Rafael Floqi – Dielli

ALBTVUSA – një dritare atdhedashurie sot mbush 26-vjet

May 20, 2026 by s p

Nga Rafael Floqi/

Më 20 maj të vitit 2000, në qiellin e diasporës shqiptare në Amerikë u ndez një dritë e re: ALBTVUSA, Televizioni i Shqiptarëve të Amerikës. Ai nuk lindi si një biznes i zakonshëm, as si një aventurë mediatike e çastit. Lindi nga një nevojë shpirtërore, nga një boshllëk i ndjerë thellë në jetën e komunitetit shqiptar: nevoja për një zë, për një ekran, për një shtëpi të përbashkët ku shqiptarët e Amerikës të shihnin veten, gjuhën, kujtesën dhe ëndrrën e tyre kombëtare.

Sot, në 26-vjetorin e tij, ALBTVUSA nuk është thjesht një televizion. Është një kronikë e gjallë e diasporës shqiptare. Është një arkiv kujtese, një tribunë atdhetarie, një urë midis Amerikës dhe trojeve shqiptare. Është dëshmi se edhe larg atdheut, gjuha shqipe mund të tingëllojë bukur, krenare dhe e pacenuar; se flamuri kuqezi mund të valëvitet jo vetëm në festa, por edhe në ekran, në fjalë, në këngë, në histori, në lajme dhe në zemrat e njerëzve.

Për 26 vjet, ALBTVUSA ka qenë “Me ju, për ju”. Kjo moto nuk ka qenë vetëm një slogan. Ka qenë një betim. Betim ndaj komunitetit shqiptar në Amerikë. Betim ndaj gjuhës shqipe. Betim ndaj brezave që erdhën këtu me mallin e vendlindjes në sy dhe ndaj fëmijëve të tyre që lindën në Amerikë, por që duhet të mësojnë se rrënjët e tyre flasin shqip.

Në një botë ku globalizimi shpesh i sheshon identitetet dhe ku algoritmet e rrjeteve sociale e copëzojnë kujtesën, ALBTVUSA ka ruajtur një mision të qartë: të mos lejojë që shqiptari i Amerikës të humbasë zërin e vet. Ky televizion ka mbajtur gjallë atë fjalë të ëmbël që quhet “atdhe”, edhe kur atdheu është mijëra kilometra larg. Ka mbajtur gjallë atë pasuri që quhet “gjuhë shqipe”, edhe kur fëmijët tanë rriten mes anglishtes së shkollës, punës dhe jetës së përditshme.

ALBTVUSA ka qenë shkollë pa mure për gjuhën, kulturën dhe historinë shqiptare. Në programet e tij kanë gjetur vend lajmet, dokumentarët, debatet, muzika, arti, sporti, biznesi, fëmijët, të rinjtë, intelektualët, aktivistët dhe njerëzit e thjeshtë të komunitetit. Emisione si “ Nga jeta në komunitet“, “Malësia e Madhe pëllëmbë e Thesar”, Argument”, “Memo”, “S’ka Ndal”, “Kombi Ynë”, “Hitparada”, “Fjala e Specialistit”, “ALBTVUSA në bizneset shqiptare”, “Shqiponjat flasin shqip” “Thank you”,”Dëgjoni këngën time “ “Univers” e deri tek emisionet për fëmijë “Mes yjesh” dhe shumë të tjera nuk kanë qenë thjesht formate televizive. Ato kanë qenë dhoma të mëdha të një shtëpie shqiptare, ku secili ka pasur vendin dhe zërin e vet.

Në qendër të këtij rrugëtimi qëndron figura e z. Gani Vila, themeluesit dhe drejtuesit të ALBTVUSA-së, një njeri që e ka parë televizionin jo si pronë personale, por si shërbim ndaj komunitetit shqiptar. Me vizion, këmbëngulje dhe sakrificë, ai ndërtoi një institucion mediatik që sot është kthyer në pjesë të jetës së përditshme të diasporës shqiptare.

Kontributi i tij nuk mund të matet vetëm me vite pune apo me orë transmetimi. Ai matet me këmbënguljen për të mbajtur gjallë një media shqiptare në një treg të vështirë si ai amerikan; me besimin se shqiptarët e Amerikës kanë nevojë për një ekran ku të shohin veten; me vendosmërinë për të mos e lënë gjuhën shqipe të zbehet në brezat e rinj.

Në këtë rrugëtim, ALBTVUSA ka vazhduar një traditë të vjetër të diasporës shqiptare në Amerikë: traditën atdhetare të Vatrës dhe të gazetës “Dielli”. Ashtu si Vatra dikur mbrojti çështjen shqiptare me penë, me diplomaci dhe me sakrifica, ALBTVUSA e ka çuar më tej këtë trashëgimi në epokën e ekranit dhe të teknologjisë digjitale. Nëse “Dielli” ishte zëri i shqiptarëve të Amerikës në letër, ALBTVUSA është zëri i tyre në figurë, në tingull, në transmetim të drejtpërdrejtë, në kabllo, në internet, në YouTube, në rrjete sociale dhe në platformat moderne televizive.

Kjo është vazhdimësia më e bukur: nga pena te kamera, nga gazeta te ekrani, nga mbledhjet patriotike te transmetimet globale. Fryma mbetet e njëjtë: Shqipëria, Kosova, Çamëria, trojet shqiptare, diaspora, gjuha, kultura dhe dinjiteti kombëtar.

ALBTVUSA nuk ka matur suksesin vetëm me shifra, klikime apo audiencë. Ai e ka matur me ndikim. Me një fëmijë që dëgjon shqip në ekran. Me një familje që ndjek një lajm nga komuniteti. Me një artist që gjen hapësirë. Me një biznes shqiptar që promovohet. Me një veprimtari kombëtare që nuk humbet në harresë. Me një flamur që shfaqet në një ekran amerikan dhe u kujton të gjithëve se shqiptarët janë këtu, të gjallë, të organizuar, krenarë dhe kontribuues.

Në 26 vjet, ky televizion ka treguar se media komunitare nuk është luks. Është nevojë. Është kujtesë. Është mburojë ndaj asimilimit. Është urë midis brezave. Është mënyra se si gjyshi i flet nipit, se si nëna i mëson vajzës këngën shqipe, se si komuniteti ruan lidhjen me veten.

ALBTVUSA nuk ka qenë kurrë një televizion i ndërtuar mbi spektaklin e zbrazët apo sensacionin e momentit. Ai ka zgjedhur rrugën më të vështirë: rrugën e dinjitetit dhe të përgjegjësisë komunitare. Në një kohë kur mediat shpesh ndjekin klikimet dhe polemikat e çastit, ALBTVUSA ka vazhduar të mbrojë një model editorial që i jep përparësi komunitetit, kulturës dhe identitetit shqiptar.

Ky televizion ka kuptuar diçka shumë të rëndësishme: në diasporë lajmi nuk është vetëm informacion. Ai është mënyrë për të ruajtur përkatësinë.— është një mënyrë për të mos humbur lidhjen me rrënjët.

Sot ALBTVUSA transmeton jo vetëm në Miçigan, por edhe në platformat digjitale, në aplikacione, në Smart TV, në app telefon, në radio dhe në hapësirën globale ku jetojnë shqiptarët. Por sado të ndryshojë teknologjia, misioni mbetet po ai: t’i shërbejë shqiptarit, ta informojë, ta afrojë, ta mbajë të lidhur me gjuhën, me kulturën dhe me kombin.

Ky 26-vjetor është më shumë se një përvjetor mediatik. Është një moment mirënjohjeje për të gjithë ata që e ndërtuan këtë shtëpi televizive me punë, sakrifica, pasion dhe atdhedashuri: drejtues, gazetarë, redaktorë, kameramanë, montazhierë, bashkëpunëtorë, korrespondentë, artistë, intelektualë, biznesmenë dhe mbi të gjitha shikuesit besnikë.

ALBTVUSA është dëshmi se diaspora shqiptare nuk është vetëm kujtim i së shkuarës, por energji e së ardhmes. Ajo nuk është vetëm mall për vendlindjen, por forcë krijuese në Amerikë. Nuk është vetëm largim, por vazhdimësi. Nuk është vetëm emigrim, por mision kombëtar.

