Sokol Paja – Dielli

Dr. Zana Nikolla: Rritja e kancerit kolorektal tek moshat e reja, shkaqet, rreziku dhe ndërgjegjësimi

May 27, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Dr. Nikolla, cilat janë problemet më të shpeshta që hasen sot në praktikën klinike të gastrohepatologjisë në SHBA?

Sot në praktikën klinike në SHBA po shohim një rritje të konsiderueshme të sëmundjeve të aparatit tretës dhe të mëlçisë, sidomos të lidhura me stilin modern të jetesës. Problemet më të shpeshta përfshijnë refluksin gastroezofageal, sindromën e zorrës së irrituar, sëmundjet inflamatore të zorrëve, konstipacionin kronik, obezitetin dhe sidomos sëmundjen e dhjamosjes së mëlçisë. Gjithashtu, po shohim një rritje shqetësuese të kancerit kolorektal tek moshat më të reja, gjë që ka ndryshuar edhe mënyrën si ne i qasemi depistimit të hershëm dhe parandalimit.

2. Si ka ndryshuar profili i pacientëve me sëmundje të mëlçisë dhe aparatit tretës gjatë viteve të fundit? Çfarë tendencash vërehen?

Profili i pacientëve ka ndryshuar ndjeshëm. Dikur shumë sëmundje të mëlçisë lidheshin kryesisht me hepatitet virale ose konsumimin e alkoolit, ndërsa sot po dominojnë sëmundjet metabolike, të lidhura me obezitetin, diabetin dhe stilin sedentare të jetesës. Gjithashtu, po diagnostikojmë gjithnjë e më shumë pacientë në mosha të reja me probleme gastrointestinale kronike dhe me kancer kolorektal.

Rritja e kancerit kolorektal tek moshat e reja lidhet gjithnjë e më shumë me ushqimet ultra të përpunuara, obezitetin, diabetin dhe konsumimin e lartë të pijeve të sheqerosura. Për këtë arsye, vizitat tek gastroenterologu sot nuk fokusohen vetëm tek trajtimi i sëmundjes, por gjithnjë e më shumë tek mënyra e jetesës, ushqyerja dhe parandalimi. Dietologët dhe specialistët e ushqyerjes janë bërë një pjesë shumë e rëndësishme e trajtimit multidisiplinar të pacientëve tanë.

Një tjetër tendencë është rritja e ndërgjegjësimit të pacientëve për depistimin e hershëm dhe rëndësinë e diagnostikimit në kohë, megjithëse ende kemi shumë punë për të bërë në edukimin publik.

3. Jeta sedentare dhe kequshqyerja, çfarë ndikimi kanë në përhapjen e sëmundjeve gastrohepatologjike?

Ndikimi është shumë i madh. Jeta sedentare, ushqimet ultra të përpunuara, konsumi i lartë i sheqerit dhe yndyrnave të dëmshme kanë kontribuar drejtpërdrejt në rritjen e obezitetit dhe sëmundjeve metabolike. Kjo ka sjellë një shpërthim të rasteve me dhjamosje të mëlçisë, refluks, diabet dhe probleme të traktit tretës. Aparati tretës dhe mëlçia janë shumë të ndjeshme ndaj mënyrës së jetesës. Prandaj, parandalimi përmes ushqyerjes së shëndetshme, aktivitetit fizik dhe edukimit të popullatës është po aq i rëndësishëm sa trajtimi mjekësor.

4. Roli dhe misioni i shoqatës suaj të gastrohepatologëve në New York në ndërgjegjësimin e problematikave shëndetësore dhe aktivitetet sociale e komunitare.

Albanian American Gastrointestinal Association është krijuar me misionin për të avancuar shëndetin gastrointestinal përmes edukimit, bashkëpunimit profesional dhe ndërgjegjësimit publik. Për ne është shumë e rëndësishme të ndërtojmë ura bashkëpunimi mes mjekëve shqiptarë në SHBA, Shqipëri, Kosovë dhe trojet shqiptare.

Shoqata jonë organizon aktivitete edukuese për komunitetin, fushata ndërgjegjësimi për parandalimin dhe depistimin e hershëm të kancerit kolorektal, seminare profesionale dhe aktivitete sociale që promovojnë shëndetin dhe solidaritetin në komunitet. Ne besojmë se mjekësia nuk kufizohet vetëm brenda klinikës, por ka edhe një rol të rëndësishëm human dhe edukues në shoqëri.

