Nga Fadil Ferizi/
Kosova ka marrë pjesë në sesionin e 81-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në një pozitë të veçantë: është shtet i njohur nga një pjesë e konsiderueshme e komunitetit ndërkombëtar, por ende nuk është anëtare e OKB-së. Për këtë arsye, prania në New York ka rëndësi jo vetëm protokollare, por edhe politike. Ajo i ofron Kosovës mundësinë të zhvillojë kontakte me shtete dhe institucione që ndikojnë drejtpërdrejt në proceset e njohjes, integrimit euroatlantik dhe anëtarësimit në organizata ndërkombëtare.
Agjenda e këtij viti përfshin disa çështje të ndërlidhura: marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara, integrimin në NATO dhe Bashkimin Evropian, njohjet e reja, raportet me Serbinë, gjendjen e shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, tërheqjen e investimeve dhe trajtimin institucional të zhvillimeve në Dhomat e Specializuara pas aktgjykimit të 16 shtatorit.
Sesioni zhvillohet në një mjedis ndërkombëtar të karakterizuar nga luftërat, rivalitetet gjeopolitike, pasiguria ekonomike dhe debatet mbi efektivitetin e multilateralizmit. Tema e sesionit, “Rikthimi i besimit, menaxhimi i transformimit: një Organizatë e Kombeve të Bashkuara që jep rezultate për të gjithë”, e vendos theksin te funksionimi i institucioneve ndërkombëtare dhe aftësia e tyre për të prodhuar rezultate. Për Kosovën, kjo e bën të rëndësishme që takimet në New York të lidhen me objektiva të matshme dhe me procese që vazhdojnë pas përfundimit të sesionit.
Përbërja e delegacionit kosovar pasqyron disa nga këto prioritete. Kryeministri Albin Kurti ka konfirmuar praninë e ministrit të Financave Hekuran Murati, ministrit të Administratës Publike dhe Digjitalizimit Lulëzon Jagxhiu, zëvendësministrit të Punëve të Jashtme dhe Diasporës Kreshnik Ahmeti dhe ambasadorit të Kosovës në Washington, Ilir Dugolli. Në aktivitetet e delegacionit është i pranishëm edhe Blerim Reka. Pjesë e agjendës janë gjithashtu kryetarja e Preshevës, Ardita Sinani, dhe deputeti shqiptar në Kuvendin e Serbisë, Shaip Kamberi.
Kjo përbërje lidh diplomacinë politike me çështjet e sigurisë, ekonomisë, investimeve, digjitalizimit dhe të drejtave të shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Megjithatë, rëndësia e delegacionit nuk përcaktohet vetëm nga përfaqësimi institucional. Ajo varet nga objektivat e përcaktuara, niveli i bashkëbiseduesve dhe rezultatet që mund të dokumentohen pas vizitës.
Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara mbeten një nga prioritetet kryesore. Në takimin me kongresistin republikan Mike Lawler janë diskutuar siguria, energjia, investimet, sundimi i ligjit, integrimi në NATO, gjendja e shqiptarëve në Luginën e Preshevës dhe aktgjykimi i Dhomave të Specializuara. Kryeministri Kurti ka shprehur gjithashtu gatishmërinë për rifillimin e Dialogut Strategjik Kosovë-SHBA.
Në takimin me kongresistin Joe Wilson janë trajtuar mbrojtja, partneriteti i FSK-së me Gardën Kombëtare të Iowa-s, siguria e Ballkanit Perëndimor, NATO-ja, organizatat ndërkombëtare dhe synimi i Kosovës për pjesëmarrje të plotë në OSBE.
Këto kontakte mund të kenë vlerë politike, por ndikimi i tyre varet nga vazhdimësia institucionale. Nëse dialogu strategjik me Shtetet e Bashkuara rifillon, ai duhet të përfshijë objektiva të përcaktuara në siguri, mbrojtje, energji, ekonomi dhe diplomaci. Një mekanizëm i rregullt konsultimi do të ishte më i dobishëm se kontaktet e izoluara gjatë një sesioni ndërkombëtar.
