Akademik Rexhep Qosja, shkrimtar, kritik letrar dhe studiues i shquar i albanologjisë, lindi më 25 qershor 1936 në Vuthaj të Malit të Zi në një familje në një familje të njohur për traditën arsimdashëse dhe atdhetare.

Ai kreu studimet në Degën e Gjuhës dhe të Letërsisë Shqipe të Fakultetit Filologjik të Prishtinës, ku u diplomua më 1964, dhe më pas u specializua në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Beogradit. Karrierën akademike e zhvilloi si studiues dhe profesor në Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku për shumë vite ishte drejtor dhe një nga figurat qendrore të studimeve albanologjike.

Në vitin 1971 mbrojti doktoraturën mbi jetën dhe krijimtarinë e Asdrenit, duke hapur një kapitull të ri në kritikën letrare shqiptare. Ai është autor i mbi tridhjetë librave me studime për letërsinë, kritikë letrare, si dhe romane, drama dhe publicistikë, ndër të cilat spikasin veprat madhore: “Historia e letërsisë shqipe”, “Populli i ndaluar”, “Vdekja më vjen prej syve të tillë”.

Krijimtaria e tij e gjerë e vendosi në radhën e mendimtarëve më të rëndësishëm shqiptarë të shekullit XX–XXI, duke u bërë një zë i fuqishëm i mendimit kritik dhe një mbrojtës i palodhur i identitetit kulturor e kombëtar shqiptar.

Akad. Qosja u nderua me tituj dhe çmime të shumta kombëtare e ndërkombëtare, përfshirë çmimin “Nderi i Kombit” në vitin 2000. Akademiku, shkrimtari dhe kritiku i shquar letrar, Rexhep Qosja, u nda nga jeta më 23 prill 2026, në moshën 90-vjeçare. Ai la pas një thesar veprash madhore në albanologji dhe u përcoll në një ceremoni private, sipas amanetit të tij.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë e kujton sot në ditën e tij të lindjes me nderim akad. Rexhep Qosjen si një mendje të ndritur, një zë të fuqishëm dhe një personalitet të pazëvendësueshëm të albanologjisë dhe kulturës sonë kombëtare.

www.akad.gov.al

Ramazan Çeka/

Vogëlushët këngëtarë, gurë të çmuar në kurorën e “Diamond Fest”.

Festivali i Fëmijëve “Diamond Fest” në Kosovë finalizoi me sukses edicionin e tij të 13-të, një ngjarje ku kënga bashkoi fëmijët pjesëmarrës nga Kosova, Maqedonia e Veriut, Shqipëria dhe Mali i Zi. Ky festival i solli Prishtinës freskinë, ngjyrat dhe shijen e vërtetë të artit muzikor për fëmijë. Në skenën e ndritur të “Klan Arena”, nën përkujdesjen dhe drejtimin e palodhur të drejtoreshës, znj. Njomza Mezini, u shpalos një mozaik i mrekullueshëm zërash dhe emocionesh. Si një kurorë me lule shumëngjyrëshe, fëmijët e përzgjedhur nga të gjitha trojet shqiptare debutuan me sukses, duke sjellë në këtë stinë verore aromën e bukur të krijimtarisë dhe talentit. Në prani të një publiku të jashtëzakonshëm, të pranishmit përjetuan një natë të paharrueshme plot energji dhe shkëlqim.

Gazmorë, të hareshëm e sportivë, artistët e vegjël vërshuan në tapetin e kuq e më pas në skenë, duke vrapuar nga të dyja anët e saj e duke krijuar imazhin e një kurore të gjallë e plot ngjyra, ashtu siç ishin edhe veshjet e tyre. Auditori i priti dhe i shoqëroi ata me duartrokitje e ovacione të zjarrta që nga fillimi e deri në fund të spektaklit. Skena, si çdo vit, ngjante me një bahçe të mbushur me zogj këngëtarë.

Ky sukses mbart edhe vulën e kompozitorëve, poetëve dhe mjeshtërve të muzikës, të cilët sollën krijimet e tyre më të mira artistike. Festivali dëshmoi profesionalizëm të lartë, duke synuar jo vetëm zbulimin e talenteve të reja, nga të cilët varet e ardhmja e trashëgimisë sonë kombëtare, por edhe trajtimin e temave që prekin botën dhe përjetimet e fëmijëve të sotëm.