5. Cilat janë objektivat kryesore të Shoqatës suaj të gastrohepatologëve mbi edukimin profesional dhe kërkimin shkencor?

Një nga objektivat tona kryesore është krijimi i një rrjeti të fortë profesional mes gastrohepatologëve shqiptarë kudo që ndodhen. Synojmë të promovojmë edukimin e vazhdueshëm profesional, shkëmbimin e eksperiencave klinike dhe përfshirjen e mjekëve të rinj në kërkimin shkencor.

Gjithashtu, jemi shumë të fokusuar në projekte kërkimore që lidhen me sëmundjet gastrointestinale dhe kancerin kolorektal në popullatën shqiptare. Aktualisht, po përpiqemi të ndërtojmë një studim epidemiologjik për kancerin kolorektal në Shqipëri dhe Kosovë, me qëllim mbledhjen e të dhënave më të sakta mbi incidencën, depistimin e hershëm dhe faktorët e rrezikut në popullatë. Besojmë se këto të dhëna janë shumë të rëndësishme për të ndërtuar strategji më efektive parandaluese dhe përmirësuar kujdesin ndaj pacientëve në të ardhmen.

6. Cilat janë sfidat më të mëdha që përballet Shoqata juaj e gastrohepatologëve në organizimin e aktiviteteve dhe zgjerimin e ndikimit të saj në komunitetin shqiptar dhe më gjerë?

Sfida kryesore është koordinimi i një rrjeti profesionistësh që jetojnë dhe punojnë në vende të ndryshme të botës, me sisteme të ndryshme shëndetësore dhe angazhime shumë intensive profesionale. Gjithashtu, organizimi i aktiviteteve kërkon mbështetje logjistike, financiare dhe bashkëpunim institucional.

Megjithatë, motivimi ynë mbetet shumë i madh sepse shohim një dëshirë të fortë nga komuniteti për edukim dhe bashkëpunim. Besoj se kur ekziston një mision i përbashkët dhe dëshira për të kontribuar për komunitetin, sfidat bëhen më të përballueshme.

Dëshiroj gjithashtu të falënderoj Gazeta Dielli për mbështetjen e vazhdueshme që i ka dhënë aktiviteteve tona dhe komunitetit shqiptar në diasporë. Gazeta “Dielli” ka qenë gjithmonë një promovuese e rëndësishme e intelektualëve dhe profesionistëve shqiptarë në diasporë dhe një zë shumë i vlefshëm për komunitetin tonë.

7. Cilat do të jenë bashkëpunimet dhe aktivitetet tuaja si shoqatë në Kosovë dhe Shqipëri?

Ne synojmë të zgjerojmë bashkëpunimet tona akademike dhe komunitare në Shqipëri dhe Kosovë përmes konferencave, aktiviteteve ndërgjegjësuese dhe projekteve kërkimore. Një fokus shumë i rëndësishëm për ne është ndërgjegjësimi për parandalimin dhe depistimin e hershëm të kancerit kolorektal dhe sëmundjeve të mëlçisë.

Deri tani kemi pasur mbështetjen e Ministrisë së Shëndetësisë dhe Institutit të Shëndetit Publik në Shqipëri, gjë që e vlerësojmë shumë. Ministrja Evis Sala, zëvendësministrja Eugena Tomini, së bashku me drejtoreshën e Institutit të Shëndetit Publik Dorina Toci, kanë treguar gatishmëri dhe hapje për bashkëpunim, duke e parë mendimin dhe kontributin e diasporës si shumë të rëndësishëm për zhvillimin e sistemit shëndetësor dhe forcimin e iniciativave parandaluese dhe edukative.

Gjithashtu, dëshirojmë të krijojmë partneritete me universitete, institucione shëndetësore dhe organizata lokale për të promovuar edukimin profesional dhe shkëmbimin e eksperiencës mes mjekëve shqiptarë brenda dhe jashtë vendit. Besojmë se bashkëpunimi rajonal dhe ndërkombëtar është thelbësor për avancimin e kujdesit shëndetësor në komunitetin tonë

Zana Nikolla, MD

Gastroenterology

Premier Medical Group of Hudson Valley

Subspecialty Education Coordinator

Internal Medicine Residency

Vassar Brothers Medical Center

Zucker School of Medicine at Hofstra/Northwell

Northwell Health

Office: 8454719410

Email: znikolla@premiermedicalhv.com

Genc Tirana: “Albanian Book Festival” në Toronto synon të promovojё letërsinë shqipe në një treg ndërkombëtar

May 8, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Z.Tirana çfarë risish do të sjellë edicioni i dytë i Albanian Book Festival në Toronto krahasuar me festivalin e parë?

