(Ligji 7501: A mund të ketë ende drejtësi për pronarët e parë?)

Avni Alcani

Shkak për këtë shkrim u bë një fotografi e veçantë e vajzës sime, e cila jeton në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Të dielën, më 28 qershor 2026, ajo mori pjesë në një protestë të organizuar nga një grup shqiptarësh në New York. Ajo që më tërhoqi më shumë vëmendjen ishte pankarta që mbante në duar, ku shkruhej në anglisht: “Abolish Law 7501 Now! Justice for the Original Land Owners!” (“Shfuqizoni ligjin 7501 tani! Drejtësi për pronarët e parë të tokës!”). Kjo pankartë më riktheu te një nga plagët më të mëdha të tranzicionit shqiptar: çështja e pronësisë mbi tokën bujqësore.

Ligji nr. 7501, datë 19 korrik 1991, “Për Tokën”, u miratua në një periudhë të vështirë, me synimin për t’u dhënë shpejt tokë familjeve fshatare dhe për të nxitur prodhimin bujqësor. Megjithatë, ai nuk ua ktheu tokën pronarëve të para vitit 1945, por e ndau atë ndërmjet familjeve që banonin dhe punonin në fshat në kohën e miratimit të ligjit.

Në thelb, ligji u mbështet në parimin leninist se “toka i takon atij që e punon”, dhe jo pronarit të saj të ligjshëm. Për pasojë, ndërsa shumë familje morën tokat që kishin pasur dikur, të tjera përfituan prona që u përkisnin banorëve të larguar nga fshati, të cilët, për shkak se jetonin në qytet në vitin 1991, mbetën jashtë skemës së ndarjes.

Pasojat e këtij ligji vazhdojnë të ndihen edhe sot. Ai krijoi konflikte pronësie, copëzoi tokën bujqësore në parcela të vogla, solli pasiguri juridike me mijëra procese gjyqësore, pengoi investimet në bujqësi dhe nuk arriti të ndalonte braktisjen e fshatit. Sot një pjesë e konsiderueshme e këtyre tokave mbetet e papunuar, ndërsa shumë prej përfituesve jetojnë në qytete ose jashtë vendit.

Shpesh shtrohet pyetja: a mund të shfuqizohet sot ligji 7501?

Nga pikëpamja juridike, përgjigjja nuk është e thjeshtë. Ligji, si akt normativ, mund të ndryshohet ose të shfuqizohet për të ardhmen, por nuk mund të zhbëjë automatikisht marrëdhëniet juridike të krijuara gjatë më shumë se tre dekadave. Miliona parcela janë regjistruar, trashëguar, blerë, shitur ose përdorur si kolateral bankar. Siguria juridike, mbrojtja kushtetuese e pronës dhe praktika e gjykatave shqiptare e evropiane nuk lejojnë që këto marrëdhënie të prishen në mënyrë të përgjithshme.

Kjo nuk do të thotë se padrejtësitë nuk ekzistojnë. Përkundrazi, ato kërkojnë zgjidhje të drejta dhe të pranueshme.

Mendoj se ekzistojnë të paktën dy rrugë.

Së pari, shteti duhet të vendosë një taksë reale mbi tokën bujqësore, siç ndodh pothuajse në të gjitha vendet e zhvilluara. Një taksë e tillë do të nxiste përdorimin e tokës dhe do të dekurajonte mbajtjen e saj të papunuar për vite me radhë. Është e vështirë të mos shtrohet pyetja pse kjo nuk është bërë gjatë më shumë se tre dekadave të tranzicionit.

Së dyti, aty ku është e mundur, duhet të inkurajohet marrëveshja vullnetare ndërmjet përfituesve të ligjit 7501 dhe pronarëve të ligjshëm të mëparshëm. Në shumë raste toka nuk shfrytëzohet, ndërsa pronarët historikë vazhdojnë të kërkojnë atë që e konsiderojnë të drejtën e tyre.