Por pas çdo vepre të madhe qëndron një familje që sakrifikon bashkë me të. Në rastin e ALBTVUSA-së, familja Vila ka qenë një shtyllë e këtij misioni. Bashkëshortja e tij, Valentina Vila, për vite me radhë ka kontribuar si redaktore dhe pjesë e pandashme e televizionit.

Vetë z. Gani Vila e ka përshkruar shpesh televizionin si një familje të madhe shqiptare, ku secili punon me zemër dhe jo thjesht për një rrogë. Dhe kjo frymë është reflektuar tek i gjithë stafi ndër vite. Emra si Rafael Floqi, që prej më shumë se dy dekadash ka shërbyer si drejtues emisionesh dhe një nga shtyllat kryesore editoriale të televizionit; Ilir Myftari, që për shumë vite ishte motori i prodhimit televiziv; montazhierët si Fation Bobrati , kameramanët, Rafael Hajdini , Kola Vasili, gazetarët Astrit Kalebaqi Jola Rexha, Lidia Bala dhe bashkëpunëtorët në Amerikë si Beqir Sina, Shqipëri, Kosovë e Malësi, kanë ndërtuar së bashku një institucion që sot gëzon respektin e komunitetit shqiptar.

Në këtë kuptim, ALBTVUSA ka vazhduar traditën historike të diasporës shqiptare në Amerikë, traditën e “Vatrës” dhe të gazetës “Dielli”. Ashtu si patriotët shqiptarë të fillimshekullit XX përdorën shtypin për të mbrojtur gjuhën, kombin dhe pavarësinë e Shqipërisë, ALBTVUSA ka përdorur ekranin për të mbrojtur identitetin shqiptar në shekullin XXI.

Ky është një vazhdim i natyrshëm i trashëgimisë atdhetare shqiptaro-amerikane: nga fjala e shkruar te fjala televizive; nga gazeta te transmetimi digjital; nga mbledhjet patriotike të dikurshme te platformat moderne globale ku sot ndiqet ALBTVUSA. Historia e TV nuk janë vetëm dokumentaret por është dhe një arkivë e plote 26 vjeçare ne rrugën e digjitalizimit.

Një nga arritjet më të mëdha të këtij televizioni ka qenë ruajtja e gjuhës shqipe tek brezat e rinj. Në një realitet ku fëmijët e diasporës rriten mes dy kulturave dhe dy gjuhëve, ALBTVUSA ka qenë një shkollë e heshtur e shqipes. Emisionet për fëmijë, programet kulturore, muzika dhe dokumentarët kanë ndihmuar që shqipja të mos mbetet vetëm gjuha e prindërve, por të bëhet pjesë e identitetit të brezave të rinj shqiptaro-amerikanë.

Pas 26 vitesh punë të pandërprerë, ALBTVUSA mbetet simbol i qëndresës kulturore,

patriotizmit dhe bashkimit shqiptar në Amerikë – një dëshmi se kur ideali

kombëtar shoqërohet me përkushtim dhe vizion, ai mund të krijojë vepra që i

rezistojnë kohës.

Nën drejtimin e Gani Vilës, ky medium është shndërruar në një institucion të

rëndësishëm të diasporës shqiptare. Tregues i një pune të përsosur mediatike,

përshpirtshmërie e qëllimi për të vërtetën, publikun e kombin, e ka kthyer këtë

televizion në një platformë të dashur, të besueshme, të jashtëzakonshme dhe të

pazëvendësueshme për komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Sot, ALBTVUSA përdor teknologji të avancuara për prodhimin dhe transmetim ta ndjekë në kohë reale. Ky modernizim teknik e ka kthyer ALBTVUSA në një nga mediat shqiptare më të sofistikuara të diasporës, ku profesionalizmi gazetaresk ndërthuret me standardet më të larta të prodhimit televiziv

Po aq i rëndësishëm ka qenë edhe roli i televizionit në promovimin e biznesit shqiptar, të artistëve, të aktiviteteve komunitare dhe të figurave të suksesit në diasporë. ALBTVUSA ka qenë gjithmonë pranë komunitetit — në gëzime dhe dhimbje, në festa kombëtare, në aktivitete kulturore, në kauza humanitare dhe në momentet më të rëndësishme të jetës shqiptare në Amerikë.

Në këtë 26-vjetor të ALBTVUSA-së, nuk festojmë thjesht përvjetorin e një televizioni. Festojmë një histori përkushtimi, një rrugëtim sakrifice dhe një mision atdhetar që prej më shumë se dy dekadash ka mbajtur gjallë frymën shqiptare në Amerikë. Festojmë një ekran që nuk u ndërtua mbi interesin, por mbi dashurinë për kombin, për gjuhën shqipe dhe për komunitetin shqiptar në diasporë.

Prandaj, në këtë 26-vjetor, ALBTVUSA mund të thotë me krenari: kemi qenë me ju, për ju; për gjuhën shqipe, për komunitetin, për kombin, për kujtesën dhe për brezat që vijnë.

26 vjet në shërbim të shqiptarëve.

26 vjet në shërbim të diasporës.

26 vjet si një dritë shqipe në Amerikë

Me ju për ju!

MEMORIALI I “VATRES” DREJTUAR PRESIDENTIT, WILSON DHE ‘ÇËSHTJA E ADRIATIKUT”

May 7, 2026 by s p

Nga Rafael Floqi/

Në përfundim të Luftës së Parë Botërore, rajoni i Adriatikut u shndërrua në një nga nyjet më të tensionuara të diplomacisë ndërkombëtare. Në qendër të kësaj përplasjeje qëndronte vizioni i Presidentit amerikan Woodrow Wilson, i cili u përball drejtpërdrejt me ambiciet territoriale të fuqive evropiane, sidomos të Italisë.

Në vitin 1915, përmes Traktati Të Londrës, Italia ishte joshur të hynte në luftë në krah të Antantës, duke iu premtuar territore të gjera në Adriatik. Këto përfshinin pjesë të bregdetit dalmat, qytetin e Fiumes (Rijeka), si dhe ndikim të konsiderueshëm mbi Shqipërinë.

Ky traktat përfaqësonte kulmin e diplomacisë së fshehtë: territore që u përkisnin popujve të tjerë negocioheshin pa praninë dhe vullnetin e tyre.

Wilson kundër diplomacisë së vjetër

Kur Woodrow Wilson mbërriti në Konferencën e Paqes se Parisit, ai solli një qasje krejt të re. Me 14 Pikat e tij, ai refuzoi hapur parimin e traktateve të fshehta dhe kërkoi që kufijtë të vendoseshin mbi bazën e vetëvendosjes së kombeve.

Në çështjen e Adriatikut, kjo përkthehej në:

refuzimin e pretendimeve italiane mbi territore me shumicë jo-italiane

mbështetjen për krijimin dhe stabilizimin e shteteve të reja si Jugosllavia

mbrojtjen e integritetit territorial të Shqipërisë

Wilson e konsideronte Adriatikun jo si “det italian”, por si një hapësirë ndërkombëtare ku duhej të respektohej balanca etnike dhe politike.

Konflikti me Italinë dhe kriza e Fiumes

Një nga përplasjet më të forta ndodhi për qytetin e Fiumes (sot Rijeka). Italia kërkonte aneksimin e tij, ndërsa Wilson kundërshtonte, duke argumentuar se popullsia nuk ishte kryesisht italiane.

Kriza arriti kulmin kur delegacioni italian u largua përkohësisht nga konferenca në shenjë proteste. Wilson reagoi duke iu drejtuar drejtpërdrejt opinionit publik italian, duke mbrojtur parimet e tij dhe duke refuzuar kompromiset që binin ndesh me vetëvendosjen.

Ky ishte një moment i rrallë në historinë diplomatike: një president amerikan që sfidonte publikisht një aleat evropian në emër të parimeve.

Në historinë e diplomacisë amerikane të fillimshekullit XX, marrëdhënia midis Charles R. Crane dhe Presidentit Woodrow Wilson përfaqëson një nga rastet më domethënëse kur idealet politike u përkthyen në veprim konkret ndërkombëtar. Kjo marrëdhënie pati jehonë të veçantë edhe për fatin e Shqipërisë, në një moment kur ekzistenca e saj si shtet ishte seriozisht e rrezikuar.

Konteksti historik: Shqipëria në rrezik zhdukjeje

Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Europa u gjend përballë një rikonfigurimi të madh territorial. Në Konferencën e Paqes në Paris fuqitë e mëdha diskutonin kufijtë e rinj, shpesh mbi baza interesash strategjike dhe jo domosdoshmërisht mbi parime etnike apo historike.