Edicioni i parё i Festivalit tё Librit organizuar nga Albanian Canadian Development Alternative nё nёntor 2024 nё Toronto dhe pas ca muajsh nё Montreal tёrhoqi pamasё vёmendjen e opinionit publik tё diasporёs shqiptare nё Kanada e mё gjerё. Kjo ёshtё shtysa qё ne jemi nё vigjilje tё edicionit tё dytё sepse shohim se ky Festival ka gjasa qё tё kthehet nё traditё si njё aktivitet qё rezonon pjesёn mё tё qenёsishme tё kulturёs sonё qё ёshtё letёrsia.

Nё vija tё pёrgjithshme them se ne i mbetemi tё njёjtave objektiva si dhe tё njёjtit format si mё parё, nё promovimin e letërsisë shqipe me pjesёmarrjen direkte tё autorёve, botuesve dhe lexuesve nga tё gjitha trevave ku jetojnё shqiptarё si dhe bashkatdhetarёve qё jetojnё nё diasporё. Ҫfarё dallon me herёn e parё ёshtё fakti qё kёsaj herё ka rritje sasiore tё promovimit tё librave, autorёve dhe shtёpive botuese nё numёr dhe rritje cilёsore qё ne e shohim te kushtet mё tё mira logjistike pёrsa i pёrket ambienteve, stendave tё librave dhe hapёsirave qё kemi vёnё nё dispozicion ku do tё organizohen biseda me autorë, diskutime tematike dhe panele me autorë dhe figura tё spikatura tё kulturёs shqiptare.

Ne jemi tё bindur se e gjithё kjo strukturё e ngritur do tё promovojё mё mirё letërsinë shqipe në një treg ndërkombëtar si Kanadaja nga njera anё si dhe do tё mbështesë autorët shqiptarë, sidomos ata të diasporës që shpesh nuk kanë platforma të mjaftueshme promovimi. Nuk mund të le pa përmendur këtu autorë të spikatur në diasporë si Artan Gjyzel Hasani, Faruk Myrtaj, Kristaq Turtulli, Arben Kallamata, Përparim Kapllani, etj, etj, që gjejnë një hapsirë më tepër në këtë Festival për të prezantuar krijimet e tyre si dhe për gjetur një shteg për tu njohur edhe më tepër me lexuesin shqiptar.

Njё fokus i veçantë i kёtij edicioni ёshtё përkthimi dhe letërsia për fëmijë. Ky festival i ka dhёnё hapёsirё tё veҫantё përkthimeve e botimeve e letërsisë për fëmijë dhe sjelljes sё saj te një audiencë më e gjerë. Kjo do tё bёjё tё mundur përfshirjen e lexuesve qё nuk kanё mundёsi tё lexojnё shqip, gjё qё afron dhe brezin e dytё tё shqiptarёve nё diasporё. Ne besojmё sё aktivitete tё kёtij niveli do tё rrisin interesin e gjithёkuj pёr Festivalin e Librit qё po mbajmё kёsaj here.

2. Kush janë autorët kryesorë dhe shtëpitë botuese pjesëmarrëse?

Siҫ e thashё mё lart rritja sasiore ёshtё ajo qё spikat mё shumё kёsaj here. Nё kёtё Festival marrin pjese rreth 120 shtёpi botuese duke pёrfshirё ato me emёr si Dituria, Onufri, Toena, Dudaj, Pegi, Albas, Ombra GVG, etj, etj. Mund tё them se sivjet kemi marrё madje shumё shtёpi mё tё vogla botuese qё jam i sigurtё se do tё ndihmojnё lexuesit tё njihen me botimet e tyre gjithashtu. Siҫ merret me mend nё Festival do tё prezantohen librat e dhjetra e qindra autorёve tё njohur por do tё doja tё pёrmendja disa prej tyre si Ardian Vehbiu, Rita Petro, Klodian Rado, Ermal Nurja, Shkëndije Ibishi, Pashko Camaj, etj qё do tё jenё prezent me ne dhe lexuesit pjesёmarrёs nё kёtё aktivitet.

