Mësuese Teuta Dautaj: “Ruajtja dhe zhvillimi i gjuhës amtare te fëmijët tanë është dhurata më e madhe që mund t’u bëjmë për të ardhmen e tyre”

Intervistoi: Sokol Paja

1. E nderuar mësuese Teuta cili është historiku i Shkollës Shqipe në Finlandë?

Në radhë të parë, ju falenderoj nga zemra për ftesën për intervistë! Mësimi i gjuhës shqipe në Finlandë zhvillohet kryesisht si pjesë e sistemit publik shkollor finlandez, ku komunat ofrojnë mësim të gjuhës amtare për nxënësit me origjinë të huaj. Sipas ligjit finlandez të arsimit, fëmijët e huaj kanë të drejtë të mësojnë gjuhën amtare (në këtë rast shqipen) brenda apo në lidhje me orarin shkollor, nëse ka numër të mjaftueshëm nxënësish në komunë. Përpjekjet e hershme dhe të vazhdueshme për organizimin e klasave, sigurimin e teksteve dhe bashkëpunimin me autoritetet arsimore (si Këshilli Kombëtar i Arsimit në Finlandë) janë udhëhequr nga mësues dhe vullnetarë të diasporës shqiptare, të cilët kanë punuar për ruajtjen e identitetit kombëtar. Mësimdhënia është mbështetur edhe me dërgimin e teksteve shkollore dhe plotësuese nga institucionet e arsimit nga trojet shqiptare për nxënësit shqiptarë në Finlandë. Regjistrimi i një fëmije në orët e gjuhës amtare shqipe në Finlandë është një proces i thjeshtë që bëhet përmes sistemit shkollor komunal. Kur fëmija fillon shkollën fillore për herë të parë, ky opsion ofrohet automatikisht gjatë regjistrimit të përgjithshëm.

Mësimi i gjuhës amtare shqipe në Finlandë zgjat 2 orë mësimore në javë, gjithsej 90 minuta. Pjesëmarrja në këto orë është plotësisht vullnetare. Megjithatë, sapo fëmija regjistrohet, pjesëmarrja në orë bëhet e detyrueshme dhe e rregullt si për çdo lëndë tjetër shkollore. Ndryshe nga komunat e tjera, në Helsinki regjistrimi vlen vetëm për një vit shkollor dhe duhet të bëhet përsëri çdo vit. Pasi klasat e shqipes kërkojnë një numër minimal nxënësish (zakonisht rreth 10 nxënës për Helsinkin), mësimi mund të mos mbahet në shkollën e përditshme të fëmijës. Nxënësit e disa shkollave shpesh mblidhen në një shkollë të caktuar qendrore të rajonit pas orarit të rregullt (zakonisht midis orës 13:00 dhe 17:00). Në Helsinki mësimi i gjuhës shqipe zhvillohet në tri shkolla: Pitäjänmäki, Keinutie dhe Puotila, kurse në Kirkkonummi në shkollën Joikirinne. Prindërit janë vetë përgjegjës për dërgimin dhe marrjen e fëmijës nga orët e gjuhës amtare, pasi shkollat nuk ofrojnë karta udhëtimi falas për këtë qëllim.

2. Çfarë kurrikule mësimore përdorni dhe cila është thirrja juaj për prindërit shqiptarë?

Kurrikula mësimore për gjuhën amtare shqipe në Helsinki bazohet plotësisht në Kurrikulën Kombëtare të Arsimit Bazë të Finlandës dhe përshtatet nga Drejtoria e Arsimit e Bashkisë së Helsinkit. Pasi ky mësim shërben si plotësues i arsimit të rregullt, synimi kryesor i kurrikulës është zhvillimi i dygjuhësisë, ruajtja e identitetit kulturor dhe rritja e vetëbesimit të nxënësit. Kurrikula është e ndarë në tri faza sipas moshës dhe klasës së nxënësit: faza fillestare, faza e mesme dhe cikli i lartë shkollor, nga klasa e parë në të nëntë. Kombinoj tekstet shkollore zyrtare të dërguara nga Ministritë e Arsimit të Shqipërisë dhe Kosovës me materiale digjitale të përshtatshme për fëmijët që rriten në një mjedis dygjuhësh.

Rrjeti i bibliotekave Helmet ofron një koleksion të pasur me qindra libra në gjuhën shqipe për fëmijë, të rinj dhe të rritur. Pjesa më e madhe e këtyre librave vjen përmes Bibliotekës Shumëgjuhëshe (Multilingual Library) me qendër në Pasila (Helsinki), e cila financon dhe siguron literaturë në mbi 100 gjuhë të botës. Gjithashtu Qendra e Botimeve për Diasporën me dhuroi këtë verë libra artistikë për fëmijë në kuadër te projektit “Biblioteka shqip në diasporë”. Prindërve shqiptarë në Finlandë do të doja t’u thoja, se ruajtja dhe zhvillimi i gjuhës amtare te fëmijët tanë është dhurata më e madhe që mund t’u bëjmë për të ardhmen e tyre. Sistemi arsimor finlandez na ofron një mundësi të jashtëzakonshme dhe falas: regjistrimin e fëmijëve në orët e gjuhës shqipe. Ky nuk është thjesht një mësim shtesë, por një urë lidhëse me identitetin, kulturën dhe familjen. Fëmijët që zotërojnë mirë gjuhën amtare e kanë shumë më të lehtë të mësojnë finlandishten dhe gjuhë të tjera të huaja, pasi dygjuhësia zhvillon intelektin dhe zgjeron horizontet e tyre.

