KANUNORE DHE REGULLORE e Federates Panshqipetare VATRA (Constitution and By-Laws of the Pan-Albanian Federation Vatra)

QELLIMET E FEDERATES:

Kjo Federatë u themelua dhe u vëndos për këto qëllime dhe me këtë program:

Nyjë 1. Të ritë në mes të Shqipëtarëye t’ Amerikës, dhe me anë të tyre në mes të Shqipëtarëve të Shqipërisë, shpiritën e ndihmës në mes të tyre edhe të dashurisë për kombësin’ e tyre me anë konferencash popullore dhe botimesh.

Nyjë 2. Të ritë në mes të tyre nderimin dhe dashurinë për kanunet dhe institutat e Shteteve të Bashkuara, edhe të forcojë marëveshjet e miqësisë në mes të qytetarëve amerikanë dhe të Shqipëtarëve.

Nyjë 3. Të përkrahë mësimin e gjuhëve inglishte dhe shqipe dhe të përhapë në mes të Shqipëtarëve t’ Amerikës stërvitjen dhe doktrinat morale.

Nyjë 4. Të ndihë moralisht për përmirësimin e anëtarëve të Federatës edhe të mprojë sa të mundë immigrantët dhe punëtorët shqipëtarë.

Fryma e Federatës.

Nyjë 5. Vatra nukë duhet të meret me politikë.

Anëtarët

Nyjë 6. Chdo Shqipëtar prej soji, që ron në Shtetet e Bashkuara, që është tetëmbëdhje vjetsh e lart, që ka sjellje të mirë, dhe që është normal nga mëndja, munt të këkojë të bëhet anëtar i Vatrës.

Nyjë 7. Një njeri që beson në përmbysien e Guvernës Amerikane me mjete revolucionare ose kriminale, ose të pakanunëshme në çdo mënyrë që në qoftë, nuk pranohet si anëtar i Vatrës; dhe në qoftë se ka qënë pranuar nga lajthimi ose nga mosdija e një zyrtari, emeri i tij do të shuhet nga lista e anëtarëve.

Nyjë 8. Një njeri që ka marëdhënie me revolu cionarë, që i përkrah këta me para ose me artikuj ose me konferenca ose me çdo mënyrë tjatër, nuk pranohet si anëtar i Vatrës edhe sikur vetë të jetë njeri i ndershëm e i urtë dhe faji i tij të jetë vetëm një faj moskuptimi. Në qoftë se një njeri i këtillë u pranua më parë si anëtar i Vatrës, do të shuhet nga lista e anëtarëve.

Nyjë 9. Një njeri, sado i ndershëm të jetë, në qoftë se ka zakon të kundërshtojë kurdoherë të grindet, të shajë zyrtarët e Federatës, dhe me sielljen dhe fjalët e tij te ftohë e të largojë njerëzit Vatra dhe t’a kllasë shoqërinë ne harxhe duke shumëzuar e duke zgjatur mbledhjet, një njeri i këtillë nuk pranohet si anëtar; ose në qoftë se u pranua, do të shuhet nga lista e anetarëve.

T’Ardhurat

Nyjë 10. T’ ardhurat e Vatrës janë: a) Nga këstet e përmotëshme, numëri dhe suma e kësteve duke u-caktuar çdo mot nga Kuvëndi i Vatrës; ahere kur Kuvëndi nuk i ka caktuar, vazhdohet sistemi i motit që dolli. b) Nga botime (libra dhe gazeta) të Vatrës. c) Nga dhurata vullnetare prej anëtarësh ose miqsh te jashtëm të Vatrës.

Zyrtarët

Nyjë 11. Zyrtarët e Vatrës janë: Një Kryetar, një Sekretar, një Arkëtar, edhe katër Kontrollorë. Këta zyrtarë të bashkuar formojnë një Komision të Qëndrës, dhe zgjidhen për një mot nga Kuvëndi i Vatrës, kuvënt i cili është një mbledhje e përmotëshme e mbajtur nga Delegatët e Degëve të Vatrës.

Detyrat dhe të Drejtat e Komissionit

Nyjë 12. Komisioni organizon Degët, i pranon në Fededatë, ose i shuan nga lista e Federates në qoftë se nuk i binden Kanunores dhe Regullores të Vatrës ose porosive të Kuvëndit ose vendimeve të Komisionit.

Nyjë 13. Komisioni emëron dhe pushon nga puna axhentë, konferencierë, dhe të tjerë përfaqesonjës a delegatë të Vatrës, sipas nevojes me rogë ose pa rogë.

Nyjë 14. Komisioni kqyr hesapet e Federatës çdo katër muaj, dhe me anë të Kryetarit e t’Arkëtarit boton në “Bulletin” zyrtar të Federatës të hyrat n’ Arkën qëndrore ta shoqërisë.

Nyjë 15. Komisioni me anë të Kryetarit vë në veprim vendimet të votuara në Kuvënt dhe e përkrah Kryetarin për të mbaruar detyrat e ti në kufi të Kanunores e të Regullores.

Nyjë 16. Komisioni mblidhet të pakën gjashtë herë në mot, në qoftë se Kryetari e gjykon të nevojshme, Komisioni munt të mblidhet dhe më dendur.

