Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Fitoi Çmimin e Madh në Saint-Saëns International Music Competition, Prof. Ina Kosturi: “Shpaloseni talentin shqiptar nëpër botë e na bëni krenarë”

by

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Prof. Kosturi, urimet më të përzemërta për fitimin e Çmimit të Madh “Grand Prix” në Saint-Saëns International Music Competition. Si ndjeheni pas këtij vlerësimi dhe kujt ia dedikoni këtë sukses?

Ju falenderoj për urimin si dhe mundësinë e kësaj interviste. Kënaqësi dhe vlerësim i lartë të nderohesh në një konkurs prestigjioz me Çmimin e madh dhe të rankohesh e para në gjithë kategoritë e katër sezoneve të vitit 2025. Në konkurset e kompozicionit bashkë me emrat e jurisë njihesh dhe me veprat e fituesve të tjerë. E kur shikon se ato interpretohen me orkestra të tilla si Orkestra Simfonike e Budapestit, Rumanisë, Madridit e të tjera kupton nivelin dhe ndjehesh e lumtur për vlerësimin. Ndjesinë e kësaj fitoreje do ta krahasoja me emocionin e interpretimit të një prej kryeveprave e muzikës violinistike, Rondo Capriçiose të Camille Saint – Saëns, emrin e të cilit mban e nderon ky konkurs në Angli. Ky sukses erdhi pas “rrëmbimit “të disa çmimeve të tjera në konkurse ndërkombëtare si krijuese dhe interpretuese. Paraqitja si krijuese dhe interpretuese ngjan me një proces kompleks ku interpreton si violiniste, pra je pranë skenës e njëkohësisht në atë skenë gjendesh dhe si artiste në dimension të gjerë. Pra, muzikën mund ta rrëfesh si shkrimtare, ta ngjyrosësh si piktore, ta vallëzosh si koreografe. Ti japësh mundësi violinës të përmbledhë nëpërmjet tingullit e teknikës gjithë fantazinë tënde.

2. Vepra fituese “Koncert për Violinë dhe Orkestër”, cilat janë vlerat artistike të kësaj vepre? Çfarë e bën të veçantë?

Koncerti për violinë dhe orkestër u shkrua natyrshëm. Kur koha e dytë kish mbaruar, kuptova se kompozimi do ish një vepër e madhe prej tre kohësh, si një koncert tradicional me kadencë. Melodia si element i rëndësishëm përfshin tre kohët e veprës edhe pse të ndryshme nga njëra -tjetra në kohëzgjatjen prej gati 28 minutash. Muzika rrjedh natyrshëm ndërsa nga personalitete të artit, muzikantë të huaj e shqiptarë, koncerti u cilësua si mjaft interesant e violinistik që në momentin kur e mbarova së shkruari në kompjuter. Në kontekstin e krijmtarisë muzikore shqiptare kjo vepër erdhi si krijimi i parë pas një mungese 30 vjeçare të koncertit për violinë. Teknika e lartë violinistike, pasazhet, këndueshmëria dhe ekspresiviteti ngatërrohen me ngjyrat e kohës së sotme. Pikërisht në këtë shkrirje të formës tradicionale të veprës, gjuhës së guximshme, ekspretivitetit, qëndron melodia, që si një iso i vishet violinës soliste dhe orkestrës, duke ruajtur në brendi elementin shqiptar.

3. Cili gjykoni se do jetë ndikimi i këtij çmimi ndërkombëtar në zhvillimin e karrierës suaj artistike e akademike dhe në promovimin e muzikës shqiptare ndërkombëtarisht?

