Nju Jork, 17 tetor 2026/ Federata Panshqiptare e Amerikës — VATRA, institucion historik më shumë se njëshekullor në mbrojtje të lirisë, shtetësisë dhe interesave kombëtare shqiptare, ndjek me shqetësim tensionet politike dhe përplasjet e raportuara gjatë protestave në Shqipëri.

VATRA u bën thirrje institucioneve shtetërore, forcave politike, demonstruesve dhe të gjithë qytetarëve për qetësi, vetëpërmbajtje dhe respektimin e të drejtave e lirive kushtetuese.

Jeta, siguria dhe dinjiteti i çdo qytetari janë të panegociueshme. VATRA mbron të drejtën e protestës paqësore dhe të shprehjes së lirë, ndërsa dënon dhunën nga cilado palë, dëmtimin e njerëzve dhe të pronës, si dhe çdo përdorim të paligjshëm apo joproporcional të forcës.

VATRA mbështet thirrjen publike të Ambasadës së Shteteve të Bashkuara në Tiranë për protesta paqësore, vetëpërmbajtje dhe qetësi nga të gjitha palët. Demonstruesit duhet të ruajnë karakterin paqësor të tubimeve, ndërsa institucionet e rendit duhet të veprojnë me profesionalizëm, paanshmëri dhe proporcionalitet. Çdo pretendim i besueshëm për shkelje duhet të hetohet nga organet kompetente, mbi bazën e fakteve dhe pa presion politik.

VATRA u bën thirrje qeverisë, shumicës parlamentare dhe opozitës të tregojnë përgjegjësi politike e institucionale, të dëgjojnë shqetësimet e qytetarëve dhe të shmangin çdo veprim që mund të përshkallëzojë tensionet. Institucionet shtetërore duhet të ushtrojnë pa pengesa kompetencat e tyre kushtetuese dhe të garantojnë funksionimin normal të mekanizmave të kontrollit dhe balancimit të pushteteve.

Mandati i fituar përmes votës nuk e përjashton askënd nga detyrimi për të dhënë llogari. Sa më i madh pushteti, aq më e madhe përgjegjësia.

VATRA i bën thirrje Presidentit të Republikës dhe institucioneve kushtetuese të nxisin dialogun ndërmjet palëve, në respekt të kompetencave të tyre, për të gjetur një rrugëdalje paqësore, demokratike dhe kushtetuese nga tensionet aktuale.

Vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet studentëve dhe të rinjve, shqetësimet e të cilëve kërkojnë dëgjim të sinqertë dhe përgjigje konkrete.

Studentët e Shqipërisë nuk duhet të trashëgojnë mërgimin tonë, por lirinë dhe mundësitë për të cilat brezat tanë luftuan.

VATRA u bën thirrje gjithashtu aktorëve publikë dhe mediave të shmangin gjuhën nxitëse, etiketimet dhe përhapjen e informacioneve të paverifikuara.

Si institucion historik kombëtar, VATRA nuk mban anën e asnjë partie politike. Ajo qëndron në anën e qytetarit, Kushtetutës dhe Republikës, duke riafirmuar miqësinë historike dhe partneritetin strategjik ndërmjet popullit shqiptar dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Pushteti nuk është pronë e atij që qeveris. Ai është një përgjegjësi e përkohshme që buron nga sovraniteti i qytetarëve dhe kufizohet nga Kushtetuta.

Paqja kërkon drejtësi. Dialogu kërkon përgjegjësi. Demokracia kërkon sovranitetin real të qytetarit.

Zoti e bekoftë Shqipërinë!

FEDERATA PANSHQIPTARE E AMERIKËS — VATRA

PAN-ALBANIAN FEDERATION OF AMERICA — VATRA

STATEMENT ON PEACE, CONSTITUTIONAL ACCOUNTABILITY, AND DIALOGUE IN ALBANIA

New York, October 17, 2026

The Pan-Albanian Federation of America — VATRA, a historic institution with more than a century of dedication to the defense of Albanian freedom, statehood, and national interests, is following with deep concern the political tensions and reported confrontations during protests in Albania.