Shqipëria, e shpallur shtet më 1912, rrezikonte të copëtohej mes fqinjëve – Greqisë, Serbisë dhe Italisë – sipas traktateve të fshehta të kohës së luftës. Pikërisht në këtë moment kritik, ndërhyrja e Shteteve të Bashkuara dhe veçanërisht e Presidentit Wilson ndryshoi rrjedhën e historisë.

Wilson dhe doktrina e vetëvendosjes

Presidenti Woodrow Wilson hyri në Konferencën e Parisit me një vizion të ri për rendin botëror, të mishëruar në 14 Pikat e tij. Një nga shtyllat kryesore ishte parimi i vetëvendosjes së kombeve – ide që sfidonte drejtpërdrejt marrëveshjet e fshehta dhe planet për ndarje territoriale.

Wilson kundërshtoi hapur projektet për copëtimin e Shqipërisë, duke e konsideruar të papranueshme që një komb i vogël të zhdukej për interesa gjeopolitike.

Ky qëndrim ishte vendimtar për ruajtjen e integritetit territorial shqiptar në fazat kritike të negociatave.

Roli i Charles R. Crane: ndërmjetësi i ideve wilsoniane

Charles R. Crane ishte një figurë kyçe në rrethin e ngushtë të Wilsonit. Industrialist i pasur, por edhe intelektual me interes të thellë për popujt e Evropës Lindore dhe Lindjes së Mesme, Crane shërbeu si një ndërmjetës informal diplomatik.

Ai ishte bashkëdrejtues i Komisionit të famshëm King-Crane Commission, një mision hetimor i dërguar nga Wilson për të kuptuar dëshirat e popujve në territoret ish-osmane. Edhe pse ky komision u përqendrua kryesisht në Lindjen e Mesme, ai përfaqësonte një metodë të re: dëgjimin e popujve përpara vendimmarrjes.

Crane ishte gjithashtu një mbështetës i fortë i kombeve të vegjël dhe kishte simpati për aspiratat shqiptare. Ai kishte udhëtuar në Shqipëri në kohën e Kryengritjeve kundër Turqisë dhe ne Kryengritjen e Malësisë se Madhe. Patrioti Kristo Dako Christo Dako u kthye për një periudhë të shkurtër në Shqipëri në qershor të vitit 1911, pikërisht në kulmin e Kryengritjes Shqiptare të vitit 1911, së bashku me Charles Richard Crane nga Çikago. Atje ai u burgos për një kohë të shkurtër për shkak të veprimtarisë së tij nacionaliste. Ai u lirua falë ndërhyrjes së Crane-it, ndërsa përndjekësi i tij, Şhefkqet Turgut Pasha, u largua menjëherë nga autoritetet osmane. Charles Crane do të bëhej një nga lobuesit e paktë të çështjes shqiptare në atë kohë, duke ndikuar, sipas burimeve, mbi qeverinë amerikane për të ushtruar presion diplomatik në favor të Shqipërisë ndaj britanikëve gjatë Konferencës së Londrës të viteve 1912–1913. Dako ishte redaktor i gazetës Dielli dhe kryetar i Vatra në vitin 1913. Në vitin 1914 ai vizitoi për një kohë të shkurtër vendlindjen e tij në Shqipëri. Për shkak të mospajtimeve të mëvonshme me Fan Noli, ai u tërhoq pjesërisht nga veprimtaria në Vatra.

Në vitin 1918 ai iu bashkua “Partisë Politike Shqiptare”. Në vitin 1916 botoi në Southbridge, Massachusetts, gazetën jetëshkurtër me tetë numra “Biblioteka Zëri i Shqipërisë” (“Voice of Albania Library”). Më vonë Dako mori pjesë në Paris Peace Conference në vitin 1919. Ai u takua dy herë me presidentin e atëhershëm të Shteteve të Bashkuara, Woodrow Wilson. Bashkëshortja e tij, Sevasti Dako, i shkroi Wilson-it për t’i shpjeguar aspiratat kombëtare të shqiptarëve.

Përmes kontakteve dhe ndikimit të tij në qarqet amerikane, ai ndihmoi në formësimin e një qasjeje më të drejtë ndaj çështjeve të Ballkanit.

Shqipëria dhe ndërhyrja amerikane

Në Paris, delegacioni shqiptar përballej me një situatë të pafavorshme. Fuqitë evropiane ishin të prirura të respektonin marrëveshjet e mëparshme sekrete. Megjithatë, qëndrimi i Wilsonit – i mbështetur nga rrethi i tij, përfshirë Crane – krijoi një kundërpeshë të fuqishme. Refuzimi amerikan për të njohur traktatet e fshehta dhe insistimi mbi parimin e vetëvendosjes:

ndaloi legjitimimin e ndarjes së Shqipërisë

i dha kohë diplomacisë shqiptare të organizohej

vendosi një precedent moral në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Trashëgimia historike

Ndikimi i Woodrow Wilson dhe Charles R. Crane në çështjen shqiptare nuk ishte rezultat i një traktati të vetëm, por i një filozofie politike që sfidoi realpolitikën tradicionale evropiane.

Për shqiptarët, Wilson mbeti simbol i mbrojtjes së të drejtave kombëtare, ndërsa Crane përfaqëson atë figurë më pak të njohur, por thelbësore, që ndihmoi në përhapjen dhe zbatimin praktik të këtyre ideve. Historia e marrëdhënies midis Crane dhe Wilson tregon se diplomacia nuk është vetëm çështje marrëveshjesh, por edhe e ideve dhe e njerëzve që i mbrojnë ato. Në një epokë të dominuar nga interesat e fuqive të mëdha, ndërhyrja e tyre krijoi një hapësirë për drejtësi ndërkombëtare – një hapësirë në të cilën Shqipëria arriti të mbijetojë si shtet.

Shqipëria në ekuacionin e Adriatikut

Çështja e Adriatikut nuk mund të kuptohet pa Shqipërinë. Italia synonte të kishte një rol dominues në këtë vend, madje edhe protektorat të drejtpërdrejtë.

Qëndrimi i Woodrow Wilson ishte vendimtar:

ai kundërshtoi planet për ndarjen e Shqipërisë

refuzoi legjitimitetin e marrëveshjeve të fshehta që e parashikonin këtë ndarje

mbështeti ekzistencën e një shteti shqiptar të pavarur

Në këtë mënyrë, Shqipëria u bë pjesë e një beteje më të madhe: përplasjes midis realpolitikës evropiane dhe idealizmit wilsonian.

Adriatiku si provë e rendit të ri botëror

Për Wilsonin, Adriatiku ishte një test i vërtetë për rendin e ri ndërkombëtar që ai synonte të krijonte. Nëse fuqitë e mëdha do të vazhdonin të ndanin territore sipas interesave të tyre, atëherë parimet e tij do të dështonin.

Megjithëse jo të gjitha synimet e tij u realizuan plotësisht, ndikimi i tij ishte i thellë:

traktatet e fshehta humbën legjitimitetin moral

koncepti i vetëvendosjes u bë standard ndërkombëtar

shtetet e vogla fituan një mbrojtje politike të re

Ndërhyrja e domosdoshme e diasporës shqiptare

Roli i Woodrow Wilson në çështjen e Adriatikut ishte më shumë se një ndërhyrje diplomatike – ishte një përpjekje për të transformuar mënyrën se si funksiononte politika ndërkombëtare.

Në këtë përballje midis parimeve dhe interesave, Adriatiku u bë një skenë ku u vendos jo vetëm fati i territoreve, por edhe drejtimi i rendit botëror pas Luftës së Parë Botërore.

Për Shqipërinë, kjo ndërhyrje mbeti jetike: ajo e vendosi çështjen shqiptare brenda një kornize më të gjerë drejtësie ndërkombëtare, duke i dhënë mundësi të mbijetojë si shtet në një nga momentet më të rrezikshme të historisë së saj. Në këtë kohë është mjaft e rëndësishme të evidentohet roli i Vatra dhe i Fan Noli, si edhe analiza e tyre e hollësishme e gjeopolitikës dhe e interesave italiane pas Luftës së Parë Botërore.

Në memorialin e zbuluar prej meje në dokumentet arkivore italiane paraqitet qëndrimi i shqiptarëve në dy letra: njëra e Vatrës dhe tjetra e Christo Dako, të cilën do ta botojmë në një numër tjetër.