Ky konkurs fokusohej në tre elementë të rëndësishëm: interpretimin, krijmtarinë dhe kërkimin akademik. Promovimi i muzikës shqiptare ka qënë një nga prioritetet e mia dhe ka nisur vite më parë si violiniste me interpretimin premierë të veprave të vjetra, të panjohura në skenën shqiptare. Mund të përmend pjesët e Thoma Nasit, Sonatën për violinë të Fan Nolit, krijimet e Kostandin Papajorgjit apo Lec Kurtit. Partet e vjetra shqiptare kanë ardhur nga Bostoni si një bekim e më vonë krijimet për violinë do më bënin shqiptaren e parë pjesëmarrëse si krijuese dhe interpretuese në “Women Composers Festival of Hartford” Connecticut USA në 2024 me “7 Capriçio” për violinë solo, të cilat gjithashtu do ishin pjesë e programit të koncertit të studentëve në studion e violinistes dhe pedagoges së shquar Ida Bieler në University of North Carolina ( UNSCA). Do botoja si e para shqiptare me shtëpinë e famshme muzikore vjeneze” Universal Edition” Vjenë e promovohesha në katalogun e tyre Winter Catalogue 2024-2025. Në shtator 2025 do interpretoja sërish si e para shqiptare performer- composer në Mozarthaus Vjenë. Janë konkurset që hapin këto dyer të rëndësishme, çmimet e fituara në Slloveni, Maltë , Zvicër, Vjenë. Shpresoj që ky konkurs të hapë dyert e orkestrave simfonike në Tiranë dhe këtë koncert të botuar e vlerësuar me çmimeve ndërkombëtare të mund ta interpretoj në vendin tim. Me misionin e promovimit të muzikës shqiptare organizoj festivalin Violinistic Festival Marathon Albania (Violinistic Greetings) në 13 edicione duke bashkëpunuar me artistë nga mbarë bota e promovuar muzikën shqiptare të vjetër e të sotme, duke pasuruar repertorin violinistik me vepra premierë të dedikuara për çdo edicion.

4. Si pedagoge e violinës në Universitetin e Arteve, si e sheh të ardhmen e muzikantëve të rinj shqiptarë? A ka talente Shqipëria? Çfarë brezi po rritet në Universitetet shqiptare?

Shqipëria ka dhe ka patur gjithmonë talente. Koha që jetojmë nuk është koha e artë e muzikës klasike, e megjithatë ky profesion është zgjedhje nga pasioni për instrumentin, muzikën. Misioni si institucion, si muzikantë, artistë e pedagogë është inkurajimi, përgatitja për skenën si dhe mbështetja në këtë rrugë të gjatë të artit. Sot është koha e bashkëpunimeve, e mundësive të shkëmbimit të eksperiencave, të organizimit të masterclasseve, koncerteve, festivaleve që mendoj se duhet të jenë prioritete në ndihmë të përparimit të artistëve të rinj. “To be the best” titullohet aktiviteti që realizoj çdo vit me studentët e klasës së violinës që drejtoj në UA, ky është misioni për të mbështetur, motivuar, për të qënë më pranë skenës , për të guxuar dhe kërkuar përmirësimin e vazhdueshëm të pandërprerë të nivelit në udhën e vështirë të artit e muzikës.

5. Si fituese e Çmimit të Madh në konkurset ËOMCO, cili është mesazhi juaj për artistët shqiptarë që synojnë skenat dhe karrierën ndërkombëtare?

Rruga e artit është sa e bukur aq dhe e vështirë, kërkon përkushtim e sakrifica. Krahas aftësive profesionale nevojitet besim, këmbëngulje, si dhe përgatitje psikologjike për të arritur suksesin. Duhet studiuar shumë, guxuar shumë dhe menduar se bota e artit është e pafundme me krijmtarinë dhe interpretimin e kolosëve të muzikës, dhe është privilegj të jesh dhe ti pjesë e saj. Për artistët shqiptarë do përmendja shprehjen e dikurshme të Thoma Nasit “Përkrahni muzikën e fjeshtë shqiptare “që sot do tingëllonte “Shpaloseni talentin shqiptar nëpër botë e na bëni krenarë “.

VATRA DHE FAMILJA KUPI ORGANIZUAN SIMPOZIUM SHKENCOR ME RASTIN E 50 VJETORIT TË KALIMIT NË PËRJETËSI TË NACIONALISTIT TË SHQUAR ABAS KUPI

by

Sokol Paja/

Queens, New York,10 Janar 2026 – Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra nën përkujdesjen e veçantë të familjes patriotike Kupi organizuan Simpozium Shkencor me rastin e 50 vjetorit të kalimit në përjetësi të nacionalistit të shquar të kombit shqiptar Major Abas Kupi. Aktiviteti shkencor e atdhetar u nderua me pjesëmarrjen e shoqatave kryesore patriotike të mërgatës së Amerikës dhe vatranëve të shumtë që vlerësuan Abas Kupin, personalitetin historik e kombëtar që bashkon e frymëzon të gjithë shqiptarët.