Nyjë 17. Thirrjet për mbledhje të Komisionit i bën Kryetari, i cili cakton ditën dhe orën e mbledhjes.

Nyjë 18. Katër Anëtarë të Komisionit, po t’a shohin të nevojshme, munt t’ kërkojnë Kryetarit të therresë një mbledhje ekstraordinare të Komisionit, Kërkimi duhet të bëhet me të shkruar dhe duhet të çfaqë çkoqur arësyet për cilat dëshërohet mbledhja ekstraordinare.

Kryetari i Vatrës

Nyjë 19. Komisionin, dhe përgjithërisht tërë Federatën, e kryeson Kryetari i Vatrës.

Nyjë 20. Kryetarin e zgjeth Kuvëndi i Vatrës, dhe vetëm një Kuvënt i Vatrës munt t’a nxjerë.

Nyjë 21. Kryetari gatit dhe shtron përpara Komisionit çdo punë me rëndësi, veçan për të bërë harxhe dhe për ndodhjen e Degëve.

Nyjë 22. Kryetari në funt të motit, me ndihmën e Komisionit, i jep Kuvëndit hesap për harxhet dhe për veprimet e Komisionit.

Sekretari

Nyjë 23. Sekretari i Qëndrës ësht i dyti zyrtar i Vatrës, zë vëndin e Kryetarit kur ky ësht i larguar mban defteret e Qëndres edhe korrespondencën me Degët dhe me anëtarët e me personat e jashtme, mban rekordet e mbledhjeve të Komisionit, mban Arshivat, kyçet e zyrave dhe t’ Arkës.

Arkëtari

Nyjë 24. Arkëtari i Vatrës mban fondet e Fed eratës, për të cilat është përgjigjës. Të gjitha sa suma mer duhet t’ i depozitojë q’ atë ditë në Bankën e zakonëshme të shoqërisë, S`ka të drejtë të mbajë përsipër më tepër se një qint dollare.

Nyjë 25. Arkëtari bën pagesat e vëndosura nga Kuvëndi ose nga Komisioni. Chdo pagesë bëhet me çeke të cilat vërtetohen me nënëshkrimin e Kryetarit dhe t’ Arkëtarit bashkë.

Nyjë 26. Arkëtari gatit hesapet e katërmuajshme për Komisionin, dhe hesapet e përmotëshme për Kuvëndin.

Kontrollorët

Nyjë 27. Kontrollorët duhet të ndodhen në çdo mbledhje të Komisionit, veç në qoftë se ndalohen nga sëmundja ose nga nonjë shkak të papritur Kuvëndi.

Kuvëndi

Nyjë 28. Kuvëndi i Vatrës mblidhet një herë në mot dhe përbëhet nga Delegatët e çdo Dege të njohur të regullshme nga Komisioni dhe e cila te ketë numërin e duhur anetarësh.

Nyjë 29. Vëndin dhe kohën e Kuvëndit e cakton Kuvëndi i mëpërparshëm, ose, në qoftë nevojë e shtrënguar, e cakton një votë e kërkuar dhe e dërguar me postë nga Pleqësit’ e Degëve. Ne qoftë se as Kuvëndi shkuar ka caktuar gjësendi as Degët kanë dhënë lejë për një caktim, kuptohet se Kuvëndi do të mbahet në Boston javën e parë të Korrikut.

Nyjë 30. Delegat në Kuvënt s’ munt të pranohet veç se një njeri që ka qëne anetar i regullshëm të paktë dy vjet dhe që ka paguar të gjashtë këstet e fundit.

Nyjë 31. Prova, në është Delegati një anëtar i i regullshëm në të dy vjetet fundit, do t’ kërkohet në Arshivat e Vatrës.

Nyje 32. Një anëtar i regullshëm për me tepër se dy vjet, në qoftë se u largua nga Amerika, fiton të drejtat e një anëtari të vjetër posa paguan dhe shkruhet përsëri anëtar që muajin e parë që kthehet n’ Amerikë.

Nyjë 33. Një anëtar i regullshëm i sëmurë ne një spital vazhdon së qëni anëtar i Vatrës pa paguar sa kohë ndodhet në spital, po e humbet anëtarësinë posa del nga spitali në qoftè se s’ paquan që kësti më afërm.

Nyjë 34. Kredencialet e Delegatëve të Kuvëndit i kqyr Kryetari me Kommisionin ne Zyrat e Vatrës para se të hapet Kuvëndi, dhe i vërteton si të regullshme ose të pafuqishme. Delegati, në mos upranoftë, duhet t’ i bindet këtij vendimi të pakën si një masë provizore dhe ka të drejtë t i ankohet Kuvëndit, i cili munt t’ a përmbysë vendimin e Komisionit. Ankimi duhet t’ i bëhet Kuvěndit me të shkruar, dhe Delegati i papranuar munt të thirret nga Kuvëndi që të shtrojë shpjegimet e tij; po s’ munt të hyjë në Kuvënt i paautorizuar, dhe çdo hyrje me pahir nga ana e tij do t’ denohet me të shuarit e tij nga anëtaresia e Vatrës si një turbullonjës dhe shkelës i regullave dhe si një njeri i paqytetëruar.