VATRA calls upon state institutions, political leaders, demonstrators, and all citizens to exercise calm, restraint, and respect for constitutional rights and freedoms.

The life, safety, and dignity of every citizen are non-negotiable. VATRA firmly upholds the right to peaceful protest and freedom of expression, while condemning violence from any side, harm to individuals and property, and any unlawful or disproportionate use of force.

VATRA supports the public appeal issued by the United States Embassy in Tirana calling for peaceful demonstrations, restraint, and calm on all sides. Demonstrators must preserve the peaceful nature of their gatherings, while law enforcement authorities must act with professionalism, impartiality, and proportionality. Any credible allegations of violations must be investigated by the competent authorities, based on evidence and free from political interference.

VATRA calls upon the government, the parliamentary majority, and the opposition to demonstrate political and institutional responsibility, listen to the concerns of citizens, and refrain from any actions that could further escalate tensions. State institutions must exercise their constitutional powers without obstruction and ensure the proper functioning of the mechanisms of checks and balances.

An electoral mandate does not exempt anyone from the obligation to be accountable. The greater the power, the greater the responsibility.

VATRA calls upon the President of the Republic and the constitutional institutions to encourage dialogue among all parties, within the scope of their respective constitutional powers, to identify a peaceful, democratic, and constitutional path toward resolving the current tensions.

Special attention must be given to students and young people, whose concerns deserve genuine consideration and concrete responses.

The students of Albania must not inherit our exile, but rather the freedom and opportunities for which our generations fought.

VATRA also calls upon public figures and the media to refrain from inflammatory rhetoric, divisive labeling, and the dissemination of unverified information.

As a historic national institution, VATRA does not take sides with any political party. It stands with the citizens, the Constitution, and the Republic, while reaffirming the historic friendship and strategic partnership between the Albanian people and the United States of America.

Political power is not the property of those who govern. It is a temporary responsibility derived from the sovereignty of the people and limited by the Constitution.

Peace requires justice. Dialogue requires accountability. Democracy requires the genuine sovereignty of the people.

God bless Albania!

PAN-ALBANIAN FEDERATION OF AMERICA — VATRA

Sokol Paja/

Zonja e nderuar Burbuqe Panda, mbesa e ish- editorit të Diellit Nelo Drizari, vizitoi Federatën Vatra. E shoqëruar nga djali i saj Klejvi Panda, Burbuqe Panda ka ardhur nga Tirana për të vizituar shtëpinë e shqiptarizmës në Amerikë. Ajo u prit nga editori i Dielli e studiuesit Idriz Lamaj e Zef Ujkaj. Zonja e nderuar Burbuqe Panda shpalosi kërkimet e saj mbi figurën e Nelo Drizarit dhe mori garanci prej editorit se do ti vihen në dispozicion të kërkimit të saj, shkrime të botuara nga Nelo Drizari në kohën kur ishte editor i Diellit. Studiuesi Lamaj i vuri në dispozicion materiale autentike, shënime e botime origjinale nga koleksioni personal mbi figurën e Nelo Drizarit. Pjesë e diskutimit ishte historia e Vatrës, Diellit, aspekte të jetës e veprës së Nelo Drizarit dhe jeta e vështirë e patriotëve vatranë që sakrifikuan gjithçka për çështjen kombëtare. Editori i dhuroi disa kopje të Diellit, ndërsa patriotja e nderuar Burbuqe Panda dhuroi 100 usd për Federatën Vatra.

E nderuar Presidente e Republikës së Kosovës,

Shkëlqesia Juaj, Prof. Dr. Justina Shiroka-Pula,

Në emër të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, të gazetës “Dielli” të shqiptaro-amerikanëve, si dhe në emrin tim dhe të familjes sime, kam nderin dhe kënaqësinë t’Ju përcjell urimet më të përzemërta me rastin e zgjedhjes Suaj në detyrën e lartë të Presidentes së Republikës së Kosovës.