Mirëseardhjen pjesëmarrësve në Simpozium e uroi Sokol Kupi i cili vlerësoi lidhjen historike të Vatrës me Legalitetin dhe respektin e veçantë të Federatës për patriotin Abas Kupi. Kryetari i Federatës Vatra Dr. Elmi Berisha theksoi në fjalën e tij se Abas Kupi mishëroi modelin e atdhetarit që nuk iu nënshtrua as okupatorit të huaj, as diktaturës ideologjike që do të pasonte, duke zgjedhur mërgimin si akt qëndrese dhe besnikërie ndaj idealeve të lirisë. Historia e Abas Kupit është historia e një njeriu që u përball me padrejtësi historike, me heshtje të qëllimshme dhe me deformime ideologjike, por që sot, falë studimeve serioze dhe rishikimit kritik të së kaluarës, po rikthehet në vendin që i takon në kujtesën kombëtare shqiptare, tha Dr. Berisha.

Prof. Nikolla Pano në fjalën përshëndetëse të lexuar nga gazetarja Rafaela Prifti shprehet se Simpoziumi dhe veprimtari e studime të tjera të kësaj natyre për rivlerësimin e Abaz Kupit përbëjnë një kapitull në vijimësi ende të papërfunduar të përpjekjeve të Shqipërisë për tu ballafaquar me të shkuarën komuniste.” Në rastin e Abaz Kupit fokusi duhet të jetë korrigjimi i shtrembërimeve të historiografisë të periudhës komuniste dhe propagandës që kanë synuar ta denigrojnë rolin e tij për shkak të opozitës të palëkundur nga ana e tij ndaj regjimit komunist të Shqipërisë edhe përtej vdekjes.

Studiuesi Eugjen Merlika në kumtesën “Abas Kupi, një figurë qendrore e Mbretërisë Shqiptare” lexuar nga Julika Prifti shprehet se Abas Kupi gjatë gjithë jetës së tij ka qënë besniku i prijësit të Matit e më vonë Mbret i Shqipërisë, Ahmet Zogut, i ngarkuar me detyra të ndryshme në lidhje me të gjitha kombëtare. Kështu mbasi Kongut të Lushnjës dhe vendosjes në të Qeverisë së dalë nga, me Sulejman Delvinën kryeministër të Ahmet Zogun, ministër të Brëndshëm, në trazirat që janë forcat e huaja në tokën shqiptare, si serbët në veri e në Tiranë dhe qeveria greke në korçë. Pothuaj në të njëjtën kohë në frontin e Koplikut vepron edhe një batalion vullnetarësh nga Kruja i komanduar nga Mustafa Kruja, që nuk ka ende një gjë të tillë dhe normalizua me përzënien e trupave të saj.

Gazetari Frank Shkreli në kumtesën “Abas Kupi i keqtrajtuar nga historia shqiptare” lexuar nga gazetari Ylli Dosku shprehet se Abaz Kupi ishte dhe mbetet njëri prej të mëdhejve të historisë shqiptare, sepse ai mbrojti nderin e kombit, u mundua për bashkim me të gjithë shqiptarët pa dallim ideologjie dhe bëri çmos për të mënjanuar luftën civile midis shqiptarëve. Si rrjedhim dhe për fat të keq Abaz Kupi ishte dhe mbetet edhe njeri ndër më të keqtrajtuarit prej historisë zyrtare nostalgjike komuniste, megjith rolin e tij si ushtarak dhe politikan nacionalist shqiptar, por jo vetëm.

Gazetari Gjekë Gjonlekaj në kumtesën “Domosdoshmëria e kthimit të eshtrave të Abas Kupit në Shqipëri” theksoi se Abas Kupi është figurë jashtëzakonisht e lartë kombëtare që u urrye për gjysmë shekulli. Ai apeloi për kthimin e eshtrave të Abas Kupit në atdhe dhe krahasoi familjen Kupi me familjet e shquara shqiptare të kohës së Skënderbeut si Topiajt, Muzakajt, Balashajt etj. Z. Gjonlekaj renditi rëndësinë, përmendjen dhe citimet e Abas Kupit në librat historik britanik dhe apeloi që akademikët e sotëm shqiptarë të rishikojnë arkivat britanike për të zbardhur të vërtetat historike jo vetëm të Abas Kupit por të të gjithë shqiptarëve. Abas Kupin e quajti Luani i veriut, ndërsa Enver Hoxhën, krokodili i Shqipërisë.

