Nga Rafael Floqi

E gjithë bota po ndjek me vëmendje vizitën e presidentit amerikan Donald Trump në Kinë, ku Pekini ka organizuar një pritje madhështore dhe një protokoll të nivelit më të lartë shtetëror për takimin me liderin kinez Xi Jinping. Mes paradave ceremoniale, sigurisë së blinduar dhe aktiviteteve simbolike, vizita po shihet si një moment kritik për marrëdhëniet mes dy ekonomive më të mëdha të botës.
Vizita e Trump në Pekin është e para e një presidenti amerikan në Kinë që nga udhëtimi i tij në vitin 2017, por zhvillohet në një klimë krejtësisht ndryshe politike dhe gjeopolitike. Trump dhe Xi ndodhen sot në dy anë të një bote gjithnjë e më të fragmentuar, me tensionet për
Takimi mes dy liderëve konsiderohet historik, pasi mund të riformulojë marrëdhëniet tregtare mes Uashingtonit dhe Pekinit, por edhe të përcaktojë tonin e rivalitetit mes superfuqive në vitet e ardhshme. Megjithatë, rruga drejt marrëveshjeve mbetet e vështirë.
Në tavolinë janë çështje të ndjeshme si teknologjia, mineralet kritike, eksportet, inteligjenca artificiale dhe Tajvani. Gjithashtu, lufta e SHBA-së me Iranin ka hedhur një hije të fortë mbi vizitën, ndërsa partneri strategjik i Kinës, Irani, vazhdon të sfidojë kërkesat e Uashingtonit për t’i dhënë fund konfliktit.
Nga ana tjetër, tregtia mbetet prioritet kyç. Në delegacionin amerikan ndodhen edhe figura të rëndësishme të biznesit amerikan si Tim Cook dhe Elon Musk, ndërsa pritet shpallja e marrëveshjeve të reja në fushat e energjisë, aviacionit dhe bujqësisë.
Kina hyn në këto negociata me një pozicion shumë më të fortë sesa vite më parë. Pas përplasjes së parë tregtare me administratën Trump, Pekini ka investuar masivisht në teknologji, prodhim dhe vetë-mjaftueshmëri ekonomike, duke u shndërruar në një fuqi të avancuar teknologjike.
SHBA -Kinë jo më, një partneritet strategjik, por një rivalitet i hapur ekonomik
Në fillim të shekullit XXI, shumë ekonomistë dhe politikanë besonin se globalizimi do ta bënte botën më të bashkuar, më të varur ekonomikisht nga bashkëpunimi dhe më pak të prirur drejt konflikteve të mëdha. Amerika do të mbetej qendra e inovacionit dhe konsumit global, ndërsa Kina do të shndërrohej në fabrikën prodhuese të planetit. Për një kohë të gjatë, ky model funksionoi me sukses të jashtëzakonshëm. Korporatat amerikane fitonin miliarda duke prodhuar lirë në Kinë, ndërsa Pekini ndërtonte fuqinë e tij ekonomike mbi eksportet drejt tregut amerikan.
Por sot kjo epokë duket se po merr fund. Marrëdhënia ekonomike mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës nuk është më një partneritet strategjik, por një rivalitet i hapur ekonomik, teknologjik dhe gjeopolitik. Lufta tregtare e nisur gjatë mandatit të parë të Donald Trump-it ka ndryshuar jo vetëm raportet mes dy superfuqive, por edhe mënyrën se si funksionon ekonomia globale.
Takimi i fundit mes Donald Trump dhe Xi Jinping në Pekin shihet nga shumë analistë si një përpjekje për të ulur tensionet dhe për të parandaluar një përshkallëzim të ri ekonomik. Megjithatë, askush nuk pret rikthimin e “epokës së artë” të tregtisë SHBA–Kinë. Dëmet janë bërë dhe mosbesimi është tashmë pjesë e strukturës së marrëdhënieve mes dy vendeve.
Globalizmi dhe rreziku kinez pёr Amerikën
Në thelb, lufta tregtare nisi sepse Amerika filloi të kuptonte se modeli i globalizimit kishte prodhuar pasoja të rënda për ekonominë e saj të brendshme. Për dekada me radhë, fabrika amerikane u mbyllën ose u transferuan në Kinë për shkak të kostove më të ulëta të prodhimit. Qytete industriale amerikane u varfëruan, ndërsa Kina u pasurua me ritme marramendëse. Kjo krijoi bindjen tek shumë amerikanë se globalizimi po përfitonte më shumë Pekinin sesa Uashingtonin.
Trump e ktheu këtë pakënaqësi në strategji politike. Ai vendosi tarifa të larta mbi mallrat kineze me argumentin se Kina kishte përfituar padrejtësisht nga tregtia globale, kishte manipuluar tregjet dhe kishte dëmtuar industrinë amerikane. Tarifat u paraqitën si një mënyrë për të mbrojtur prodhimin amerikan dhe për të detyruar kompanitë të rikthenin investimet në SHBA.
