Sokol Paja/

Një ndër personalitetet e rëndësishme të Federatës Vatra, gazetës Dielli, mërgatës shqiptare dhe letrave shqipe në diasporën e Amerikës përgjatë 30 viteve 1992-2022, është pa dyshim Anton Çefa. Poeti, mësuesi, studiuesi, kritiku letrar, eseisti, gjuhëtari e gazetari Çefa ishte Editor i gazetës Dielli nga tetori 1994 deri në dhjetor 2006. Cilësor në gazetari, kontributor i palodhur, vizionar në ide, i ndershëm në qëndrime e pikëpamje, i pathyeshëm në bindje, i saktë në përcaktime, gjenial në interpretime dhe largpamës në parashikime, Anton Çefa i dha gazetës Dielli një frymë të fortë patriotike e kritiko-letrare.

Në historinë e Vatrës e Diellit, Anton Çefa bën pjesë në plejadën e kontributorëve të palodhur, patriotë e punëtorë, fjalë pak, i mençur, i saktë, antikomunist, i urtë, besnik, i ditur, dinjitoz, i dinjitetshëm e shumë i apasionuar. Si editor i Diellit, radhitet ndër më kontributorët në histori duke lënë trashëgimi 19 vepra të botuara e dy në dorëshkrimin. Anton Çefa riktheu shkëlqimin e Diellit të Arshi Pipës duke i dhënë cilësi, formë e përmbajtje të re pasi mblodhi rreth vetes bashkëpunëtorë e studiues të zëshëm, krijues letrar e kërkues shkencor me dinjitet brenda dhe jashtë Amerikës, që i dhanë Diellit identitet të fortë mediatik e patriotik. Diti të ruajë mjeshtërisht ekuilibrat, integritetin dhe dinjitetin në kohët e vështira të Vatrës. Luftoi për cilësi dhe anatemoi bajraktarizmin e mediokritetin. Fisniku Anton Çefa lindi më 1935 në Shkodër dhe aktualisht jeton në Ridgewood, New Jersey.

Për Anton Çefën si editor e studiues, psikologjia kombëtare shqiptare ishte një pasuri e thellë shpirtërore, e trashëguar ndër shekuj dhe e mishëruar në idealin e lirisë, qëndresën, trimërinë, burrërinë, nderin, besën, mikpritjen, drejtësinë dhe respektin për njeriun. Anton Çefa në krijimet e tij e shihte kulturën shqiptare si një sistem të gjallë vlerash, ku gjuha, folklori, proverbat, Kanuni, traditat dhe personalitetet historike dëshmojnë karakterin dhe vazhdimësinë e kombit dhe identitetit shqiptar.

Krijimet e Anton Çefës si sprova letrare, historike e psikologjike kushtuar psikologjisë etnike, gjuhës, kritikës letrare dhe portreteve të personaliteteve tona kombëtare kanë një origjinalitet dhe seriozitet shkencor shumë të arrirë. Anton Çefa përgjatë veprimtarisë së tij publicistike u shqua për aftësi analizuese, interpretuese, krijuese e kritike të një niveli shumë të lartë.

Ndër veprat kryesore studimore e letrare të Anton Çefës përmendim: “Noli e Konica”, “Faik Konica: Për shpiritën e Vatrës jam responsible unë”, “Dritarja e një britme”, “Heshtja ka tingull guri”, “Fjalë në vargoj të muzgët”, “Flatrime me krahë të premë”, “Bardhësi me zbritje bore”, “Fjala shqipe si zjarri i shejtë”, “Tinguj e ngjyra Shqipërie”, “Atdheu”, “Në hullitë e fjalës artistike”, “Prej fjalës te fjala”, “Një sprovë e psikologjisë etnike të popullit tonë”, “Krijimtari e nivelit të lartë shkencor e artistik”, “Gjurmëve të vlerave të fjalës artistike”, “Libri i portreteve”, “Fjala shqipe si zjarri i shejtë” etj.

Anton Çefa vendosi në qendër të shkrimeve e studimeve të tij historinë, gjuhësinë, çështjen kombëtare shqiptare, luftën për liri, pavarësi dhe të drejtat e shqiptarëve në trojet etnike, krijoi në mënyrë në posaçme për Skenderbeun, Pjetër Bogdanin, At Gjergj Fishtën, Nënë Terezën, Eqrem Çabejn e figurat ikonike të Vatrës Nolin e Konicën. Përmes veprës letrare të Anton Çefës njihet dimensioni letrar e kulturor i ikonave kombëtare të Vatrës e Diellit që dominuan kulturalisht shekullin e kaluar.

Vepra e Anton Çefës është një shërbim thelbësor në fushën e kulturës, historisë dhe studimeve albanologjike duke u kthyer në një pikë reference për studiuesit e mërgatës së Amerikës dhe trojeve shqiptare. Për 12 vite Anton Çefa e shndërroi “Diellin” në një media të kujtesës, identitetit, kulturës, dashurisë për atdheun dhe krenari të të gjithë shqiptarëve të Amerikës. Vatra e Dielli do i jenë përjetë mirënjohës trashëgimisë së vyer e kontributit të çmuar kombëtar, patriotik e publicistik të Anton Çefës.