Historiani Prof.dr. Roland Gjini në kumtesën “Abaz Kupi dhe Lufta Antifshiste në Shqipëri” deklaroi se Abaz Kupi përfaqëson një nga figurat më të rëndësishme të luftës antifashiste në Shqipëri. Agresioni fashist mbi Shqipërinë në 7 prill të vitit 1939 dhe gjen Abaz Kupin me gradën ushtarake major me detyrë shtetërore si oficer xhandarmërie në Durrës. Ai së bashku me ushtarë e vullnetarë të tjerë u bënë një rezistencë për rreth 36 orë zbarkimin e ushtrisë italiane në portin e Durrësit, fakt i cili u mohua gjatë regjimit komunist në vitet 1944-1990. Edhe në vite e para pas rrëzimit të komunizmit justifikimi i historiografisë zyrtare për këtë mohim të rolit të tij në qëndrimin e 7 prillit justifikohej me faktin se, sipas tyre, ai thjesht bëri detyrën shtetërore. Po Mujo Ulqinaku, për të cilin ia vlen të ndërohet për aktin e tij heroik në qëndrimin e 7 prillit, a nuk ishte edhe ai ushtarak në detyrë? Edhe më tej, ende sot nga historiografia zyrtare shqiptare roli i Kupit në luftën antifashiste është i pa vlerësuar siç duhet. Qëndresa e Abas Kupit ndaj pushtimit fashist jo vetëm nuk u pa me sy të mirë, por bëri që ai të futej në listën e personave të kërkuar për t’u ndëshkuar nga okupatori. Për këtë Abaz Kupi u detyrua të largohet për në Stamboll të Turqisë. Ardhja e misionarëve anglezë në Shqipëri bëri që ai të kthehej në 7 prill të vitit 1941. Kthimi u realizua nga Jugosllavia me ndihmën e nacionalistit Muharrem Bajraktari. Me t’u kthyer në Shqipëri iu bashkua Frontit të Bashkuar të Rezistencës, së bashku me Gani Kryeziun, Xhemal Herrin, Mustafa Gjinishin dhe Muharrem Bajraktarin. Këtë datë të kthimit të tij si dhe frontin e krijuar albanologu Robert Elsie e ka cilësuar edhe si datë të themelimit të lëvizjes së rezistencës nacionaliste: Legalitetit. Më tej, sipas këtij autori, Abaz Kupi ishte një figurë kryesore në Konferencën e Pezës më 16 shtator të vitit 1942.

Prof.dr. Fejzulla Berisha në kumtesën “Abas Kupi, rishkrimi i historisë dhe vendosja në kujtesën kombëtare” lexuar nga luftëtari i lirisë Shpend Gjocaj shprehet se historia nuk është vetëm rrëfim i së kaluarës, por themeli mbi të cilin ndërtohet identiteti politik, moral dhe kombëtar i një shoqërie. Në rastin shqiptar, historia e shekullit XX – veçanërisht ajo e Luftës së Dytë Botërore dhe e pasluftës – u shndërrua në një fushë manipulimi ideologjik, ku e vërteta historike u sakrifikua në funksion të pushtetit. Një nga viktimat më të mëdha të këtij deformimi është Abas Kupi, figurë qendrore e nacionalizmit shqiptar, e rezistencës antitotalitare dhe e pluralizmit politik, i cili u përjashtua qëllimisht nga historia zyrtare.

Prof.as.dr. Bernard Zotaj në kumtesën “Abas Kupi, vendi dhe roli i tij në Shtabin e Përgjtihshëm të Ushtrisë” lexuar nga Veri Talushllari shprehet se Bazi i Canës, paraqet ndërthurjen e ushtarakut të karrierës me tiparet e një prijësi popullor. Nga përvoja e gjatë në ushtri i përngjan një ushtaraku të karrierës, nga natyra dhe mënyra se si u inkuadrua në radhët e saj, por afrohet më tepër me prijësin popullor. Në krye të efektivave të komanduara prej tij, me rreth deri në 1.000 luftëtarë, deri në Shtator 1943, kryen, në bashkëveprim me formacione të tjera të UNÇSH-së, disa luftime të suksesshme, si në Qafë Shtamë e në Krujë. Ishin këto disa hapa pozitive që i hapin prespektivën e një luftëtari dhe prijësi të shquar.