Në letrën shoqëruese, të firmosur nga sekretari i Vatrës, Leon Kristo, paraqitet situata, vendimi juridik dhe përmenden dy fakte kryesore :

Zotëri, Kam nderin t’ju informoj se në një takim të Vatrës (organizatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara), të mbajtur më 15 Mars 1918, pas shqyrtimit dhe diskutimit të kujdesshëm, dolëm me deklarata e bashkangjitur me titull: “ Deklarata e Vatrës në lidhje me një Protektorat të mundshëm Italian në Shqipëri “, që u miratua unanimisht. Gjithashtu u votua për të dërguar kopje të certifikuara siç duhet të kësaj deklarate Presidentit të Shteteve të Bashkuara, të Nderuarit Charles R. Crane, një mik i nderuar i Shqipërisë, dhe Kolonel E. M. House, i cili, siç e dimë, është seriozisht i shqetësuar me problemet ekonomike dhe politike që rrjedhin nga lufta.”

Ky memorial paraqet një nga dokumentet më të rëndësishme të mendimit politik shqiptar pas Luftës së Parë Botërore, ku shfaqet qartë shqetësimi patriotik për fatin e Shqipërisë dhe rrezikun që paraqiste një protektorat italian.

Autorët argumentojnë me largpamësi se një kontroll italian mbi Shqipërinë nuk do të sillte stabilitet, por do të krijonte konflikte të reja ndërkombëtare, rivalitete në Ballkan dhe tensione në Mesdhe. Ata e shohin “protektoratin” si një formë të maskuar aneksimi dhe paralajmërojnë se italianizimi gradual, kolonizimi ekonomik dhe kontrolli i Vlorës do të çonin në humbjen e pavarësisë shqiptare. Dokumenti denoncon gjithashtu politikën italiane gjatë Luftërave Ballkanike dhe traktatet sekrete për copëtimin e Shqipërisë, duke e paraqitur Italinë si një fuqi që kishte përdorur intrigën diplomatike për të dobësuar shtetin shqiptar.

Në të njëjtën kohë, memoriali dëshmon një nivel të jashtëzakonshëm intelektual dhe diplomatik të elitës patriotike shqiptare të lidhur me Vatra.

Argumentimi është i ndërtuar mbi analiza gjeopolitike, ekonomike dhe strategjike të marrëdhënieve ndërkombëtare, duke treguar një kuptim të thellë të rivaliteteve mes Italisë, Francës, Britanisë dhe shteteve ballkanike. Autorët nuk kufizohen vetëm në kundërshtimin e Italisë, por propozojnë një alternativë moderne dhe vizionare: mbështetjen amerikane si garanci për një Shqipëri të pavarur, demokratike dhe të zhvilluar sipas idealeve të lirisë dhe vetëqeverisjes. Besimi i tyre tek Woodrow Wilson dhe tek roli i Shteteve të Bashkuara tregon jo vetëm orientimin perëndimor të patriotëve shqiptarë, por edhe aftësinë e tyre për ta ngritur çështjen shqiptare në nivelin e diplomacisë ndërkombëtare

“MEMORIAL I FEDERATËS PANASHQIPTARE TË AMERIKËS “VATRA”

LETËR QARKORE ,

97 Compton St., Boston, Mass., 20 Mars 1918.

DEKLARATAT E “VATRËS” MBI NJË PROTEKTORAT TË MUNDSHËM ITALIAN MBI SHQIPËRINË ·

“Një protektorat italian do të ishte një burim fërkimesh midis Italisë dhe Austrisë nga njëra anë, dhe Italisë dhe Ballkanit nga ana tjetër. Mund të provokojë lehtësisht ndërlikime ndërkombëtare në të ardhmen e afërt dhe të mbjellë farat e një lufte tjetër botërore. Shpërbërja e Austrisë dhe eliminimi i saj nga arena ballkanike nuk do ta zgjidhte situatën, pasi në atë rast Serbia më e madhe, ose Bullgaria më e madhe, ose të dyja, me ndihmën e mundshme të Greqisë, do të zëvendësonin Monarkinë e Danubit.

Së fundmi, por jo më pak e rëndësishme, duhet të merret në konsideratë antagonizmi franko-italian në lidhje me Detin Mesdhe. Ky antagonizëm do të bëhej më i akut ditën që Italia, me protektoratin e saj mbi Shqipërinë dhe zotërimin e Vlorës, praktikisht dominonte Mesdheun qendror nga Vlora në Tripoli.

Përveç Francës, nuk është e sigurt, nëse Anglia do të ishte e kënaqur me një zgjidhje të tillë.

– II. Një protektorat italian mbi Shqipërinë do të ishte thjesht një emër tjetër për “aneksimin”. Depërtimi ekonomik do të ishte faza e parë, e ndjekur nga kolonizimi sistematik. Shqipëria është shpopulluar nga lufta, uria dhe sëmundjet; Italia, nga ana tjetër, në provincat e saj jugore, ka një popullsi të tepërt që mund të tundohet ta derdhet në Shqipëri në vend që ta lërë të shkrihet në “tenxheren e madhe të Amerikave”.

Nën një protektorat italian, është e pashmangshme që Shqipëria të italianizohet brenda pak dekadash. As nuk shohim se si mund të shmangen rreziqe të tilla me anë të “shifonëve” të rremë prej letre.

III. Italia nuk do të jetë e kënaqur me një protektorat mbi Shqipërinë. Ajo do të këmbëngulë në sovranitet dhe kontroll absolut të portit të Vlorës dhe të rrethinave të saj. Kjo është shumë e njohur për t’u provuar. Vetë italianët nuk e kanë mbajtur kurrë sekret.

Në fillim të luftës, Austria u ofroi atyre Vlorën si çmim të neutralitetit të tyre. Aleatët morën një angazhim në lidhje me Vlorën, me qëllim që të tërhiqnin Italinë në kauzën e tyre.

Për më tepër, një traktat sekret, i zbuluar nga Bolshevikët, tregon se Italia kishte rënë dakord për copëtimin e Shqipërisë nga shtetet fqinje ballkanike me kusht që ajo të mbante Vlorën, me një brendësi të gjerë dhe të sigurt.

Italia nuk do të jetë kurrë në gjendje ta shkatërrojë me të drejtë këtë provë thelbësore; dhe shqiptarët e dinë mirë se “protektorat italian” do të thotë “pushtim”.

IV. Në dritën e këtij traktati sekret, i gjithë qëndrimi i lig i Italisë ndaj shtetit të sapolindur shqiptar mund të konsiderohet si një seri sistematike intrigash që synojnë të provokojnë rënien e Shqipërisë së pavarur dhe të fitojnë një mundësi për të pushtuar Vlorën.

Gjatë Luftërave Ballkanike, Austria dhe Italia fillimisht ranë dakord ta ndanin Shqipërinë në dy sfera ndikimi: Shqipëria veriore nën Austrinë dhe Shqipëria jugore nën Italinë. Sipas kësaj marrëveshjeje, Austria do të detyronte zbrazjen e sferës së saj të ndikimit nga serbët dhe malazezët, ndërsa Italia mori përgjegjësinë për zbrazjen e seksionit që i ishte caktuar nga grekët.

Austria dërgoi dy ultimatume, të mbushura me ndërlikime ndërkombëtare, dhe i detyroi serbët dhe malazezët të zbraznin territorin e caktuar shtetit shqiptar nga Konferenca e Londrës. Por Italia i lejoi grekët të vazhdonin të pushtonin Shqipërinë jugore dhe ishte bashkëpunëtore në komedinë e përgjakshme të së ashtuquajturës Qeveri Autonome e Epirit të Veriut nën Z. Zografos, të vënë në skenë nga Greqia me ndihmën e ushtarëve dhe oficerëve grekë, me anë të pushkëve dhe municioneve. Rezultati ishte që Shqipëria u përmbyt me gjak nga banditët grekë, dhe rreth njëqind mijë refugjatë të varfër vdiqën fjalë për fjalë nga uria në ullishtat e Vlorës.

Të gjithë shqiptarët, me të drejtë ose pa të drejtë, e konsiderojnë Italinë përgjegjëse për këtë krim. Kulmi i paudhësisë u arrit kur Italia Ishte, siç dihet, kryengritja e popullit shqiptar kundër shtypjes turke që shkaktoi luftën e parë ballkanike; as shqiptarët nuk do t’u nënshtrohen sundimtarëve nga vende të tjera apo atyre që dëshirojnë t’i zotërojnë ata “nën forma të fshehta kontrolli”.

