Si po e vendos Vlora Marina Shqipërinë në hartën ndërkombëtare të zhvillimeve.

Prej dekadash, Mesdheu ka qenë një nga tregjet më tërheqëse për investime në pasuri të paluajtshme. Italia, Greqia, Kroacia dhe Spanja kanë ndërtuar një reputacion të konsoliduar, ku rezidencat buzë detit janë bërë simbol i një stili jetese cilësor dhe një investimi afatgjatë.

Ndërsa këto tregje janë maturuar dhe çmimet kanë arritur nivele të larta, vëmendja e investitorëve po zhvendoset drejt destinacioneve të reja, që ofrojnë ende potencial të konsiderueshëm zhvillimi, standarde bashkëkohore dhe mundësi reale për rritjen e vlerës së investimit.

Në këtë realitet të ri, Riviera Shqiptare po shfaqet si një nga tregjet më premtuese të Mesdheut. Me natyrën e saj të paprekur, pozicionin strategjik dhe investimet që po transformojnë bregdetin, ajo po tërheq gjithnjë e më shumë interes nga investitorë ndërkombëtarë dhe nga diaspora shqiptare që kërkon të investojë në vendlindje.

Në zemër të këtij transformimi po zhvillohet Vlora Marina, një projekt që nuk përfaqëson vetëm një kompleks rezidencial, por një vizion të ri për mënyrën se si do të zhvillohet bregdeti shqiptar në dekadat e ardhshme.

E vendosur në vijën e parë të detit dhe në zemër të qytetit, Vlora Marina është i vetmi projekt buzë detit në qytetin e Vlorës që krijon një lidhje të drejtpërdrejtë mes jetës urbane dhe stilit të jetesës mesdhetare. Pozicioni i saj strategjik, aty ku takohen Adriatiku dhe Joni, pranë 120 plazheve natyrore dhe atraksioneve të shumta, e bëjnë projektin një nga zhvillimet më të aksesueshme në rajon.

Nga ana tjetër, investimet në infrastrukturë, aeroportin e ri të Vlorës, rrjetin rrugor dhe zhvillimin e turizmit po krijojnë kushtet që Riviera Shqiptare të mos jetë më vetëm një destinacion sezonal, por një zonë ku jetohet, punohet dhe investohet gjatë gjithë vitit.

Në këtë kontekst, Vlora Marina është konceptuar si projekti më i kompletuar në Vlorë. Ai bashkon në një destinacion të vetëm rezidencat premium, marinën, hotelerinë, hapësirat tregtare, restorantet, shëtitoren buzë detit, shërbimet dhe ambientet publike, duke krijuar një mënyrë të re jetese ku gjithçka ndodhet pranë.

Vlora Marina është ndërtuar për të ofruar çdo eksperiencë në një destinacion të vetëm. Banorët dhe vizitorët nuk do të gjejnë vetëm një apartament buzë detit, por një komunitet të gjallë, ku jetesa, puna, argëtimi dhe mikpritja bashkëjetojnë në mënyrë harmonike.

Një nga elementët më të rëndësishëm që e dallon projektin është marina e parë e klasit botëror në Shqipëri. E konceptuar për të akomoduar mbi 400  jahte dhe megajahte, ajo do të operojë me konsulencën e D-Marin, një prej operatorëve më prestigjiozë të marinave në Mesdhe. Kjo pritet ta vendosë Vlorën në hartën ndërkombëtare të turizmit detar dhe të tërheqë një profil të ri vizitorësh dhe investitorësh.

Po aq i rëndësishëm është edhe partneriteti me Marriott International, i cili do të sjellë në projekt hotelin e parë Marriott në bregdetin shqiptar, së bashku me rezidencat e branduara. Pronarët e këtyre apartamenteve do të kenë mundësinë të jetojnë në rezidencën e tyre duke përfituar standardet dhe shërbimet e një hoteli me pesë yje, një koncept që tashmë është bërë pjesë e zhvillimeve më prestigjioze në botë.

Rezidencat janë projektuar për të ofruar komoditet maksimal, me apartamente premium me sipërfaqe të bollshme, veranda të mëdha dhe pamje panoramike drejt detit, marinës dhe qytetit. Një tjetër veçori që e bën projektin unik është fakti se Vlora Marina është i vetmi projekt në Vlorë që ofron apartamente plotësisht të mobiluara, duke u dhënë mundësi pronarëve t’i përdorin menjëherë për banim ose për investim, pa pasur nevojë për investime shtesë.

Një tjetër element që e diferencon projektin është qendra e dedikuar e argëtimit (Entertainment Hub), e vetmja e këtij lloji në Vlorë. Eventet, aktivitetet kulturore, gastronomia, hapësirat për familjet dhe ambientet sociale do ta bëjnë këtë destinacion aktiv gjatë gjithë vitit, duke krijuar një komunitet të mirëfilltë dhe jo thjesht një kompleks rezidencial.

Për diasporën shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe në vende të tjera të botës, kjo përfaqëson një mundësi të veçantë. Investimi në një projekt të këtij niveli nuk është vetëm një mënyrë për të ruajtur lidhjen me vendlindjen, por edhe një mundësi për të qenë pjesë e transformimit që po përjeton Shqipëria.

Nga ana tjetër, tregu shqiptar vazhdon të ofrojë çmime konkurruese në krahasim me shumë destinacione të konsoliduara të Mesdheut, ndërsa potenciali për rritjen e vlerës së pronës mbetet i konsiderueshëm. Ky kombinim mes standardeve ndërkombëtare, vendndodhjes strategjike dhe potencialit të tregut e bën Vlora Marinën një zgjedhje tërheqëse si për përdorim personal, ashtu edhe për investim.

Për më shumë informacion mund të na vizitoni në zyrën tonë në New York

Adresa: 1151, Broadway, New York

Kontakt: +1 (347) 425-2033

Nga Rafael Floqi/

Selia e parë e Bankës në Durrës

Pas shpalljes së pavarësisë së shtetit shqiptar më 28 Nëntor 1912, një nga kujdeset parësore të qeverisë shqiptare të kryesuar nga Ismail Qemal Bej Vlora ishte mëkëmbja e një banke emetimi dhe krediti në Shqipëri, e cila ta zhvillonte veprimtarinë e saj në përputhje me normat e bankave kombëtare të shteteve evropiane. Ismail Qemali e konceptonte Bankën Kombëtare si një institucion financiar, i cili duhej të synonte në radhë të parë zhvillimin ekonomik të vendit, kurse fitimin duhej ta realizonte nëpërmjet zhvillimit ekonomik dhe stabilizimit të shtetit të pavarur shqiptar. Jo më kot, bankën kombëtare ai e ka cilësuar si “…e dyta fitore pas lirisë”.

Në 4 tetor të vitit 1913, Qeveria e Ismail Qemalit nënshkroi me përfaqësuesit e dy prej grupeve financiare më në zë të kohës, Wienner Bank Verein dhe Banca Commerciale Italiana, koncesionin e parë për krijimin e Bankës Kombëtore të Shqypëniës. Në Shqipërinë e trazuar të atij fillimshekulli, por edhe për shkak të tronditjeve që do të vinin shumë shpejt me shpërthimin e Luftës I Botërore, Banka Kombëtare e Shqipërisë nuk mundi të zhvillojë aktivitet.

Historia e rivalitetit italo-jugosllav për Shqipërinë pas Luftës së Parë Botërore tregon se pavarësia e një shteti të vogël nuk vendoset vetëm në çastin kur njihen kufijtë e tij.