3. Shkolla shqipe, a gjykoni se luan rolin e qendrës komunitare që bashkon, promovon dhe lidh më shumë shqiptarët?

Po, kjo është plotësisht e vërtetë. Shkolla shqipe në Finlandë nuk është vetëm një institucion arsimor, por shërben si pika kryesore e takimit dhe bashkimit për të gjithë komunitetin shqiptar. Në një shtet të largët dhe me kulturë tjetër si Finlanda, shkolla shqipe luan një rol unik social. Ajo bashkon prindërit dhe familjet. Ndërsa presin fëmijët që të përfundojnë orët e mësimit, prindërit njihen, bisedojnë dhe krijojnë lidhje të forta shoqërore me njëri-tjetrin. Këto takime kthehen në platforma ku familjet ndajnë këshilla për jetën në Finlandë, integrimin, punësimin dhe rritjen e fëmijëve në një mjedis dygjuhësh. Në të njëjtën klasë ulen fëmijë që prindërit i kanë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Presheva apo Mali i Zi.

Fëmijët e kuptojnë se, pavarësisht nga vijnë familjet e tyre, ata ndajnë të njëjtën gjuhë, të njëjtën kulturë dhe të njëjtat sfida si të rinj shqiptaro-finlandezë. Shkolla shqipe, shpesh në bashkëpunim me mësuesit dhe shoqatat lokale organizon manifestime për festat e Nëntorit (Pavarësinë) dhe 17 Shkurtin (Pavarësinë e Kosovës). Fëmijët recitojnë, këndojnë dhe vallëzojnë shqip, duke i bërë këto ngjarje pika ku mblidhet i gjithë komuniteti për të festuar së bashku. Shkolla shqipe thyen izolimin që mund të sjellë jeta në mërgim dhe krijon një “Shqipëri të vogël” brenda sistemit arsimor finlandez.

4. Si ka ndihmuar mësimi i gjuhës shqipe si formë e ruajtjes së identitetit kombëtar të shqiptarëve në Finlandë?

Mësimi i organizuar i gjuhës shqipe në Finlandë luan një rol kritik dhe të pazëvendësueshëm në ruajtjen dhe forcimin e identitetit kombëtar te brezi i dytë dhe i tretë i mërgatës. Në vitin 2026, komuniteti me origjinë shqiptare në Finlandë llogaritet të ketë arritur të paktën 19,600 persona. Për këtë arsye, ruajtja e identitetit përmes sistemit arsimor është kthyer në një prioritet për prindërit, mësuesit dhe shoqatat shqiptare. Shumë fëmijë të lindur në Finlandë flasin një shqipe bazike në shtëpi (gjuha e përditshme). Orët e mësimit plotësues në shkollat finlandeze e ngrenë gjuhën në nivel akademik. Fëmijët mësojnë shkrimin dhe leximin pa gabime të alfabetit shqip. Përvetësojnë rregullat e pasura të gramatikës dhe sintaksës. Pasurojnë fjalorin për të shprehur mendime komplekse e abstrakte, duke parandaluar asimilimin gjuhësor. Plan-programi mësimor nuk përmban vetëm gjuhë, por përfshin tema të zgjedhura mbi historinë dhe gjeografinë e trojeve shqiptare.

Nxënësit njihen me figurat tona kombëtare, si dhe me autorët kryesorë të letërsisë shqipe. Kjo gjë u jep fëmijëve frymën shqipe, duke i pajisur me njohuri që nuk mund t’i marrin në shkollat e rregullta finlandeze. Ruajtja e gjuhës u mundëson fëmijëve të bisedojnë lirshëm me gjyshërit dhe të afërmit gjatë pushimeve në Kosovë, Shqipëri apo Maqedoninë e Veriut. Atdheu pushon së qeni thjesht një destinacion turistik veror; ai kthehet në vendin e rrënjëve dhe të historisë së tyre personale. Orët e gjuhës shqipe bëhen bërthama ku organizohen festat kombëtare, si Festa e Flamurit (28 Nëntori) dhe Pavarësia e Kosovës (17 Shkurt). Nxënësit recitojnë, performojnë dhe ndajnë elemente të traditës para prindërve dhe komunitetit. Këto aktivitete publike rrisin vetëbesimin e fëmijëve dhe u tregojnë atyre se identiteti i tyre vlerësohet si nga prindërit, ashtu edhe nga shteti finlandez që e financon këtë mësim.