Sikurse njё nga objektivat e kёtij Festivali ёshtё ngritja e urave tё komunikimit kulturor mes krijimeve letrare nga vendi amё Shqipёria si dhe shqiptarёve kudo qё jetojnё nё Kosovё, Maqedoinё e Veriut dhe diasporё ne krenohemi me faktin qё Instituti i Historisë “Ali Hadri” nё Prishtinë merr pjesё nё kёtё aktivitet mё qindra libra tё dhuruar.

3. Si lindi ideja për krijimin e këtij festivali dhe cili është misioni i tij për komunitetin shqiptar në Kanada?

Ёshtё fakt tashmё i njohur se komuniteti shqiptar nё Kanada ka njё ngritje tё konsiderueshme intelektuale falё faktit qё politika e emigracionit kanadez synon pёrzgjedhjen e emigrantёve nё bazё tё kritereve strikte pёrsa i pёrket edukimit. Pra mund tё them se ky nivel nuk ёshtё rastёsi. Nё kёto kushte organizata jonё mendoi t’i ofrojё komunitetit njё shёrbim nё plotёsimit posaҫёrisht tё nevojave intelektuale siҫ qasja me letёrsinё.

Pra me kёtё Festival ne jemi tё bindur se duke promovuar letёrsinё dhe kulturёn shqipe nё diasporё do tё bёjmё tё mundur afrimin e brezave pёrmes librit. Madje duke pasur parasyshё organizimin nё shkallё tё gjerё qё pёrmenda mё lart do tё bёhet e mundur forcimi i lidhjeve mes krijuesve, lexuesve nga trevat shqiptare dhe njё komuniteti shqiptar kaq solid qё jeton nё Amerikёn e Veriut siҫ ёshtё dhe Kanadaja.

4. Sa i rëndësishëm është promovimi i librit dhe gjuhës shqipe në diasporë, veçanërisht për brezin e ri të shqiptarëve që po rriten në Kanada?

Shumё herё ne e themi me keqardhje se brezi i dytё dhe madje ai i treti qё po lind e rritet tani humbet ku mё shumё e ku mё pak gjuhёn amёtare. Ky fakt ёshtё i mjaftueshёm qё ne tё ndёrmarrim iniciativёn pёr ta qasur kёtё pjesё tё komunitetit me atё qё ёshtё nё bёrthamёn e kombit, letёrsinё.

Letёrsia jonё si tё gjithё tё tjerat ёshtё universale dhe prek gjithashtu tema universale siҫ janё historia, traditat, familja, dashuria dhe tema tё tjera qё kushdo ёshtё i interesuar tё njihet. Prezantimi i kёsaj kulture nё njё publik tё gjerё shpresojmё qё tё jetё njё premisё qё mё tё rinjtё tё mbajё lidhjet me rrёnjёt dhe kulturёn e kombit nga vijnё. Kjo shpresojmё se do t’i tёrheqё dhe do t’i bёjё tё interesuar tё gjthё visitorёt e Festivalit pavarёsisht moshёs. Kёsisoji ky aktivitet ёshtё njё nga dhuratat mё tё mira qё bёjmё pёr brezin e ri.

5. Si e shihni rolin e Albanian Canadian Development Alternative (ACDA) në forcimin e identitetit kulturor shqiptar përmes aktiviteteve artistike dhe letrare?

Albanian Canadian Development Alternative (ACDA) ёshtё organizatё relativisht e re nё moshё. Ҫfarё mund tё dallohet ёshtё fakti qё ideja e themeluesit tё organizatёs Dr. Rudin Dakli si edhe tё njё grupi profesionistёsh tё fusheve tё ligjeve, mediave, lingustikёs etj qё ju afrua qysh prej fillimit synoi qё nё ditёt e para promovimin e kulturёs dhe vlerave tё kombit tonё shqiptar nё njё shoqёri multietnike tё Amerikёs sё Veriut.

Janё dhjetra projekte tё kryera nga ACDA qё mund tё mos kemi hapsirёn e duhur pёr t’i pёrmendur nё intervistё qё pikёrisht forcojnё identitetin tonё kulturor. Me pak fjalё mund tё pёrmend se projekte tё platformave dixhitale qё bёjnё tё mundur aksesimin e artikujve, revistave dhe studimeve shkencore shqiptare, projekte tё takimeve dhe paneleve mes krijuesve nga fushat e kinematografisё, letёrsisё dhe arteve tё tjera me audiencёn nё diasporё, projekte tё bashkёpunimit akademik Shpiperi-Kanada etj, etj, janё shembuj tё qartё se ACDA ёshtё tashmё njё emёr i njohur qё ka hyrё nё hullinё e ngjizjes dhe forcimit tё identitetit tonё kombёtar nё kёtё pjesё tё kontinentit nё Kanada.