Edhe familja ime është pjesë e kësaj historie. Nga gjyshi kemi trashëguar rreth 60 mijë metra katrorë tokë bujqësore. Prej më shumë se dhjetë vitesh kam kontaktuar me përfituesit e ligjit 7501, duke kërkuar mirëkuptim për kthimin e pronës. Fillimisht pati gatishmëri, por më pas gjithçka mbeti në heshtje. Disa u tërhoqën, të tjerë kërkuan pagesë për tokën që shteti ua kishte dhënë falas. Në fund, u detyrova të heq dorë.

Megjithatë, vajza ime, që jeton mijëra kilometra larg, vazhdon të besojë te drejtësia dhe te shteti ligjor. Me pankartën që mbante në duar ajo nuk kërkonte vetëm shfuqizimin e një ligji. Ajo kërkonte që Shqipëria të gjejë një mënyrë të drejtë për të pajtuar historinë me të drejtën, pa cenuar sigurinë juridike, por pa harruar as padrejtësitë që kanë mbetur ende pa një zgjidhje të drejtë.

E pabesueshme, por e vërtetë. Ti kthehesh dy mijëvjeçarë për t’i bërë pjesë e një ngjarjeje kulmore historike. Dalin nga shkëmbi zëra që heshtja i ka kyçur në gdhëndje. Dëgjohen britma dhe e frymshmja e jetëve të murosura pëshpërinë. Me daltë, djersë dhe durim, është shfletuar historia e një epopeje.

Fjala është formë dhe linja, është imazh dhe shëmbëllim.

Në vitin 113 pas Krishtit, Roma ngriti një kolonë prej mermeri, 29,5 metra të lartë, me një peshë që i kalonte 1.000 tonët, dhe më pas vendosi ta mbulonte çdo pëllëmbë të saj me rrëfimin e një lufte. Kolona e Trajanit u ndërtua pasi Roma mposhti dakët, në territorin që sot është Rumania. Por, në vend që të shkruanin një fjalim triumfi ose të ngrinin thjesht një statujë të perandorit, romakët e shndërruan të gjithë fushatën ushtarake në një histori gjigante që ngjitet në formë spirale rreth monumentit.

Në të janë gdhendur më shumë se 2.500 figura. Ushtarë që kalojnë lumenj. Ushtri që marshojnë nëpër pyje. Ura që ndërtohen. Kampe që ngrihen. Robër që merren peng. Të plagosur që marrin mjekim. Beteja, fjalime, flijime dhe Trajani që shfaqet vazhdimisht si njeriu që mban gjithçka nën kontroll. Nëse do të shpalosej brezi i relievit prej mermeri që mbështjell kolonën, ai do të arrinte një gjatësi prej afro 200 metrash.

Prandaj të jep ndjesinë e një filmi. Ka skena. Ka lëvizje. Ka qindra personazhe. Dhe çdo pjesë e tij është krijuar për të përcjellë një mesazh të vetëm. Roma fitoi, Roma ishte e organizuar dhe Trajani ishte arsyeja e këtij triumfi. Kjo kolonë prej 1.039 tonësh është e zbrazët në brendësi. Brenda saj ndodhet një shkallare spirale me 185 shkallë, që ngjitet përmes zemrës së mermerit deri në majë.

Ndaluni dhe mendoni për këtë për një çast. Romakët transportuan blloqe gjigante mermeri, i vendosën njëri mbi tjetrin deri në një lartësi prej gati 30 metrash, gdhendën një shkallare të tërë në qendër të kolonës dhe më pas mbështollën pjesën e jashtme me një rrëfim lufte aq të hollësishëm, sa njerëzit vazhdojnë ta “lexojnë” edhe pas afro dy mijë vjetësh.

Pas vdekjes së Trajanit, hiri i tij u vendos në bazën e kolonës. Kështu, kjo nuk ishte thjesht një vepër monumentale. Ishte njëherazi filmi i tij, fjalimi i tij i fitores dhe varri i tij, të mishëruara së bashku në një kolonë që edhe sot duket thuajse e pamundur.