5. Si reagon shoqëria finlandeze, si pritet shkolla shqipe, si pritet mësimi shqip?

Në nivel institucional, Agjencia Kombëtare Finlandeze për Arsimin (Opetushallitus) e vlerëson mësimin shqip në mënyrë shumë pozitive dhe shkencore. Pedagogjia finlandeze bazohet në bindjen se një fëmijë që zhvillon gjuhën amtare shqipe, do ta ketë më të lehtë të mësojë finlandishten. Prandaj, shteti financon pjesën më të madhe të kostove të mësuesve shqiptarë. Shkollat finlandeze e shohin dygjuhësinë si një pasuri dhe burim strategjik, jo si një pengesë për integrimin. Ato bashkëpunojnë duke vënë në dispozicion klasat dhe mjetet teknologjike pas orarit të mësimit për grupet e gjuhës shqipe. Mësuesit finlandezë shpesh inkurajojnë prindërit e huaj që t’i regjistrojnë fëmijët në këto orë, sepse vërejnë se ata nxënës që ndjekin mësimin shqip kanë strukturë më të qartë mendore dhe ecin më mirë në lëndët e tjera.

Disa politikanë apo qytetarë (kryesisht të krahut konservator) argumentojnë se mësimi i gjuhës amtare nuk është një detyrim ligjor i prerë për komunat dhe se përgjegjësia e mësimit të shqipes duhet t’i mbetet vetëm familjes në shtëpi, për të kursyer taksat e komunës. Nga ana tjetër, organizatat e arsimit (si Shoqata Finlandeze e Mësuesve të Gjuhës SUKOL) dhe partitë liberale mbrojnë me ngulm këtë sistem. Ata theksojnë se heqja ose zëvendësimi i këtë mësimi rrezikon të krijojë përjashtimin e fëmijëve dhe cenon barazinë në arsim. Pritja brenda komunitetit shqiptar është gjithnjë e më shumë entuziaste dhe kërkuese. Prindërit e shohin këtë mundësi si një privilegj të madh të shtetit finlandez. Organizimi i shoqatave të mërgatës që mbështesin mësuesit ka bërë që shkolla shqipe të shihet nga finlandezët si një shembull i shkëlqyer i një komuniteti të organizuar që dëshiron të integrohet pa humbur identitetin e vet.

6. Cilat janë vështirësitë në mësimdhënie për fëmijët me dy gjuhësi dhe projektet e zhvillimit të shkollës shqipe?

Fëmijët dygjuhësh në diasporë shpesh e kanë gjuhën e vendit pritës (p.sh. finlandishten, gjermanishten) si gjuhë të parë akademike, ndërsa shqipen si gjuhë kryesisht shtëpiake. Kjo krijon disa barriera. Mësuesit përballen me grupe heterogjene, d.m.th. me nxënës të moshave të ndryshme në të njëjtin grup, si dhe me nxënës të së njëjtës moshë, por me nivele krejtësisht të ndryshme të shqipes — nga ata që flasin rrjedhshëm deri te ata që kuptojnë vetëm fjalë bazë. Ka raste kur nxënësi nuk di aspak shqip, p.sh. kur vetëm njëri nga prindërit është shqipfolës. Nxënësit priren të mendojnë në gjuhën e huaj dhe të përkthejnë fjalë për fjalë në shqip, ose të përdorin fjalë të huaja në mes të fjalisë shqip kur u mungon fjalori (interferenca e gjuhës më të fortë). Fëmijët mund të komunikojnë lehtësisht për tema të përditshme (ushqimi, familja), por e kanë të vështirë të shprehen për koncepte abstrakte, shkencore apo letrare në shqip. Shumë tekste që kanë ardhur gjatë viteve të mëparshme nga Shqipëria apo Kosova janë krijuar për fëmijë që jetojnë atje.

Për fëmijët në diasporë, ato shpesh janë shumë të vështira ose nuk pasqyrojnë realitetin e tyre dygjuhësh. Pasi përfundojnë shkollën e rregullt ditore, fëmijët duhet të ndjekin mësimin plotësues të shqipes pasdite, gjë që sjell lodhje dhe rënie të motivimit. Për të adresuar këto sfida, ministritë e arsimit të Shqipërisë dhe Kosovës, në bashkëpunim me shoqatat e mësuesve në diasporë, kanë ndërmarrë disa projekte afatgjata: Janë hartuar tekste të reja të dedikuara posaçërisht për diasporën “Gjuha Shqipe dhe Kultura Shqiptare” (Niveli I, II dhe III). Këto tekste bazohen në parimet e dygjuhësisë, duke përdorur më shumë ilustrime, metoda krahasuese dhe fjalor të përshtatur. Shqipëria dhe Kosova kanë nënshkruar marrëveshje për një kurrikulë të unifikuar të mësimit plotësues, duke mënjanuar ndasitë rajonale dhe dialektore në procesin mësimor. Këshilli Kombëtar i Shkollave Shqipe në Diasporë koordinon nismat e ndryshme, regjistron shkollat e reja dhe bën lidhjen mes komuniteteve të mësuesve në vende të ndryshme të botës (p.sh. Zvicër, Gjermani, Greqi, SHBA, si dhe në vendet nordike si Finlanda). Çdo vit organizohet Seminari Ndërkombëtar i Mësuesve të Diasporës. Mësuesit trajnohen mbi metodat moderne të mësimdhënies së gjuhës së dytë, përdorimin e psikologjisë te fëmijët dygjuhësh dhe integrimin e teknologjisë (e-learning). Zhvillimi i platformave online ku nxënësit mund të mësojnë përmes lojërave. Gjatë viteve të fundit po punohet për krijimin e aplikacioneve dhe librave digjitalë që e bëjnë mësimin e shqipes të aksesueshëm nga çdo pajisje e mençur.

