përdorë ndaj shqiptarëve dhe drejtuesve të luftës formulime që prekin pikërisht disa nga akuzat më të rënda që Serbia ka përdorur ndërkombëtarisht kundër UÇK-së?

Kjo nuk do të thotë se dikush duhet të jetë mbi ligjin. Nëse një individ ka kryer krim, ai duhet të përgjigjet individualisht para drejtësisë. Por ka një ndryshim të madh ndërmjet përgjegjësisë individuale dhe krijimit të një narrative që mund të përdoret për të njollosur një luftë të tërë çlirimtare.linku:https://www.facebook.com/reel/1753408852517261-

Dhe pikërisht këtu mbështetet një pjesë e dyshimit tim. Unë nuk kam dokumentin që thotë: “Albin Kurti është rekrutuar nga UDB-ja.” Prandaj nuk e shkruaj këtë si fakt. Por kur ngre pyetje, nuk i ngre në ajër. I referohem edhe fjalëve të tij publike në Parlament për drejtuesit e UÇK-së dhe për luftën, fjalë që në disa raste prekin të njëjtën narrativë akuzuese që Beogradi ka përdorur prej vitesh kundër shqiptarëve.

Prandaj pyes: Rastësi? Bindje personale? Luftë politike kundër kundërshtarëve? Apo ka diçka tjetër që historia një ditë duhet ta sqarojë?

SHQIPËRIA, KOSOVA, KOMBI SHQIPTAR DHE AMERIKA

Kosova nuk mund të shihet e shkëputur nga Shqipëria dhe Shqipëria nuk mund të sillet sikur Kosova është një çështje e huaj. Kosova dhe Shqipëria janë dy shtete, por i përkasin të njëjtit komb shqiptar. Prandaj marrëdhëniet ndërmjet tyre nuk janë luks diplomatik. Janë interes kombëtar.

Po aq jetike janë marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Amerika nuk është për Kosovën thjesht një shtet mik. SHBA-ja ishte forca kryesore politike dhe ushtarake perëndimore që mbështeti ndërhyrjen e NATO-s, çlirimin dhe më pas pavarësinë dhe shtetndërtimin e Kosovës.

Prandaj çdo udhëheqës shqiptar që dëmton raportet me Washingtonin duhet t’i përgjigjet një pyetjeje shumë të thjeshtë: Në interes të kujt është dobësimi i marrëdhënieve të Kosovës, Shqipërisë dhe kombit shqiptar me aleatin e tyre më të fuqishëm? Çdo tension serioz me Shtetet e Bashkuara duhet marrë si alarm, sepse miqësia me Amerikën nuk është pronë e një partie. Është një nga pasuritë më të mëdha strategjike të kombit shqiptar.

57 HERË – NJË PAMJE QË KOSOVA NUK DUHEJ T’IA JEPTE BOTËS

Pas zgjedhjeve të vitit 2025, Kuvendi i Kosovës hyri në një bllokim të jashtëzakonshëm. Seanca konstituive nisi më 15 prill 2025 dhe më pas Kuvendi u mblodh e u rimblodh vazhdimisht, duke arritur deri te tentativa e 57-të për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit.

Pesëdhjetë e shtatë herë! I dashur popull i Kosovës: A e kuptojmë se çfarë do të thotë që institucioni më i lartë përfaqësues i një shteti të mblidhet mbi 57 herë dhe të mos arrijë të zgjedhë drejtuesin e vet? Kjo nuk është më vetëm një përplasje normale mes partive. Kjo është një fotografi e rëndë e shtetit.

Nëse do të kishte një “Guinness” për arritjet negative politike, ky bllokim do të meritonte të përmendej si një nga shembujt më absurdë të paralizës institucionale. Përgjegjësia nuk është vetëm e një partie, por partia që kishte dalë e para dhe njeriu që e drejtonte atë forcë kishin përgjegjësinë më të madhe për të gjetur një rrugëdalje.