Idetë dhe realizimet e tilla meritojnë vlerësimin më të lartë. Në këtë kontekst, “Diamond Fest” sa vjen e bëhet më madhështor, duke prekur majat e suksesit falë vëmendjes së pareshtur, përkrahjes dhe kujdesit të jashtëzakonshëm të ideatores dhe themelueses së tij, znj. Njomza Mezini, e cila rrjedh nga një familje me tradita në art e kulturë, me një kontribut të çmuar në Prishtinë e mbarë Kosovën.

Për 13 vite me radhë, ky festival tashmë tradicional e ka kthyer Kosovën në një amfiteatër kulturor mbarëshqiptar. Performancat dhe vlerat kulturore jehojnë fuqishëm kudo, duke i përngjarë yjeve në qiellin e verës dhe duke e bërë Kosovën një pikëtakimi me potencial të jashtëzakonshëm kulturor, të cilin çdokush do të ëndërronte ta shihte nga afër.

Por, nëse skena është vetëm njëra anë e medaljes, e veçanta e kësaj feste është se në ditën e shfaqjes e gjithë Prishtina shndërrohet në një skenë të madhe. Sheshet, trotuaret dhe mjediset e bukura të qytetit mbushen me gjallëri nga njerëz të të gjitha moshave. Fëmijët gëzojnë së bashku me prindërit e tyre, e veçanërisht me gjyshërit, që për disa çaste kthehen edhe vetë në fëmijë. Janë emocione të papërsëritshme, të cilat i përjetova edhe unë. Vera në këtë qytet nuk shqetësohet për motin; edhe nëse ka ndonjë rigë shiu, janë fëmijët si flutura dhe bilbila që e ngrohin dhe e gjallërojnë kryeqytetin.

Në këtë edicion u interpretuan 31 këngë të reja, që i dhuruan qytetit një atmosferë festive. Ishin 31 performanca të shkëlqyera të interpretuara nga fëmijë pothuajse moshatarë me vetë festivalin, me krijime të autorëve të njohur e të rinj nga Kosova e më gjerë, si dhe të kompozuara apo orkestruara nga mësuesit e tyre. Çdo gjë ishte perfekte, si vetë diamanti. Ky festival është vendi ku secili fëmijë shkëlqen me dritën e tij. Për realizimin e tij u angazhuan me sukses të gjithë dashamirësit e këngës: muzikantë, poetë, orkestrues dhe prindër.

Po i shkruaj këto radhë shumë i emocionuar. Informacioni për ju, të nderuar lexues, kalon në plan të dytë para ndjenjës që dua t’ju përcjell. Gjeografia e festivalit sivjet u pasurua edhe më tej, ku në skenë ushtoi magjishëm edhe zëri i Plavë-Gucisë. Ishte Eli Ahmetaj, këngëtarja e vogël 8-vjeçare, ajo që solli jehonën e vogëlushëve të Alpeve tona. Ajo u shndërrua në një dallandyshe të parë, duke dëshmuar se atje po rritet një brez i mrekullueshëm që zbukuron fidanishten e së ardhmes sonë.

Një kënaqësi e veçantë për mua ishte pjesëmarrja në këtë festival si autor, pasi kënga “Lule në Flamur”, me tekst e muzikë të krijuar nga unë dhe e orkestruar me mjeshtëri nga Andi Unaza, u interpretua me shumë nivel nga vogëlushja Eli Ahmetaj, e cila u vlerësua me Çmimin e Tretë.

Emocionet e mia u bënë edhe më të papërsëritshme kur e gjeta veten si anëtar të një jurie prestigjioze, të përbërë nga:

Prof. Dafina Smajli – Prishtinë

Prof. Ilir Latifi – Kumanovë

Prof. Rasim Gashi – Klinë

Teuta Bilçari (Tekstshkruese) – Berat

Ky ishte sa një vlerësim, aq edhe një përgjegjësi e madhe profesionale.

Ky edicion, që u mbyll nën aromën e zërave fëminorë, do të lërë mbresa të pashlyeshme për një kohë të gjatë në mbarë Kosovën e më gjerë, falë edhe pasqyrimit të kujdesshëm nga kamerat e Radio Televizionit të Kosovës (RTK).