7. Mësimi shqip, çfarë efekti ka pasur te fëmijët shqiptarë në rritjen e patriotizmit?

Mësimi plotësues i gjuhës shqipe në diasporë luan një rol parësor në formësimin e identitetit dhe rritjen e ndjenjës së patriotizmit te fëmijët shqiptarë. Ky proces nuk është thjesht një mësim gjuhësor, por një urë lidhëse kulturore dhe emocionale me vendin e origjinës. Fëmijët e diasporës shpesh rrethohen me flamuj apo simbole kombëtare në shtëpi, por përmes shkollës shqipe ata mësojnë historinë dhe kuptimin pas tyre (p.sh., kush ishte Skënderbeu, Ismail Qemali apo çfarë përfaqëson 28 Nëntori). Mësimi i historisë dhe gjeografisë së trojeve shqiptare u jep atyre një kontekst real mbi origjinën e prindërve të tyre, duke e kthyer krenarinë kombëtare nga një ndjenjë sipërfaqësore në një njohuri të bazuar në fakte.

Shkolla shqipe i ndihmon fëmijët të mos e shohin origjinën e tyre si pengesë për t’u integruar në vendin pritës, por si një pasuri. Kur fëmijët shohin se gjuha e tyre amtare organizohet në klasa shkollore dhe respektohet, ata zhvillojnë një vetëvlerësim më të lartë dhe ndihen krenarë që janë shqiptarë, duke shmangur asimilimin e plotë apo krizat e identitetit gjatë adoleshencës. Patriotizmi fillon nga familja. Mësimi i shqipes standarde u mundëson fëmijëve të komunikojnë pa bllokada gjuhësore me familjarët në vendlindje gjatë pushimeve verore. Pasi mësojnë për bukuritë natyrore, këngët dhe doket shqiptare, vizitat e tyre në Shqipëri, Kosovë apo Maqedoninë e Veriut nuk shihen më thjesht si një udhëtim turistik, por si një ribashkim me rrënjët e tyre. Klasat e gjuhës shqipe shërbejnë si një vendtakim ku fëmijët kuptojnë se nuk janë të vetmit që flasin këtë gjuhë jashtë shtëpisë. Duke festuar së bashku festat kombëtare, duke recituar poezi apo duke kënduar këngë shqipe, fëmijët krijojnë një ndjenjë të fortë grupi dhe përkatësie kolektive (solidariteti kombëtar). Patriotizmi lidhet me vlerat pozitive: mikpritjen, kulturën e pasur, muzikën, sukseset e sportistëve apo artistëve shqiptarë me famë botërore (si Dua Lipa, Rita Ora, apo futbollistët në kampionatet evropiane). Kjo e bën identitetin shqiptar të dëshirueshëm për t’u trashëguar. Pikërisht këto vlera përpiqem me mish e shpirt t’i përcjell te nxënësit e gjuhës shqipe në Helsinki dhe Kirkkonummi.

8. Kush është mësuese Teuta Dautaj?

Jam nënë e dy vajzave të mrekullueshme që më sjellin lumturi dhe gëzim. Të shtrenjtat e mia janë gjëja më e bukur që më ka ndodhur në jetën time. Jam bijë e dy prindërve të devotshëm. Fatkeqësisht, babai im iku nga kjo botë shumë i ri. Jam fëmija i parë në familjen tonë dhe pata fatin të merrja më shumë nga babai im sesa nga motra dhe dy vëllezërit e mi më të vegjël. Babai im luajti një rol shumë të madh në formimin e karakterit tim. Nëna ime është një luaneshë e vërtetë, e cila mbeti vetëm në moshën 42-vjeçe, na rriti, na edukoi dhe na shkolloi të katërtve me arsim të lartë. Jam profesore e gjuhës frënge për shkollat e mesme. Në Universitetin e Tiranës në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja në Departamentin e Gjuhës Frënge veç, Gjuhës dhe Letërsisë Frënge, kam studiuar edhe Gjuhë dhe Letërsi Shqipe: morfologji, sintaksë, histori e gjuhës shqipe dhe letërsi shqipe si edhe histori të Shqipërisë. Në Finlandë kam kualifikim pedagogjik për mësues, kam diplomë pasuniversitare në edukimin e mësuesve, jam mësuese e çertifikuar. Jam vazhdimisht e etur për t’u zhvilluar profesionalisht. Kam shumë vite përvojë pune si mësuese e gjuhës shqipe dhe e gjuhëve të huaja (frëngjisht, finlandisht, anglisht, greqisht), si mësuese e klasës përgatitore, në mësimdhënie ndaj nxënësve me nevoja të veçanta, në mjedis operativ shumëkulturor, në mësimdhënie në rrethana të jashtëzakonshme (Covid-mësim online me nxënësit e shkollës) dhe bashkë-mësimdhënie. Kam përvoja të mira në lidhje me edukimin përfshirës dhe kam një qëndrim pozitiv ndaj tij.