6. Cili është mesazhi juaj për komunitetin shqiptaro-kanadez dhe për të rinjtë shqiptarë që dëshirojnë të ruajnë gjuhën, kulturën dhe lidhjen me rrënjët e tyre përmes librit?

Letërsia ёshtё ajo pjesё e kulturёs qё padyshim na bashkon. Festivali i Librit në Toronto, Kanada është një ftesë për të gjithë qё të zbulojmë historinë tonё, të ndajmë kulturën tonë dhe të ndërtojmë ura të reja mes vetes dhe pse jo mes komuniteteve qё jetojnё nё veri tё kontinentit. Nga ana tjetёr ky Festival ёshtë një festë e gjuhës shqipe, e identitetit tonë dhe e krijimtarisë së autorëve shqiptarë kudo që jetojnë.

Jam i bindur se pikёrisht kёtu fëmijët dhe të rinjtë e lindur në Kanada kanë mundësi të prekin kulturën e tyre në mënyrë direkte mes takimeve dhe paneleve qё do tё mbahen me autorёt. Sigurisht qё nё tё gjithё kёtё proces do takohen tё gjithё brezat. Madje jam optimist pёr edhe mё tej. Letërsia shqiptare është një pasuri e pazbuluar për shumë lexues jo shqiptarё. Duke pasur parasyshё faktin qё brezi i dytё i shqiptarёve kёtu ёshtё nё marrёdhёnje tё ngushta miqёsore dhe familiare me bashkëmoshatarët e tyre kanadezё apo tё kombёsive tё tjera qё jetojnё kёtu i bёn kёta tё dytёt kuriozё dhe tё interesuar edhe pёr kulturёn e letёrsinё shqipe. Pra ky Festival nё kёtё kёndvёshtrim do tё shёrbejnё gjithashtu si urё lidhёse mes komunitetit tonё dhe atij kanadez duke i shёrbyer nё mёnyrё tё natyrshme integrimit tonё nё kёtё pjesё tё botёs.

Ervin Toro: “National Albanian Registry”, një investim në identitetin, fuqinë dhe të ardhmen e komunitetit shqiptar në Amerikë

May 6, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja

1. Çfarë është konkretisht projekti National Albanian Registry (NAR)?

National Albanian Registry (NAR) është regjistri i parë kombëtar i shqiptarëve në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, i krijuar për të mbledhur të dhëna demografike, profesionale dhe sociale mbi komunitetin shqiptaro-amerikan. Qëllimi është të krijojmë një pasqyrë të qartë të pranisë, potencialit dhe kontributit tonë në SHBA, për të ndërtuar një bazë të fortë për zhvillim, përfaqësim dhe bashkëpunim.

2. Si lindi ideja për krijimin e këtij projekti dhe çfarë impakti do të ketë në komunitet?

Ideja lindi nga një nevojë reale: komuniteti ynë ka qenë historikisht i shpërndarë dhe i paidentifikuar në numra të saktë. Ne kemi arritje të jashtëzakonshme në biznes, mjekësi, politikë, arsim dhe kulturë, por mungon një strukturë që i dokumenton dhe i lidh këto burime. NAR synon ta ndryshojë këtë, duke kthyer komunitetin tonë nga një prani individuale në një forcë kolektive të organizuar.

3. Çfarë synon të arrijë kjo nismë për komunitetin shqiptaro-amerikan në SHBA?

Synimi është i trefishtë:

Të identifikojë dhe dokumentojë komunitetin shqiptar në nivel kombëtar.

Të krijojë mundësi për rrjetëzim, mentorim dhe zhvillim profesional ndërmjet shqiptarëve.

Të forcojë zërin dhe ndikimin tonë institucional në politikë, ekonomi dhe çështje komunitare.

Nëse nuk dimë sa jemi dhe ku jemi, është e vështirë të organizohemi dhe të ndërtojmë strategji afatgjata.

4. Cilët janë bashkëpunëtorët, organizatat dhe shoqatat?

NAR është një nismë gjithëpërfshirëse dhe e hapur për bashkëpunim me organizata shqiptaro-amerikane, shoqata profesionale, biznese, liderë komunitarë dhe individë që duan të kontribuojnë në ndërtimin e këtij regjistri. Qëllimi është bashkimi, jo fragmentimi. Kjo është një platformë për të gjithë shqiptarët, pa dallim.