Prof.as.dr. Gëzim Mustafaj në kumtesën “Abaz Kupi si udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare” lexuar nga av.Bashkim Musabelliu shprehet se Abas Kupi do të kujtohet si një nga ushtarakët më të rëndësishëm të rezistencës antifashiste dhe një mbrojtës i pandërprerë i idealit të një Shqipërie etnike të bashkuar nën kurorën mbretërore, duke kundërshtuar çdo formë të komunizmit. Te personaliteti i tij dukshëm u shfaq figura e prijësit ushtarak qëndrimi dhe lufta me armë kundër fashizmit deri në kapitullimin e Italisë. Këto veprime ai i bashkërendoi edhe me veprimtarinë luftarake të formacioneve partizane të Ushtrisë Nacional Çlirimtare.

Studiuesi Dr. Paulin Marku në kumtesën “Aktiviteti politik i Abas Kupit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës” deklaroi se Abaz Kupi ishte luftëtar, nacionalist dhe antikomunist. Atij iu besuan poste drejtuese të rendit dhe të sigurisë publike kombëtare, Krujë Vlorë e Durrës. Abaz Kupi ishte antikomunist që nuk u pajtua me regjimin e Enver Hoxhës dhe për të do të fillonte sfida e jetës në emigrim. Por ai nuk u dorëzua dhe as nuk u inkurajua por u aktivizua në jetën politike dhe ishte aktiv në drejtimin e Lëvizjes së Legalitetit duke bashkuar shumë antikomunist të larguar nga vendi që jetonin e vepronin nëpër shtete të ndryshme të Evropës dhe të Amerikës. Formimi i Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë” me antikomunistë si Mit’hat Frashëri, Abaz Kupi, Zef Pali, Said Kryeziu, etj punuan për të ndërgjegjësuar opinionin publik dhe për të kundërshtuar publikisht nëpërmjet emisioneve radiofonike, gazetave e broshurave antikomuniste për të demaskuar regjimin e Enver Hoxhës që kishte internuar, burgosur e deri në eleminimin fizik të njerëzve që kundërshtonin regjimin. Po ashtu, punoi e veproi edhe pas largimit përfundimtar nga Evropa për në New York, Amerikë. Nëpërmjet Lëvizjes së Legalitetit veproi në Shtete të ndryshme të Amerikës dhe të Kanada, mori pjesë nëpër aktiviteteve dhe protesta organizuar kundër regjimin komunist. Sipas burimeve arkivore rezulton se Abaz Kupi ishte kundërshtar i komunizmit dhe nuk hoqi dorë kurrë nga aktiviteti politik dhe jeta aktive në komunitetin shqiptar për të kundërshtuar regjimin. Gjithashtu, ai ishte anëtarësuar në “Vatër” dhe merrte pjesë në aktivitete të ndryshme të komunitetit deri kur ndërroi jetë në 9 janar 1976 në New York, USA.

Gazetari Rafael Floqi në kumtesën “Abaz Kupi, Legaliteti dhe operacioni BGFIEND — Një pasqyrë kritiko-historike” lexuar nga Inva Kupi shprehet se Abas Kupi, ish-komandant i xhandarmërisë dhe figura kryesore e lëvizjes mbretërore, u bë simbol i rezistencës antikomuniste. Legaliteti —

themeluar si lëvizje për restaurimin e monarkisë — u shndërrua në bërthamën ideologjike të

emigracionit, me mbështetjen e shumë bashkëpunëtorëve, emigantë dhe simpatizantë. Historia para’44 dhe aktivitetet e tij gjatë luftës përbëjnë sfondin mbi të cilin ndërtohej besimi

për rivendosjen e një Shqipërie “me vlera perëndimore”.

Editori i Diellit Sokol Paja kishte kumtesën “Ceremoniali përkujtimor i Abas Kupit në faqet e gazetës Dielli”, ai u shpreh se nderimi për Abas Kupin është nderim për historinë kombëtare, dinjitetin dhe identitetin shqiptar.