Zgjedhja e një personaliteti të shquar të botës akademike në krye të shtetit përbën një moment me rëndësi të veçantë për Kosovën, Shqipërinë dhe shqiptarët kudo në botë. Ju vini në këtë detyrë të lartë shtetërore me një formim të spikatur akademik, me përvojë të gjatë në jetën universitare e publike, por mbi të gjitha me vlerat e dinjitetit, integritetit, përgjegjësisë dhe përkushtimit ndaj së mirës së përbashkët dhe qytetarëve të Republikës së Kosovës.

Zgjedhja Juaj është dëshmi e rëndësisë që Kosova i kushton institucioneve të saj, kulturës demokratike dhe përgjegjësisë shtetërore. Besojmë se përvoja dhe autoriteti Juaj akademik do t’i shërbejnë më tej forcimit të kulturës institucionale, dialogut, unitetit qytetar dhe përfaqësimit dinjitoz të Republikës së Kosovës në arenën ndërkombëtare.

VATRA vlerëson përpjekjet e të gjithë deputetëve të Kuvendit të Kosovës që morën pjesë në procesin e zgjedhjes së Presidentes, si dhe gatishmërinë për të arritur kompromisin institucional në funksion të Republikës së Kosovës, forcimit të institucioneve dhe interesit të qytetarëve.

E nderuar Presidente Prof. Dr. Justina Shiroka-Pula, si mike e veçantë e Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, dëshirojmë t’Ju sigurojmë se Federata do të jetë e gatshme të ofrojë çdo kapacitet dhe mundësi të saj institucionale në mbështetje të Institucionit të Presidentit të Republikës së Kosovës, në çdo nismë dhe përpjekje që i shërben interesit të qytetarëve, forcimit të shtetit dhe zhvillimit e konsolidimit të Republikës së Kosovës.

Në këtë detyrë të lartë shtetërore, Ju urojmë shëndet, urtësi, mbarësi dhe suksese në shërbim të Republikës së Kosovës dhe qytetarëve të saj.

Urime, Presidente e Republikës së Kosovës!

Urime Republikës së Kosovës dhe të gjithë qytetarëve të saj!

Me respekt dhe konsideratë të lartë,

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “VATRA”

Kryetari

Dr. Elmi Berisha

Arben Iliazi/

Faik Konica ishte një çudi e llojit të vet. Një talent i rrallë, një mendje universale dhe një filozof i botës së zjarrtë. Prapavija e tij mendore dhe imagjinative është kaq e pasur dhe e fuqishme, e pranishme në harkun e tri shekujve kolosë të njerëzimit, saqë e ka projektuar profilin e vet edhe në shekullin XXI që po jetojmë, duke ngërthyer vetëdijen e tendosur shqiptare të kombit. Njeriu tipik shqiptar, shkrimtari dhe mendimtari që i mjafton plotësisht vetvetes dhe nuk ka nevojë për mbishtresa dhe hamendësime, na del para syve si një fantazmë supreme, faustiane, që posedon sekrete të mëdha e të patjetërsueshme, jo vetëm të vdekjes por edhe të jetës. Konica është sa njeriu-histori, aq dhe historia-njeri. I ngritur në kult nga bashkëkohësit e vet letrarë, gjatë kohës së diktaturës komuniste u anatemua, sipas një koncepti ideologjizues të pashembullt.