Nyjë 35. Chairman i hëpërhëshmë Kuvëndit është Kryetari i Vatrës i cili e hap Kuvëndin me një fjalë ku përmbleth veprimet e Federatës. Pastaj, me vota të hapura zgjidhet Chairmani i regullshëm i Kuvëndit, dhe pas këtij Sekretari dhe Reporteri i Kuvëndit.

Nyjë 36. Në Kuvënt mer pjesë dhe Komisioni i Vatrës, i cili s’ ka votë dhe munt te marë pjesë në bisedimet vetëm për të dhënë shpjegime.

Nyjë 37. Kuvëndi shikon hesapet dhe veprimet e motit shkuar, bën hetime, pyet Kryetarin dhe anëtarët e tjerë të Komissionit dhe pastaj voton pëlqimin ose mospëlqimin e hesapeve dhe të veprimeve.

Nyjë 38. Kuvëndi, pasi bën vendime ose ndryshime për motin e arthmë, zgjeth Komisionin e ri, i cili shtron një buxhet për bisedim dhe pëlqim përpara Kuvëndit.

Degët

Nyjë 39. Vatra përbëhet nga Degë të ndryshme të cilat nukë quhen pjesëtare të Federatës në qoftë se nuk i ka njohur ose nuk i njeh më Komisioni.

Nyjë 40. Degët duhet të jenë plotërisht të bindura te Komisioni. Kanë të drejtë të kundërshtojnë Komisionin përpara Kuvëndit me anë të Delegatit tyre dhe me asnjë mënyrë tjatër.

Nyjė 41. Një Degë përbëhet prej një kryetari, një sekretari, një nënë-sekretari, një arkëtari dhe tre kontrollorësh.

Nyjë 42. Cdo Degë, posa njihet nga Komisioni i Vatrës, mer një vulë, dy deftere (njërin për rekordet, tjatrin për listën e anëtarëve), dhe forma dëftesash. Duhet kuptuar mirë që këto plaçka, të cilat Dega i mer pa paguar, janë malli i Federatës, dhe duhet t i kthehen pa bisedim Komisionit të Vatrës kur Komisioni i kërkon prapë qoftë sepse e nxori Degën nga Federata, qoftë sepse dëshron t’ i inspektojë. Dega pastaj munt t’ i qahet Kuvëndit dhe t’i marë prapë të drejtat e saja në qoftë se i janë shkelur nga Komisioni. Po për të kthyerit e mallit të Federatës s’ munt të ketë bisedim.

Nyjë 43. Degët mbajnë dy mbledhje në mot, njërën për të parë hesapet e për të zgjedhur pleqësinë, tjatrën për të zgjedhur një Delegat në Kuvënt. Mbledhje të tjera munt të bëhen në qoftë se pleqësia ose një shumicë antarësh dëshërojnë. Mbledhja duhet të parëlajmërohet te “Dielli” të pakën një javë më parë, dhe ka fuqi që heren e parë sado pakë anëtarë që në qofshin.

Botimet e Vatrës

Nyjë 44. Vatra boton “Diellin,” një gazetë qëllimi i së cilës është t’ u japë anëtarëve lajme dhe ti stërvitë përgjithërisht.

Nyjë 45. Fryma e gazetës do të jetë përparimtare po antirevolucionare.

Nyjë 46. Editori dhe ndihmësit e tij zgjidhen nga Komisioni. Në qoftë nevojë, munt një zyrtar i vatrës të jetë dhe Editori i “Diellit”.

Nyjë 47. Rekllamat për gazetën pranohen si pas kufirit të vëndit, me pagesë të caktuar nga Komisioni. Pëlqimi a refuzimi i rekllamave lihet në doren e Managerit.

Rogët, Pagesat, dhe të Hyrat

Nyjë 48. Cilët zyrtarë, delegatë, konferencierë ose punëtorë të Vatrës do të marin rogë ose çpërblim dhe sa do të jetë roga ose çpërblimi, e voton çdo met Kuvëndi në buxhetin e zakonëshm.

Nyjë 49. Komisioni ka fuqi për të harxhuar suma të vogëla të pavotuara në buxhet, në qoftë se Komisioni vëndos me zëre të përgjithëshme.

Nyjë 50. Chdo pagesë e bërë nga Vatra bëhet me çeke të nënëshkruara nga Kryetari dhe nga Arkëtari.

Nyjë 51. Chdo dëftesë e dhënë nga Vatra për para të mara shënohet nga Sekretari dhe nga Arkëtari.

Marëdhëniet e Qëndrës me Degët

Nyjë 52. Chdo Degë i është bindur Qëndrës gjer në t’ ardhur të Kuvëndit. Një Degë s’ka te drejtë në mes të motit të qortoje ose te frikësojë Kryetarin ose Komisionin me artikuj, mbledhje, rezoluta ose qarkëtore.

Nyjë 53. Chdo Degë munt t` i shtrojë këshilla dhe qarje Komisionit, po s’ ka të drejtë të kërkojë botimin e çdo gjëje që dërgon në Qëndre.

Nyjë 54. Raportet e mbledhjeve të Degëve botohen në organ të Vatrës, po raportet s’ duhet te kenë frymë polemike, as duhet të kenë qëllimin të goditin tërthori vendimet e Kuvendit.