Shqipëria i mbijetoi Paktit të Londrës, planeve të copëtimit, pazareve të Konferencës së Paqes dhe pushtimeve të huaja. Qëndresa e Vlorës, Kongresi i Lushnjës, mbështetja e diasporës dhe kundërshtimi i presidentit Woodrow Wilson ndaj ndarjes së vendit ndihmuan në shpëtimin e shtetit shqiptar.

Por pas vitit 1920 filloi një betejë tjetër: beteja për përmbajtjen reale të pavarësisë.

Italia dhe Jugosllavia rivaliteti pёr ekzistencën e Shqipërisë

Italia dhe Jugosllavia e pranonin ekzistencën e Shqipërisë, por secila dëshironte një Shqipëri të dobët, të kontrollueshme dhe të përdorshme kundër tjetrës. Për Beogradin, ajo duhej të ishte një zonë sigurie dhe një pengesë ndaj depërtimit italian. Për Romën, ajo ishte çelësi i Kanalit të Otrantos dhe porta drejt Ballkanit.

Ahmet Zogu u përpoq ta shfrytëzonte këtë rivalitet për të forcuar shtetin dhe pushtetin e vet. Për disa vjet, ai arriti të luante me mjeshtëri ndërmjet dy brigjeve të Adriatikut. Por pabarazia e fuqisë ekonomike dhe ushtarake e bëri aleancën me Italinë gjithnjë e më të njëanshme.

Rruga që nisi me Bankën Kombëtare të Shqipërisë më 1925 dhe Paktet e Tiranës më 1926–1927 do të çonte, dymbëdhjetë vjet më vonë, te pushtimi italian i 7 prillit 1939. Kështu, beteja për Vlorën nuk përfundoi në vitin 1920.

Ajo vazhdoi në zyrat e bankave, në telegramet diplomatike, në marrëveshjet e fshehta dhe në sallat ku nënshkruheshin traktatet. Në vitin 1920, Italia u largua nga Vlora.

Në vitin 1927, ajo kontrollonte Shqipërinë pa pasur nevojë ta pushtonte. Dhe kjo ishte fitorja më e rrezikshme e Romës: një fitore që nuk dukej ende si pushtim.

Roma synonte të “rifitonte në planin ekonomik atë që kishte humbur në planin politik”

Massimo Bucarelli e ka përmbledhur qartë strategjinë e re italiane: Roma synonte të “rifitonte në planin ekonomik atë që kishte humbur në planin politik”.

Shqipëria kishte nevojë për para. Vendi duhej të ndërtonte rrugë, ura, administratë, ushtri dhe një sistem financiar. Por tregjet ndërkombëtare nuk tregonin gatishmëri për t’i dhënë kredi një shteti të varfër dhe politikisht të paqëndrueshëm.

Kjo dobësi e shndërroi financën në armën kryesore të luftës për Shqipërinë.

Në fillim të viteve 1920, vëllezërit Lale dhe Nikola Zuber, biznesmenë malazezë me lidhje të forta në qarqet politike dhe ekonomike të Beogradit, themeluan Bankën Serbo-Shqiptare në Cetinë. Pas rikthimit të Zogut, ata kërkuan të hapnin degë në Shqipëri, duke filluar nga Shkodra. Synimi përfundimtar ishte krijimi i Bankës Kombëtare të Shqipërisë nën ndikimin jugosllav. Banka nuk do të ishte thjesht një institucion financiar. Ajo do të kontrollonte monedhën, kredinë, financat publike dhe zhvillimin ekonomik të vendit.

Kush kontrollonte bankën, do të kontrollonte shtetin.

Por Roma lëvizi më shpejt.

Në shkurt 1925, Zogu nisi bisedime me përfaqësues të bankës britanike Midland Bank dhe me Mario Albertin, drejtor i Credito Italiano. Ndërkohë, në Ministrinë e Jashtme italiane u forcua krahu që kërkonte shndërrimin e Shqipërisë në një protektorat italian.

Pas ripohimit me akte ndërkombëtare të Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1921, u bënë diskutime të shumta për ngritjen sërish të një banke kombëtare, çka u bë realitet me marrëveshjen e përfunduar nga Mufid Libohova në emër të Qeverisë Shqiptare dhe Mario Albertit në emër të një grupi financiar italian. Qendra administrative e Bankës Kombëtare të Shqipnis do të ishte qyteti i Durrësit, ndërsa Komiteti Administrativ do ta kishte qendrën në Romë.

Banka Kombëtare e Shqipnis u themelua më 2 shtator 1925 dhe në shkurt të vitit 1926 i dha vendit monedhën e parë kombëtare shqiptare, “frangun ar”, me nënfishat e tij, “lekë”. Që prej themelimit, Banka Kombëtare e Shqipnis adaptoi një sistem monetar të standardit të arit, i cili vepronte në mjaft vende në atë periudhë. Sipas konventës së themelimit, Banka ishte e detyruar të mbante një rezervë metalesh të çmuara baras me një të tretën e bankënotave të vëna në qarkullim. Duke mos qenë vetëm një bankë emisioni, ajo e shtriu veprimtarinë edhe në lëmin e kreditit, ku gjatë një periudhe 10-vjeçare veproi në kushte monopoli, ndërsa nga viti 1938 e gjendur në një konkurrencë të fortë me degën në Shqipëri të Bankës së Napolit dhe me Bankën Kombëtare të Punës, rriti shumë kreditimin dhe mbajti pozita sunduese në tregun shqiptar.

Ministri i Jashtëm jugosllav, Momçilo Ninçit, e kuptoi rrezikun. Ai propozoi krijimin e një banke të përbashkët me kapital italo-jugosllav, e cila do të kishte të drejtën e emetimit të kartëmonedhave.

Sipas Ninçiçit, kjo mund të bëhej: “Akti i parë i një përpjekjeje të përbashkët për një gjendje të qëndrueshme në Shqipëri.”

Por Mussolini nuk kërkonte një bashkëpunim me Jugosllavinë. Ai kërkonte epërsi.

Më 19 mars 1925 u bë publik lajmi për marrëveshjen ndërmjet shtetit shqiptar dhe grupit financiar italian të drejtuar nga Mario Alberti. Banka Kombëtare e Shqipërisë do të krijohej nën kontrollin e kapitalit italian.

Beogradi ishte mundur pa u shkrepur asnjë e shtënë.

Banka Kombëtare e Shqipërisë – shteti brenda shtetit

Kapitali themeltar i bankës u caktua në 12.5 milionë franga ari. Por mënyra e shpërndarjes së tij tregonte se institucioni nuk do të ishte realisht shqiptar.

Qeverisë shqiptare nuk i lejohej të merrte pjesë drejtpërdrejt në kapital. Pjesëmarrja e shtetasve shqiptarë kufizohej në jo më shumë se 49 për qind. Për arsye politike, një pjesë e kapitalit u la formalisht e hapur për investitorë jugosllavë, zviceranë dhe belgë.

Megjithatë, rreth 75 për qind e kapitalit kontrollohej drejtpërdrejt ose tërthorazi nga pala italiane. Investimi real, rreth 14 milionë lireta, vinte nga shteti italian nëpërmjet Institutit Kombëtar për Këmbimet me Jashtë.

Selia e bankës u vendos në Itali. Administrimi do të kryhej nga dy italianë dhe dy shqiptarë, por presidenti i saj duhej të ishte gjithmonë shtetas italian.

Negociatori shqiptar Myfit bej Libohova u detyrua të jepte dorëheqjen për shkak të skandalit që shkaktoi marrëveshja. Banka ishte kombëtare në emër, por italiane në kapital, drejtim dhe qëllim strategjik.