Një protektorat italian ose ndryshe do të nënkuptonte demonstrime të vazhdueshme lufte, dhe paqja e dëshiruar në Ballkan do të mbetej e pamundur.

Është e qartë se nëse Italisë ose ndonjë kombi tjetër do t’i jepej një protektorat, rivalët ambiciozë do të nxitonin të armatosnin dhe pajisnin, në shenjë proteste, malësorët shqiptarë, të cilët konsideroheshin nga Turqia, në periudhën e saj të shkëlqimit, si luftëtarët më të guximshëm që mund të komandonte.

– IX. Ne besojmë se është dëshira pothuajse unanime e shqiptarëve që, kur të rivendoset pavarësia e tyre, atyre t’u jepet ndihma dhe bashkëpunimi i ndonjë kombi të madh pa ambicie politike për t’i shërbyer dhe pa dëshirë për pushtim territorial.

Është e vështirë të imagjinohet se çdo komb evropian mund të çlirohet nga dyshimi për interesa egoiste. Shtetet e Bashkuara duket se janë i vetmi komb të cilin shqiptarët mund ta shikojnë me besim të plotë.

Nëse një Komisioner ose Komision Amerikan do të emërohej nga Shtetet e Bashkuara për të ndihmuar shqiptarët në formimin dhe qeverisjen e një shteti të suksesshëm, çdo shqiptar besnik do të deklaronte veten të kënaqur. Mijëra prej atyre që erdhën në Amerikë për të fituar lirinë që u është mohuar në atdheun e tyre do të ishin të etur të ktheheshin në vendin e tyre të lindjes dhe të bashkëpunonin në rehabilitimin e tij dhe në futjen e ideve amerikane të lirisë dhe zhvillimit politik dhe ekonomik.

Institucionet kulturore amerikane do të ishin një bekim për Shqipërinë, pasi kultura anglo-saksone i përshtatet më së miri shpirtit viril dhe puritan të racës shqiptare. Luginat pjellore të Shqipërisë nuk janë kultivuar kurrë me mjete dhe metoda bujqësore moderne, në përdorimin e të cilave udhëzimi i miqve dhe mësuesve amerikanë do të ishte më efektiv se ai i çdo kombi tjetër.

Mosinteresimi i Shteteve të Bashkuara do të ishte një siguri për të gjitha shtetet e Evropës se Shqipëria nuk do të ngatërrohej në makinacionet politike të Fuqive të tjera; dhe nuk do të shqetësonte paqen e Ballkanit, nën një qeveri të përshtatshme të vetën.

Kushte të tilla janë absolutisht të paarritshme nga një protektorat italian. Italia nuk është një shtet i zhvilluar mirë për sa i përket bujqësisë; Dihet mirë se para luftës së tanishme, Italia ishte e detyruar të importonte sasi të mëdha kapitali gjerman për të zhvilluar burimet e saj. Fushat, qytetet, qytezat dhe industritë e saj janë dëmtuar tashmë nga lufta dhe mund të vuajnë më tej. Prandaj, për shumë vite që do të vijnë, Italia do të ketë nevojë për të gjitha burimet e saj për rindërtimin dhe zhvillimin e saj të brendshëm, dhe nuk do të jetë në gjendje të kujdeset për nevojat urgjente të përparimit të Shqipërisë. Çdo hap që Italia ndërmerr për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë do të konsiderohej nga shqiptarët jo si një bekim, por si një hap drejt dominimit politik.

Një protektorat italian do ta linte prandaj Shqipërinë ekonomikisht të varfër, ndërsa me zhvillim të përshtatshëm dhe vetëmohues, pasuria e fushave, pyjeve dhe minierave të saj mund të kontribuonte menjëherë në lehtësimin e Evropës së shkatërruar dhe të vuajtur. Ne besojmë se sa më sipër përfaqëson mendimin e përgjithshëm të të gjithë shqiptarëve.

Në kuvendin e fundit të Federatës Shqiptare, korrikun e kaluar, një protestë e fuqishme kundër një protektorati italian u votua unanimisht dhe iu telegrafua Presidentit Wilson, Anglisë, Francës dhe Rusisë.

Federata Pan-Shqiptare Vatra (nënshkruar)

FAN S. NOLI, President.

Unë, i nënshkruari, Leon Christo, Sekretar i “Vatrës”, vërtetoj se kjo është një kopje autentike e procesverbalit të “Vatrës” dhe se votimi u krye nga “Vatra” në takimin e mbajtur në Boston, Massachusetts, më 15 mars 1918.

Në dëshmi të kësaj (vulë) (nënshkruar) LEON CHRISTO, Sekretar.

Historia befasuese e këngëve të Krishtlindjeve në SHBA

December 22, 2023 by s p

Përgatiti Rafael Floqi/

Mariah Carrey ” All I Want for Christmas Is You”

Një Krishtlindjes jo aq e gëzuar sa duhet

In a year when most musicians faced uncertainty, Mariah Carey secured a streaming deal. ‘Mariah Carey's Magical Christmas Special' premieres on Apple TV+ on Friday.

Në episodin tonë të fundit të udhëtimit tonë nëpër muzikën e viteve 1990, ne zhytemi thellë në këngën më të madhe të festave të tre dekadave të fundit dhe udhëtimin e gjatë të Mariah Carey drejt lumturisë.

Grunge. Klani Wu-Tang. Radiohead. “Wonderwall”. Muzika e viteve ’90 ishte sa emocionuese aq edhe e larmishme. Por çfarë thotë ajo për epokën – dhe pse ka ende rëndësi? Në shfaqjen tonë, 60 këngë që shpjegojnë vitet ’90, shkrimtari i muzikës Ringer dhe i mbijetuari i viteve ’90, Rob Harvilla, nis një kërkim për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve, një këngë në një kohë. Historia dhe trashëgimia e “All I Want for Christmas Is You” të Mariah Carey.

Eshte koha. Është koha që do të thotë se është dhjetor. Dhjetori i përket Mariah Carey. Cilat janë këngët e reja thelbësore të Krishtlindjeve të lëshuara gjatë jetës së Mariah Carey? “Krishtlindja e fundit” nga Wham. “Krishtlindja e mrekullueshme” nga Paul McCartney. “Krishtlindjet në Hollis” nga Run-DMC. “Përfundimi i Krishtlindjeve” nga Waitresses. (Ti e di.) Dhe “All I Want for Christmas Is You” nga Mariah Carey. Kjo është lista.

“All I Want for Christmas Is You” doli në vitin 1994 dhe tingëllon disa shekuj më i vjetër se kaq, në mënyrën më të mirë. Në momentin e goditjes – herën e parë që dëgjuat Mariah-n të nxirrte atë refren të parë – dukej klasik, dukej i përjetshëm, dukej sikur po luante në grazhd kur lindi Jezu Krishti.

Dhe është një këngë tepër e trishtuar. Unë nuk po përpiqem ta shkatërroj “All I Want for Christmas Is You” për ju. Krejt e kundërta. Unë jam duke u përpjekur për ta rritur atë. Po mundohem ta thelloj. Pyetja para nesh sot është se kush ishe ti në “All I Want for Christmas Is You”. Kam frikë se përgjigjja, siç tregon Mariah Carey historinë e saj tani, është se nuk keni qenë ju. Nuk kishte njeri. Ajo nuk kishte njeri, me të vërtetë që priste. Kjo këngë është një fantazi. Kjo këngë është aspiruese. Kjo këngë është një kujtesë se muzika pop – dhe ndoshta veçanërisht muzika pop me temën e Krishtlindjeve – mund të jetë po aq transportuese për këngëtarin (dhe kompozitorin) sa është për dëgjuesin. Gjithsesi, po përpiqem t’ju jap një kuptim, për mesin e viteve ’90, Mariah Carey, të asaj që fatet i lejuan dhe çfarë nuk i lejuan.