5. Sa të sigurta janë të dhënat e përftuara dhe si do përdoren?

Siguria dhe privatësia janë prioritet absolut. Të dhënat ruhen me standarde të larta sigurie dhe përdoren vetëm për analiza statistikore, kërkim, edukim dhe zhvillim komunitar. Ato nuk do të shiten, ndahen apo përdoren për qëllime komerciale. Transparenca dhe besimi janë themeli i këtij projekti.

6. Si e parashikoni të ardhmen e projektit dhe bashkëpunimin me institucionet statistikore të Shqipërisë dhe Kosovës?

E ardhmja e NAR është ndërtimi i databazës më të madhe dhe më të organizuar të diasporës shqiptare në SHBA. Synojmë që kjo platformë të bëhet një urë lidhëse mes diasporës dhe institucioneve në Shqipëri, Kosovë dhe trojet shqiptare, përfshirë bashkëpunim me Instituti i Statistikave (INSTAT) dhe Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK). Kur diaspora është e dokumentuar dhe e organizuar, ajo bëhet një aset strategjik kombëtar. NAR nuk është thjesht një regjistër. Është një investim në identitetin, fuqinë dhe të ardhmen e komunitetit shqiptar në Amerikë. Mesazhi ynë është i thjeshtë: Numërohu, lidhu, kontribuo!

U FESTUA NË NEW YORK 115 VJETORI I KRYENGRITJES SË MALËSISË

April 20, 2026 by s p

Sokol Paja/

New York, 18 prill 2026 – Shoqata Malësia e Madhe – New York bashkoi bashkatdhetarë, patriotë e aktivistë të çështjes kombëtare për të përkujtuar e nderuar 115 vjetorin e kryengritjes së Malësisë, një ngjarje historike që ka lënë gjurmë pa shlyeshme në historinë kombëtare. Kjo festë nderon me respekt dhe vlerësim kontributin e patriotëve shqiptarë që dhanë gjithçka për lirinë e pavarësinë e Atdheut. Shoqata Malësia e Madhe në New York prej më shumë se tri dekada ka kontribuar thelbësisht në aktivitetet patriotike dhe atdhetare në New York duke bashkuar, udhëhequr e promovuar interesin kombëtar në mërgatën shqiptare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Me prezantimin e shkëlqyer dhe elegant të Veronika Junçaj e Sakib Beqaj, mbrëmja festive filloi me himnin kombëtare të Republikës së Shqipërisë kënduar nga Gjystina Bojaj dhe himni i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kryengritja e Malësisë së Madhe e vitit 1911me në krye trimin malësor Dedë Gjo Luli ishte ngjarje e rëndësishme historike dhe me karakter gjithëpërfshirës për interesa dhe të drejta të shqiptarëve.

Kryetari i shoqatës “Malësia e Madhe” z.Senad Lulanaj në fjalën e tij theksoi se kryengritja e Malësisë së Madhe ishte mesazh e frymëzim mbarëkombëtar për Pavarësinë e Shqipërisë. Kryengritja e Malësisë është një amanet për të mbrojtur historinë kombëtare, traditën e gjuhën shqipe, tha ndër të tjera z.Lulanaj.

Folësja kryesore e mbrëmjes ishte Av.Linda Nikaj. Në fjalën e saj u shpreh se sonte festojmë një moment të madh në historinë tonë — Kryengritjen e Malësisë, të udhëhequr nga heroi ynë kombëtar Dedë Gjon Luli. Më 6 prill 1911, ne ngritëm flamurin tonë etnik, flamurin që simbolizon identitetin dhe mbijetesën tonë. Ata që luftuan për ne — nga Dedë Gjon Luli në Deçiq deri tek ata që sakrifikuan gjatë luftës në Kosovë — nuk luftuan që identiteti ynë të zbehej. Ata luftuan që identiteti ynë të qëndrojë — dhe të lulëzojë! Sonte, ndërsa nderojmë kryengritjen e vitit 1911, ne nderojmë jo vetëm qëndresën dhe këmbënguljen, por edhe triumfin, i arritshëm vetëm përmes unitetit, tha ndër të tjera Av. Nikaj. Sipas saj, sonte nderohet momenti kur një krahinë e vogël u ngrit kundër një perandorie të madhe dhe shpalli ekzistencën e saj para botës.

Flamuri i ngritur në atë majë mali u bë shkëndija që çoi drejt pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912. Ajo e mbylli fjalën e saj me urimin “secili prej jush uroj të arrijë madhështi po aq të qëndrueshme dhe të fuqishme sa malet e Malësisë së Madhe”.