Themelimi i saj shënoi çastin kur Italia filloi ta zëvendësonte pushtimin ushtarak me kontrollin financiar.

Zogu zgjedh Italinë

Zgjedhja e Italisë nga Zogu nuk ishte vetëm politike. Ajo kishte edhe një logjikë ekonomike.

Italia kishte nevojë për burimet bujqësore dhe natyrore të Shqipërisë. Industria italiane ishte e interesuar për lëndët e para shqiptare dhe ishte e gatshme të investonte në kërkime gjeologjike, rrugë, porte dhe infrastrukturë.

Jugosllavia dhe Greqia, në të kundërt, prodhonin dhe eksportonin shumë nga të njëjtat mallra bujqësore si Shqipëria. Ekonomitë e tyre nuk kishin të njëjtin interes për zhvillimin e burimeve shqiptare.

Por mbi të gjitha, Italia kishte më shumë para.

Më 27 prill 1925, Mussolini e udhëzoi ministrin italian në Shqipëri, Carlo Durazzo, që ta siguronte Zogun se mbrojtja e Shqipërisë nga synimet jugosllave dhe greke ishte një çështje me rëndësi të jashtëzakonshme për Italinë.

Më 15 korrik, ai njoftoi dërgimin e një paradhënieje prej dy milionë liretash. Por paratë duhej t’i jepeshin personalisht dhe vetëm Ahmet Zogut. Asnjë politikan tjetër shqiptar nuk duhej të përfshihej.

Ky ishte momenti kur marrëdhënia ndërmjet Romës dhe Tiranës u shndërrua në një marrëdhënie personale ndërmjet Mussolinit dhe Zogut.

Italia kishte gjetur njeriun nëpërmjet të cilit mund të kontrollonte Shqipërinë.

Zogu kishte gjetur fuqinë që mund t’i financonte pushtetin.

Nga Pakti i Tiranës te protektorati i pashpallur

Gjatë vitit 1925 dhe fillimit të vitit 1926, marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave u përkeqësuan. Në veri të Shqipërisë vepronin grupe të armatosura kundër Zogut, të cilat Roma i lidhte me Beogradin. Kryengritjet në Shkodër dhe Dukagjin u përdorën nga diplomacia italiane si dëshmi se Jugosllavia po përpiqej të destabilizonte shtetin shqiptar.

Mussolini e shfrytëzoi frikën e Zogut. Ai i ofroi mbrojtje nga ndërhyrja jugosllave dhe greke, por kërkoi në këmbim një lidhje më të fortë politike me Italinë.

Më 27 nëntor 1926 u nënshkrua Pakti i Parë i Tiranës. Italia garantonte paprekshmërinë e kufijve shqiptarë dhe qëndrueshmërinë e regjimit të Zogut.

Formalisht, marrëveshja mbronte Shqipërinë. Praktikisht, ajo mbronte Zogun dhe i jepte Italisë të drejtën morale e politike të ndërhynte sa herë që regjimi i tij kërcënohej.

Reagimi i Beogradit ishte i ashpër. Ninçiçi deklaroi se pakti nuk përputhej me marrëdhëniet e miqësisë që Italia pretendonte se kishte me Jugosllavinë. Por tashmë ekuilibri kishte ndryshuar. Beogradi nuk zotëronte as mjetet financiare dhe as ndikimin diplomatik për ta sfiduar Romën në Tiranë.

Një vit më vonë, më 22 nëntor 1927, Italia dhe Shqipëria nënshkruan Paktin e Dytë të Tiranës, të njohur edhe si Traktati i Aleancës Mbrojtëse.

Italia siguronte pothuajse kontrollin e plotë strategjik të Kanalit të Otrantos. Shqipëria hynte përfundimisht në orbitën italiane.

Ajo nuk ishte zyrtarisht një protektorat. Por kufiri ndërmjet aleancës dhe varësisë ishte bërë pothuajse i padukshëm.

Fituesi, i munduri dhe çmimi i fitores

Për Italinë, Traktati i Tiranës përbënte një sukses të madh gjeopolitik. Roma kishte arritur me kredi, banka dhe diplomaci atë që nuk kishte mundur ta ruante me 100,000 ushtarë gjatë Luftës së Parë Botërore.

Ajo kishte humbur Vlorën, por kishte fituar ndikim mbi të gjithë Shqipërinë.

Pas Luftës së Madhe, Jugosllavia gjeti armikun e saj më të rrezikshëm tek Italia, e cila bëri çdo përpjekje për të destabilizuar fqinjin e saj në Adriatik – Shqipëria luajti një rol të rëndësishëm në këtë politikë. Beogradi besonte fuqimisht se ishte një çështje me rëndësi të madhe të parandalonte italianët nga krijimi i një pikëmbështetjeje në Ballkan nga e cila ata mund të nxisnin irredentizmin shqiptar në Kosovë dhe të kërcënonin Jugosllavinë në rajonet e saj jugore strategjikisht të ndjeshme në bashkëpunim me Bullgarinë.

Për të parandaluar ndërhyrjen italiane, Jugosllavia mbështeti pavarësinë e Shqipërisë me kufijtë e saj të vitit 1913 që nga Konferenca e Paqes në Paris e tutje: ajo hoqi dorë nga ambiciet territoriale të Serbisë – paraardhësit të Jugosllavisë para luftës – të përqendruara në qytetin e Shkodrës. Megjithatë, politikëbërësit jugosllavë nuk mundën ta ruanin besnikërinë e Ahmed-bej Zogut, një liderit shqiptar, i cili mori pushtetin në Tiranë me mbështetjen jugosllave; por më pas ai iu drejtua Romës, e cila ishte më e aftë dhe e gatshme të siguronte mjete financiare për mirëmbajtjen e administratës shqiptare sesa Beogradi.

Për Jugosllavinë, kjo ishte një humbje e rëndë. Beogradi jo vetëm që kishte humbur garën me Romën, por kishte ndihmuar vetë në rikthimin në pushtet të njeriut që tani po e përjashtonte nga Shqipëria.

Për Zogun, aleanca me Italinë siguronte para, armë dhe mbrojtje. Ajo i hapi rrugën forcimit të pushtetit personal dhe shpalljes së tij Mbret i Shqiptarëve në vitin 1928.

Por çmimi i kësaj mbrojtjeje ishte rritja e varësisë politike dhe ekonomike nga Roma.

Në vitin 1920, shqiptarët kishin luftuar për të larguar ushtrinë italiane nga Vlora. Shtatë vjet më vonë, Italia ishte rikthyer pa ushtri pushtuese, por me një bankë kombëtare, një shoqëri zhvillimi, hua, këshilltarë dhe traktate.

Ky ishte pushtimi i ri: më i heshtur, më i sofistikuar dhe, për këtë arsye, më i vështirë për t’u kundërshtuar.

Selia qendrore e Bankës së Shqipërisë

Banka Kombëtare e Shqipërisë, në vitin 1938. Projekti i Arkitektit Italian Vittorio Ballio Morpurgo.

Sot si një nga institucionet më të rëndësishme në vend, Banka e Shqipërisë mbart në vetvete aspiratën për të qenë në lartësinë e simotrave të saj evropiane, çka mund të përmbushet edhe nëpërmjet një standardi të lartë infrastrukture dhe teknologjie.

Selia qendrore e Bankës së Shqipërisë gjendet në Tiranë. Ajo ka 5 degë në rrethet Shkodër, Elbasan, Gjirokastër, Korçë, Lushnjë, si dhe Qendrën e saj Kërkimore në Berat.