Si fillim – dhe kjo është e rëndësishme të mbahet mend – mesi i viteve ’90, Mariah Carey është e pasur dhe e famshme. Jo në mënyrë të paprecedent, por shumë afër. Ajo ka lindur dhe është rritur kryesisht në Long Island; albumi i saj debutues i vetëtitulluar doli në vitin 1990. Ajo ishte 21 vjeçe. Albumi i Mariah Carey, i cili kaloi 11 javë në vendin e parë në tabelën e albumeve Billboard, rezultoi katër nr. 1 per Singëll, në fund të fundit shiti 15 milionë kopje në mbarë botën dhe fitoi dy Grammy, duke përfshirë Artistin më të Mirë të Ri. Ajo ka fituar gjithsej pesë Grammy, Mariah Carey, deri më tani në karrierën e saj 30-vjeçare. Nëse ka ndonjë arsye për t’u ofenduar në emër të dikujt sepse ata kanë fituar vetëm pesë Grammy, tani është koha.

Mendoj për Mariah Carey-n si Eddie Van Halen të vokalistëve të pop-it të viteve ’90: kishte aftësi teknike mahnitëse, por e prirur në shërbim të këngëve po aq befasuese. Këngë pop. Edi kishte trokitur me gishta, kishte copëtuar; Mariah ka regjistrin e bilbilit dhe sigurisht ka melisma, që është kur një fjalë njërrokëshe e kthen në një fjalë 35 rrokëshe. Por në lartësitë e tyre përkatëse, këta dy njerëz nuk po shfaqeshin kurrë. Është ndryshimi midis marifeteve dhe grepave. Gjatë disa albumeve të saj të para të suksesshme, ju mund të dëgjoni Mariah duke e përmirësuar zanatin e saj, por në një mënyrë që ndihet e lehtë, e natyrshme dhe e kapshme. Secila prej atyre 35 rrokjeve tregon një histori. Çdo rrokje është e nevojshme. Kjo nuk është teknikë boshe. Çdo gjë është në vendin e duhur.

Në vitin 1993, Mariah Carey u martua me Tommy Mottola, kryetar dhe CEO i markës së saj diskografike, Sony Music. Tommy, me sa duket, nuk ishte i dashuri i ëndrrave në fjalë. Jo një martesë e lumtur. Për më shumë rreth kësaj teme ju referoj te autobiografia e saj, The Meaning of Mariah Carey, shkruar bashkë me Michaela Angela Davis dhe botuar në shtator 2020. Jo një libër i lumtur. Ishtë një burrë i zymtë. Ishte dikensian. Është sikur Oliver Twist të kishte një rreze prej pesë oktavash. Ishte koha më e keqe dhe më pas kur ajo u martua me Tommy Mottola.

Nëna e Mariah ishte një këngëtare e bardhë e operës me origjinë irlandeze, familja e së cilës e mohoi atë për martesën me babain e me ngjyrë të Mariah. Ata u divorcuan kur Mariah ishte e vogël dhe ajo luftoi, duke u rritur, me identitetin e saj dyracor. Ajo shkruan: “Takimet e mia të para me racizmin ishin si një puthje e parë në të kundërt”. Ajo duron një breshëri sharjesh racore nga shokët e saj të bardhë të klasës; ka një tjetër skenë agonike kur ajo ka frikë të kërcejë për gjyshen e saj, nënën e babait të saj, sepse nëse Mariah kërcen keq, kjo mund të provojë se ajo nuk është vajza e babait të saj, se ajo nuk është me të vërtetë e zezë.

Kështu që ajo vajzë e vogël bëhet e pasur dhe e famshme. Dhe ajo ka frikë, me të drejtë, se familja e saj tani e sheh atë kryesisht si një bankë. Në fakt, Mariah thotë tani që ajo u martua me Tommy Mottola-n një mashtrues, të tmerrshëm dhe të gjithëfuqishëm, jo aq për dashuri, por sepse ai mund ta mbronte nga familja e saj. Por ideja e Tommy-t për mbrojtjen ishte ta mbyllte atë. Është një romancë përrallore në kuptimin si Rapunzel. Të porsamartuarit e lumtur zotëronin një rezidencë shumë milionëshe në Bedford të Nju Jorkut, të cilën bashkëshorti i Mariah-s e shndërroi në një panoptikon luksoz: roje, kamera, telefona celularë në mënyrë që zëri i tij të mund ta ndiqte atë kudo.

Mariah i referohet kësaj shtëpie si Sing Sing, si në burg. Ajo ishte gjithmonë e vëzhguar dhe nuk lejohej kurrë të largohej vetë; ka një skenë shumë të trashë dhe gjithashtu thellësisht të trishtuar në libër ku Mariah është në studion e saj të bukur në shtëpi duke regjistruar me reperin Da Brat dhe ata sajojnë këtë skemë të përpunuar të tipit Ocean’s Eleven për të dalë fshehurazi jashtë, për t’u hedhur në një nga makinat e Mariah dhe për të shkuar për të marrë, patate të skuqura në një Burger King dhe të ktheheshin menjëherë. Kjo është e gjitha. Është përshtatur si një akt i paimagjinueshëm rebelimi, ashtu si shumë nga hitet e saj më të mëdha të hershme, tani janë përshtatur si pamje super të gëzuara dhe të pakujdesshme në një univers alternativ në të cilin Mariah Carey e vërtetë vetëm mund të ëndërronte të banonte. Ajo shkruan, “Kam krijuar vajzën argëtuese dhe të lirë në videot e mia, në mënyrë që të mund të shikoja një version të vetes si të gjallë, të jetoj si zëvendësuese përmes saj – vajza që pretendoja të isha, vajza që doja të isha unë.”

Albumi i katërt i Mariah Carey quhet Merry Christmas. Doli në vitin 1994, një vit pasi Mariah dhe Tommy u martuan. Janë 10 këngë, në origjinal. Me respekt, nuk kam shumë për të thënë për nëntë prej tyre. Ato janë të bukura. Ato janë përrallorw. Një shënim më i gjerë: Mariah shkruan shumë rreth asaj se si Tommy ishte dukshëm i pakëndshëm me identitetin e saj dyracor dhe e kishte bërë që Sony ta quante atë, në thelb, si një artiste e bardhë dhe një artiste “bashkëkohore e rritur”. Ndërsa Mariah natyrshëm dhe me zgjuarsi tërhiqej nga R&B më bashkëkohore dhe madje edhe nga hip-hop. Në vitin 1995 ajo do të bashkëpunonte me Old Dirty Bastard të Klanit Wu-Tang në remiksin jashtëzakonisht të suksesshëm “Fantasy”, dhe kjo gjithashtu portretizohet si një akt i paimagjinueshëm rebelimi. Tommy nuk e mori fare apelin: ODB ishte e zhurmshme dhe katastrofike dhe aspak ideja e një shefi të labelit të gardës së vjetër për një yll modern pop. Mariah pa se çfarë po ndodhte. Burri i saj jo.

Kryevepra e Carey është një vepër e pabesueshme e trukut filozofik. Krishtlindja është një kohë e teprimit e bazuar në materiale dhe dashuri, megjithatë kënga është e fokusuar ngushtë në vetëm një gjë: të jesh me një person specifik, p.sh., ty. Ajo hedh poshtë idenë e dashurisë në përgjithësi në favor të dashurisë në veçanti, duke sfiduar dhe përcaktuar njëkohësisht konventat e muzikës pop. Me pafundësisht me më shumë ekonomi shprehëse dhe tekste padyshim më tërheqëse, “All I Want for Christmas Is You” është një lloj dialektike hegeliane e dëshirës së Krishtlindjes, duke marrë nocionet kontradiktore të bollëkut dhe specifikën dhe duke i paketuar ato mjeshtërisht në një melodi qe ste hiqet nga mendja për të gjitha brezat.”

Historia befasuese e këngëve të Krishtlindjeve në SHBA

December 20, 2023 by s p

Përgatiti Rafael Floqi

“Jingle Bells”: Një këngë garash me kuaj dhe dehje (për Ditën e Falënderimeve)

Historia e pasigurt të këngës së parë që u transmetua nga hapësira

Mirë se vini në ditët e këngëve të Krishtlindjeve: një përpjekje për të zbuluar historinë e harruar të disa prej melodive festive më të paharrueshme. Nga data 14 deri më 25 dhjetor, ne do të trajtojmë një këngë laike dhe një këngë të shenjta çdo ditë.

“Jingle Bells”: Është kënga më e mrekullueshme e vitit (ndoshta). Ka këmbanat në bishta që kumbojnë, kuajt që vrapojnë nëpër borë, shpirtrat e ndritshëm dhe të qeshura të shumta. Melodia dhe teksti i saj janë sinonim i Krishtlindjes, për të mos përmendur zhurmën e këmbanave të saja, të cilat janë aq festive në këtë pikë sa të gjithë nga Eels deri tek Low i hedhin ato në reçelrat e tyre të Krishtlindjeve.