Kronologjia bibliografike e Konicës nuk ka shumë rëndësi. Ka më shumë rëndësi stili i të menduarit të tij, përafrimi i kuptimeve, konotacioneve, ideve, rrënja dhe shkaku i tyre. Faik Konica, i shpallur si një “enciklopedi që ecën”, ishte një nga shqiptarët më të kulturuar të të gjitha kohërave, një mjeshtër i madh i shqipes së shkruar, “kalorës” i albanologjisë dhe i procesit konvergues të gjuhës kombëtare letrare shqipe, poliglot nga më të mëdhenjtë e Evropës, indoeuropianist, etimolog dhe etnopsikolog, që di historitë e fjalëve e termave. I dimensionuar jo vetëm në kulturën shqiptare, por edhe në atë frankofone dhe anglofone, ai diti të konstruktojë koncepte estetike dhe antropologjike, që nuk janë zbehur në substancën e tyre.

Konica i përkiste një racë dyshimtarësh paganë, i brujtur me njëlloj teozofie, por edhe me altruizëm, që e bën të dalë jashtë klasifikimeve të bashkëkohanikëve të tij. Ishte ithtar i filozofisë antiteologjike, antikonformiste, që vë në piedestal arsyen, si vlerën më të lartë, supreme, të njeriut. Konica di të dallojë jo aq sistemin filozofik, se sa përpjekjen e gjallë për të arritur pa pargjykime të vërtetat. Ai nuk i nënshtrohet monoteizmit të emrave të veçantë të kulturave, sepse lirinë e konsideronte më të rëndësishme se çdo gjë. Madje ai është i pari personalitet shqiptar i cili, përmes shumë mishërimeve, e quante të domosdoshme procesin e eksorcizmit kombëtar, të kritikës së pamëshirshme të të metave të shqiptarëve, që ata të përfaqësojnë një komb idealisht të përsosur.

Jo më kot ai shkruan se “Armiqtë e Shqipërisë janë shqiptarët, jo të tjerë” (Revista Albania, 25 mars 1897).

Konica është themelues i eseistikës antropologjike dhe një paraprijës i vërtetë i kritikës letrare. Mjafton të shohim vëzhgimet e Konicës për racën shqiptare, etnopsikologjinë, mendësitë, bestytnitë, demonologjinë, fetë e ndryshme, gjeopolitikën etj. Ai diti të perceptojë dhe konstruktojë koncepte estetike, që nuk janë zbehur në substancën e tyre. Po ashtu Konica është një kalorës i albanologjisë dhe i procesit konvergues të gjuhës letrare kombëtare shqipe.

Veprat më të rëndësishme të Faik Konicës në prozë, esé dhe publicistikë që kanë lënë gjurmë në letërsinë shqipe, janë:

Doktor Gjilpëra zbulon rrënjët e dramës së Mëmëdheut – Një nga veprat satirike dhe letrare më të njohura të tij.

Shqipëria si m’u duk – Ese dhe mbresa udhëtimi e vëzhgime mbi shoqërinë shqiptare.

Një ambasadë e Zulluve në Paris – Vepër satirike dhe letrare e botuar më 1922.

Martesa e Lejlës (Le mariage de Leila, 1911) – Krijim në prozë i botuar fillimisht në frëngjisht.

Romani “Doktor Gjilpëra” është padyshim një prozë e shkëlqyer, e papërsëritshme, një traktat eksorcizmi i jashtëzakonshëm për aventurizmin dhe vonesat e pashpjegueshme historike, ku ironizohet “zululandi shqiptar” i situatave burleske, i dhimbjes dhe i talljes me vetveten dhe hidhen tutje alibitë. Një vepër, si një antidramë absurdi, ku spikat ironia dhe humori i zi konician, por një performancë në bazë të vijave karmike.

Paradoksaliteti i Konicës, me mosbesim kundrejt çdo gjëje, i shpjegueshëm me paradokset e kohës që jetoi, si dhe me proceset e brendshme shpirtërore agnostike të tij, shpaloset edhe te vepra “Katër prralla nga Zululandi”. Konica botoi te Gazeta “Dielli”, në vitin 1922, vetëm pjesën e parë të quajtur “Një ambasadë e Zulluve në paris”, ku analizohet struktura e një bote alegorike indikuese. Proza eseistike “Shqipëria si mu duk”, një kryevepër e sintezës dhe ideve, një parodi asgjësuese ndaj regjimit mbretëror, u botua në vitin 1929 pa udhëtimit të tij në Shqipëri në vitin 1928.