Ansambli Folklorik “Bashkimi Kombëtar” me artistët Vasel Shkreli me lahutë, Tomë Gjergji – këngëtar, Haxhi Zeneli – këngëtar, Sadik Gjokaj me fyell, Gjergj Dedvukaj me recitim përgatitën një performancë me disa rapsodi, melodi, këngë e poezi me instrumente dhe këngë tipike dhe tradicionale kushtuar kryengritjes së Malësisë. Festa vazhdoi deri në orët e vona nën argëtimin brilant të Malësori Prenkoçaj dhe Viki Camaj.

Lufta ndaj fesë përgjatë diktaturës në Shqipëri e mishëruar në sulmet ndaj Biblës, Kuranit, Ikonave dhe bazës spirituale fetare

March 28, 2026 by s p

Sokol Paja/

Komunistët në Shqipëri i sulmuan brutalisht besimet fetare, institucionet klerikale, klerikët dhe trashëgiminë fetare, tradicionale e kulturore duke e shpallur në kundërshtim me ideologjinë zyrtare marksiste-leniniste. Që me ardhjen në pushtet komunistët kërkonin me çdo mjet e çdo kusht një kontroll të plotë mbi mendjen dhe jetën e qytetarëve. Përmes kontrollit absolut do kishin dominim absolut. Për komunistët feja ishte veçse “opium për popullin”. Pas veprimeve fizike të përndjekjes, burgosjes e eleminimit të klerikëve e shkatërrimit të institucioneve fetare, shteti komunist zhvilloi një propagandë të ashpër ateiste ndaj fesë në Shqipëri duke shënuar kulmin më 1967 kur Shqipëria u shpall i vetmi vend ateist në botë. Pasi i zhduku nga faqja e dheut, shteti komunist përmes propagandës ateiste synonte ta zhdukte fenë eshe nga zemra e mendja e njerëzve. Feja u sulmua prej komunistëve për shkak të kundërshtisë ideologjike, përpjekjes për domimin e kontroll absolut në shoqëri, konsolidimit të pushtetit absolut, frika e ndikimit të jashtëm, ndërtimi i shoqërisë së proletariatit pa fe, krijimin e njeriut të ri komunist si krijesë që mishëronte tiparet e revolucionit marksist.

Në luftën ndaj fesë në Shqipëri, përveç të tjerash, një aspekt të rëndësishëm në propagandën ateiste komunistët orkestruan një goditje të përqëndruar ndaj librave të shenjtë siç janë Bibla dhe Kurnai dhe ikonat fetare që përbëjnë bazën e besimit. Libri më i rëndësishëm për besimin musliman, Kurani shënjestrohet nga shkrimi propagandistik ateist “Ç’është Kurani?” i gazetës “Mësuesi” në datën 21 prill 1967. Kurani quhet sipas ateistëve një kopjim i Biblës dhe se Kurani nuk kishte as lidhje kronologjike as logjikë. Sipas autorit qoftë edhe nga titujt e sureve (kapitujve) dhe vendosja e materialeve Kurani s’ka sens. Shkrimi ateist pa emer autori citon: “Kapitujt e Kuranit janë radhitur pa kurrëfarë sistemi e lidhje dhe është marrë parasysh kryesisht madhësia e tyre. Në shumë raste titujt e kapitujve, nuk kanë lidhje direkte me përmbajtjen dhe janë vënë rastësisht”. Kurani, sipas autorit anonim të shkrimit, ka përmbledhur në vete jo vetëm supersticionet dhe dogmat e arabëve paganë, por edhe të të krishterëve, të hebrejve, të magjistarëve, të budistëve; kështu ka mundur t’u përgjigjet, së paku pjesërisht, mendimeve të pasuesve të të gjithë feve. Kurani sipas këtij shkrimi propagandistik ateist në pikëpamjet shoqërore që predikon Kurani janë reaksionare ku në emër të Allahut ato konsakrojnë sistemin shfrytëzues.