E njëjta qasje vlen për anëtarësimin në NATO. Kosova duhet ta trajtojë këtë synim si proces diplomatik dhe institucional, jo vetëm si deklaratë politike. Përparimi kërkon koordinim me shtetet anëtare, veçanërisht me ato që nuk e njohin Kosovën, si dhe forcim të kapaciteteve të sigurisë, sundimit të ligjit dhe kontrollit demokratik të institucioneve të mbrojtjes.
Argumenti kryesor duhet të jetë se integrimi i Kosovës kontribuon në sigurinë euroatlantike dhe në stabilitetin e Ballkanit Perëndimor. Për ta mbështetur këtë argument, Prishtina duhet të paraqesë rezultate konkrete në reformat institucionale, bashkëpunimin e sigurisë dhe përafrimin me standardet e Aleancës.
Sesioni i Asamblesë së Përgjithshme krijon gjithashtu mundësi për diplomacinë e njohjeve. Prania e delegacioneve nga shumë shtete në të njëjtin vend e lehtëson vendosjen e kontakteve politike, por nuk e zëvendëson punën dypalëshe. Shtetet që nuk e njohin Kosovën kanë interesa dhe kufizime të ndryshme; për këtë arsye, qasja duhet të përshtatet sipas secilit rast.
Në disa raste mund të ketë peshë argumenti juridik, në të tjera bashkëpunimi ekonomik, siguria, marrëdhëniet rajonale ose interesat e përbashkëta në organizatat ndërkombëtare. Prandaj, rezultat i dobishëm i sesionit do të ishte identifikimi i shteteve prioritare, përcaktimi i kanaleve të komunikimit dhe krijimi i një plani vijues për secilin kontakt.
Kjo diplomaci duhet të zhvillohet në kushtet e një përballjeje të vazhdueshme me Serbinë. Beogradi e kundërshton shtetësinë e Kosovës përmes diplomacisë, argumenteve juridike dhe ndikimit në narrativën ndërkombëtare. Për t’iu përgjigjur kësaj qasjeje, Kosovës i nevojitet një kapacitet i qëndrueshëm i diplomacisë juridike dhe komunikimit ndërkombëtar.
Opinioni këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, dokumentet e OKB-së për Kosovën, raportet ndërkombëtare për represionin, dëbimet dhe krimet e viteve 1998-1999, si dhe argumentet mbi shtetësinë duhet të sistemohen në materiale të përditësuara dhe të përdorshme nga ambasadat dhe institucionet e Kosovës. Kjo do ta mundësonte një përgjigje më të shpejtë dhe më të qëndrueshme ndaj pretendimeve të Serbisë.
Prania e Ardita Sinanit dhe Shaip Kamberit e lidh këtë agjendë me gjendjen e shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Në takimet me kongresistët amerikanë janë ngritur çështje si nënpërfaqësimi në institucionet e Serbisë, pasivizimi i adresave, pengesat në arsim dhe mosnjohja e diplomave.
Për t’u trajtuar në mënyrë efektive, këto çështje duhet të mbështeten me të dhëna, dokumente dhe raste të verifikueshme. Një dosje në gjuhën angleze, e përditësuar dhe e shpërndarë te institucionet amerikane, evropiane dhe organizatat ndërkombëtare, do ta bënte më të qartë natyrën e problemeve dhe do të krijonte bazë për kërkesa konkrete ndaj Beogradit.