Më 30 tetor 2015, Banka e Shqipërisë organizoi ceremoninë e inaugurimit të ndërtesës së selisë qendrore të saj të rikonstruktuar, e cila përkoi dhe me hapjen për herë të parë të Muzeut të Bankës së Shqipërisë.

Projekti i rikonstruksionit të Bankës së Shqipërisë mundësoi krijimin e një mjedisi me kushte më të mira e bashkëkohore pune, si dhe mundësoi ndarjen administrative të funksioneve të Bankës së Shqipërisë. Në fakt, projekti i ri plotëson jo vetëm kërkesat administrative të Bankës, por lehtëson komunikimin e saj me publikun e gjerë, duke krijuar një marrëdhënie më të plotë dhe më transparente me publikun.

Literatura

Alberto Basciani, “Struggle for Supremacy in Adriatic: Italy, SHS Kingdom and the Albanian Question”, Qualestoria, nr. 1, qershor 2021, f. 123–137.

Dušan Bakić, “The Italo-Yugoslav Conflict over Albania: A View from Belgrade, 1919–1939”, Diplomacy & Statecraft, nr. 4, 2014.

Massimo Bucarelli, Mussolini e la Jugoslavia (1922–1939), B. A. Graphis, Bari, 2006.

Bernd J. Fischer, King Zog and the Struggle for Stability in Albania, Albanian Institute for International Studies, Tiranë, 2012.

Ivo J. Lederer, La Jugoslavia dalla conferenza della pace al Trattato di Rapallo, 1919–1920, Il Saggiatore, Milano, 1966.

Stavro Mišić, “Serbo-Albanian Bank 1925–1927”, Balcanica, nr. 37, 2006.

Pietro Pastorelli, L’Albania nella politica estera italiana 1914–1920, Jovene, Napoli, 1970.

Pietro Pastorelli, Italia e Albania 1924–1927. Origini diplomatiche del Trattato di Tirana del 22 novembre 1927, Poligrafico Toscano, Firence, 1967.

Alessandro Roselli, Italia e Albania: relazioni finanziarie nel ventennio fascista, il Mulino, Bolonjë, 1986.

Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I. B. Tauris, Londër–Nju Jork, 1997.

Tajar Zavalani, History of Albania, Centre for Albanian Studies, Londër, 2015.

Prof. Dr. Pal Nikolli/

Ka momente kur një statistikë thotë më shumë se një mijë fjalë. Nga rreth 80 hidrocentrale private në vitin 2013, Shqipëria ka kaluar në mbi 200 të tilla në funksion, ndërsa dhjetëra të tjera vazhdojnë të ndërtohen ose presin të marrin dritën jeshile. Pas këtyre shifrave nuk fshihet vetëm një politikë energjetike; fshihet një filozofi e tërë qeverisjeje, një mënyrë të menduari që e sheh natyrën jo si trashëgimi të përbashkët, por si një burim ekonomik që mund të ndahet në koncesione, të futet nëpër tuba dhe të shfrytëzohet deri në kufijtë e saj.

Premtimi i bërë në vitin 2013 se nuk do të jepeshin më leje për HEC-et e vegjël mbetet sot një nga kontrastet më të mëdha midis fjalës politike dhe realitetit administrativ. Demokracia nuk gjykohet nga premtimet elektorale, por nga aftësia për t’i respektuar ato. Kur hendeku ndërmjet premtimit dhe veprimit bëhet i madh, dëmtohet jo vetëm besimi ndaj qeverisë, por edhe vetë besimi te politika si instrument i interesit publik.

Në pamje të parë, hidrocentralet konsiderohen burime të energjisë së rinovueshme. Askush nuk e mohon rëndësinë e prodhimit të energjisë pa përdorur lëndë djegëse fosile. Megjithatë, çdo teknologji duhet të vlerësohet jo vetëm nga ajo që prodhon, por edhe nga ajo që shkatërron. Një hidrocentral i vogël mund të prodhojë energji elektrike, por në të njëjtën kohë mund të zhdukë një ekosistem të tërë lumor, të ulë rezervat ujore, të dëmtojë bujqësinë, të cenojë biodiversitetin dhe të ndryshojë përgjithmonë jetën e komuniteteve që varen nga lumi.

Lumi nuk është vetëm ujë. Ai është jetë, histori, kulturë dhe ekonomi. Për banorët e zonave malore ai është burimi që ujit tokat, furnizon bagëtinë, mbështet turizmin natyror dhe garanton vazhdimësinë e jetës rurale. Kur ai futet në tuba për kilometra të tërë siç ndodh në Mirditë, nuk humbet vetëm peizazhi. Humbet një pjesë e kapitalit natyror të kombit.

Pikërisht për këtë arsye protestat e banorëve në Kaçinar, Zall-Gjoçaj, Shushicë, Lufaj, Kurdari dhe në shumë zona të tjera nuk mund të reduktohen në kundërshtime lokale. Ato janë një shprehje e konfliktit midis dy koncepteve të zhvillimit. Nga njëra anë qëndron modeli që e sheh natyrën si mall tregu; nga ana tjetër qëndron koncepti modern i zhvillimit të qëndrueshëm, ku ekonomia, mjedisi dhe mirëqenia sociale duhet të ecin së bashku.

Një aspekt po aq shqetësues është transparenca institucionale. Kur institucionet publike japin shifra të ndryshme për të njëjtin fenomen, lind një pyetje themelore: a ekziston një administrim serioz i pasurive natyrore? Mospërputhja mes të dhënave të bashkive dhe atyre të institucioneve qendrore nuk është vetëm problem statistikor. Ajo tregon dobësi në administrimin publik dhe krijon terren për mosbesim.

Nga pikëpamja juridike, uji është pasuri publike. Kushtetuta dhe legjislacioni shqiptar e konsiderojnë atë një burim që duhet të administrohet në interes të përgjithshëm. Kjo nënkupton se çdo ndërhyrje duhet të kalojë në filtrin e ligjshmërisë, transparencës, konsultimit publik dhe mbrojtjes së mjedisit. Nëse komunitetet ndihen të përjashtuara nga vendimmarrja, atëherë nuk kemi vetëm problem mjedisor, por edhe deficit demokratik.

Në të drejtën moderne mjedisore është pranuar gjerësisht parimi i zhvillimit të qëndrueshëm. Ky parim kërkon që nevojat e brezit të sotëm të mos realizohen duke cenuar të drejtat e brezave të ardhshëm. Shqipëria, si vend që synon integrimin evropian, nuk mund ta trajtojë këtë parim si slogan. Ai duhet të jetë kriteri kryesor për çdo investim që prek natyrën.

Nga këndvështrimi ekonomik lind një pyetje tjetër: a i justifikojnë përfitimet kostot? Shumë ekspertë kanë argumentuar se një pjesë e konsiderueshme e HEC-eve të vegjël kanë prodhim relativisht të ulët krahasuar me ndikimin e tyre mjedisor. Nëse një projekt sjell fitime private, ndërsa kostot ekologjike dhe sociale i paguan publiku, atëherë kemi një deformim të logjikës ekonomike. Fitimi privat nuk mund të ndërtohet mbi humbjen kolektive.

Shqipëria vazhdon të mbetet ndër vendet më të varura nga energjia hidrike në Evropë. Ndryshimet klimatike, thatësirat dhe ulja e prurjeve të lumenjve tregojnë se kjo varësi është bërë një dobësi strategjike. Një politikë moderne energjetike do të investonte me ritme shumë më të shpejta në energjinë diellore, atë të erës, në ruajtjen e energjisë dhe në eficiencën energjetike. Diversifikimi nuk është luks; është domosdoshmëri.