Nyjë 55. Qëndra mban kontaktin me Degët me anë të Bulletinit zyrtar të botuar te “Dielli”, dhe me anë qarkëtoresh.

Regullime të Ndryshme

Nyjë 56. Chdo delegat i regullshëm i derguar në Kuvënt ka 1 votë për 15 gjer 30 anëtarë që përfaqeson; ka dy vota për 41 gjer 70 anëtare që përfaqeson; ka 3 vota për 71 gjer 100 anë tarë që përfaqëson; ka 4 vota për 101 gjer 130 anëtarë që përfaqeson; dhe 1 votë më tepër për çdo 30 anëtarë që 131 e lart.

Nyjë 57. Numëri i anëtarëve për të caktuar votat e Delegatëve zgjidhet duke marë numerin e mesme (the average) te tri kësteve te fundit sipas pagesës që është berë në Arkën e Qëndrës. Për shëmbëll në qoftë se një Degë pati 15 anëtarë në këstin e Qershorit, 25 anëtarë në kestin e Tetorit, dhe 110 anëtarë në këstin e Shkurtit, që bëjnë tërësisht 150 vota në mot, duke ndare numërin 150 me 3 gjejmë 50, dhe pas këtij numëri të mesmë Dega ka aqë vota sa i jep numëri 50.

Nyjë 58. Anëtarët e Vatrës mbajnë kopsën të caktuar që në fillim të shoqërisë. Kur s’janë më anëtarë, s’ kanë të drejtë t’ a mbajnë kopsën.

Nyjë 59. Një anëtar që shkel regullat e shoqërisë ose punon kundrë frymës së saj ose me sielljen e tij pakëson rëndësin’ e shoqërisë, Dega e tij e shuan nga anëtarësia pasi i kërkon shpjegime në një mbledhje të Degës. Anëtari munt të qahet te Komisioni, dhe vëndimi i Komisionit do të jet’ i funtmë.

Nyjë 60. Një anëtar i padëshëruarshëm për arësyet të nëmëruara n’ artikull 59, munt të shuhet nga Komisioni i Federatës në qoftë se Dega ka vonuar të bëjë detyrën e saj ose s’ ka patur miaft informata për të shkakëtuar të nxjerët e anëtarit jashtë shoqërisë. Ky vendim i komunikohet Degës nga Qëndra me anë të Organit të Vatrës ose me letrë. Anëtari ka të drejtë, me anë të një Delegati, të qahet në Kuvënt për masën e Komisionit.

Nyjë 61. Komissioni ka të drejtë të pakufizuar të shuaj çdo Degë gë shkel një ose më teper nyja të Kanunores e të Regullores Dega e shuar riorganizohet nga Qëndra ně qoft’ e mundur.

Nyjë 62. Chdo anëtar ësht i shtrenguar të shkruhet në Degën e qytetit ku është vendosur me përjashtimin e caktuar në Nyjat 63 dhe 64.

Nyjë 63. Një njeri që ron në një qytet ku s’ ka Degë, munt të shkruhet anëtar në Degën e të Përndarëve.

Nyjë 64. Zyrtarët dhe punëtorët e Qëndrës munt të shkruhen, në daçin, anëtarë në Degen e të Përndarëve, që të shpëtojnë nga influencat lokale. Kur dalin nga puna, munt të vazhdojnë në daçin, të jenë anëtarë në Degën e të Përndarëve.

Nyjë 65. Dega e të Përndarëve ka për pleqësi Komisionin e Vatrës, dhe ka Arshiva dhe vule si Degët e tjera.

Nyjë 66. Dega e të Përndarëve dërgon si Degët e tjera një Delegat në Kuvënt. Delegati zgjidhet nga Komisioni i Vatrës.

Nyjë 67. Në mbledhjet e Kuvëndit, të Komisionit, e të Degëve, vazhdohen regullat e zakonëshme të mbledhjeve n’ Amerikë, si për zgjedhjen e një Chairmani, për të drejtat Chairmanit të japë e te presë fjalën dhe të përzërë për Ca kohë ose për gjithënje një turbullonjës të mbledhjes, për rëndimin e votës nga ana e shumicës, të tjera. Po në qoftë se një nyjë e Kanunores dhe e Regullores caktojnë nonjë pikë ndryshe, Kanunoria dhe Regulloria kanë fjalën e fundit.

Nyjë 68. Një anëtar që është dënuar për siellje të liga prej Qëndrës ose prej Degës munt të pranohet përsëri si anëtar me dy të tretat e votave, po nukë duhet të ketë të drejtë të hyjë zyrtar i Degës, zyrtar i Qëndrës ose Delegat Kuvëndesh për dy vjet të paktën.

Nyjë 69. Vatra duhet të ketë një defter nderi në të cilin të shënojë emrat e zyrtarëve të Degëve, dhe emrat e gjithë atyreve që i shërbejnë moralisht. Nga kohë në kohë ose në çdo këst të botojë vepërimet e zyrtarëve të çdo Dege, shtimin ose pakësimin e anëtarëve, dhe shkakun e shtimit ose të pakësimit të anë tarëve.