Në këtë moment jam mësuese e klasës përgatitore në Shkollën Gjithëpërfshirëse Pitäjänmäki (që prej v. 2022) dhe mësuese e gjuhës amtare shqipe në shkollat e Helsinkit (2018-2019, 2022-2027) dhe Kirkkonummit ( 2020-2023, 2026-2027). Më pëlqen mësimdhënia përgatitore sepse qëllimi i saj është tu mësojë nxënësve emigrantë gjuhën finlandeze si gjuhë të dytë. U mësoj gjithashtu edhe aftësi të tjera shkollore në mënyrë që ata të jenë sa më të përgatitur të kalojnë në arsimin bazë. Mësimdhënia ime përqendrohet në aftësitë gjuhësore funksionale. Unë përdor më shumë mësimdhënie gjuhësore komunikuese, d.m.th. dramatizim, vizatime, shpjegime në gjuhën e synuar. Mësimdhënia përqendrohet në të folurit. Nxënësi merr një sërë reagimesh se si e kupton dhe e përdor gjuhën, si shprehet, merr pjesë në diskutime të përbashkëta dhe si prodhon e interpreton tekste. Mbështes prejardhjen kulturore të nxënësit dhe rritjen si pjesëtar i dy kulturave. Synimi im është të zhvillohen dhe forcohen aftësitë gjuhësore të nxënësve. Cilësitë e mia më të rëndësishme janë profesionalizmi dhe aftësia për të përshtatur materialet e mia mësimore, metodat etj., me grupin përkatës ku jap mësim.

Të gjitha grupet e mia jane heterogjene, dmth te moshave dhe niveleve të ndryshme. Kam qenë pjesë e ekipit ndërkombëtar në Shkollën Fillore Keinutie dhe menaxhova me devotshmëri projektin Erasmus në vitin shkollor 2019-2020. Udhëtimi në Selanik, Greqi me nxënësit ishte një nder dhe një përvojë e shkëlqyer për mua. Jam e përkushtuar ndaj punës time. Mësimdhënia ime kombinon si kërkesën ashtu edhe inkurajimin. Unë ua bëj të qartë nxënësve të mi se të mësuarit e një gjuhe kërkon punë, por në të njëjtën kohë i mbështes dhe i motivoj ata të përparojnë. Përgatis vazhdimisht materiale të diferencuara për nxënësit e mi. Jam konsistente dhe e orientuar drejt qëllimeve, por edhe e ngrohtë dhe e afrueshme. Si anëtare e komunitetit të punës, jam e besueshme dhe bashkëpunuese. Gjithmonë kolegët mund të mbështeten tek unë.

Me pak fjalë jam mësuese kompetente, e përkushtuar dhe e orientuar drejt nxënësve. Vitin e kaluar pata nderin të vlerësohesha nga drejtoresha e shkollës për rezultate të shkëlqyera dhe ndërgjegje të lartë në punë. Nuk e kuptoj si fluturon koha në shkollë. Jam deri vonë në klasë, duke përgatitur materiale, duke bërë programin dhe duke shkëmbyer mesazhe me prindërit dhe kolegët. Shkolla është për mua shtëpia im e dytë. Pas pushimeve verore, mezi pres të shkoj në shkollë. Më mungon aroma e librave dhe zërat e lumtur të fëmijëve. Sa herë që flas për profesionet në klasë, kur them “mësues/mësuese”, buzëqesh dhe pastaj u them nxënësve: Nuk e konsideroj mësimdhënien një punë. Për mua kjo është kënaqësi dhe MISION. Kam dobësi për fëmijët. E shoh botën përmes syve të tyre. I dua pa masë. Më japin aq shumë dashuri dhe lumturi sa nuk ka mënyrë ta shpreh me fjalë. Kujdesem për ta si një nënë e vërtetë. Orët e gjuhës shqipe janë pasdite dhe fëmijët janë pak të lodhur. I shoh në sy, njësoj si vajzat e mia, dhe i pyes në fillim të orës së mësimit nëse kanë ngrënë dhe nëse kanë shishe uji me vete. Kur shoh një fëmijë të lodhur në bankë, e pyes se sa orë ka fjetur natën e kaluar. I mësoj si të kujdesen për veten, si të hanë ushqim të shëndetshëm, u flas për rreziqet e përdorimit të tepërt të telefonave, u tregoj për vlerat e vërteta të njeriut, ato vlera që nuk mund të blihen e as të shiten. U flas për Atdheun, për figurat tona të shquara, këndojmë himnin kombëtar dhe këngë patriotike.

Kam organizuar programe me rastin e festave. Në vitet 2018-2010 kam bashkëpunuar me Shoqatën Trojet për festat e nëntorit. Vitin e kaluar mblodha rreth 60 fëmijë dhe familjet e tyre në librarinë Sello në Espoo. Fëmijët recituan, kënduan, vallëzuan dhe na nderuan. Kemi pasur në program edhe pjesë me violinë 82018-2019), piano dhe çifteli (2025), të luajtura nga vetë fëmijët. Momenti më i bukur ishte kur të gjithë së bashku, në këmbë, të veshur kuq e zi, këndonim himnin kombëtar. Pashë lot në sytë e disa prindërve. Në të gjitha festat që kam organizuar, e mbyll programin me një valle popullore vlonjate. Ndoshta sepse jam me origjinë nga Vlora, ndoshta sepse më pëlqen shumë melodia e klarinetës… dhe sigurisht sepse më pëlqen t’i shoh të gjithë pjesëmarrësit në valle, të kapur për dore, si një grusht i vetëm.