Simpoziumin Shkencor e përshëndetën figura të shquara të komunitetit shqiptar në New York si Asllan Bushati, Tom Mrijaj dhe legalisti legjendar Ndrecë Gjergji. Gjithashtu, Bashkia Krujë dërgoi një përshëndetje për Simpoziumin Shkencor në nderim të Abas Kupit. Ceremonia patriotike përfundoi me vendosjen e kurorave me lule pranë varrit të Abas Kupit dhe me premtimin se historia, lavdia dhe trashëgimia e tij do t’u trashëgohet brezave të ardhshëm të patriotëve e atdhetarëve shqiptarë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Terapiste Renina Varfaj: Psikoterapia për emigrantët bëhet shpesh hapësira e vetme ku mund të flasin lirshëm dhe të ndihen të kuptuar

by

Intervistoi: Sokol Paja/

Sfidat psiko-emocionale prekin të gjithë njerëzit, pavarësisht kulturës apo vendit ku jetojnë. Megjithatë, kjo intervistë fokusohet veçanërisht te përvoja e shqiptarëve në emigracion, për shkak të barrës emocionale, tranzicioneve të mëdha dhe presioneve të veçanta që ata përjetojnë larg vendit të origjinës.

1. Si ka ndikuar teknologjia, media dhe zhvillimet shoqërore te njerëzit, ngjyrimet dhe ngarkesat e shkarkesat emocionale?

Teknologjia dhe media ndikojnë te të gjithë, por për shqiptarët në emigracion shpesh ndikimi është më i thellë. Nga njëra anë, ato mbajnë lidhjen me familjen dhe atdheun; nga ana tjetër, krijojnë presion, krahasim dhe ndjenjë faji. Shumë emigrantë ndihen të detyruar të tregojnë vetëm anën e fortë dhe të suksesshme të jetës së tyre, ndërsa emocionalisht mbajnë ngarkesa të mëdha të pashprehura.

2. Cilat janë sfidat emocionale te pacientët me tranzicione të mëdha në jetë dhe pasojat që lënë pas te të prekurit?

Tranzicionet e mëdha janë të vështira për këdo, por emigracioni është një nga më të rëndat emocionalisht. Ai sjell humbje të rrënjëve, familjes, gjuhës dhe ndjenjës së përkatësisë. Shqiptarët në emigracion shpesh punojnë shumë, mbajnë përgjegjësi të mëdha dhe nuk i japin vetes hapësirë për të përpunuar dhimbjen. Kjo mund të çojë në ankth, depresion, izolim emocional ose varësi.

3. Efektet dhe roli i psikoterapisë tek pacientët në tejkalimin e vështirësive psiko-emocionale?

Psikoterapia është e dobishme për të gjithë, por për emigrantët shpesh bëhet hapësira e vetme ku mund të flasin lirshëm dhe të ndihen të kuptuar. Terapia ndihmon në përpunimin e humbjeve, traumave dhe konfliktit mes dy kulturave. Ajo i ndihmon individët të kuptojnë veten më thellë dhe të ndërtojnë stabilitet emocional në një realitet të ri jetësor.

4. Cilat janë strategjitë më efektive për të ruajtur një ekuilibër të shëndoshë psiko-emocional?

Strategjitë bazë vlejnë për të gjithë njerëzit: kujdesi për veten, gjumi, kufijtë emocionalë dhe pushimi mendor. Për shqiptarët në emigracion është shumë e rëndësishme të mos normalizojnë lodhjen kronike dhe sakrificën e vazhdueshme. Pushimi dhe kujdesi për shëndetin mendor nuk janë dobësi, por nevojë.

5. Cilat janë shenjat paralajmëruese dhe simptomat që shfaqin individët e mbingarkuar apo të bllokuar emocionalisht?

Shenjat janë universale, por te emigrantët shpesh injorohen. Lodhja e vazhdueshme, nervozizmi, mpirja emocionale, pagjumësia, ankthi dhe përdorimi i alkoolit apo substancave për qetësim janë sinjale serioze. Funksionimi i jashtëm nuk do të thotë shëndet emocional.

6. Procesi i ringritjes, si mund të rigjejë ekuilibrin një person pas një goditjeje të fortë emocionale, dhe çfarë roli luan terapisti në këtë proces rindërtimi psiko-emocional?

Ringritja është një proces gradual për çdo njeri, por për emigrantët shpesh ndodh pa rrjet mbështetës pranë. Terapisti ndihmon në krijimin e sigurisë emocionale, përpunimin e dhimbjes dhe ndërtimin e mënyrave të shëndetshme përballimi. Terapia ndihmon individin të kalojë nga mbijetesa në një jetë më të qëndrueshme dhe të balancuar emocionalisht.