Ka vetëm një problem: “Jingle Bells” nuk e përmend fare fjalën Krishtlindje. Dhe sipas historisë me kuadrate të këngës dhe kompozitorit të saj, ajo është shkruar për Ditën e Falënderimeve. Si një këngë për të pirë. Dhe një këngë e shkollës së së dielës. Dhe një melodi gazmore për të gëzuar me zonjat. Shkruar në Massachusetts, dhe Savannah, Gjeorgjia. Nga një bostonian i cili humbi të gjitha paratë e tij në garën e arit në Kaliforni dhe që pasoi suksesin e “One Horse Open Sleigh”, siç njihej atëherë opusi i tij i madh, duke shkruar këngë luftarake për Konfederatën, edhe pse babai i tij dhe vëllai i tij ishin të dy abolacionist.

Natyrisht, jo e gjithë kjo mund të jetë e vërtetë, megjithëse pjesa e fundit është ndoshta më e besueshme. “Jingle Bells” i atribuohet James Lord Pierpont, i cili lindi në Boston në 1822 dhe u rrit në New England. Babai i tij ishte poet i nderuar ; xhaxhai i tij ishte financuesi John Pierpont Morgan, i njohur më mirë me inicialet e tij, J. P.

Pierpoint Jr ishte diçka si një i ri i pabindur, që iku për t’u bashkuar me një anije gjuetie balenash dhe ndoqi një sipërmarrje të ndryshme gjatë jetës së tij, shumica e të cilave ishin të pasuksesshme. “Jingle Bells” është arritja e tij më e madhe profesionale e padiskutueshme. Shoqëria Historike e Medfordit pretendon se në 1850, Pierpont kompozoi këngën “Jingle Bells” në Tavernën Simpson në Medford, Massachusetts. Savannah, për atë që ia vlen, pretendon gjithashtu pronësinë e këngës, dhe ishte me të vërtetë në Gjeorgji ku Pierpont e publikoi për herë të parë këngën në 1857 dhe, ku thuhet se u performua për herë të parë në një shërbim të shkollës së Dielës së Falënderimeve.

Por këtu, përsëri, ajo bëhet mjaft ngjitëse. Tekstet origjinale të “One Horse Open Sleigh” janë pak, mirë, të vrazhda. Strofa e dytë, për shembull:

Nja dy ditë më parë

Mendoja për udhëtim

Shpejt, zonjusha Fanny Bright

U ul në prehrin tim,

Kali ishte i dobët fare

Fatkeq dukej fati i tij

Rrëmbyeshëm në një pirg

U përplas bora na mbuloi

Plot borw dhe mwrzi pa hare

Shkoni pra sa të jeni i rinj,

Mirrni vajzat në njw sajë

Dhe këndojeni kët’ këngë ;

Zgjidhni një kalë të fort137 pullali

Nja dyzet qe shpejtësia e tij

Mbatheni, në një sajë të hapur

Dhe trokoni! Ku t’ju shpjerë ai.

“Shkoni pra sa të jeni të rinj!”

Është e vështirë të imagjinosh fëmijë me fytyrë të freskët duke e kënduar këtë për një shërbim Unitarian të Falenderimeve në vitet 1850.

Qesharake, por e vështirë. Ekzistojnë gjithashtu pretendime se “Jingle Bells” ishte një këngë popullore për t’u pirë në shekullin e 19-të dhe se të ftuarit në ahengje do të “tingëllonin” kubat e akullit në gotat e tyre ndërsa këndonin së bashku.

Ajo që është e sigurt për këngën është se momenti i saj i madh erdhi në vitin 1943, kur Bing Crosby dhe Motrat Andrews e regjistruan një version kaq të popullarizuar sa që luhet ende në Krishtlindje tani. Për më tepër, Barry Manilow e kanë kënduar atë. Si edhe Bart Simpson, megjithëse me tekste paksa të ndryshme.

Kështu që herën tjetër që të dëgjoni “Jingle Bells” në kishë, në një festë festash, ose në radio në një nga disa mijëra interpretimet e saj të njohura, ia vlen të kujtoni historinë e pasigurt të këngës, imperativin e saj të shpejtë dhe të furishëm, dhe si shkuan gjërat për James Lord Pierpont, i cili vdiq në moshën relativisht të madhe 71-vjeçare në Florida, shumë larg udhëtimeve me sajë me dëborë të rinisë së tij të pamend. Shtatë dekada pas vdekjes së tij, vepra për të cilën është më i njohur u bë kënga e parë që u transmetua nga hapësira. Ëndërroni, pra si ëndërrimtarë në rini.

A ndryshoi Amerika qëndrim ndaj Izraelit?

December 14, 2023 by s p

Biden thotë se Netanyahu duhet të ndryshojë qeverinë, Izraeli do të humbasë mbështetjen globale.

Analizë nga Rafael Floqi

Presidenti amerikan Joe Biden paralajmëroi Izraelin se po humbiste mbështetjen për luftën Izrael-Hamas dhe i bëri thirrje kryeministrit Benjamin Netanyahu të ndryshojë anëtarësimin e koalicionit të tij, i cili është kryesisht kundër krijimit të një shteti palestinez.

Në një shenjë të mëtejshme të shqetësimit në rritje të SHBA-së për shkallën e lartë të vdekshmërisë nga fushata ushtarake e Izraelit për të përzënë Hamasin nga Gaza, Biden tha në një takim për mbledhjen e fondeve për kandidimin e tij për rizgjedhjen e vitit 2024: “Ata [Izraeli] kanë filluar ta humbasin atë mbështetje” për Izraelin..

Përveç kësaj, Biden tha, “Unë mendoj se ai [Netanyahu] duhet të ndryshojë” qeverinë sepse “po ia bën shumë të vështirë lëvizjen”. Duke gëzuar mbështetjen e SHBA-së, duke shkatërruar Hamasin

Biden, i cili fluturoi në Izrael në tetor në fillim të luftës, si dhe administrata e tij, kanë qenë mbështetës të vendosur të përpjekjes së Izraelit për të shkatërruar Hamasin, duke ofruar ndihmë ushtarake dhe financiare.

Por, në një atmosferë gjeopolitike të mbështetjes së ulët demokratike për luftën e Gazës, spekulimet janë të larta se Biden do t’i kërkojë Izraelit të kufizojë aktivitetin e tij ndërsa vëmendja në Uashington përqendrohet në kandidimin për Shtëpinë e Bardhë në 2024.

Këshilltari i Sigurisë Kombëtare i SHBA-së, Jake Sullivan pritet të diskutojë këtë çështje kur të vizitojë Izraelin këtë javë dhe të takohet me Netanyahun dhe kabinetin e luftës.

“Tema se si ata po e shohin agjendën e kësaj lufte sigurisht që do të jetë në axhendën e takimeve të mia”, tha Sullivan gjatë një interviste publike në një ngjarje të Wall Street Journal të martën në mëngjes.

“Unë besoj gjithashtu se operacionet ushtarake me intensitet të lartë të llojit që kemi parë gjatë disa javëve të fundit nuk duhet të jetë që ju të shkoni nga kjo në asgjë,” tha Sullivan. Ai përshkroi një skenar në të cilin Izraeli mund të zhvendoset në një tjetër fazë të konfliktit, ku luftimet do të ishin më të përmbajtura. Izraeli mund të vazhdojë të “shkojë pas udhëheqjes së Hamasit” dhe “shënjestrave”, ose të vazhdojë “të ketë mjete në kutinë tuaj të veglave për të provuar dhe siguruar lirimin e pengjeve. Thjesht do të thotë që ju kaloni në një fazë të ndryshme nga lloji i operacioneve me intensitet të lartë që shohim sot,” tha Sullivan.