Mësuese Blerina Kosta: “Gjuha shqipe është rrënja e tokës mëmë. Gjuha që u mësojmë fëmijëve është një dhuratë që ata e mbajnë me vete gjatë gjithë jetës”.

Intervistoi: Sokol Paja

1. E nderuar Blerina cili është historiku i Shkollës Shqipe në Wuppertal, Gjermani?

Shkolla Shqipe në Wuppertal ka një histori të bukur dhe të gjatë, e ndërtuar ndër vite falë përkushtimit të mësuesve, prindërve dhe komunitetit shqiptar.

Mësuesi që lidhet me fillimet dhe zhvillimin e mësimit të gjuhës shqipe në Wuppertal është Sami Thaçi, i cili rreth vitit 1987 filloi punën si mësues i gjuhës shqipe në Wuppertal. Me përkushtimin dhe dashurinë e tij ,ndihmoi në konsolidimin dhe zgjerimin e mësimit të gjuhës shqipe, duke e bërë Wuppertalin një nga qendrat e rëndësishme të arsimit shqip në këtë pjesë të Gjermanisë. Dua të përmend me shumë respekt mësuesen Kaltrina Shabani, e cila ka punuar si mësuese e gjuhës shqipe në Wuppertal. Ajo është një mësuese shumë e mirë, e përkushtuar dhe e dashur për nxënësit, dhe mbetet një pjesë e rëndësishme e këtij historiku. Sot ndihem e privilegjuar që këtë histori ta vazhdoj unë.

Për mua kjo nuk është thjesht një punë por është një përgjegjësi dhe një vazhdimësi e një tradite të bukur që është ndërtuar me shumë dashuri dhe përkushtim.

Këshilli i Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri” –

Një tjetër moment i rëndësishëm në historinë e arsimit shqip në Gjermani ishte krijimi i Këshillit të Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri”. Ky organizim luajti një rol të rëndësishëm në bashkëpunimin ndërmjet mësuesve shqiptarë dhe në forcimin e organizimit të mësimit të gjuhës shqipe edhe në Wuppertal. Përmes punës së përbashkët të mësuesve, prindërve dhe komunitetit, shkolla shqipe vazhdoi të zhvillohej dhe të bëhej një pjesë e rëndësishme e jetës së komunitetit shqiptar.

2. Çfarë kurrikule mësimore përdorni dhe cila është thirrja juaj për prindërit shqiptarë?

Mësimi i gjuhës shqipe në Nordrhein-Westfalen zhvillohet në kuadër të Herkunftssprachlicher Unterricht – HSU, pra mësimit në gjuhën e prejardhjes. Ai bazohet në planet mësimore të landit Nordrhein-Westfalen dhe synon zhvillimin e aftësive të nxënësve në gjuhën e tyre të prejardhjes, në të folur, në të shkruar, në lexim dhe në komunikim. Fëmijët nuk mësojnë vetëm gjuhën, por njihen edhe me letërsinë, historinë, kulturën dhe traditat shqiptare. Për prindërit do të kisha vetëm një thirrje : T’u krijojmë fëmijëve mundësinë ta njohin dhe ta duan gjuhën e amtare.

Sepse gjuha që u mësojmë fëmijëve është një dhuratë që ata e mbajnë me vete gjatë gjithë jetës.

3. Shkolla shqipe, a gjykoni se luan rolin e qendrës komunitare që bashkon, promovon dhe lidh më shumë shqiptarët?

Po, dhe mendoj se ky është një nga dimensionet më të bukura të shkollës shqipe. Shkolla bashkon fëmijët, prindërit dhe komunitetin. Kur një prind sjell fëmijën në shkollën shqipe, ai nuk sjell vetëm një nxënës në një orë mësimi, por bëhet pjesë e një komuniteti. Aktivitetet kulturore, festat, librat, recitimet, këngët, projektet dhe takimet mes familjeve krijojnë ura komunikimi. Fëmijët krijojnë miqësi dhe ndajnë një gjuhë, një kulturë dhe një pjesë të përbashkët të trashëgimisë së tyre. Prandaj unë e shoh shkollën shqipe si një urë që lidh gjeneratat: fëmijët me prindërit, familjet me komunitetin dhe komunitetin me kulturën shqiptare.

4. Si ka ndihmuar mësimi i gjuhës shqipe si formë e ruajtjes së identitetit kombëtar të shqiptarëve në Gjermani?

Fëmijët tanë rriten në Gjermani dhe është shumë e rëndësishme që ata të jenë pjesë aktive dhe e suksesshme e shoqërisë ku jetojnë. Në të njëjtën kohë, është po aq e rëndësishme që ata të dinë kush janë, nga vijnë dhe cila është gjuha e familjes së tyre.

Për mua, gjuha është një nga shtyllat kryesore të identitetit. Kur një fëmijë di të flasë, të lexojë dhe të shkruajë shqip, ai mund të komunikojë më thellë me gjyshërit, të lexojë libra në gjuhën e familjes dhe të njohë më mirë historinë dhe kulturën e tij. Shkolla shqipe u jep fëmijëve mundësinë të ruajnë rrënjët e tyre dhe t’i mbajnë ato gjallë në vendin ku jetojnë.