Konica është një nga satirikët më të mëdhenj shqiptarë të të gjitha kohërave i cili, nga pozita sipërore e filozofit, guxon ta shohë botën me qësëndisje, jo se nuk i dhimbset por, përkundazi, i dhimbset pafundësisht.

Konica ishte një poliglot që zotëronte rreth 7 gjuhë dhe e shihte përkthimin si një mjet jetik për pasurimin, emancipimin dhe modernizimin e gjuhës shqipe.

Përkthimet e Faik Konicës përfshijnë kryesisht pjesë të zgjedhura nga letërsia dhe kultura botërore, të cilat ai i botoi kryesisht në revistën e tij “Albania”. Konica solli në shqip një sërë përrallash dhe tregimesh nga letërsia Lindore, duke shfrytëzuar njohuritë e tij të hershme të arabishtes dhe turkishtes. Ndër to shquhen disa përkthime që sot përfshihen në përmbledhjet e tij si “Katër përralla” (orientale-arabe), shpesh të botuara bashkë me novelën Doktor Gjilpëra. Konica përktheu gjithashtu fragmente dhe poezi nga autorë të mëdhenj francezë dhe gjermanë (si p.sh. Heinrich Heine), duke synuar të tregonte se gjuha shqipe ishte e aftë të përcillte ritmet dhe ndjeshmërinë e letërsisë moderne perëndimore.

Gjatë punës së tij kërkimore në arkivat e Londrës dhe Parisit, Konica përktheu në shqip (dhe anasjelltas) dokumente të vjetra historike, raporte diplomatike dhe dëshmi udhëtarësh të huaj mbi Shqipërinë. Ai shpesh përkthente pjesë të shkurtra nga filozofë dhe mendimtarë të ndryshëm evropianë për t’i përdorur si ilustrime në esetë e tij mbi stërvitjen morale dhe sociale të popullit shqiptar. Një pjesë e madhe e këtyre përkthimeve janë mbledhur rishtazi nga studiuesit dhe janë botuar në Vëllimin 1 të kolanës së veprave të tij të plota (si ato nga Botimet Dudaj ose shtëpi të tjera botuese), ku përfshihet krijimtaria letrare, kritika dhe përkthimet artistike.

See less

May be an image of text

Skulptori i shquar shqiptaro-amerikan Vasil Rakaj dhuroi 1 mijë dollarë për Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës “Vatra” e gazetën historike “Dielli”, duke dëshmuar edhe një herë lidhjen e tij të fortë me komunitetin shqiptar dhe me institucionet që kanë mbartur ndër dekada zërin, identitetin dhe kujtesën kombëtare të shqiptarëve në Amerikë.

Ky dhurim është më shumë se një kontribut financiar. Ai është një shprehje e qartë vlerësimi dhe respekti për Vatrën dhe Diellin, dy emra të lidhur pazgjidhshmërisht me historinë e shqiptarëve në Shtetet e Bashkuara.

Vasil Rakaj, përmes veprimtarisë së tij artistike dhe përkushtimit ndaj vlerave shqiptare, ka dhënë një kontribut të çmuar në pasurimin dhe promovimin e kulturës shqiptare në Amerikë. Dhurimi i tij për Vatrën dhe Diellin është një tjetër dëshmi e këtij përkushtimi dhe e vetëdijes se institucionet historike të komunitetit kanë nevojë për mbështetjen e njerëzve që besojnë në misionin dhe vazhdimësinë e tyre.

Vatra dhe Dielli e vlerësojnë këtë gjest fisnik. Çdo mbështetje për këto institucione është një investim në historinë, kulturën dhe të ardhmen e komunitetit shqiptaro-amerikan.