Ekziston edhe një dimension etik. Çfarë morali ka një zhvillim që pasuron pak njerëz, ndërsa varfëron një territor të tërë? Çfarë vlere ka rritja ekonomike nëse ajo shkatërron burimet që mbajnë gjallë komunitetet? Në filozofinë politike moderne, shteti ekziston për të mbrojtur interesin publik. Kur qytetarët fillojnë të besojnë se pasuritë publike administrohen kryesisht në funksion të interesave private, atëherë dëmtohet vetë legjitimiteti i institucioneve.

Në këtë debat nuk është fjala për të qenë kundër investimeve apo kundër energjisë së rinovueshme. Përkundrazi, Shqipëria ka nevojë për investime, por investime inteligjente. Ka nevojë për zhvillim, por zhvillim të qëndrueshëm. Ka nevojë për energji, por jo duke sakrifikuar çdo lumë, çdo përrua dhe çdo burim ujor.

Lumenjtë shqiptarë janë pjesë e identitetit kombëtar. Ata kanë ushqyer qytetërime, kanë formuar peizazhe unike dhe kanë mbajtur gjallë ekonominë rurale për shekuj. Brezat e ardhshëm kanë të njëjtën të drejtë t’i gjejnë këta lumenj të gjallë, ashtu siç i gjetëm ne.

Në fund, pyetja nuk është sa megavat prodhojmë. Pyetja është çfarë Shqipërie po ndërtojmë. Një Shqipëri ku çdo pasuri natyrore mund të jepet me koncesion, apo një Shqipëri që e kupton se natyra është kapitali më i çmuar i kombit?

Sepse lumenjtë nuk janë pronë e një qeverie, e një kompanie apo e një mandati politik. Ata janë pasuri e përhershme e popullit shqiptar. Qeveritë vijnë e ikin. Kontratat skadojnë. Por një lumë i tharë nuk rikthehet më. Pikërisht për këtë arsye, gjykimi i historisë nuk do të bëhet mbi numrin e hidrocentraleve të ndërtuara, por mbi aftësinë për të ruajtur ekuilibrin ndërmjet zhvillimit ekonomik, drejtësisë sociale dhe mbrojtjes së natyrës. Ky është standardi i qytetërimit dhe matësi i përgjegjësisë së çdo shteti ndaj brezave që do të vijnë.

Luan Rama/

Shumë vite më parë filozofi dhe psikoanalisti modern amerikan me origjinë gjermane Erich Fromm, në veprën e tij me të njëjtën titull, « Avoir ou ëtre » bënte një pyetje thelbësore : “Të kesh apo “të jesh”. Të duket si një pyetje hamletiane bërë në dekoret e Elsinor-it, por shoqëria moderne ngjan se do t’i kthehet pas gjithashtu pyetjes ekzistecialiste të Shekspirit. Nocionet tashmë kanë ndryshuar dhe ngjan se thelbi shoqërisë së sotme shqiptare është kthyer në problematikën shqetësuese dhe aq të ngutshme të shtruar nga Fromm: “Të kesh apo të jesh”? Sigurisht, një çështje që i drejtohet një shtrese të caktuar, sepse fshatarët e Lekbibajt apo të Breglumit, ata të maleve të Mirditës, Pukës, Librazhdit apo Pilurit, nuk shqetësohen shumë për këto pyetje ekzistenciale, pasi ata janë bërë të ndërgjegjshëm se në jetën e tyre modeste e të paqtë nuk kanë pse të vuajnë që të kenë më shumë, madje kjo pyetje nuk i mundon, sepse sa më larg të jenë atyre që “kanë”, aq më shumë ata përjetojnë jetën e paqtë e normale dhe nuk cfiliten në dilemën e madhe të kryeqytetasve “sa kam”? “sa do të kem”?

Sot është një garë e jashtëzakonëshme e oligarkëve në Shqipëri që kush të ketë më shumë, kush ta ngrejë grataçielën më të lartë edhe pse ajo është e shëmtuar dhe aburde, Është gara se kush të përfitojë më shumë nga afera të errta në lidhje gjithnjë me pushtetin i justifikohet se njerëzit mund të bëjnë ç’të duan me pronën private, por kur i akuzon për dispozita ligjore për Shqipërinë që « vihet në shitje », për qyteza betoni si Palasa e shumë të tjerë, duke shtuar projektet në lagunën e mrekullueshme të Zvernecit apo Sazanin, ata kundërsulmojnë, shajnë, mashtrojnë e gënjejnë se çdo gjë po zhvillohet ashtu siç është parashikuar. Padyshim skandaloze por dhe e vetëdijshme nga ana e tyre pasi të tërhiqen prapa, të lëshojnë, ti binden rinisë dhe kërkesave të tyre, për ta kjo do të ishte vetvrasje. Kështu marshi i tyre vazhdon dhe veç një valë e madhe mund ta ndalë.

Kur flasim për Fromm, të kuptohemi, se kur e ngre këtë pyetje, ai kishte parasysh jo shtresat popullore, ata që krijojnë vlerat materiale e shpirtërore, por ata që drejtojnë, që janë në ingranazhet e shtetit, administratës dhe të piramidës (apo piramidave) dhe që janë përfaqësues e përfaqësojnë masa njerëzish, ata që e kanë vënë vetveten në “pararojë” dhe që vetëquhen “elitë”, të zgjedhur të popullit, deputet, ministër… Pra sa më shumë ngjitesh në këtë shkallë shoqërore, aq më shumë dilema bëhet më e madhe. Individi shkëputet nga “të qenit” dhe afiniteti i ndjenjave njerëzore e solidare, dhe shpejt integrohet kështu në qerthullin e e vrullshëm të etjes së madhe: “sa kemi? … ”Po unë sa do të kem?” Madje Fromm, në analizën e tij na risjell dhe një shprehje të Marksit, i cili në shkrimet e tij theksonte se “sa më shumë të kemi, aq më shumë e prishim jetën tonë”.

Në fakt, në historinë njerëzore dhe zhvillimin e ndërgjegjes së njeriut, dy kategori duket se kanë bashkëjetuar dhe luftuar ndaj njëra-tjetrës: “të kem”, diçka organike e qenies që kur njeriu shpiku mjetin e parë të punës, duke e konsideruar si pronë të tij dhe “të jem”, pra ekzistencën e tij njerëzore dhe zhvillimin e ndërgjegjes, për ta shkëputur individin nga makthi i kërkesës “të kesh” në mënyrë që “të jetë”, duke krijuar njëkohësisht heronjtë mitologjikë dhe referencat se si duhet së pari të “jenë” dhe pastaj “të kenë”, apo siç bënë hebrenjtë që krijuan “sabat”-in, një ditë të javës, për të qenë të gjithë njëlloj, të pasur dhe të varfër, në të njëjtën gjendje shpirtërore, të purifikuar nga ideja e kamjes.

Sot, duke ndjekur evolucionin e shoqërisë shqiptare, duke analizuar gjithçka që ndodh me këtë pseudo-elitë politikanësh, deputetësh, ministrash që na drejtojnë dhe që rrallë u kanë shpëtuar afereve, e kupton se shumica e tyre, janë personazhe ekzistencialistë, që e lidhin ekzistencën e tyre vetëm me fenomenin “të kesh” (para, pushtet) dhe jo “të jesh”(njeri i idesë, përçues i ideve të emancipimit), pasi “të kesh” sot në Shqipëri, është shprehje e pushtetit dhe sinonim i tij, ndërsa “të jesh” është diçka që atyre që të tjerëve nuk u intereson. Ata kanë dalë nga ajo sferë dhe janë të huaj për të, pasi “të jesh” do të thotë të jesh me dinjitet, të jesh vetvetja, sovran, të jesh social e solidar, të jesh humanist dhe jo i tjetërsuar nga paraja. Nuk është fjala për të bërë apologjinë e varfërisë dhe idealizuar atë që s’ka, por për të jetuar normalisht, si gjithë të tjerët, pa krijuar një shoqëri tepër të polarizuar dhe të ndarë mes oligarkësh dhe të varfërish, siç konstatojmë ndasinë e madhe të shoqërisë shqiptare ku bashkëjetojnë skamja e pikëllueshme në fshatra dhe kamja në tryezat e “të zgjedhurve” për të cilën punon dhe një pjesë e rëndësishme e mediave. Janë rrogëtarët e shkrimit, filmimit.