Nyjë 70. Të gjitha raportet e Degëve dhe zëdhëniet duhet t i drejtohen Sekretarit të Qëndrës dhe botimi i tyre të jetë në përgjigjësinë e Sekretarit dhe jo të Editorit.

Nyjë 71. Chdo botim që i përket Degës duhet të botohet me marëveshjen e Sekretarit dhe të editorit.

Nyjë 72. Në qoftë se Sekretari me Editorin nuke e zgjedhin dot botimin e nonjë raporti ose artikulli kjo duhet t’i shtrohet Komisionit, me konditë që kur të bisedohet duhet të mare pjesë dhe Editori.

Nyjë 73. Chdo njeri që pranon të jetë anëtar i Vatrës zotohet t’ i bindet Kanunores dhe Regullores pa nonjë bisedim.

Nyjë 74. Një Delegat munt të përfaqesojë gjer tri Degë, duke bashkuar votat. Po votat e përmbledhura s’duhet të kapërxejnë tri vota.

Nyjë 75. Gratë shqipëtare munt të pranohen anëtare të Vatrës me gjith’ të drejtat që kanë anetarët e tjerë.

Nyjë 76. Studentët vërtetë (“bona fide students”) paguajnë gjysmën e çdo kësti.

Nyjë 77. Chdo ndryshim i bërë në Kanunoren dhe Regulloren prej një Kuvëndi munt të bëhet vetëm me pëlqimin e të dy të tretave të votave të përfaqësuara në Kuvënt.

Nyjë 78. Kjo Kanunore dhe Regullore u votua nga Degët e Vatrës në Vjeshtë të Dytë 1926.

Nyjë 79. Kjo Kanunore dhe Regullore do t’ përkthehet e do të shtypet edhe inglisht, dhe një copë do t’ depozitohet në autoritetet e Shtetit Massachusetts.

Sokol Paja/

Studimi i gazetarit Rafael Floqi “Noli dhe Konica nën dritën e ‘Diellit’” është një vepër e arrirë historiko-publicistike, e cila nxjerr në dritë, përmes shqyrtimeve dokumentare dhe bibliografike, dy nga figurat më të shquara, dominante dhe protagonistët absolutë të mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës: Fan Noli dhe Faik Konica.

Ky studim mbart vlera historike, komunitare, mediatike, atdhetare dhe shoqërore, pasi përfshin një punë shumëvjeçare pasioni, përkushtimi dhe dedikimi ndaj këtyre kolosëve të kombit shqiptar. Në këtë studim serioz trajtohen në mënyrë të detajuar jo vetëm marrëdhëniet e ndërlikuara mes Nolit dhe Konicës, por edhe raportet e mërgatës shqiptare të Amerikës me atdheun.

Me një literaturë të pasur, gjuhë dhe stil të shkëlqyer, citime të bazuara në dokumente në disa gjuhë dhe dëshmi, informacion të imtësishëm dhe analizë të thelluar publicistiko-shkencore, si dhe me referenca nga burime amerikane dhe monitorim të kujdesshëm të artikujve të gazetës “Dielli”, autori dëshmon një punë hulumtuese disa-vjeçare, ndër më dinjitozet e botuara në dekadën e fundit mbi marrëdhënien e veçantë të miqve-“armiq” Fan Noli dhe Faik Konica, të parë në një prizëm paralel sa psikologjik aq dhe njerëzor dhe artistik.

Marrëdhënia ndërmjet Faik Konicës dhe Fan S. Nolit përbën në vetvete një nga raportet më të veçanta dhe më polemike të shekullit të kaluar dhe këndvështrimi i ri psikoanalitik është një zbulim dhe arritje në studimet historiko letrare dhe i veçantë në letërsinë dhe historinë shqipe dhe botërore, duke u nisur nga fakti tek përgjithësimi .

Rivalitet dhe afrim, ndarje dhe bashkime, aleanca dhe përçarje, polemika dhe akuza, ironi dhe sarkazëm, idealizëm dhe pragmatizëm, si dhe ambicie politike – të gjitha këto elemente ndërthuren në këtë libër. “Noli dhe Konica nën dritën e ‘Diellit’” ofron një analizë të shumëfishtë: historike, psikologjike, kulturore, letrare dhe mediatike.

Gazeta “Dielli” jo vetëm që pasqyron me detaje veprimtarinë e Nolit dhe Konicës në një prizëm krahasues, por mbi të gjitha dokumenton idetë, ndarjet dhe bashkimet, polemikat e zjarrta dhe konceptet mbi zhvillimin e Shqipërisë, si dhe rolin e Vatrës dhe të vetë “Diellit”.

Libri trajton në mënyrë të veçantë marrëdhënien dhe përplasjen e këtyre dy figurave kombëtare me Mbretin Zog, vizionet politike të Nolit dhe Konicës, konceptet e shtetndërtimit dhe shtetformimit, politikës, filozofisë, moralit, ndërgjegjes dhe zgjimit kombëtar. Noli dhe Konica, si dy figura të fuqishme të mendimit, frymëzimit dhe veprimit kombëtar, edhe pse larg Shqipërisë, themeluan një shkollë të kulturës, politikës, letërsisë, moralit publik dhe ndërgjegjes patriotike shqiptare.