Në përfundim të garës, juria shpalli këto çmime kryesore:

Fituesja e edicionit të 13-të – Anila Mahmudi, me këngën “Revolucion”.

Vendi i Parë nga Juria: Malda Avdyli, me këngën “Ëndërr”.

Vendi i Parë Junior: Anja Syla, me këngën “Për nënën”.

Është krenari të shohim se në mbarë trojet shqiptare po rritet një brez i mrekullueshëm artistësh. Ky djep i artit muzikor vazhdon të përkundet me përkushtim dhe dashuri falë njerëzve që i shërbejnë me zemër, ndër ta edhe Njomza Mezini, së cilës i takon një meritë e veçantë për organizimin e këtij festivali të suksesshëm.

Urime të gjithë fituesve dhe çdo fëmije që ngjiti skenën, sepse secili prej tyre është një fitues në zemrat tona. “Diamond Fest” mbetet shtëpia e talenteve, vendi ku ëndrrat marrin jetë.

Në mars të vitit 1809, Thomas Jefferson (Tomas Xheferson) u largua nga Shtëpia e Bardhë pas dy mandateve si President i Shteteve të Bashkuara. Nuk kërkoi një mandat të tretë. Nuk ndryshoi rregullat. Nuk deklaroi se kombi nuk mund të jetonte pa të. Përkundrazi. Ai e krahasoi largimin nga presidenca me lirimin nga burgu.

Një prej etërve themelues të Amerikës e shihte pushtetin si barrë. Jo si privilegj të përjetshëm. Jo si pronë personale. Jo si identitet. Kjo është diferenca midis themeluesve dhe sundimtarëve.

Themeluesit ndërtojnë institucione që mbijetojnë pa ta. Sundimtarët ndërtojnë sisteme që nuk funksionojnë pa praninë e tyre. Xheferson mezi priste që të kthehej në Monticello. Te librat. Te toka. Te jeta private. Ai besonte se një republikë mbijeton vetëm kur udhëheqësit e saj dinë që të largohen.

Demokracia nuk matet vetëm nga mënyra se si fitohet pushteti. Demokracia matet edhe nga mënyra se si hiqet dorë prej tij. Demokracia matet edhe nga mënyra sesi i dëgjon ata që e sfidojnë. Kjo është një nga pyetjet më të vështira të Shqipërisë së sotme.

Ne kemi mësuar të flasim për artin e marrjes së pushtetit. Por, kemi harruar që të flasim për artin e largimit prej tij. Në politikën shqiptare, largimi trajtohet si disfatë. Si poshtërim. Si fund karriere, jo si akt qytetarie. Prandaj këta tanët kapen pas karrigeve me një këmbëngulje sa qesharake po aq edhe dramatike.

Historia na tregon diçka tjetër. Burrështetasit e mëdhenj nuk mbahen mend sepse qëndruan gjatë në pushtet. Mbahen mend sepse e kuptuan momentin kur duhej të largoheshin. Një komb bëhet i lirë kur qytetarët nuk kanë frikë të flasin kundër pushtetit. Por demokracia piqet vërtet kur udhëheqësi nuk ka frikë të largohet. Xheferson e kuptoi këtë para më shumë se dy shekujsh. Ne ende po përpiqemi që ta mësojmë.

Dr. Evarist Beqiri

Pamflet nga Rafael Floqi/

“Nuk kanë bërë prokopi popujt që udhëhiqen nga delirantë dhe sharlatanë”, deklaroi dje Edi Rama në Vlorë në mitingun e 35 -vjetorit të PS-së.

Dhe, për çudi, jam dakord me të.

Problemi fillon menjëherë pas kësaj. Sepse pyetja nuk është nëse delirantët dhe sharlatanët janë problem. Pyetja është: kush janë? Janë vallë protestuesit që prej një jave mbushin rrugët e Tiranës, duke kundërshtuar projekte që sipas tyre po betonizojnë bregdetin dhe po privatizojnë hapësirat publike?

Apo janë ata që shohin Tiranën dhe mendojnë se zgjidhja për një qytet ku mijëra apartamente qëndrojnë bosh është ndërtimi i një tjetër kulle 250 metra të lartë, ndoshta me një pistë helikopterësh në çati dhe me një emër anglisht që askush nuk e shqipton dot?