Por ç’ndodh realisht në Shqipëri? Përse kaq shumë afere që ndjekin njëra-tjetrën? Përse kaq kërkesa për Komisione Hetimi për pasuritë e kryeministrit, ministrit, deputetit, politikanit? Dhe kur aferet zbulohen në dritë të diellit, përse ky sulm i politikës ndaj individit, kundërshtarit, biznesit të pastër, pasi biznesi sipas rregullave ekonomike do të ekzistojë për të ndihmuar progresin.

Duket se Shqipëria jeton në delirin e afereve dhe të skandaleve që lidhen me paranë dhe pushtetin, pasi aty ku është pushteti, atje gjejmë dhe sozinë e tij, paranë. Afere ditën dhe natën… dhe përsëri ditën. Konvejeri merkantil funksionon pareshtur. Ai ecën herë pa zhurmë, herë me buzëqeshje triumfatore e herë me një zhurma çjerrëse. Por dhe kur ingranazhet kërcasin para kamerave televizive, në faqet e gazetave, në rrugë e sheshe, kur ingranazhet e këtij konvejeri ngecin e frenojnë, ata vajisen sërish me një demagogji makiavelike për të ndjekur pastaj aferin e rradhës: tender, pallat, tokë e dhënë nën dorë, plazhe private, brigje, laguna, ishuj. Sa mijë? – thotë deputeti, ministri? – Do të kontrollojmë pasurinë! – thotë kryeministri! – Do të hetojmë – klith opozita! O burra një komision hetimi! Të hetojmë! Poshtë hajdutët! – klith media kundërshtare. Dhe komisionerët që mblidhen, bëjnë gjoja sikur hetojnë, pasi hetimet asnjëherë nuk përfundojnë.

Me një mazhorancë të komanduar nga Njëshi, ku askush nuk guxon të ngrihet se humbet postin, vendin e punës, gjithçka, miratohen ligje në kundërshtim me interesat kombëtare, ekologjike, të pasurive bujqësore apo minerare, siç është dhe rasti më i fundit, ku parlamenti miratoi ligjin ku tokat bujqësore sakrifikohen në emër të investimeve energjitike. Eolienët mund të ndërtohen në maja kodrinash apo në vende të shpopulluara.

Në Shqipëri shumë të panjohur bëhen deputetë, ministra, blihet gjithçka: mund të blesh një deputet, një ministër, një kryeministër. Sa bën? – pyet biznesmeni… dhe çështja mbyllet. Blihet deputeti dhe komisioni bashkë! Gjithçka blihet! Ndërkohë që gazetat paralajmërojnë krijimin e një komisioni të ri hetimi! Trumpetat bien plot zhurmë: Do të hetojmë! Kjo është parulla e ditës. E kështu të ngjan se paraja transformohet në një buldozer të madh e të rëndë që ecën gjithnjë përpara dhe merr me vete gjithçka: kryeministër, minister, deputet. Dhe habia është se ky buldozer nuk ka buldozerist. Eshtë një buldozer modern, automat, i drejtuar nga një etje e përgjithëshme e elitës sonë pushtetare, e kësaj sfere që mendon vetëm “të ketë” dhe jo “të jetë”; të ketë sa më shumë, madje gjithnjë e më shumë, për vete, për fëmijët, për nipërit e mbesat, për historinë! Të ketë! Një etje e pangopur që ka krijuar personazhin modern që nuk mund ta mendonte Balzaku dhe bashkëkohësit e tjerë të tij, pasi të kesh, sot është kthyer në një sindromë.

Mjeksia njeh shumë sindroma që shkaktohen nga virusë të fuqishëm, herë-herë vdekjeprurës. Por sindroma e parasë dhe e pushtetit është akoma më e tmerrëshme dhe e vështirë për tu kuruar, sepse ky virus modern pushton jo thjesht një organ, por trurin dhe shpirtin. Sindromë totale! Paraja dhe pushteti janë kthyer sot në një “modus vivendi” për njëri-tjetrin: jam unë që ekzistoj, pra je dhe ti, është pushteti, pra ekziston dhe paraja e anasjelltas: paraja është kusht i mbërritjes në pushtet, i fitimit të pushtetit dhe i mbajtjes me çdo kusht të tij edhe kur piramidat bijen. “Nuk e lëshojmë pushtetin! – thërresin gjithnjë mbajtësit e pushtetit. Dhe ndërkohë njerëzit e thjeshtë, kur dëgjojnë në media replikat e nxehta në gjirin e politikës, me të drejtë pyesin: nga dolën gjithë këto pasuri, pallate, automjete, miliona në bankë, të deklaruara dhe të pa deklaruara…

Ja pse bota na konsideron vend i paradokseve, vend i çudirave.

Populli shqiptar është një popull i urtë: për një kohë të gjatë ai e ndjeu se është i lodhur nga revolucionet, prej “veluri” apo të “portokajtë”… Eshtë velur nga ngjyrat. Mjaft më me revolucione! – thuhej vite më parë. Një disfatizëm total, në të cilin përfitonte paraja dhe pushteti, kjo elitë demagoge që gjoja mendon për popullin, ndërkohë që mendon vetëm për vete. Kështu ata vazhduan të majmen, të fryhen, të bëhen prepotentë dhe autoritarë, ideologë të lirisë dhe të së Drejtës, të shfaqen para kamerave në Tiranë dhe në Bruksel si apologjistë të demokracisë dhe lirisë, të anullojnë kontrata me botën ku s’mund të kenë pjesë dhe të hartojnë të reja ku të jenë pjesë, pa çka se bota i hedh në gjyq për mos-respekt të së drejtës ndërkombëtare. Dhe atëherë bëjnë presion përmes politikës duke anashkaluar ligjin, duke shkelur Kushtetutën dhe duke i thurrur himn progresit të Madh. Dhe kjo bëhet gjithnjë në emër të anti-korrupsionit.

Ç’ironi! Shteti ka vendosur megafonin e anti-korrupsionit që ta dëgjojë gjithë bota, ndërkohë që korrupsioni flë në një shtrat me të. Dhe nuk është çudi që një ditë prej ditësh, deputeti, ministri, kryeministri të na dalin sh.p.k. siç i kemi lexuar më parë në faqet e shtypit: filan deputet sh.p.k. Term magjik i evolucionit të shoqërisë shqiptare. SH.P.K. Por ja, nga zhgënjimi i madh, më në fund, populli, veçanërisht rinia, iu rikthye rrugës, sheshit, protestës për të denoncuar gjithçka luhet me fatet e Shqipërisë dhe të ardhmes së tyre. Në rrugët e Tiranës nuk janë vetëm ata që e quajnë veten « flamingo ». Bashkë me ta janë edhe ata që kanë probleme jetike, që jetojnë në gjendjen e varfërisë ekstreme dhe se « lumturia dhe drejtësia » e premtuar ishte thjeshtë një gënjeshtër. Rrugë tjetër nuk ka. Kjo klasë politike nuk mund ti zgjidhë hallet e populli. Duhet një klasë tjetër politike ku bisnesmenët të mos bëhen më politikanë, deputetë.