7. Kush është Renina Varfaj? Karriera, formimi, vlerësimet, botimet etj.

Jam terapiste në Shtetet e Bashkuara dhe themeluese e Waterside Wellness PLLC, me mbi 18 vite përvojë në shëndetin mendor. Jam e specializuar në trajtimin e varësive dhe addiction, si dhe në punën me trauma dhe tranzicione jetësore. Kam punuar për shumë vite në qendra rehabilitimi dhe me individë që përballen me varësi ndaj substancave narkotike, alkoolit, çrregullimeve të të ngrënit dhe varësi të tjera funksionale.

Kontributi im kryesor është ofrimi i një qasjeje terapeutike që kupton realitetin emocional të shqiptarëve në emigracion — presionin për sukses, heshtjen emocionale dhe mungesën e mbështetjes. Qëllimi im nuk është vetëm ndalimi i sjelljeve të dëmshme, por rindërtimi i jetës, identitetit dhe ekuilibrit emocional.

8. Cili është mesazhi juaj për shqiptarët në emigracion?

Dua t’u them shqiptarëve në emigracion se lodhja emocionale nuk është dobësi dhe kërkimi i ndihmës nuk është turp. Shumë prej jush keni ndërtuar jetë të forta nga jashtë, por mbani një barrë të madhe brenda. Kujdesi për shëndetin mendor është po aq i rëndësishëm sa puna dhe familja. Ju meritoni jo vetëm të mbijetoni, por të jetoni me qetësi, qartësi dhe dinjitet emocional.

Dua të falënderoj gazetën Dielli për hapësirën dhe përkushtimin ndaj temave të shëndetit mendor në komunitetin shqiptar në emigracion. Iniciativa të tilla ndihmojnë në normalizimin e bisedave rreth mirëqenies emocionale dhe në forcimin e komunitetit tonë përtej kufijve.

Vlora Nikçi: “Prindër, mbështesni ëndrrat e fëmijëve”

by

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Znj. Nikçi, si lindi ideja për klasat e aktrimit për fëmijë në Tuckahoe Community Center dhe si do të funksionojë ky projekt?

Shkolla e aktrimit lindi krejt natyrshëm pas xhirimeve të serialit “American Dream” apo “Ëndrra Amerikane”. Në serial na duheshin fëmijë të moshave të ndryshme, me të cilët ishte e domosdoshme të zhvillonim prova paraprake për të qenë të përgatitur për xhirime. Gjatë këtyre provave, shumë prej tyre shprehën dëshirën për të qenë pjesë e seancave më të gjata, në mënyrë që të mësonin më shumë rreth metodave të aktrimit. Ishte një kërkesë e duhur, në kohën e duhur. E veçanta e kësaj shkolle është se fëmijët bëhen pjesë aktive e serialit, pra menjëherë ushtrojnë në skenë atë që mësojnë në klasë. Ndërkohë, në këtë projekt janë përfshirë edhe të rritur, të cilët i trajnojmë përmes klasave private.

2. Me një eksperiencë të gjatë në industrinë e filmit dhe televizionit, çfarë përvoje dhe filozofie pedagogjike do të aplikoni me fëmijët që do të përfshihen në klasat tuaja?

Ne u mësojmë fëmijëve dhe të rriturve – të gjithë atyre që e duan aktrimin dhe dëshirojnë të jenë përballë publikut – metodat e aktrimit sipas Sistemit të Stanislavskit. Kjo filozofi pedagogjike përcillet në mënyrë të natyrshme përmes përvojës sonë skenike dhe profesionale, duke e bërë procesin mësimor të kuptueshëm dhe praktik.

3. Cili është efekti i aktrimit në zhvillimin emocional dhe psiko-emocional të fëmijëve?

Siç dihet, efekti i aktrimit është i madh, jo vetëm te publiku, por sidomos te ata që e ushtrojnë këtë art. Fëmijët janë ata që përvetësojnë më lehtë si vlerat pozitive, ashtu edhe ndikimet negative, ndaj është e rëndësishme t’u ofrohet një mjedis i shëndetshëm artistik. Fëmijët që mësojnë aktrimin dhe punën skenike zhvillojnë aftësinë për të menaxhuar dhe shprehur emocionet e tyre, rrisin empatinë, përmirësojnë të folurit në publik dhe oratorinë. Gjithashtu, aktrimi ndikon drejtpërdrejt në rritjen e vetëbesimit dhe sigurisë personale. Janë të shumta cilësitë që një fëmijë fiton dhe ushtron gjatë këtyre klasave.