Por realiteti ekonomik rezultoi shumë më kompleks sesa slogani politik “America First”. Shumë kompani amerikane kishin ndërtuar gjithë zinxhirin e furnizimit mbi prodhimin kinez. Zhvendosja e menjëhershme e prodhimit rezultoi tepër e kushtueshme dhe e vështirë. Për këtë arsye, një pjesë e madhe e kompanive nuk u larguan plotësisht nga Kina, por ndërtuan zinxhirë të rinj furnizimi në vende të tjera aziatike si Vietnami, Tajlanda, India dhe Kamboxhia.
Forma e re e Globalizmit
Kjo do të thotë se globalizimi nuk u shkatërrua; ai thjesht ndryshoi formë. Mallrat kineze vazhdojnë të arrijnë në tregun amerikan, por shpesh përmes vendeve të treta. Në shumë raste, produktet prodhohen pjesërisht në Kinë, montohen në Vietnam dhe eksportohen në SHBA si mallra vietnameze. Ky fenomen tregon se ekonomia moderne globale është tepër e ndërlidhur për t’u ndarë me vendime politike të menjëhershme.
Megjithatë, pasojat e luftës tregtare janë të dukshme. Tregtia mes SHBA-së dhe Kinës ka rënë ndjeshëm krahasuar me periudhën para vitit 2018. Kina nuk është më partneri më i madh tregtar i Amerikës. Meksika dhe Kanadaja kanë marrë vendin e saj. Edhe kompanitë më të mëdha amerikane, si Apple apo Nike, kanë filluar të zhvendosin një pjesë të prodhimit drejt Indisë dhe Vietnamit.
Por kjo përplasje nuk ka të bëjë vetëm me tregtinë. Në realitet, kemi hyrë në një epokë të re ku ekonomia dhe gjeopolitika janë shkrirë në një të vetme. Amerika nuk e sheh më Kinën vetëm si partner ekonomik, por si rival strategjik për dominimin global të shekullit XXI.
Kjo është arsyeja pse lufta ka kaluar nga tarifat tek teknologjia. SHBA ka kufizuar eksportin e çipave më të avancuar drejt Kinës, duke u përpjekur të ngadalësojë zhvillimin teknologjik dhe ushtarak të Pekinit. Nga ana tjetër, Kina ka përdorur dominimin e saj në mineralet e rralla si armë presioni. Këto minerale janë jetike për prodhimin e elektronikës moderne, makinave elektrike dhe industrisë së mbrojtjes.
Varësia ekonomike si armë strategjike
Në thelb, të dyja fuqitë po kuptojnë se varësia ekonomike mund të përdoret si armë strategjike. Dhe kjo është ndoshta pasoja më e rëndësishme e kësaj përplasjeje: fundi i iluzionit se tregtia globale është neutrale dhe e ndarë nga politika.
Megjithatë, kjo luftë ka prodhuar edhe pasiguri të mëdha për bizneset. Shumë kompani amerikane u përballën me tarifa që ndryshonin vazhdimisht, duke e bërë të pamundur planifikimin afatgjatë. Bizneset e vogla ishin ndër më të goditurat. Një kompani që importonte pajisje nga Kina mund të përballej brenda pak javësh me rritje të papritura kostosh që shkatërronin kontratat ekzistuese dhe fitimet.
Edhe konsumatori amerikan pagoi çmimin. Tarifat nuk janë gjë tjetër veçse një taksë shtesë mbi importet, e cila në fund reflektohet në çmimet e produkteve. Kjo ka kontribuar në rritjen e kostos së jetesës dhe inflacionit.
Nga ana tjetër, Kina gjithashtu ka kuptuar se modeli i saj ekonomik nuk mund të mbështetet pafundësisht tek eksportet drejt Amerikës. Për këtë arsye, Pekini ka intensifikuar marrëdhëniet ekonomike me Azinë Juglindore, Lindjen e Mesme dhe Evropën, duke kërkuar tregje alternative.
Rivalitetit, dhe realiteti: SHBA dhe Kina kanë nevojë për njëra-tjetrën
Megjithatë, pavarësisht rivalitetit, realiteti mbetet i qartë: SHBA dhe Kina kanë nevojë për njëra-tjetrën. Ekonomia amerikane varet ende nga prodhimi kinez për shumë sektorë strategjikë, ndërsa Kina ka nevojë për tregun amerikan dhe teknologjinë perëndimore. Kjo krijon një marrëdhënie paradoksale: dy fuqi që nuk i besojnë më njëra-tjetrës, por që nuk mund të shkëputen plotësisht.
Në fund, lufta tregtare SHBA–Kinë nuk është thjesht një konflikt ekonomik. Ajo është beteja për kontrollin e rendit të ri botëror. Kush do të dominojë teknologjinë? Kush do të kontrollojë zinxhirët globalë të furnizimit? Kush do të shkruajë rregullat e ekonomisë së shekullit XXI?
Përgjigjja për këto pyetje do të përcaktojë jo vetëm fatin e Amerikës dhe Kinës, por edhe të gjithë ekonomisë globale në dekadat që vijnë.