Ndoshta delirantë janë ata që besojnë se qyteti ka nevojë për më shumë pemë. Ose ata që mendojnë se lagjet duhen ndërtuar për njerëzit dhe jo për maketet 3D nga arkitektë të huaj.

Ose ndoshta jo.

Disa ditë më parë, kryeministri përdori edhe një term tjetër filozofik të nivelit të lartë: “honxho-bonxho”. Një koncept ende i paidentifikuar nga Akademia e Shkencave, por që me sa duket përfshin të gjithë ata që nuk bien dakord me qeverinë.

Në Shqipërinë e vitit 2026 duket se ekziston një rregull i thjeshtë: nëse proteston, je honxho-bonxho; nëse kundërshton, je delirant; nëse ngre pyetje, je sharlatan; ndërsa nëse duartroket, je qytetar model.

Por këtu lind një pyetje e bezdisshme.

A është delirant populli kur proteston? Qoftë dhe 500 mije edhe pse nuk është 800 mijë sa shuplakat e PS-së. Apo bëhet delirant vetëm kur proteston kundër pushtetit?

Sepse historia na mëson se pothuajse çdo protestë e madhe, para se të njihej si lëvizje qytetare, është quajtur fillimisht marrëzi, ekstremizëm, destabilizim, apo komplot.

Në fakt, paradoksi shqiptar është edhe më interesant. Për tridhjetë e pesë vjet kemi dëgjuar se populli është i mençur kur voton dhe i manipuluar kur proteston. Është sovrani kur fut fletën në kuti, por bëhet turmë sapo del në rrugë.

Ndërkohë, flamengoja e Zvërnecit po shndërrohet gradualisht në një simbol që shkon përtej një kauze lokale. Jo sepse flamengot kanë lexuar program politik, por sepse shumë qytetarë po projektojnë mbi atë protestë një pakënaqësi më të gjerë ndaj mënyrës se si qeveriset vendi.

Megjithatë, ndryshe nga shumë vende të Europës Lindore që përjetuan lëvizje të fuqishme qytetare dhe ndryshime të thella politike, Shqipëria nuk ka njohur ende një revolucion demokratik që të tronditë themelet e sistemit dhe të prodhojë një elitë të re politike. Dhe kjo nuk ka ndodhur sepse kanë munguar arsyet.

Përkundrazi, korrupsioni, pabarazia, kapja e institucioneve, mungesa e besimit te politika dhe zhgënjimi i vazhdueshëm i qytetarëve kanë krijuar shpesh kushte të ngjashme me ato që në vende të tjera kanë ndezur revolta të mëdha demokratike. Por në Shqipëri zemërimi kolektiv ka gjetur zakonisht dy valvula shkarkimi: ose është përthithur dhe instrumentalizuar nga partitë e vjetra politike, të cilat kanë ditur ta kanalizojnë pakënaqësinë në interes të tyre, ose është shndërruar në valë emigracioni, duke bërë që shumë qytetarë të zgjedhin aeroportin në vend të sheshit. Kështu, energjia që në vende të tjera ka prodhuar ndryshim politik, tek ne shpesh është tretur mes militantizmit partiak dhe ikjes masive jashtë vendit.

Po sikur populli të mos jetë duke ndjekur një delirant, por të jetë thjesht i lodhur? Po sikur, për herë të parë pas shumë vitesh, zemërimi të mos ketë një lider të vetëm, një parti, një flamur politik apo një “shpëtimtar” të radhës? Në fund të fundit, një nga tiparet e protestave të kohëve moderne është se ato shpesh lindin përpara se të gjejnë udhëheqësit e tyre.

Ndoshta paradoksi më i madh i politikës shqiptare është se jemi mësuar aq shumë me idenë se çdo lëvizje duhet të ketë një “kokë”, sa nuk arrijmë të pranojmë se ndonjëherë njerëzit mund të dalin në rrugë edhe pa një dirigjent. Për një pjesë të klasës politike, një protestë pa lider është e pakuptueshme; dikush duhet të jetë pas saj, dikush duhet ta organizojë, dikush duhet ta manipulojë.

Kur një qytetar del në shesh dhe thotë “jo” – jo vendimeve të marra në errësirë, jo arrogancës së pushtetit, jo një klase politike që e sheh popullin vetëm si numër votash – ai nuk po sfidon shtetin. Përkundrazi, ai po ushtron të drejtën themelore që e bën shtetin demokratik.