5. Si reagon shoqëria gjermane, si pritet shkolla shqipe, si pritet mësimi shqip?

E vlerësoj shumë pozitivisht faktin që në Gjermani ekziston kjo hapësirë institucionale për mësimin e gjuhëve të prejardhjes. Kjo tregon se shumëgjuhësia vlerësohet si një pasuri. Edhe në Nordrhein-Westfalen, HSU-ja synon ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës së prejardhjes, si dhe forcimin e kompetencave ndërkulturore dhe të shumëgjuhësisë. Nga përvoja ime, kur shkolla shqipe është e organizuar mirë, kur mësuesi punon me profesionalizëm dhe përkushtim dhe kur prindërit bashkëpunojnë me shkollën, ajo fiton respekt dhe vlerësim. Ne duam fëmijë të integruar, të arsimuar, shumëgjuhësh dhe krenarë për kulturën e tyre.

6. Cilat janë vështirësitë në mësimdhënie për fëmijët me dy gjuhësi dhe projektet e zhvillimit të shkollës shqipe?

Fëmijët dygjuhësh janë një pasuri, por mësimdhënia me ta ka edhe sfidat e veta. Fëmijët nuk kanë të gjithë të njëjtin nivel në gjuhën shqipe. Disa e flasin shumë mirë në familje, por kanë vështirësi në lexim dhe shkrim. Të tjerë lexojnë mirë, por kanë një fjalor më të kufizuar. Ka edhe fëmijë që e kuptojnë shqipen, por e kanë më të lehtë të përgjigjen në gjermanisht.

Prandaj mësuesi duhet të ketë durim, kreativitet, fleksibilitet dhe shumë dashuri për fëmijët.

Unë nuk dua që një fëmijë të hyjë në klasën time duke menduar: “Unë nuk di të flas shqip.” Dua të hyjë duke menduar: “Unë do ta mësoj gjuhën shqipe.” Dhe pikërisht këtu fillon puna jonë si mësues: ta bëjmë gjuhën shqipe të dashur, të afërt dhe të bukur për çdo fëmijë.

7. Mësimi shqip, çfarë efekti ka pasur te fëmijët shqiptarë në rritjen e patriotizmit?

Mendoj se ndikimi është i madh, por për mua patriotizmi fillon nga gjërat e thjeshta: ta duash gjuhën, të respektosh kulturën dhe të njohësh historinë tënde.

Kur një fëmijë mëson një poezi shqip, lexon një autor shqiptar apo mëson për historinë dhe kulturën tonë, ai krijon një lidhje emocionale me origjinën e familjes së tij. Unë dua një patriotizëm të bukur dhe pozitiv: një fëmijë që e do Shqipërinë dhe Kosovën, respekton rrënjët e veta dhe njëkohësisht respekton vendin dhe kulturën ku jeton. Ky është, për mua, patriotizmi në diasporë.

8. Kush është mësuese Blerina Kosta?

Jam mësuese dhe profesioniste e arsimit, me më shumë se 18 vite përvojë në fushën e arsimit në Shqipëri dhe këtu në Gjermani. Kam përfunduar studimet Universitare për Mësuese dhe më pas Masterin Shkencor në Tiranë për “Drejtim, Menaxhim dhe Politika në Arsim”. Formimi im akademik është njohur edhe në Gjermani. Në Tiranë kam punuar për shumë vite si mësuese dhe më pas mora detyrën detyrën Drejtore e shkollës (9-vjeçare) Mihal Grameno në Tiranë. Arsimi për mua nuk është thjesht një profesion,por është një pjesë shumë e rëndësishme e jetës sime. Në Gjermani prej tre vite e gjysëm punoj në sistemin arsimor gjerman, duke vazhduar të zhvilloj përvojën time profesionale dhe të kontribuoj në edukimin e fëmijëve. Jam e nderuar që kam mundësinë të jem mësuese e gjuhës shqipe në Wuppertal. Për mua, kjo është një nga format më të bukura të atdhedashurisë. Nuk mjafton vetëm të thuash se e do vendin tënd por duhet të bësh diçka që do të jetojë dhe të përcillet ndër breza. Për mua, sot, kjo do të thotë të ulem përballë fëmijeve në Wuppertal dhe t’ju them: “Ejani të mësojmë së bashkë gjuhën e bukur shqipe!” Sepse dua që Gjuha shqipe të mos mbetet vetëm një kujtim i prindërve, por të bëhet një pasuri e çmuar e fëmijëve tanë. Dhe kur shoh kaq shumë fëmijë në Wuppertal që mësojnë shqip, ndihem jo vetëm mësuese, por edhe pjesë e një historie që është shumë më e madhe. “Gjuha shqipe është Rrënja e tokës mëmë” – Mësuese e gjuhës shqipe, diasporë gjermani.

An Interview with Erjola Xheko, Member of the Executive Board of the Pan-Albanian Federation of America VATRA.

Interviewed by: Sokol Paja

1. Dear Erjola, my warmest congratulations on your appointment to the Executive Board of VATRA. What does it mean to you to become part of the leadership of the oldest patriotic organization of Albanians in the United States?