Libri “Noli dhe Konica nën dritën e ‘Diellit’” na fton në thelb në një reflektim mbi amanetin moral, shpirtëror dhe kulturor të Nolit dhe Konicës, mbi rëndësinë e trashëgimisë dhe themeleve të “Diellit”, të Vatrës, të shtetit dhe të kombit shqiptar. Duke përshkruar konfliktin krijues dhe kundërshtues të këtyre kolosëve, vepra paraqet rolin e jashtëzakonshëm të Fan Nolit dhe Faik Konicës si dy pika referimi për historinë kombëtare, identitetin dhe kulturën shqiptare, ndërgjegjen atdhetare dhe veçanërisht trashëgiminë shqiptare në mërgatën e Amerikës.

Noli dhe Konica trajtohen imtësisht si subjekte superaktive mediatike, atdhetare, politike dhe kulturore, me ndikim të fuqishëm në shekullin e kaluar dhe, pa dyshim, edhe në shekullin që vjen. Konica si intelektual kritik dhe Noli si fenomen kulturor e politik patën një marrëdhënie që prodhoi përplasje, admirim, vlerësim, konkurrencë, bashkëpunim dhe kundërshti, të cilat përbëjnë boshtin themelor të këtij libri, të parë në prizmin psikologjik dhe historik e letrar.

Një meritë e veçantë e librit qëndron në faktin se dy figurat madhore të kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar, Noli dhe Konica, trajtohen edhe në dimensionin e tyre njerëzor, karakterial dhe shpirtëror.

Siç shprehet edhe vetë autori Rafael Floqi, Noli dhe Konica nuk ishin vetëm shkrimtarë apo politikanë; ata ishin arkitektë të një kombi që po dilte nga errësira osmane drejt dritës evropiane. Secilit i takoi një rol thelbësor: Nolit ndërtimi i frymës së kombit, Konicës ndërtimi i formës së tij.

Temat themelore të librit, ngjarjet në Vatër me Nolin dhe Konicën si protagonistë, polemikat përmes “Diellit”, marrëdhëniet e tyre me Mbretin Zog, zhvillimet politike në Shqipërinë e viteve ’20–’30, çështje të historisë, letërsisë, gjuhësisë dhe identitetit kombëtar, prirjet politike dhe mjeshtëritë individuale, periudha e regjimit diktatorial, si dhe veprimtaria dhe ndikimi i tyre kulturor e kombëtar, janë trajtuar nga gazetari Floqi me delikatesë, ndershmëri dhe elegancë, pa ngarkesë emocionale dhe me një distancë profesionale nga zjarri i përplasjeve të përjetshme.

Fan Noli dhe Faik Konica përbëjnë dy referenca të jashtë-zakonshme të kulturës shqiptare dhe të identitetit modern kombëtar. Studimi i gazetarit Rafael Floqi “Noli dhe Konica nën dritën e ‘Diellit’” është një kontribut i vyer historik jo vetëm për Federatën Vatra dhe gazetën Dielli, por për mbarë mërgatën shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Të dashur bashkombas të besimit Ortodoksë

Më lejoni që në emër të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, të gazetës Dielli dhe në emër të familjes sime t’ju uroj përzemërsisht: Gëzuar dhe Përshumëvjet Pashkët.

Paqja e Zotit qoftë përherë me ju. Ngjallja e Krishtit simbolizon festën e jetës, festën e pavdeksisë. Pashka është një përtëritje shpirtërore e jetësore. Drita, e vërteta dhe jeta qoftë udhëheqja e juaj në çdo çast. Pashka na udhëheq drejtë një besimi më të fortë, mirësie, humanizmi, drejtësie e përshpirtshmërie.

Pashka na mëson se drita e mposhtë errësirën, mirësia e shkërmoq ligësinë, jeta është fitimtare mbi vdekjen, dhe parajsa fiton mbi ferrin.

Zoti dhashtë mirësi, bekim e mbarësi për familjet tuaja dhe atdheun tonë të shtrenjtë.

Zoti ju bekoftë të gjithëve.

Me respekt e gëzim

Kryetari i VATRËS

Dr. Elmi BERISHA

Harry Bajraktari/

Me pikëllim të thellë ju njoftojmë se ka ndërruar jetë miku i madh i shqiptarëve, Kongresmeni amerikan Eliot Engel, zëri i shqiptarëve në Kongresin e Shteteve të Bashkuara për më shumë se tri dekada. Ai është një mik i pazëvendësueshëm i kombit shqiptar, një nga më meritorët që sot e kemi Kosovën e lirë e të pavarur, si dhe Shqipërinë demokratike e pjesë të NATO-s

Për mua personalisht, Eliot Engel ka qenë si vëlla i imi dhe miku im më besnik në betejat tona për Kosovën. Që nga dita e parë, në vitin 1989, kur trokita në derën e zyrës së tij për t’i folur për vuajtjet e popullit të Kosovës, ai hapi jo vetëm zyrën, por edhe zemrën e tij për popullin shqiptar.

Populli shqiptar në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, në Luginë të Preshevës, Çamëri e diasporë do ta kujtojë përgjithmonë si një nga miqtë më të mëdhenj që kemi pasur ndonjëherë në Washington dhe New York. Ai ishte pranë nesh në ditët tona më të errëta dhe ishte pranë nesh edhe në ditët tona më të lumtura, kur Kosova shpalli pavarësinë dhe Shqipëria u bë pjesë e NATO-s.