Sepse në fund të fundit, qytetari nuk është armiku i shtetit. Qytetari është vetë burimi i legjitimitetit të tij. Ai nuk po e destabilizon shtetin; ai po i kujton atij se kujt i përket sovraniteti.

Por po sikur të mos ketë ende një lider?

Po sikur, në vend të një deliranti që udhëheq popullin, të kemi një popull që ende nuk ka vendosur kë të ndjekë?

Ndërsa Migjeni shkruante për “pleqninë e lënë në shenjtërinë e vet”, politika shqiptare duket se vazhdon të endet mes hijeve të së shkuarës. Nga njëra anë, një opozitë e plakur politikisht ashtu si lideri i saj Berisha qё ende kërkon recetat e vjetra të përplasjes, sikur koha e molotovëve dhe e barrikadave të ishte ende zgjidhja e problemeve të sotme. Por koha ka ndryshuar. Kjo nuk është më epoka e flakëve në asfalt, por e qytetarëve që dalin në rrugë me familjet e tyre, me fëmijët për dore, për të treguar se protesta nuk është dhunë, por pjesëmarrje. Janë prindër që sjellin fëmijët në shesh jo për t’u mësuar zemërimin, por për t’u mësuar guximin qytetar, që të mos kenë frikë as nga presioni i pushtetit, as nga ujëhedhësit, as nga etiketimet e shpejta që i shpallin “delirantë” ata që guxojnë të kundërshtojnë. Në fund, shoqëritë nuk ndryshojnë nga flakët e molotovëve, por nga brezat e rinj që mësojnë të flasin pa frikë.

Atëherë pyetja ndryshon krejtësisht. Nuk është më: “Kush është deliranti?” Pyetja bëhet: a po kërkon shoqëria shqiptare një alternativë të re, sepse nuk beson më as te delirantët e djeshëm dhe as te ata që i quajnë të tjerët delirantë sot?

Dhe kjo, për pushtetin, mund të jetë shumë më shqetësuese sesa prania e një lideri karizmatik. Sepse një protestë me lider mund të sulmohet, të diskreditohet ose të negociohet. Një pakënaqësi e shpërndarë në mijëra njerëz, pa një fytyrë të vetme dhe pa një komandë qendrore, është shumë më e vështirë të etiketohet si “delir”. Në fund të fundit, kur të gjithë quhen delirantë, lind dyshimi se ndoshta problemi nuk është më te populli.

Dhe këtu kthehemi te fjalia e kryeministrit.

“Nuk kanë bërë prokopi popujt që udhëhiqen nga delirantë dhe sharlatanë.”

E vërtetë.

Por po aq e vërtetë është se nuk kanë bërë prokopi as popujt ku çdo kritik quhet delirant, çdo protestues quhet honxho-bonxho dhe çdo kundërshtar shpallet armik i zhvillimit.

Prandaj ndoshta debati i vërtetë nuk është se a ka delirantë në Shqipëri.

Debati është: kush po flet për kë?

Eneida Jaçaj/

Pas protestës së madhe të vitit 1990-91, për rrëzimin e diktaturës dhe simboleve komuniste, shqiptarët, sot, më shumë se kurrë, janë mbledhur bashkë anë e kënd botës, kundër projektit të huaj të dyshimtë për zhvillimin e turizmit në Zvërnec, por edhe atij në ishullin e Sazanit. Gjaku shqiptar vlon nga zemërimi dhe padrejtësia që mund t’u kanoset tokave shqiptare nëpërmjet projekteve të dyshimta grabitqare, nga të cilat mund të përfitonin skemat kurruptive dhe kompanitë e huaja, duke përvetësuar për qëllime ekonomike bukuritë natyrore të bregdetit të Jugut. Shqiptarët e Diasporës kanë lënë vendet e punës dhe janë vërshuar “lumë” drejt Shqipërisë, ku i janë bashkuar protestave të vëllezërve të tyre, në mbrojtje të territoreve të vendit. Zëri i tyre është ngritur në instanca shumë të larta amerikane dhe europiane, duke mos mbetur i kufizuar brenda vendit, me qëllim sigurimin e standardeve të transparencës dhe mbrojtjes së pasurive natyrore të Shqipërisë.