Serbia ka punuar historikisht për ta paraqitur Kosovën si një projekt të dështuar. Propaganda serbe ka interes t’i thotë botës: “Shikoni, shqiptarët nuk janë në gjendje të vetëqeverisen.” Atëherë pse duhet t’i japim Beogradit pikërisht pamjet që i nevojiten?

Vaso Çubriloviqi formuloi që në vitin 1937 një projekt famëkeq kundër shqiptarëve, me synim dobësimin, presionin dhe dëbimin e tyre. Sot metodat janë të tjera, por një Kosovë e dobët, e përçarë, e izoluar dhe me institucione që nuk funksionojnë është padyshim në interes të Serbisë, jo të shqiptarëve. Një Kosovë pa institucione funksionale i duhet Serbisë.

Dhe kur politika jonë prodhon pikërisht këtë rezultat, kemi të drejtë të pyesim: Është vetëm paaftësi politike, kokëfortësi dhe interes partiak – apo duhet kërkuar edhe më thellë?

EDHE 2026-A NUK E MBYLLI KRIZËN

Kriza nuk përfundoi me vitin 2025. Kosova hyri edhe në vitin 2026 me probleme të rënda institucionale dhe me vështirësi për krijimin dhe funksionimin normal të institucioneve. Dhe kjo është ajo që duhet të na shqetësojë më shumë, sepse shteti nuk ndërtohet duke e çuar popullin nga një krizë në tjetrën. Shteti ndërtohet me institucione, kompromis demokratik, diplomaci, ekonomi, aleanca, respekt për historinë dhe një strategji kombëtare afatgjatë.

MOS MË BESONI AS MUA

Unë nuk kërkoj që shqiptarët të më besojnë mua dhe as nuk u kërkoj të mos besojnë Albin Kurtin. U kërkoj diçka shumë më të thjeshtë: Mos besoni askënd verbërisht.

Shikoni dokumentet, videot, deklaratat dhe seancat e Kuvendit. Shikoni çfarë ka thënë Adem Demaçi dhe çfarë ka thënë Albin Kurti për drejtuesit e UÇK-së. Shikoni çfarë premtoi para se të vinte në pushtet dhe pastaj shikoni çfarë bëri pasi mori pushtetin. Shikoni marrëdhëniet me Shqipërinë, marrëdhëniet me Amerikën dhe gjendjen e institucioneve. Dhe mbi të gjitha: Shikoni kush përfiton nga rezultatet.

Sepse politika nuk gjykohet vetëm nga qëllimi që deklaron. Politika gjykohet nga rezultati që prodhon.

NJË MESAZH PËR TË GJITHË KLASËN POLITIKE TË KOSOVËS

Por ky shkrim nuk duhet të përfundojë vetëm me Albin Kurtin, sepse do të ishte gabim t’ia ngarkonim fatin e Kosovës vetëm një njeriu. E gjithë klasa politike e Kosovës duhet të reflektojë: Vetëvendosje, PDK, LDK, AAK dhe çdo forcë tjetër politike që pretendon se punon për Kosovën.

Para ardhjes së Kurtit në pushtet, zgjedhjet në Kosovë zhvilloheshin të dielën dhe, pavarësisht debateve e vështirësive politike, vendi hynte relativisht shpejt në procesin e krijimit të institucioneve. Të hënën dhe të martën fillonte puna politike për qeverinë dhe institucionet. Mund të kishte kundërshtime, negociata dhe koalicione të vështira, por shteti funksiononte.

Sot problemi nuk është vetëm se institucionet krijohen me vonesë. Problemi është se shpesh as institucionet ekzistuese nuk arrijnë të funksionojnë normalisht. Zgjedhje, bllokim, seanca pa fund, institucione që nuk krijohen, institucione që paralizohen dhe parti që nuk merren vesh. Ndërkohë koha e Kosovës ikën. Investimet presin, diplomacia pret, integrimi pret dhe qytetari pret. Por Serbia nuk pret.

Kjo është ajo që duhet ta kuptojë e gjithë klasa politike kosovare. Sa herë Kosova mbetet në amulli, Beogradi fiton një argument. Sa herë shqiptarët nuk arrijnë të merren vesh për institucionet e tyre, propaganda serbe merr frymë. Sa herë Kosova izolohet nga aleatët e saj, dikush në Beograd buzëqesh.