Sokol Paja/

Kryevepra studimore e Nelo Drizarit “Spoken and Written Albanian” është ndër kontributet më të vyera publicistike, shkencore, historike e gjuhësore që ish editori i “Diellit” ka lënë trashëgimi për shqiptarët e Amerikës dhe studiuesit e gjuhësisë e historisë kombëtare. Studimi në fjalë trajton përdorimin praktik të gjuhës shqipe, por edhe origjinën, lashtësinë dhe zhvillimin historik të shqipes, duke iu referuar studiuesve dhe albanologëve të huaj ku e paraqet gjuhën shqipe si një pasuri historike, kulturore dhe kombëtare.

Gazetari Nelo Drizari përfaqëson një ndër figurat më të shquara patriotike të mërgatës shqiptare të Amerikës në vitet 30 – 50-të. Gazetari i parë shqiptar i diplomuar për gazetari në Columbia University dhe profesor gazetarie dhe i gjuhës shqipe në këtë universitet, shkrimtar, studiues, gjuhëtar, piktor, romancier, poet, përkthyes e historian, Nelo Drizari ka lënë një trashëgimi të jashtëzakonshme publicistike, atdhetare e mediatike.

Plejada e artë kombëtare e shqiptarëve të Amerikës me Sotir Pecin, Fan Nolin, Faik Konicën, Bahri Omarin, Kostë Çekrezin, Refat Gurrazezin, Nelo Drizarin, Qerim Panaritin, Peter Priftin, Athanas Gegajn, Xhevat Kallajxhiun, Eduart Liçon e Arshi Pipën ka krijuar themelet e mendimit kritik, politik, eseistik, gjuhësor e historik të kombit shqiptar. Kolosët e shqiptarizmës me veprintarinë e tyre kombëtare e komunitare dhe me veprat e tyre letrare, historike, kulturore e gjuhësore themeluan ndërgjegjen morale të kombit dhe skalitën shpirtin shqiptar. Ndër ta, një kontributor i spikatur ishte dhe Nelo Drizari.

Libri i tij “Spoken and Written Albanian”shërben si një manual praktik për të mësuar shqipen e folur dhe të shkruar, veçanërisht për studentët, mësuesit, udhëtarët dhe shqiptarët e diasporës duke trajtuar imtësisht lashtësinë dhe zhvillimin e saj ndër shekuj. Gazetari Nelo Drizari mbështetet në librin e tij në studime filologjike, historike dhe arkeologjike për të paraqitur argumentet mbi lashtësinë e gjuhës shqipe. Libri i Profesor Drizarit e lidh gjuhën me vazhdimësinë historike dhe identitetin e shqiptarëve duke përmendur figura të mëdha të kulturës shqiptare, ndër të cilët Naim Frashëri, Gjergj Fishta, Faik Konica, Fan Noli, Aleksandër Xhuvani dhe Et’hem Haxhiademi etj.

Libri i Nelo Frizarit “Spoken and Written Albanian” paraqet dëshmi dhe qëndrime të studiuesve të huaj për gjuhën, historinë dhe prejardhjen e shqiptarëve si: J. G. von Hahn, Gustav Meyer, Norbert Jokl, Demetrio Camarda, Giuseppe Schiró, Holger Pedersen, J. D. Bourchier, John Cam Hobhouse, William Martin Leake, Richard Knolles, Mary Edith Durham, Joseph Swire, Jacques de Lavardin, Auguste Dozon, Louis Benloew, Antoine Meillet, George C. Marshall etj.

Ndër veprat kryesore të Nelo Drizarit përmendim: “Fjalor shqip – anglisht dhe anglisht – shqip”, “Four Seas to dreamland”, “Xhek London dhe ëndrra e pamundur”, “Kopshti piktoresk i magjepsjes”, “Skenderbeu” etj. Ndërsa trashëgimia publiçistike e tij është e pasqyruar jo vetëm në gazetat dhe revistat shqiptare të Amerikës si “Dielli”, “Përparimi”, “Studenti”, por edhe në gazetat e revistat amerikane si: “The New York Times”, “Boston Globe”, “Brooklyn Eagel Magazine”, “Current History Magazine” etj.

Nelo Drizari ishte editor i Diellit nga maji i vitit 1937, deri në dhjetor 1939, kryetar i degës së Vatrës në New York më 1928, themelues i seksionit shqip te “Zëri i Amerikës”, besnik i Mretit Zog, dishepull i Faik Konicës e bashkëpunëtor i Fan Nolit, kryetar i “Lidhja e Studentëve shqiptarë në Amerikë” e me mjaft kontribute të shquara kombëtare e komunitare.

Libri i Nelo Drizarit “Spoken and Written Albanian” për gjuhëtarët e historianët ka një vlerë të veçantë jo vetëm si kontribut intelektual e shkencor por edhe si dokument gjuhësor, historik dhe kombëtar i diasporës shqiptare në Amerikë.