Zemërimi qytetar deri në nivel ndërkombëtar

Protestat e fundit tregojnë një nivel të lartë pakënaqësie dhe mosbesimi ndaj institucioneve shqiptare, kryesisht ndaj kryeministrit Edi Rama, i cili nuk garanton transparencë të plotë dhe përgjegjësi institucionale mbi këtë projekt. Shumë faqe të huaja dhe media vizive kanë pasqyruar ngjarjet e fundit lidhur me projektin e dyshimtë në Zvërnec, ku i kanë bërë jehonë të drejtës së shqiptarëve për të mbrojtur me fanatizëm bregdetin e tyre. Shqiptarët nuk janë kundër investimeve, por kërkojnë transparencë të plotë mbi këto projekte të propozuara në bregdet, pasi vihet në dyshim prona publike; kërkojnë publikimin e menjëhershëm të çdo kontrate, sqarimin e plotë të statusit të pronës nëse do të shitet apo do të jepet me qera te kompania e huaj, që do të bëjë investimin. Vëllezërit shqiptarë kanë të drejtë të ngrenë çdo pikëpyetje mbi projektin bregdetar, pasi kemi të bëjmë me një territor publik, i cili nuk mund të shitet kurrsesi te një i huaj.

Të ngrihet një prokurori e posaçme

Shqiptarët janë të ndërgjegjësuar nga e kaluara e errët kur janë bërë pazare me territoret e vendit, nga vetë shtetasit e saj dhe të huaj. Gjithashtu do të ishte e udhës që të ngrihej një strukturë e posaçme hetimore ose prokurorie e specializuar, që të garantojë kontroll të pavarur mbi mënyrën se si administrohen pasuritë publike. Sipas tyre, çdo mungesë transparence në projekte të këtij niveli krijon dyshime serioze mbi mënyrën e përdorimit të pronës publike dhe mbi përfitimet reale që i kthehen qytetarëve. Në qendër të shqetësimit mbetet pyetja themelore: a kemi të bëjmë me zhvillim ekonomik të qëndrueshëm apo me transferim të pasurive publike në kushte të paqarta dhe të pakontrolluara?

Zvërneci: zonë e ndjeshme ekologjike

Zona e Zvërnecit, pranë lagunës së Nartës, është një nga ekosistemet më të rëndësishme dhe më të ndjeshme në vend. Projekti i propozuar për zhvillim turistik në këtë zonë ka ngritur shqetësime serioze për ndikimin në mjedis, prishjen e habitatit natyror dhe ndryshimin e pakthyeshëm të karakterit të zonës. Ishulli i Sazanit, me rëndësi historike dhe strategjike për Shqipërinë, është gjithashtu në qendër të debatit për zhvillim turistik. Por edhe këtu, mungesa e transparencës mbi modelin e marrëveshjes ka shtuar dyshimet publike. Nëse bëhet fjalë për koncesion, qira afatgjatë apo forma të tjera përdorimi të pronës shtetërore, qytetarët kërkojnë që çdo detaj të bëhet publik dhe i verifikueshëm. Çdo qasje e paqartë, sipas tyre, cenon besimin ndaj institucioneve dhe krijon perceptimin e favorizimeve në dëm të interesit publik.

Debati politik dhe përdorimi i protestave

Debati mbi këto projekte është shoqëruar edhe me përplasje politike. Opozita po i përdor protestat dhe shqetësimet qytetare si argument kundër qeverisë, si i vetmi mjet i tanishëm për të rrëzuar qeverinë. Duhet t’i rikujtojmë opozitës se populli nuk harron kur ish-kryeministri i saj, Sali Berisha, në vitin 2009, nëpërmjet një marrëveshjeje për delimitimin e kufirit detar me Greqinë, tentoi t’i falte disa metra katrorë det shtetit helen, por fatmirësisht u rrëzua nga Gjykata Kushtetuese Shqiptare. Në thelb, situata aktuale nuk lidhet vetëm me dy projekte konkrete, por me një problem më të gjerë: besimin e qytetarëve ndaj institucioneve dhe mënyrës së administrimit të pronës publike. Në një vend me burime të kufizuara natyrore dhe vlera të larta strategjike, çdo vendimmarrje mbi territorin duhet të shoqërohet me transparencë të plotë, kontroll të pavarur dhe konsultim real publik. Përndryshe, rreziku i thellimit të mosbesimit shoqëror dhe konfliktit institucional mbetet i lartë.