Po, e pamundur, sepse sot kemi shkëmb por na mungojnë shpirtra që shndërrohen në dalta, na mungon etja për të qenë të dehur nga pëtjetësia, sepse e sotmja na ka zbrazur nga çdo hapësirë ku të ndezim yje.

Albert Vataj

Disa vende maten me kilometra katrorë. Disa vende maten me peshën që mbajnë në histori. Sazani i përket kategorisë së dytë. Kanali i Otrantos është porta e Adriatikut. Në Vlorë gjendet çelësi i saj.

Në hartë është një pikë e vogël. Në gjeopolitikë është porta jugore e Adriatikut. Në politikën shqiptare është pasqyra ku takohen lakmia, pushteti dhe frika. Të treja njëherësh, pa turp.

Thuhet se zhvillimi është gjithmonë lajm i mirë. Thuhet se çdo vinç është progres. Thuhet se çdo resort është mirëqenie. Thuhet se çdo kullë është modernitet.

Historia na mëson diçka tjetër. Jo çfarëdolloj betonizimi ndërton shtet. Ka edhe betonizim që mbulon gjurmë.

Krimi i organizuar nuk ka nevojë vetëm për porte dhe parajsa fiskale. Ka nevojë për institucione që nuk bëjnë pyetje. Ligje që shkruhen për investimin dhe jo për interesin publik.

Shqiptarët, nga i gjithë spektri ideologjik, liberalë, nacionalistë, ambientalistë dhe të majtë radikalë. Tiktoktistët dhe konspiracionistët bashkë, janë duke protestuar çdo mbrëmje. Ata nuk ndajnë të njëjtën ideologji, por ndajnë të njëjtin ndjesi. Atë të përjashtimit dhe braktisjes nga një elitë politike vetë-shërbyese dhe e shkëputur nga populli.

Kjo ndjesi nuk kufizohet vetëm ndaj opozitës formale parlamentare. Ajo shtrihet edhe ndaj të gjithë klasës politike. Në Shqipëri kemi pasur një administrim jo-transparent të pasurive publike dhe marrëveshje të favorshme vetëm për interesa të veçanta. Ngjarjet e fundit, nuk janë një rast i izoluar, por simbole më të fundit dhe më të dukshme të këtij modeli.

Problemi ynë nuk është më thjesht dhe vetëm korrupsioni. Identiteti ynë kombëtar po tjetërsohet. Shteti ka humbur aftësinë për të dalluar interesin kombëtar nga interesi privat. Një shtet që nuk dallon këto dyja, nuk qeveriset më. Ai thjesht administrohet si mundet, jo si duhet.

Ky nuk është më një debat për një ishull, një gadishull, një lagunë dhe një lumë. Ky është një debat për modelin e shtetit. Një shtet serioz nuk pyet vetëm sa do të investohet. Pyet kush investon? Pyet nga vijnë paratë? Pyet kush përfiton? Pyet çfarë humbet vendi kur “fiton” vetëm investitori?

Këto janë pyetjet që dallojnë një republikë nga një territor. Një shtet serioz nga një shtet qesharak. Çdo komb ka nevojë për njerëz kurajoz që dinë të thonë “jo”.

Shqiptarët nuk janë kundër zhvillimit. Ata janë kundër idesë se zhvillimi mund të ndërtohet duke dobësuar ligjin, duke relativizuar interesin publik, duke heshtur përballë pyetjeve legjitime.

Demokracia nuk matet vetëm me zgjedhje. Matet me aftësinë e qytetarëve për t’i thënë pushtetit se jo gjithçka është në shitje. Ekziston a një humnerë midis një shteti që zhvillon territorin dhe një pushteti që shet territorin.

Në thelb të këtij zemërimi që po artikulohet në rrugë qëndron edhe një realitet ekonomik i pakontestueshëm. Shqipëria mbetet ende një vend i varfër, ku modeli i zhvillimit bazohet fort mbi ndërtimin dhe turizmin. Kjo ka prodhuar një pasuri të përqendruar në duart e një rrethi të ngushtë të lidhur me pushtetin. Shqiptarët e zakonshëm janë përjashtuar gjithnjë e më shumë nga përfitimet reale të kësaj rritjeje.