Zëdhënësi i IDF R.-Adm. Daniel Hagari tha se ushtria ka punuar ngushtë me homologët e tyre të sigurisë amerikane, pasi ai minimizoi raportet e tensionit midis SHBA dhe Izraelit në lidhje me afatin kohor. Sekretari i shtypit i Pentagonit, Pat Ryder foli gjithashtu për mbështetjen e ushtrisë amerikane për fushatën e IDF-së në Gaza.Ryder paralajmëroi, megjithatë, se mbrojtja e civilëve palestinezë ishte një “imperativ strategjik”. mbi mbështetjen ushtarake të SHBA-së për IDF-në. “Ne vazhdojmë të ofrojmë ndihmë ushtarake [IDF-së] derisa ata të heqin qafe Hamasin – por ju duhet të jeni të kujdesshëm, unë duhet të jem i kujdesshëm”, tha Biden. “E gjithë bota, opinioni publik, mund të ndryshojë brenda natës. Ju nuk mund ta lejoni këtë të ndodhë,” shtoi ai. Kundërshtarët e luftës Izrael-Hamas e kanë portretizuar atë si një fushatë kundër një populli palestinez të pambrojtur, në vend të një betejë kundër një grupi terrorist që më 7 tetor vrau mbi 1200 njerëz dhe sekuestroi disa 240 pengje.

Biden e ka parë shkatërrimin e Hamasit si një hap për të kundërshtuar një kërcënim ekzistencial kundër Izraelit. Në festën Hanukkah, ai përsëriti besimin e tij të kahershëm se pa Izraelin, “nuk do të kishte një hebre në botë që të ishte i sigurt.” Më herët të hënën, një grup i vogël protestuesish hebrenj brohoritën jashtë Shtëpisë së Bardhë: “Biden, Biden zgjedh një anë, armëpushim, jo gjenocid.” Hamasi ka pohuar se rreth 18,000 palestinezë janë vrarë si rezultat i dhunës së lidhur me luftën në Gaza, me Izraelin që shpjegon se 7,000 prej atyre viktimave ishin luftëtarë. Shumica e 2.3 milionë banorëve të Gazës janë zhvendosur për shkak të luftës dhe ndihma humanitare nuk ka qenë në gjendje të përmbushë nevojat e popullsisë. SHBA ka ndihmuar në ofrimin e ndihmës humanitare për palestinezët e pafajshëm në Gaza, tha Biden të hënën mbrëma. audiencës kryesisht hebreje dhe se ai po punonte “pamëshirshëm për kthimin e sigurt” të pengjeve të mbetura, pasi ndihmoi për të siguruar lirimin e 110 prej atyre që ishin marrë. “Ne nuk do të ndalemi derisa t’i kthejmë të gjithë në shtëpi,” tha ai. “Unë personalisht kam kaluar orë të panumërta me katarianët dhe egjiptianët për të siguruar lirinë e pengjeve dhe për të siguruar rrjedhjen e ndihmave,” tha ai.

Zyra e Shtypit e Qeverisë së Izraelit njoftoi të martën vonë mbrëma se 19 nga 135 personat që mbahen ende në robëri në Gaza janë shpallur të vdekur në mungesë, duke përfshirë një shtetas Tanzanian. Tanzania ka thënë se dy nga qytetarët e saj, të dy studentë bujqësi, kishin qenë mes pengjeve; njëri u konfirmua i vdekur muajin e kaluar. Biden vuri në dukje se po ndodhin një sërë gjërash që janë shumë të vështira. “Ne do të vazhdojmë të udhëheqim botën në ndihmën humanitare [për Gazën]. Ne duhet të mbrojmë jetët civile,” theksoi ai.

“Më lejoni të jem i qartë. Hamas duke përdorur përdhunimin, dhunën seksuale, terrorizmin dhe torturimin e grave dhe vajzave izraelite është e tmerrshme dhe e pafalshme… Pashë disa nga fotografitë.

“Është përtej të kuptuarit”, tha ai, duke theksuar se: “Ne të gjithë duhet ta dënojmë një brutalitet të tillë pa ekuivokim, pa përjashtim”.

Biden foli edhe për mosmarrëveshjet e tij politike me Netanyahun, duke kujtuar se si 51 vjet më parë, ai kishte shkruar në një foto të të dyve, “Bibi të dua, por nuk jam dakord me një gjë të mallkuar që thua”. Situata nuk ka ndryshuar, tha ai, duke shpjeguar, “Është e njëjta gjë edhe sot. Të dua por…”

Ai sqaroi: “Unë nuk kam bërë asgjë për këtë, kam pasur mosmarrëveshjet e mia me disa zyrtarë izraelitë”.

SHBA-ja dhe Izraeli kanë qenë gjithnjë e më shumë publikisht në mosmarrëveshje rreth planeve për enklavën sapo të përfundojë lufta, me SHBA-të që po shtyjnë për krijimin e një shteti palestinez dhe shumica e anëtarëve të qeverisë izraelite e kundërshtojnë këtë. Izraeli ka insistuar gjithashtu se duhet të mbajë kontrollin ushtarak të Gazës pas luftës.

“Pas sakrificës së madhe të civilëve dhe ushtarëve tanë, nuk do të lejoj hyrjen në Gaza të atyre që edukojnë për terrorizmin, mbështesin terrorizmin dhe financojnë terrorizmin”

Në fund të fundit, Izraeli “nuk mund t’i thotë jo” një shteti palestinez, tha Biden në ngjarjen e financimit të së martës. Duke ecur përpara, “ne kemi një mundësi për të filluar të bashkojmë rajonin… dhe ata ende duan ta bëjnë këtë. Por ne duhet të sigurohemi që Bibi të kuptojë se ai duhet të bëjë disa lëvizje për të forcuar… Nuk mund të thuash asnjë shtet palestinez… Kjo do të jetë pjesa e vështirë.”

Në eventin e Wall Street Journal, Sullivan tha: “Ne kemi qenë të qartë se besojmë se ripushtimi i Gazës është një ide e keqe. Kjo nuk duhet të ndodhë dhe qeveria izraelite e kupton gjithashtu këtë.” Ai shtoi: “Duhet të ketë një marrëveshje të përkohshme sigurie” ndërsa përpjekjet vazhdojnë për një zgjidhje politike afatgjatë për Gazën dhe Bregun Perëndimor. Sullivan shtoi se këto dy rajone duhet të lidhen nën një Autoritet Palestinez të rinovuar dhe të rigjallëruar. Është e vështirë të imagjinohet një Autoritet Palestinez i rinovuar që mund të ketë besimin e popullit palestinez, tha ai. Megjithatë, “ajo që mund të jetë e vështirë të parashikohet sot, mund të bëhet realitet nesër,” shpjegoi ai. Netanyahu kundërshtoi planet e SHBA për të vendosur një PA të reformuar në Gaza pasi të përfundojë fushata ushtarake e Izraelit për të larguar Gazën.

“Gaza nuk do të jetë as Hamastan, as Fatahstan”, tha ai të martën.

Netanyahu falënderoi administratën Biden. “Unë e vlerësoj shumë mbështetjen amerikane për shkatërrimin e Hamasit dhe kthimin e pengjeve tona.” “Pas një dialogu intensiv me Presidentin Biden dhe ekipin e tij, ne morëm mbështetjen e plotë për inkursionin tokësor dhe për bllokimin e presionit ndërkombëtar për të ndaluar luftën”, tha Netanyahu.

“Po, ka mosmarrëveshje për ‘të nesërmen pas Hamasit’. Por shpresoj se do të arrijmë një marrëveshje edhe këtu,” shpjegoi ai. “Unë do të doja të sqaroja pozicionin tim: nuk do ta lejoj Izraelin të përsërisë gabimin e Osloa”, tha Netanyahu teksa vuri në dukje Marrëveshjen e vitit 1993 që një vit më vonë lejoi krijimin e organit qeverisës të quajtur Autoriteti Palestinez. AP qeveris Zonat A dhe B të Bregut Perëndimor dhe deri në vitin 2007, ajo operoi gjithashtu në Gaza, por Hamasi e dëboi atë nga enklava në një grusht shteti të përgjakshëm. Kjo pasoi tërheqjen e Izraelit nga Gaza, i cili shkatërroi 21 vendbanime të veta atje dhe tërhoqi ushtrinë e tij në vitin 2005. Netanyahu ka shpjeguar se Hamasi nuk mund ta qeverisë Gazën pas luftës, por as AP, veçanërisht në dritën e politikës së saj për dhënien e pagave mujore financiare për terroristët dhe familjet e tyre. “Pas sakrificës së madhe të civilëve tanë dhe ushtarëve tanë, unë nuk do të lejoj hyrjen në Gaza të atyre që edukojnë për terrorizmin, mbështesin terrorizmin dhe financojnë terrorizmin,” tha Netanyahu.