4. Pjesëmarrja e fëmijëve në serialin televiziv “American Dream”, mbi çfarë kriteresh do të bëhet përzgjedhja dhe cila do të jetë e ardhmja e tyre?

Siç e theksova edhe më lart, është një mundësi e çmuar për këta fëmijë dhe të rritur që të gjitha njohuritë dhe aftësitë e fituara në fushën e aktrimit t’i vënë menjëherë në praktikë përmes serialit “American Dream”. Çdo fëmijë i shkollës së aktrimit do të ketë mundësinë të bëhet pjesë e këtij projekti televiziv, duke fituar përvojë të drejtpërdrejtë skenike.

5. Cili është mesazhi juaj për prindërit që regjistrojnë fëmijët e tyre dhe për bizneset shqiptare që mund të mbështesin këtë projekt edukativ?

Mesazhi im për prindërit është i thjeshtë: le t’i mbështesin ëndrrat e fëmijëve të tyre. Ëndrrat e mëdha realizohen ngadalë, por me siguri. Sa u përket bizneseve shqiptare, mezi presim të bashkëpunojmë në serialin tonë “American Dream”. Njëkohësisht, u uroj Vitin e Ri 2026 juve dhe mbarë komunitetit shqiptar në Amerikë dhe kudo në botë!

Suzana Shkreli: “We can make history by electing Michigan’s first Albanian Secretary of State”

by

Interviewed by: Sokol Paja/

1. Dear Suzana, how do you feel now that you have announced your candidacy for Secretary of State in Michigan? Why did you make this decision?

I decided to run for Secretary of State because I saw an opportunity to continue my service to Michiganders. This time calls for someone with my background as a prosecutor and experience in state government to protect Michiganders’ voices and votes, while making their lives more convenient. There has been a lot of excitement in the campaign. We had a successful launch, having raised $200,000 within 24 hours of announcing my candidacy and earned quick endorsements.

2. What is your platform, and why should voters in Michigan choose to vote for you?

I stood up to the worst kind of threats in the courtroom as an assistant prosecutor in Macomb county defending the voiceless, and led large government agencies during my time in Governor Whitmer’s administration. I’m ready to use my vast experience to defend our voices and protect the Constitution as Michigan’s next Secretary of State. This job also has the ability to make the lives of Michiganders easier. I want to deliver a digital driver’s license, work towards faster election results, and offer walk-in hours. People are busy and they need friendly service, fast.

3. What is the weight and impact of Albanian voters and the Albanian community in Michigan?

The Secretary of State candidate for the Democratic Party is endorsed at a party convention in April, and the winner of the convention will be the candidate in the general election. My goal is to invite Michiganders from across the state to register as a Democrat with the Michigan Democratic Party for the convention and commit to vote for me. Having Albanian Americans come to the convention to vote for me can have a significant impact, and I want to utilize my campaign to mobilize Albanian American voters to come to the convention to vote for me to become Michigan’s first Albanian Secretary of State.

4. In Michigan, New York, Boston, and elsewhere, there are Albanian candidates running for positions in American governmental institutions. What is your assessment of the political and economic strength of Albanians in the United States?

Albanian Americans continue to achieve high levels of success in a wide array of industries, businesses, and public service. It is wonderful to be part of the success story that shows that we can have seats at the table where big decisions about our lives and communities are made.

5. What are the challenges facing American democracy today?

My parents fled authoritarianism in former Yugoslavia in search of a better life here in the United States. Unfortunately, there is now a rise in extremism across Michigan and the United States. Michigan needs a fighter with my track record to stand up against anyone who would try to silence our voice and our vote. We need Americans of goodwill to push back against the threats to our Constitution and say enough is enough, regardless of partisanship.

6. What is your assessment of the role of the Vatra Federation and the newspaper Dielli in serving the Albanian community and the national cause in America?

Vatra Federation and newspaper Dielli have a significant role in protecting and furthering the rights and issues of Albanian Americans within the United States. It is important for our community to stay connected and involved in issues impacting one another.