Në librin e tij Të kesh apo të jesh – një zgjidhje nga e cila varet e ardhmja e njeriut, filozofi dhe psikanalisti amerikan Erich Fromm i referohet Frojdit për të analizuar më mirë psikologjinë dhe atë çka ndodh në botën e atyre që jetojnë për “të pasur” dhe në funksion të “parasë”. “Një nga zbulimet më domethënëse të Frojdit dhe që lidhen me shprehjen “të kesh” – shkruan Fromm, – është faza analo-erotike që kalojnë fëmijët para se të bëhen adoleshentë, faza kur fëmijët shohin me kënaqësi anusin kur nxjerrin fekalet. Frojdi e shihte këtë si një aspekt shumë të rëndësishëm të raportit simbolik që ekziston midis parasë dhe fekaleve, midis floririt dhe fëlliqsisë. Koncepti i tij mbi karakterin anal, si një karakter që ende nuk ka arritur pjekurinë, është një kritikë e ashpër e tij kundër borgjezisë së fundit të shekullit XIX, ku cilësitë e karakterit anal përbënin normën e sjelljes morale, e konsideruar si “natyrë njerëzore”. Por për Frojdin, “personi, i cili i është përkushtuar tërësisht parasë, është një i sëmurë mendor dhe shoqëria, ku shumica kanë një karakter anal, është një shoqëri e sëmurë.”

E solla shëmbullin e filozofit Fromm, pasi referenca e tij për Frojdin dhe karakterin anal të një shoqërie të sëmurë më përafrohet shumë me atë çka përjeton një pjesë e shoqërisë shqiptare dhe pikërisht ajo e të ashtuquajturës “elitë e pushtetit”, “elitë vendim-marrëse”, që e sapo dalë nga tranzicioni i gjatë politik, mbijeton veçse në sajë të binomit “para-pushtet”, elitë që vuan nga karakteri anal frojdist, në kënaqësinë e nxjerrjes së fëlliqësisë: aty janë aferet, “hetimet”, përgjimet, shantazhet, milionat, prapaskenat, gjyqtarët që s’pranojnë të gjykojnë edhe pse ligji ua kërkon, pra gjithçka që përbën botën e tyre. Ja pse sot, ajo për çka duhet të luftojmë nuk duhet të jetë sllogani “të kesh”, por “të jesh”, të jesh njeri, të jesh i denjë dhe t’i shërbesh shoqërisë dhe shtetit, të jesh shëmbull pune dhe eksperience për tjetrin, shëmbull i kurajos dhe humanizmit. Të jeshë!…

Mjerisht, në demokracinë virtuale (dhe jo reale) që ne jetojmë, (pra e demokracisë në letër, dhunës dhe anarshisë në praktikë), utopistët mungojnë, ose dhe kur shfaqen për një çast, përballë presionit të parasë dhe të pushtetit, përballë presionit të “demokracisë së partive”, japin dorëheqjen. Por të paktën, nuk vuajmë se nuk kemi para, pallate, aksione, toka, duke dëshiruar njëkohësisht të “jemi”, sepse kështu të paktën do të themi se jetojmë si njerëz. Për Gandin, edhe pse lider i madh, jeta e tij ishte një shtëpi e thjeshtë, një rrobë, një rrogoz për të fjetur, punë, por shumë humanizëm?

“Të kesh” apo “të jesh”? Kjo është çështja! Dhe këtë zgjedhje secili duhet ta bëjë së pari vetë dhe pastaj të gjithë bashkë!

A Constitutional Roadmap for Transforming Protest into Democratic Renewal.

By Cafo Boga, M.S. Diplomacy

A Declaration of Purpose

This essay is offered in the spirit of constructive civic engagement and constitutional democracy. It is written not to favor any political party, political leader, or ideological position, but to encourage a peaceful, lawful, and democratic path forward for Albania. The questions addressed in these pages concern not only those who stand in the streets today, but every Albanian citizen, every public institution, and every elected representative who shares responsibility for the future of our Republic.

PART I

The Defining Moment

The movement known today as the “Flamingo Revolution” began on May 23, 2026, in the coastal village of Zvërnec, where citizens gathered peacefully to oppose proposed developments affecting Sazan Island and the protected ecosystems of the Narta Lagoon. Within days, what had begun as a local environmental protest evolved into a nationwide civic movement demanding greater accountability, respect for the rule of law, democratic reform, and ultimately the resignation of Prime Minister Edi Rama. It soon inspired demonstrations of solidarity throughout Albania and across the Albanian diaspora.

There are moments in the life of every nation when events rise above ordinary politics. They become defining tests of democratic maturity, civic responsibility, institutional resilience, and national leadership. Albania has now reached such a moment.

This essay is not intended to revisit the political arguments that brought citizens into the streets. Those arguments have already been made, debated, and understood by the Albanian public. Nor is it written to assign blame or deepen political divisions. Its purpose is different.

It seeks to answer a far more important question:

What must happen now if this peaceful civic movement is to achieve meaningful and lasting democratic change?

That question concerns far more than the demonstrators themselves. It concerns the future of Albania’s democratic institutions, the credibility of its political leadership, the confidence of its citizens, and the nation’s standing among its European partners.

History teaches us that peaceful civic movements do not succeed because they demonstrate longer than others. They succeed because, at the decisive moment, they transform public trust into legitimate democratic leadership, moral authority, and constitutional action.

I believe Albania’s peaceful civic movement has now reached that decisive moment.

The question is no longer why people came into the streets.

The question is whether this remarkable civic awakening can now evolve into an organized democratic movement capable of achieving lasting constitutional change.

Before attempting to answer that question, however, fairness requires that we first recognize what the movement has already accomplished.

PART II

Achievements Worth Preserving

Before discussing what the movement must do next, it is only fair to acknowledge what it has already accomplished. Every successful democratic movement builds upon its achievements, not merely upon its aspirations. Albania’s peaceful civic movement has already secured two important victories. The first belongs to the Albanian people themselves. The second belongs to Albania’s place within the broader European democratic community. Together, they provide a solid foundation upon which genuine democratic renewal can still be built.

The First Achievement: A Victory of Democratic Maturity

Perhaps the movement’s greatest accomplishment has not been measured by the number of people who filled the streets, but by the discipline with which they conducted themselves.

Throughout these demonstrations, citizens have exercised one of democracy’s most fundamental rights—the right to assemble peacefully and make their voices heard. They have done so with dignity, restraint, and remarkable civic discipline, resisting the temptation to allow violence, destruction, or provocation to define either their cause or their character.

This is far more than a tactical success.

It is a moral victory.

Peaceful civic action carries a legitimacy that violence can never achieve. It strengthens the credibility of those seeking change, invites dialogue rather than confrontation, and demonstrates confidence in democratic principles rather than contempt for them.

Whatever one’s political views may be, every Albanian should take pride in the fact that these demonstrations have shown both the nation and the international community that democratic change can be pursued peacefully, responsibly, and with dignity.

That achievement alone deserves to be preserved.

The Second Achievement: Bringing Albania’s Concerns Before Europe

The movement has also accomplished something of lasting political significance beyond Albania’s borders.

Issues that began as local environmental concerns soon attracted the attention of one of Europe’s highest democratic institutions.