Sot kombi shqiptar i përkulet me mirënjohje të pafund këtij njeriu të drejtë dhe fisnik. Historia jonë nuk mund të shkruhet pa emrin e Eliot Engel. Atë do ta kujtojmë si kongresmenin e shqiptarëve, mikun që nuk na tradhtoi kurrë, njeriun që foli për ne kur nuk kishim zë.

Ngushëllimet më të sinqerta familjes Engel, bashkëshortes së tij Pat Engel, fëmijëve dhe të gjithë familjarëve e miqve të tij. Sot ndajmë dhimbjen me ta, por edhe krenarinë që kemi pasur fatin ta quajmë Eliot Engel mikun tonë.

Shpirti i tij u prehtë në paqe. Lavdi e përjetshme jetës dhe veprës së Eliot Engel

(27 vite pas dëbimit me dhunë të shqiptarëve nga Kosova).

Bllaca nuk mbetet vetëm një hapësirë e vuajtjes, por shndërrohet në një pikë kthese në ndërgjegjësimin ndërkombëtar. Pamjet e krizës humanitare dhe përmasat e saj ndikuan drejtpërdrejt në vendimmarrjen e NATO’s për të ndërhyrë kundër Serbisë, duke e vendosur këtë hapësirë në qendër të procesit të ndërkombëtarizimit të çështjes së Kosovës. Kështu, Bllaca fiton një dimension të dyfishtë: ajo është njëkohësisht një simbol i dhimbjes dhe një katalizator i ndërhyrjes ndërkombëtare.

Prof.dr Skender Asani

Bllaca, si një hapësirë që në shikim të parë duket periferike dhe thjesht gjeografike, në fakt përfaqëson një nyje të thellë historike ku ndërthuren infrastruktura, dhuna dhe kujtesa kolektive. Për ta kuptuar plotësisht këtë dimension, analiza duhet të rikthehet në fundin e shekullit XIX, në momentin kur ndërtimi i linjës hekurudhore Shkup Mitrovicë në vitin 1878, në kontekstin e transformimeve të mëdha që pasuan Kongresin e Berlinit, krijoi jo vetëm një korridor ekonomik dhe ushtarak, por edhe një mekanizëm të ri për menaxhimin e popullsive përmes lëvizjes së detyruar. Kjo infrastrukturë, që në teori i përkiste modernitetit dhe zhvillimit, në praktikë u shndërrua në një instrument të politikave të dhunës demografike.

Valët e para të të dëbuarve shqiptarë nga Sanxhaku i Nishit, të cilët u përballën me forma të organizuara të dhunës dhe spastrimit etnik, u transportuan pikërisht përmes kësaj linje hekurudhore në drejtimin Mitrovicë Shkup Selanik, për t’u zhvendosur më tej drejt Anadollit. Në këtë trajektore, Bllaca merr kuptimin e një hapësire tranziti, një pikë nevralgjike ku fillonte shkëputja përfundimtare nga territori i origjinës. Ky model nuk mbeti i izoluar në një moment të vetëm historik. Ai u riprodhua edhe pas Luftërave Ballkanike, duke krijuar një valë të dytë të shpërnguljes së detyruar, që dëshmon për një vazhdimësi strukturore të përdorimit të infrastrukturës si mjet i inxhinierisë demografike.

Në këtë kuptim, linja hekurudhore Shkup-Mitrovicë nuk mund të analizohet më si një objekt neutral teknik, por si një aparat i institucionalizuar i lëvizjes së kontrolluar, i cili në periudha të ndryshme historike është vënë në shërbim të projekteve politike të spastrimit dhe zhvendosjes. Kjo tezë gjen konfirmimin më dramatik gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur në mars të vitit 1943 mbi 7000 hebrenj u deportuan përmes kësaj rruge, duke kaluar nëpër Bllacë drejt kampit të shfarosjes Treblinka, në kuadër të politikave të zbatuara nga administrata fashiste bullgare në territoret e pushtuara. Ky episod e pozicionon Bllacën brenda një konteksti më të gjerë të topografisë së dhunës në Evropë, duke e ndërlidhur në mënyrë implicite me mekanizmat strukturorë të Holokaustit dhe duke e rikonfiguruar atë si një hapësirë ku infrastruktura, përtej funksionit të saj teknik, artikulohet si pjesë integrale e praktikave të dhunës së institucionalizuar. Në të njëjtën kohë, paralelisht me këtë logjikë represive të organizuar nga pushteti, në hapësirat malore përreth Bllacës u zhvillua një kundërveprim i heshtur humanitar, ku elementë të popullsisë shqiptare ndërhynin në mënyrë të fshehtë për të nxjerrë dhe orientuar hebrenjtë drejt rrugëve alternative të shpëtimit, duke i kanalizuar përmes rrjeteve ilegale në drejtim të territorit shqiptar, i perceptuar si një hapësirë e mundshme mbrojtjeje dhe mbijetese. Ky dualizëm ndërmjet infrastrukturës së dhunës së institucionalizuar dhe praktikave lokale të solidaritetit e bën Bllacën një pikë nyje ku përplasen dy logjika historike diametralisht të kundërta: ajo e shfarosjes së organizuar dhe ajo e shpëtimit të rrezikshëm, por etikisht të motivuar.