Në shumë raste, kostoja e këtij modeli është e dyfishtë. Nga njëra anë, çmimet e larta të jetesës dhe të turizmit e kanë bërë bregdetin një hapësirë gjithnjë e më të paarritshme për vetë shqiptarët. Nga ana tjetër, sektori i turizmit dhe ndërtimit po mbështetet gjithnjë e më shumë te fuqia punëtore e huaj me paga të ulëta. Ndërkohë një pjesë e madhe e shqiptarëve vazhdojnë që të emigrojnë drejt vendeve të BE-së në kërkim të të ardhurave më të larta.

Në këtë sfond ekonomik dhe social, perceptimi i korrupsionit endemik dhe i favorizimeve politike në menaxhimin e pasurive publike e ka thelluar më tej hendekun mes qytetarëve dhe kësaj elite politike. Debatet mbi çështjet e ndjeshme të drejtësisë dhe integritetit institucional, janë tregues të një problemi më të gjerë. Ato shpalosin modelin e funksionimit të shtetit të së drejtës dhe të ritmit të reformave të kërkuara në procesin e integrimit europian.

Protestat nuk janë thjesht reagim i izoluar, por shfaqje e një zhgënjimi të grumbulluar ndaj një modeli zhvillimi dhe qeverisjeje të mbyllur. Ky është dallimi që po vendoset sot. Jo vetëm në Sazan. Jo vetëm në Vjosë-Nartë. Por në vetë idenë se çfarë Shqipërie duam që t’u lëmë brezave që vijnë. Nuk duhet harruar asnjëherë se, ishujt nuk e tradhtojnë kurrë vendin e tyre. Njerëzit, ndonjëherë, po.

Dr. Evarist Beqiri

Tiranë më 2 Korrik 2026/

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë dënon çdo agresion verbal, e aq më tepër fizik ndaj reporterëve, operatorëve dhe punonjësve të mediave, madje dhe mbi automjetet e mediave në krye të detyrës te ndodhura, sot ne Tirane, gjate protestes se qytetareve.

Akte të tilla banditeske janë krim. Ato në asnjë mënyrë nuk mund të tolerohen. Ndërhyrja e protestuesve mbi mikrofonat me logo të reporterëve, ndaj kamerave të operatorëve dhe pjestareve te stafeve mediatike në krye të detyrës, janë veprime të dënueshme. Kushdo qofshin ata protestues, veprimet dhe aktet sulmuese të tyre ndaj reporterëve janë një arsye e plotë për të denoncuar dhe paditur ligjërisht.

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë u kërkon gjithë kolegëve të publikojnë dhe afishojnë, me zë dhe figurë, çdo agresion dhe agresor të tyre! UGSH kërkon nga Policia e Shtetit të ndalojë dhe vërë para përgjegjësisë ligjore çdo sulmues, agresor, shantazhues dhe intimidues të gazetarëve në detyrë. Kërkojmë nga autoritetet e Policisë së Shtetit të ushtrojnë autoritetin e tyre për garanci, siguri dhe të drejtë ushtrimi të profesionit për gazetarët dhe operatorët, pamvarësisht për cilën medie raportojnë.

Aktet e sotme janë veprime kriminale ndaj mediave dhe gazetarëve. UGSH vëren se gjatë të gjitha orëve dhe ditëve të protestave të realizuara në kryeqytet të gjithë reporterët, fotoreporterët dhe operatorët e mediave janë të identifikuar me dokumentat dhe simbolet profesionale. Mjafton ky detaj për të kuptuar dhe respektuar kushdo, paprekshmërinë dhe mbrojtjen e tyre.