The European Parliament adopted a resolution expressing serious concern over proposed developments in Albania’s protected natural areas, including the ecosystems surrounding Zvërnec and the Narta Lagoon. The resolution called for an immediate halt to new construction in protected areas, urged the repeal of legislative amendments that weakened environmental safeguards, questioned provisions allowing strategic developments to bypass adequate environmental scrutiny, and reminded Albania that full respect for European environmental standards remains an essential obligation on its path toward membership in the European Union.

This development should not be viewed simply as an environmental success.

It represents something much broader.

It demonstrates that peaceful, disciplined, and responsible civic engagement can elevate matters of national concern onto the European agenda and encourage greater international attention to issues affecting Albania’s democratic development.

These two achievements—one strengthening Albania’s democratic culture at home and the other reinforcing its democratic voice abroad—have provided the movement with something precious:

Credibility.

History teaches us, however, that credibility is never a permanent achievement. It must continually be strengthened, protected, and transformed into responsible democratic leadership.

That is the challenge that now stands before Albania.

PART III

The Time Has Come for the Next Step

Every successful democratic movement eventually reaches a defining moment—a moment when yesterday’s achievements, however significant, are no longer enough to guarantee tomorrow’s success.

What first brings people into the streets may ignite a movement. What sustains it is hope. But what ultimately determines its success is its ability to evolve.

History offers an important lesson. No matter how extraordinary an event may be, it cannot hold public attention indefinitely. Every democratic movement eventually reaches the point where determination alone is no longer sufficient. To preserve public confidence, it must demonstrate progress, purpose, and direction.

I believe Albania’s peaceful civic movement has now reached that moment.

This should not be understood as criticism of the movement. On the contrary, it is a recognition of everything it has already accomplished and a sincere concern that those achievements should not gradually lose their impact through the passage of time.

Governments understand that time can become a powerful political ally. Throughout history, many have survived not because they won the public debate, but because they simply waited for public fatigue to accomplish what political arguments could not.

That is why the movement now faces a challenge very different from the one that first brought citizens into the streets.

The question is no longer whether it can continue demonstrating.

The real question is whether it can transform public trust into organized democratic leadership capable of guiding the next phase of this civic awakening.

That transition is neither a sign of weakness nor a departure from the movement’s original ideals.

It is the natural evolution of every successful democratic movement.

The time has come to take that next step.

PART IV

From Protest to Democratic Representation

Every successful democratic movement eventually reaches a point where the legitimacy of its cause depends upon the legitimacy of those entrusted to lead it.

Public demonstrations can awaken a nation, inspire hope, and mobilize citizens around a common purpose. They can expose injustice and demand accountability. But they cannot, by themselves, negotiate constitutional reforms or guide a nation through democratic transition.

At some point, every peaceful civic movement must answer one fundamental question:

Who speaks on behalf of the people—and with what legitimacy?

The answer cannot depend upon who speaks the loudest, attracts the largest crowds, or commands the greatest attention. Democratic leadership must emerge through a process that is transparent, representative, and worthy of public confidence.

One possible approach would be to convene a National Civic Convention, bringing together representatives from across Albanian society—including local civic initiatives, participating communities, youth organizations, professional associations, civil society, environmental organizations, and the Albanian diaspora. Its purpose would not be to create another political party, but to establish a legitimate representative structure capable of guiding the movement’s next phase.

The Convention could determine, through democratic procedures, the method by which a representative leadership is selected. Whether through nominations, elections, consensus, or another constitutionally sound process, the essential principles should remain the same: transparency, broad participation, equal opportunity, and public legitimacy.

The individuals entrusted with that responsibility should be chosen not for their popularity, but for their integrity, competence, commitment to democratic values, and willingness to place the national interest above personal ambition. Alongside a new generation of well-educated young leaders, there should also be experienced public figures whose record of public service remains beyond reproach.

Former United States President Harry S. Truman expressed this principle with characteristic clarity:

“Show me a man that gets rich by being a politician, and I’ll show you a crook.”

Whether one agrees with Truman’s blunt language or not, the democratic principle remains timeless: a movement seeking to restore public trust must itself be represented by people who inspire that trust. It must become morally superior to the system it seeks to replace.

The representative leadership should then establish a Citizens’ Council composed of highly respected constitutional scholars, retired judges, economists, academics, environmental experts, business leaders, writers, former diplomats, representatives of civil society, and members of the Albanian diaspora. Chosen for their integrity, professional achievement, and service to the nation rather than political ambition, the Council would provide constitutional, ethical, and professional guidance as the movement prepares for the next stage.

The organizational framework outlined here is not presented as the only possible path forward. Democracies rarely produce identical solutions to identical challenges. Other models may prove equally appropriate, provided they remain transparent, representative, democratically legitimate, and fully consistent with Albania’s Constitution and the rule of law.

The objective is not to prescribe one exclusive method.

It is to ensure that whatever structure emerges commands the confidence of the Albanian people and possesses the legitimacy necessary to guide a peaceful democratic transition.

Only then can a movement of protest become a movement prepared to lead democratic change.

PART V

The Road Ahead

Having established a representative leadership and a Citizens’ Council, the movement would, for the first time, possess both the democratic legitimacy and the organizational capacity to move beyond protest and toward constructive engagement.

Its first responsibility should be to seek dialogue—not confrontation.

Working within Albania’s constitutional framework, the movement should present its proposals to Parliament and call upon all political forces to place the national interest above partisan considerations. The objective should be clear: to restore public confidence in Albania’s democratic institutions and ensure that the next parliamentary elections are accepted by all citizens as genuinely free, fair, transparent, and internationally credible.

Should such dialogue begin, Parliament could consider the constitutional mechanisms available to facilitate a peaceful democratic transition. One possible option, if supported through constitutional procedures and broad political agreement, would be the establishment of a temporary technical or caretaker government to oversee the preparation of new elections.

Regardless of the mechanism ultimately adopted, several priorities should be addressed before the country returns to the polls. They include strengthening electoral safeguards against fraud, implementing long-overdue recommendations of international election observers, improving the transparency and fairness of the electoral process, and adopting those legislative reforms that are essential to restoring public confidence in democratic institutions. Broader constitutional reforms—including issues such as term limits for senior elected offices and additional institutional safeguards—should be considered by a newly elected Parliament enjoying renewed democratic legitimacy.

But responsible leadership must also prepare for a different possibility.

Should every constitutional effort for dialogue fail, and should the Government refuse to engage in meaningful democratic reform, the movement must resist the temptation to abandon the very principles upon which its moral authority has been built.

Violence would not strengthen its cause. It would weaken it!

The movement’s greatest strength has been its peaceful character. That strength must never be surrendered.

In that event, the struggle should increasingly move from the streets to democratic institutions and to the international arena. The representative leadership and the Citizens’ Council should continue documenting their concerns, engaging Albania’s European partners, cooperating with the European Parliament, the European Commission, the Council of Europe, the OSCE, and other democratic institutions, while maintaining peaceful civic engagement at home.

International institutions cannot choose Albania’s government.

Nor should they.

But they can insist that Albania honor the democratic standards and constitutional commitments it has freely accepted as part of its European aspirations.

Ultimately, every democratic movement reaches a point where demonstrations alone can no longer achieve what institutions must accomplish.

Recognizing that moment is not a sign of defeat.

It is a sign of political maturity.

The future of this movement will not be determined solely by the courage it has shown in the streets, but by the wisdom with which it transforms that courage into democratic leadership, constitutional reform, and lasting institutional renewal.

The opportunity still exists.

The choice belongs to Albania.

Summary or Concussion,

I think we need a short summary of the message that we are trying to convey through this essay. As a final reminder and end with a strong sentence as I suggested in our previous drafts until we took a different approach.