It is both a great honor and a profound privilege to serve and contribute to VATRA. VATRA is a living part of our national history—a patriotic and cultural institution that has kept the flame of love for the homeland burning brightly for 114 years. To be part of VATRA is an honor, but above all, it is a tremendous national responsibility. VATRA’s sacred national mission is to preserve and pass on to future generations the Albanian language, culture, history, traditions, and national identity within the Albanian-American diaspora.

Few institutions, if any, have contributed as profoundly to modern Albanian history as VATRA. As a member of the Executive Board, I feel this responsibility growing stronger every day through this patriotic and spiritual commitment. Our nation and our Albanian-American community need VATRA. We must all work together—as members of VATRA and alongside other patriotic organizations throughout America—to represent our community and our nation with dignity and strength.

Our patriotic commitment will ensure that VATRA remains a powerful and unifying voice for Albanians in the United States and a strong bridge connecting the Albanian diaspora with Albania, Kosovo, and the Albanian lands. The eyes of Albanians are, and will always be, on VATRA.

2. What do you consider VATRA’s most important contributions to preserving Albanian identity, language, culture, and history in America?

VATRA stands at the very heart of our national identity and history. Its glorious 114-year journey represents one of the most important chapters in the history of Albanians in America and in the broader struggle for the Albanian national cause throughout the Albanian lands. Generations of Albanian patriots, activists, intellectuals, and distinguished national figures—including Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi, Bahri Omari, Kristo Dako, and many others—helped transform VATRA into a spiritual, cultural, and diplomatic center devoted to the Albanian cause. The Pan-Albanian Federation of America VATRA has made an extraordinary contribution to preserving the Albanian language, national identity, culture, and traditions within the Albanian-American diaspora.

Through patriotic and cultural programs, community gatherings, public events, and through its historic newspaper, Dielli, VATRA has helped ensure that the Albanian voice is heard throughout America, that the Albanian national cause receives international attention, and that the Albanian nation is represented with dignity, respect, and appreciation. VATRA played a historic role in representing the interests of the Albanian state, including supporting diplomatic efforts in the West on behalf of the Albanian cause. It brought Albanian national values into American society and institutions and, above all, preserved our national heritage across the Atlantic. VATRA’s history is, ultimately, a history of service to the nation.

3. How do you assess VATRA’s patriotic work in recent years?

The Pan-Albanian Federation of America VATRA remains one of the strongest and most unifying Albanian cultural and spiritual institutions in the United States. Serving and contributing through VATRA is a national responsibility and, in many ways, a sacred duty. It is an investment in preserving and protecting our historical heritage, advancing the proud legacy of our predecessors, and ensuring that this history continues to inspire future generations.

I would like to express my heartfelt gratitude to Chairman Dr. Elmi Berisha for giving me the opportunity to serve and contribute as a member of the Executive Board of the Pan-Albanian Federation of America VATRA. I also want to recognize and appreciate his leadership of VATRA over the past six years. VATRA’s growing presence in Washington, as well as in Albania and Kosovo; its participation in Albanian-American community events; its leadership of cultural and patriotic activities; and its organization of cultural programs, book promotions, and receptions for distinguished delegations demonstrate the strength, vitality, and values of VATRA.

4. How do you view VATRA’s priorities for the years ahead?

VATRA’s priorities reflect the serious and far-reaching commitment of Chairman Dr. Elmi Berisha and the leadership team serving on the Executive Board and Council. These priorities demonstrate the need for an even stronger and more sustained patriotic commitment. Together, we must give our very best to serve VATRA and our community. The new Executive Board brings together professionals with diverse backgrounds, expertise, and experiences, but we are united by one common purpose: to serve VATRA, the Albanian-American community, and the national cause.

As a team, our work will focus on strengthening VATRA as an institution, bringing younger generations closer to the organization, strengthening its branches, and promoting greater unity and engagement throughout the Albanian-American community. Our foremost priority must always remain the support of Albanian-language schools and the preservation of the Albanian language, identity, culture, and traditions within the diaspora. The legacy of VATRA’s founders gives us both the inspiration and the determination to build an even stronger future.

5. What is your message to young Albanian-Americans who are being called upon to support VATRA as a “sacred national heritage”?

Young Albanian-Americans are one of the greatest assets and sources of hope for both VATRA and our nation. The involvement and support of young people and professionals are essential to ensuring the continuation of VATRA’s historic mission in service to the Albanian nation. My message to the younger generation is simple: Never forget where you come from and who you are.

Our language, our flag, our history, and our culture are among our greatest treasures. It is our responsibility to preserve them and pass them on to our children and to the generations that will follow. VATRA is a sacred national trust entrusted to us by the Albanian patriots who sacrificed everything for the nation. We have a duty to honor their sacrifice by carrying their mission forward.

The achievements of young Albanians who were born and educated in America, as well as those who have arrived from Albania and Kosovo in recent years, are a reflection of the strength, success, and pride of our nation. I call upon young Albanians throughout America to come closer to VATRA, to engage with our community, and to embrace the patriotic spirit that VATRA has carried for more than a century.

May God bless all those patriots who sacrifice, serve, and contribute to VATRA and to the Albanian nation.