Në Bibël sipas E. Jarosllavskij, në shkrimin “Bibla, për ata që besojnë dhe ata që nuk besojnë”, botuar në revistën “Ylli” të vitit 1961, zbulohen dhe mishërohen kontradiktat dhe absurditetet mbi botën. Bibla sipas komunistëve nuk është aspak libri më i vjetër, pasi ka edhe libra të tjerë që e tregojnë krijimin e botës dhe të njeriut në një mënyrë tjetër. Teoritë fetare sipas autorit ateist që gjenden në Bibel nuk janë të vërteta të vetme. Mitet biblike sipas autorit komunist janë trillim i një njeriu të egër, të paditur, injorant, i cili nuk ka mundur të mbeshtetej në sukseset e shkencës, nuk ka patur instrumentat astronomikë për të studjuar hapsirën qiellore.
Në librin e biblës sipas autorit ateist, gojëdhënat biblike kanë karanter antishkencor të origjinës së botës të tokës, bimeve, kafshëve e njeriut. Gojëdhënat biblike sipas autorit pasqyrojnë përfytyrimet naivë të njerëzve primitivë mbi botën që i rrethon. Bibla sipas autorit komunist justifikonte skllavërimin e njerëzve dhe shpall të përhershëm ndarjen në klasa shfrytëzonjës dhe të shfrytëzuar dhe e ligjëron ekzistencën e marrëdhënieve të sundimit, nënshtrimit si edhe pabarazinë shoqërore. Komunistët shpreheshin se “Feja e mbyt mendimin e lirë krijonjës, mendjen kureshtare duke kërkuar përulje dhe nënshtrim përpara perëndisë që nuk ekziston” por feja sipas autorit shkon edhe më tej duke penguar njerëzit që luftojnë për çlirimin e tyre, frenon zhvillimin dhe përparimin e shoqërisë. Sipas autorit komunist Jarosllavskij vetëm ideologjia marksiste-leniniste jep kuptimin shkencor të botës dhe na mëson si ta shpejgojmë botën por edhe si ta ndryshojmë botën në të mirë të gjithë njerëzimit.

Pano Çuka në shkrimin “Dërrasa të Pikturuara”, botuar në gazetën “Pararoja” të datës 21 gusht 1972 demaskon ikonat e besimit të krishtërë ku i zhvesh nga “shenjtëria” e tyre dhe i quan një mjet për pasurimin e tregtarëve dhe të priftërinjve e klerit. Futja e ikonës si element në besim sipas autorit ateist u bë me trillime nga më të ndryshme nga priftërinjtë për të sunduar më lehtë besimtarët duke shpikur mrekulli dhe duke ua veshur ikonave dhe duke i paraqitur para masës së besimtarëve si të shenjta. Shkrimi ateist citon: “Vraponi pra naivë në kishat e “shenjëta” dhe tek shërbëtorë të tyre të “shenjtë”, t’ju shpëtojnë me forcën e tyre çudibërëse. Dhe në të njëjtën kohë, dridhuni. Po thatë një fjalë, ikonat e “shenjëta” dhe etërit e “shenjtë” mund t’ju hedhin në zjarr dhe t’ju përvëlojnë” propagandonte ateizmi zyrtar i komunistëve.

Ateizmi i kohës i quan si një tmerr për besimtarët ikonat që gjenden në objektet fetare dhe se tek këto dërrasa të kalbuara binin pre naivët fetarë. Feja, traditat shqiptare që komunistët i quanin zakonet prapanike, sipas ateistëve, kanë qenë gjithmonë agresive në qëndrimet e tyre ndaj gruas. Sipas autorit “gruaja në shtëpi ajo i nënshtrohej burrit dhe, po të mos i qëndronte e përulur, e përzinte nga shtëpia, kishte të drejtë të merrte shumë gra”. Pozitës skllavëruese të gruas sipas komunistit Qemal Hoxha në shkrimin “Lumturinë tonë po e gjejmë tek partia dhe jo tek feja e zoti”, botuar në gazetën “Zëri i Popullit” të datës 31 Mars 1967, vetëm lufta ndaj fese e zakoneve prapanike, do i jepte fund. “Babai i Teqes Halimi gjatë luftës Nacional –Çlirimtare u hoq si asnjanës por pas çlirimit, duke u prekur nga reforma agrare, u hodh kundër pushtetit popullor. Ai grumbulloi rreth vetes njerëz të pakënaqur dhe në vendet që i quante të shenjëta kishte fshehur arme” deklaronte autori ateist. Sipas komunistit në shkrim, gjyqi i popullit i dha dënimin e merituar, pasi populli duke ecur në rrugën që i tregoi partia dhe jo feja, sipas autorit e kuptoi qartë që këto besime nuk janë tjetër veçse opium për të mashtruar e gënjyer njerëzit, propagandonin komunistët.