Dhe këtu dua të përdor një figurë satirike, jo si citat real të Presidentit të Serbisë, por si ironi politike. Mund ta imagjinojmë sot Aleksandar Vuçiçin të kënaqur me një Kosovë në amulli, duke u thënë kundërshtarëve të Albin Kurtit: “Shëëët… se ju lashë pa ujë.” Dhe në ëndrrën tjetër, nëse politika kosovare vazhdon kështu, rrezik të na thotë: “Shëëët… se do t’ju lë edhe pa diell.”

Është satirë, por pas saj fshihet një paralajmërim serioz: Armiku nuk ka nevojë gjithmonë të të mundë nga jashtë, nëse ti dobësohesh vetë nga brenda.

Prandaj përgjegjësia nuk është vetëm e Albin Kurtit. Edhe opozita duhet të pyesë veten: çfarë kemi bërë ne? Ku kemi gabuar? Pse ia kemi lënë një njeriu kaq shumë terren politik? Pse nuk kemi krijuar alternativa që populli t’i besojë? Pse interesat partiake shpesh dalin mbi interesin e Kosovës?

Sepse nëse Kurti gabon dhe opozita vetëm pret që ai të dështojë, humbësi nuk është Kurti. Humbësi është Kosova.

ZGJOHUNI, DARDANË!

Kosova nuk u çlirua për Albin Kurtin, nuk u çlirua për Hashim Thaçin, nuk u çlirua për LDK-në, PDK-në apo Vetëvendosjen. Kosova u çlirua për popullin e Kosovës dhe për të ardhmen e kombit shqiptar.

Për të u derdh gjak. Për të luftoi UÇK-ja. Për të populli shqiptar hapi dyert, ndau bukën dhe dha gjithçka mundi. Për të ndërhyri Amerika dhe NATO. Dhe askush nuk ka të drejtë ta vendosë atë sakrificë nën interesin e vet personal apo partiak.

Prandaj unë nuk mund ta mbyll këtë shkrim duke thënë: “Nëse Albin Kurti e bën Kosovën më të fortë, historia do t’ia njohë meritën.” Jo. Pas asaj që kemi parë, bindja ime është kjo: Albin Kurti nuk e bën dot këtë.

Sepse për ta bërë Kosovën më të fortë duhet ta bashkosh, jo ta përçash. Duhet t’i forcosh institucionet, jo t’i paralizosh. Duhet ta afrohesh me Shqipërinë dhe kombin shqiptar, jo të krijosh hendek. Duhet ta ruash Amerikën si aleatin strategjik më të rëndësishëm, jo të dëmtohet marrëdhënia me të. Duhet ta respektosh historinë e luftës çlirimtare dhe sakrificën e popullit shqiptar.

Por njëkohësisht edhe klasa politike kosovare duhet të kuptojë se nuk mund të qëndrojë si spektatore. Kosova ka nevojë për një politikë më të madhe se një njeri, më të madhe se një parti dhe më të madhe se një mandat. Kosova ka nevojë për vizion kombëtar.

Prandaj: ZGJOHUNI, DARDANË! Mos e matni patriotizmin nga fjalët. Mateni nga rezultatet. Mos pyesni vetëm: “Çfarë tha Albin Kurti?” Pyesni: “Çfarë i la Kosovës politika e Albin Kurtit?”

Dhe pastaj bëni pyetjen që, sipas meje, është më e rëndësishmja: Kosova e sotme është më e fortë përballë Serbisë – apo politika jonë po i jep Serbisë pikërisht atë që ajo ka kërkuar prej dekadash: një Kosovë të përçarë, të izoluar dhe me institucione të dobësuara?

ZGJOHUNI, DARDANË! Sepse Beogradi e di shumë mirë çfarë dëshiron nga Kosova. Pyetja është: A e dimë ne shqiptarët çfarë duam për Kosovën?

Kosovën nuk e kemi për ta provuar me një politikan. Kosovën e kemi për ta ruajtur përjetë.