Ekonomia është një tjetër komponent i kësaj agjende. Takimet e ministrit Hekuran Murati me investitorë amerikanë dhe shqiptaro-amerikanë mund të jenë të dobishme nëse shoqërohen me projekte të identifikueshme, procedura të qarta dhe mekanizma përcjellës. Investimet e huaja mund të ndikojnë edhe në marrëdhëniet politike, sepse krijojnë lidhje ekonomike dhe interesa të përbashkëta. Megjithatë, ky ndikim varet nga stabiliteti rregullator, transparenca dhe aftësia e institucioneve për t’i zbatuar marrëveshjet.
Në këtë proces mund të angazhohet edhe diaspora shqiptaro-amerikane. Përveç rolit në mobilizimin politik, ajo mund të kontribuojë përmes ekspertizës profesionale, rrjeteve akademike, investimeve dhe lidhjeve me institucionet amerikane. Për këtë nevojitet një politikë e strukturuar e angazhimit, me objektiva dhe kanale të përcaktuara, jo vetëm mobilizim gjatë vizitave zyrtare.
Koordinimi me Shqipërinë ka rëndësi të veçantë në këtë fushë. Të dyja vendet janë shtete sovrane, por kanë interesa të përbashkëta në siguri, integrim euroatlantik, të drejtat e shqiptarëve në rajon dhe përfaqësimin në organizatat ndërkombëtare. Shqipëria, si anëtare e OKB-së, mund të ofrojë mbështetje institucionale dhe diplomatike në çështje ku Kosova nuk ka të njëjtën qasje formale.
Ky koordinim duhet të jetë i rregullt dhe transparent, duke respektuar kompetencat e secilit shtet. Ai mund të përfshijë shkëmbim informacioni, harmonizim të mesazheve diplomatike dhe mbështetje të ndërsjellë në nisma ndërkombëtare.
Në këtë kuadër duhet të trajtohet edhe zhvillimi i fundit në Dhomat e Specializuara. Aktgjykimi i 16 shtatorit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka pasoja juridike dhe politike që kërkojnë vlerësim institucional. Kryeministri Kurti e ka ngritur këtë çështje në New York, përfshirë në takimin me kongresistin Mike Lawler.
Reagimi i institucioneve të Kosovës duhet të respektojë pavarësinë e procesit gjyqësor dhe kompetencat e palëve në procedurë. Në të njëjtën kohë, institucionet mund t’i informojnë partnerët ndërkombëtarë për qëndrimet e tyre, për çështjet që lidhen me të drejtat procedurale dhe për ndikimin e mundshëm të zhvillimeve në perceptimin ndërkombëtar të Kosovës. Kjo kërkon koordinim ndërmjet institucioneve politike, juridike dhe diplomatike, pa zëvendësuar punën e mbrojtjes ligjore.
Në fund, rezultatet e sesionit duhet të vlerësohen përmes treguesve konkretë: takimeve me shtetet mosnjohëse, hapjes së proceseve të reja diplomatike, avancimit të Dialogut Strategjik me Shtetet e Bashkuara, mbështetjes për integrimin në NATO dhe organizatat ndërkombëtare, zhvillimit të dosjes për Luginën e Preshevës dhe konkretizimit të kontakteve ekonomike.
Këta tregues e lidhin praninë në New York me punën institucionale pas sesionit. Takimet dhe komunikatat janë pjesë e diplomacisë, por vlera e tyre përcaktohet nga veprimet që pasojnë: marrëveshjet, proceset e hapura, mbështetja e siguruar dhe rezultatet e matshme.
Kosova ka interesa të shumta ndërkombëtare, por ato duhet të organizohen në një strategji të përbashkët. Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara, integrimi euroatlantik, njohjet, përballja me Serbinë, të drejtat e shqiptarëve në Luginë, investimet, diaspora, koordinimi me Shqipërinë dhe zhvillimet në Dhomat e Specializuara kërkojnë ndarje të qartë përgjegjësish dhe vazhdimësi institucionale.
Suksesi i sesionit të 81-të do të vlerësohet jo nga numri i takimeve, por nga ajo që këto takime prodhojnë pas kthimit të delegacionit në Prishtinë.