Rikthimi i kësaj logjike në fund të shekullit XX, gjatë Luftes se Kosovës, dëshmon për një përsëritje të frikshme të historisë. Në prillin e vitit 1999, Bllaca u shndërrua në një hapësirë të grumbullimit masiv të shqiptarëve të dëbuar me forcë nga Kosova, duke krijuar një situatë që sfidonte çdo normë të së drejtës ndërkombëtare humanitare. Dëshmia e një të mbijetuari të Holokaustit, i cili e krahasoi këtë përvojë me deportimet e Luftës së Dytë Botërore, nuk është vetëm një figurë retorike, por një tregues i një strukture të përsëritur të dhunës së organizuar, ku transporti dhe zhvendosja bëhen instrumente të zhdukjes së identitetit dhe të pranisë territoriale.

Në këtë moment, Bllaca nuk mbetet vetëm një hapësirë e vuajtjes, por shndërrohet në një pikë kthese në ndërgjegjësimin ndërkombëtar. Pamjet e krizës humanitare dhe përmasat e saj ndikuan drejtpërdrejt në vendimmarrjen e NATO’s për të ndërhyrë kundër Serbisë, duke e vendosur këtë hapësirë në qendër të procesit të ndërkombëtarizimit të çështjes së Kosovës. Kështu, Bllaca fiton një dimension të dyfishtë: ajo është njëkohësisht një simbol i dhimbjes dhe një katalizator i ndërhyrjes ndërkombëtare.

Nga një perspektivë teorike, kjo hapësirë mund të konceptohet si një zonë liminale, ku individët humbin statusin e tyre juridik dhe reduktohen në ekzistencë të zhveshur nga mbrojtja institucionale. Në këtë kuptim, ajo mund të krahasohet analitikisht me raste si Masakra e Srebrenicës, jo për të barazuar tragjeditë, por për të evidentuar një model të përsëritur të dështimit ndërkombëtar dhe reagimit të vonuar. Megjithatë, ajo që e bën Bllacën të veçantë është fakti se ajo përfaqëson një hapësirë ku kjo logjikë e dhunës është përsëritur në intervale të ndryshme historike, duke krijuar një sedimentim të traumës kolektive.

Në këtë kontekst, kërkesa për institucionalizimin e kujtesës në Bllacë nuk duhet të kuptohet si një projekt i thjeshtë memorial, por si një domosdoshmëri strukturore për ndërtimin e një kulture të qëndrueshme të kujtesës dhe drejtësisë. Strukturat ekzistuese përkujtimore, si memorialet dhe elementet simbolike, megjithëse të rëndësishme, mbeten të pamjaftueshme për të përballuar kompleksitetin e kësaj trashëgimie historike. Ato duhet të integrohen në një projekt më të gjerë institucional, i cili do të funksiononte si një qendër muzeale dhe kërkimore me kapacitete të plota shkencore dhe dokumentare, potencialisht në kuadër të Qendrës Memoriale “Bllaca 1999”.

Një institucion i tillë do të kishte për funksion jo vetëm ruajtjen e kujtesës, por edhe prodhimin e dijes, artikulimin juridik të krimeve dhe transmetimin e përvojës historike tek brezat e rinj dhe opinioni ndërkombëtar. Përfshirja e departamenteve të specializuara nga dokumentimi i krimeve dhe analiza juridike, deri te arkivimi dhe komunikimi medial do ta shndërronte këtë projekt në një platformë të mirëfilltë të diplomacisë së kujtesës.

Në planin politik, një iniciativë e tillë përbën një akt të rëndësishëm të afirmimit të sovranitetit narrativ për Kosovën, por njëkohësisht kërkon një bashkëpunim të strukturuar me Maqedonine e Veriut, duke qenë se Bllaca është një hapësirë me rëndësi të përbashkët historike dhe gjeografike. Ky bashkëpunim do të krijonte jo vetëm një model rajonal të menaxhimit të kujtesës, por edhe një platformë për integrimin e kësaj përvoje në rrjetet ndërkombëtare të studimeve mbi gjenocidin dhe të drejtat e njeriut.

Në përfundim, Bllaca duhet të kuptohet si një arkiv i gjallë i historisë, një hapësirë ku dhuna e organizuar ka lënë gjurmë të përsëritura dhe ku kujtesa kërkon formë institucionale për të mbijetuar. Nëse kjo kujtesë mbetet e fragmentuar dhe e paorganizuar, ajo rrezikon të zbehet dhe të relativizohet. Por nëse institucionalizohet në mënyrë të qëndrueshme dhe të mirëstrukturuar, ajo shndërrohet në një instrument të fuqishëm të së vërtetës, drejtësisë dhe ndërgjegjësimit ndërkombëtar. Në këtë kuptim, Bllaca nuk është vetëm një dëshmi e së kaluarës, por një themel mbi të cilin ndërtohet narrativa e ndërkombëtarizimit dhe vetë shtetformimi i Kosovës.