Si editor i Diellit, Nelo Drizari dha një kontribut të madh publicistik e patriotik duke ngritur nivelin e gazetës Dielli, rritur dhe forcuar degët e Vatrës, kultivoi një gazetari si formë ndërgjegjësimi, edukimit kombëtar dhe të vërtetës historike, u fokusua te reportazhet e përkthimet, mbrojti çështjen shqiptare në opinionin amerikan dhe ndërkombëtar, promovoi e kultivoi interesin kombëtar e vlerat shqiptare dhe krijoi një lidhje shpirtërore mes kulturës shqiptare dhe asaj amerikane.

Veprimtaria e Nelo Drizarit është një shërbim i pastër profesional, kulturor e shpirtëror ndaj gjuhës, kulturës dhe çështjes kombëtare.

Sipas letërkëmbimeve e dëshmive të kohës Nelo Drizari u anëtarësua në Federatën “Vatra”, në qershor 1921. Deri në frymën e fundit u përpoq për Vatrën, Diellin e komunitetin shqiptar në Amerikë. Lindi në Drizar të Mallakastrës më 1902 dhe vdiq në Kaliforni të Shteteve të Bashkuara të Amerikës më 1978. Karriera, veprimtaria dhe trashëgimia e çmuar e Nelo Drizarit frymëzojnë përjetë e mot breza patriotësh, studiuesish, gazetarësh e shqiptarësh. Emri i tij është i përjetshëm në plejadën e artë të kombit tonë.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra” dhe gazeta “Dielli” shprehin ngushëllimet më të dhimbshme për ndarjen nga jeta të ish-editorit të gazetës “Dielli” Din Derti. Mbarë vatranët i gjenden pranë familjes e miqve në këto momente të vështira dhe luten që shpirti i patriotit Din Dertit të gjejë paqen e amshuar.

Atdhetari Din Derti ishte ndër aktivistët më të shquar të çështjes kombëtare në mërgatën e Amerikës në vitet 80-90-të. Din Derti shërbeu si editor në vitin 1990. Puna patriotike e intelektuale, veprimtaria dhe angazhimi në gazetën “Dielli” e Federatën Vatra kontribuoi thelbësisht në ndërkombëtarizimin e çështjes shqiptare dhe të drejtave të shqiptarëve në Kosovë e Shqipëri, ishte organizator e pjesëmarrës aktiv në organizimet dhe tubimet patriotike në Amerikë e më gjerë.

Din Derti ishte ndër themeluesit e Albanian-American Civic League, së bashku me figura të tjera të shquara të komunitetit shqiptaro-amerikan, pjesëmarrës në të gjitha lëvizjet, tubimet e ngjarjet patriotike të diasporës në Amerikë, duke lënë pas një trashëgimi atdhetare që meriton në çdo kohë respekt dhe vlerësim. Në vitin 2023, me rastin e 15-vjetorit të pavarësisë së Kosovës, Din Derti u nderua nga Këshilli i Qytetit të Nju Jorkut si një nga aktivistët e hershëm e kontributor të komunitetit shqiptaro-amerikan. Vepra e tij atdhetare do frymëzojë breza patriotësh në mërgatën e Amerikës.

“Vatra”, “Dielli”, komuniteti e kombi do t”i jenë përjetë mirënjohës.

Pranë familjes, miqve e kolegëve

Me nderim të veçantë

Kryetari i Vatrës

Dr. Elmi Berisha

Editori i Diellit

Dr. Sokol Paja

Kolec Ndoja – Kryetar i Këshillit

Elio Ahmetaj

Rafaela Prifti

Thanas Gjika

Mehmet Kadria

Sejdi Hysenaj

Prend Ndoja

Ben Pllumaj

Aleksander Kume

Ardian Ruçi

Mimoza Ferraj Kule

Arkelian Zyba

Endri Filipi

Rafael Floqi

Ylli Dosku

19 – Kryetarët e Degëve – Automatikisht anëtarë të Këshillit:

Mentor Maksutaj – Vatra Boston

Dr. Skënder Murtezani – Queens -NY

Julian Qefa – Michigan

Adriatik Spahiu – N. Florida – Jacksonville

Isuf Spahiu – Tampa Bay-Clearwater

Kolec Ndoja – South Florida

Anton Raja – Hudson Valley

Tony Sufaj – Toronto

Ilir Gjomarkaj – Hartford

Adem Malellari – New Jersey

Effi Qeleshi – Worcester

Monda Hamitaj – Vatra Ridgewood

Dr. Iris Halili – Vatra Miami

Drita Vushaj – Westchester-Putnam

Mirela Kanini – Vatra Chicago

Eduard Aranitasi – Vatra North Jersey

Dr. Paulin Marku – Vatra Long Island

Erjola Xheko – Vatra Utah

Edmond Drishti – Vatra Mëmëdheu – New Jersey

Emërime në organikë:

Rafaela Prifti – Drejtore e Fondit të Studentëve “Vatra Educational Fund”.

Nazim Salihu “Noli Tv”- Drejtori Marketingut dhe Eventeve.

Shënim: Degët e Vatrës të cilat kanë të përfshirë në Kryesinë e Federatës kryetarët e tyre, do i nënshtrohen zgjedhjeve të reja në ato degë.