UGSH u drejtohet posaçërisht të gjithë organizatorëve, të shpallur publikisht ose jo, se duhet të ushtrojnë dhe marrin përgjegjësinë e tyre për aktet rrugaçërore, veprimet dhe sulmet kriminale dhe sidomos pengimet dhe fyerjet, disa herë me grupe, që ka pasur ndaj reporterëve të mediave në detyrë, gjatë ditës së sotme.

Në të njëjtën kohë i drejtohemi Drejtorit të Përgjithshëm të Policisë së Shtetit dhe Ministrit të Brendshëm, të ushtrojnë autoritetin e tyre të plotë, pasi në disa raste punonjës policie i kanë akuzuar reporterët dhe fotoreporterët se po punojnë për të huajt, ndërkohë që ata janë të identifikuar.

Ne kërkojmë prej jush që rastet e sotme të dhunimit të gazetarëve nga protestues dhe aq më tepër edhe nga punonjës piolicie, të vlerësohen me urgjencë dhe të bëhen objekt i gjykimit dhe vlerësimit ligjor.

UGSH vëren se dita e sotme me episodet e pazakonta agresive dhe dhunuese ndaj gazetarëve, ishte paralajmëruar prej organizatës sonë me deklarata të njëpasnjëshme, ku theksohej agresioni verbal në shtim nëpër rrjetet online dhe disa mediume ndaj gazetareve dhe mediave te ndryshme.

Dita e sotme shënon një rekord alarmant agresionesh fizike dhe kercenimesh ndaj lirise raportuese dhe integritetit fizik te gazetareve. Ky realitet kritik meriton të vlerësohet nga të gjithë aktorët, institucionet dhe protestuesit si një ditë e keqe për lirinë e ushtrimit të profesionit dhe raportimin e lirë ne hapesiren publike dhe ne terrenin politik dhe te demonstrimeve qytetare.

Zyra Informuese

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë

Akademik Rexhep Qosja, shkrimtar, kritik letrar dhe studiues i shquar i albanologjisë, lindi më 25 qershor 1936 në Vuthaj të Malit të Zi në një familje në një familje të njohur për traditën arsimdashëse dhe atdhetare.

Ai kreu studimet në Degën e Gjuhës dhe të Letërsisë Shqipe të Fakultetit Filologjik të Prishtinës, ku u diplomua më 1964, dhe më pas u specializua në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Beogradit. Karrierën akademike e zhvilloi si studiues dhe profesor në Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku për shumë vite ishte drejtor dhe një nga figurat qendrore të studimeve albanologjike.

Në vitin 1971 mbrojti doktoraturën mbi jetën dhe krijimtarinë e Asdrenit, duke hapur një kapitull të ri në kritikën letrare shqiptare. Ai është autor i mbi tridhjetë librave me studime për letërsinë, kritikë letrare, si dhe romane, drama dhe publicistikë, ndër të cilat spikasin veprat madhore: “Historia e letërsisë shqipe”, “Populli i ndaluar”, “Vdekja më vjen prej syve të tillë”.

Krijimtaria e tij e gjerë e vendosi në radhën e mendimtarëve më të rëndësishëm shqiptarë të shekullit XX–XXI, duke u bërë një zë i fuqishëm i mendimit kritik dhe një mbrojtës i palodhur i identitetit kulturor e kombëtar shqiptar.

Akad. Qosja u nderua me tituj dhe çmime të shumta kombëtare e ndërkombëtare, përfshirë çmimin “Nderi i Kombit” në vitin 2000. Akademiku, shkrimtari dhe kritiku i shquar letrar, Rexhep Qosja, u nda nga jeta më 23 prill 2026, në moshën 90-vjeçare. Ai la pas një thesar veprash madhore në albanologji dhe u përcoll në një ceremoni private, sipas amanetit të tij.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë e kujton sot në ditën e tij të lindjes me nderim akad. Rexhep Qosjen si një mendje të ndritur, një zë të fuqishëm dhe një personalitet të pazëvendësueshëm të albanologjisë dhe kulturës sonë kombëtare.

www.akad.gov.al