• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

SHQIPTARËT NË MAL TË ZI DHE IDENTITETI SI PJESË E VLERAVE TONA KOMBËTARE

September 23, 2026 by s p

Xheladin Zeneli*/

Ka libra që lexohen për informacion, ka të tjerë që lexohen për arsye të tjera. Por ka edhe libra që, përtej faqeve të tyre, synojnë të hapin një debat shoqëror. “Identiteti pa mbrojtje institucionale” i Prof. Dr. Nail Dragës i përket kësaj kategorie.

Z. Draga është studiues i çështjeve etnogjeografike, demografike dhe kulturore të shqiptarëve në Mal të Zi, ndërsa veprimtaria e tij lidhet prej dekadash me analizën e pozitës së shqiptarëve dhe zhvillimeve shoqërore në këtë hapësirë.Si intelektual i formuar në kryqëzimin mes shkencës dhe angazhimit publik, ai prej vitesh është një nga zërat më konsekuentë të mendimit kritik shqiptar në Ulqin dhe në Mal të Zi. Në veprat e tij të mëparshme – nga “Kultura dhe shoqëria civile” te “Etnia dhe Hapësira” dhe “Debati i munguar” – ai ka ndërtuar gradualisht një projekt mendor: emancipimin e shqiptarit nga roli i objektit të politikës në subjekt të saj. Ky libër është vazhdimësi e natyrshëme i atij projekti.

Libri i tij i fundit “Identiteti pa mbrojtje institucionale” nuk është një libër nostalgjik për identitetin. Është një libër i lindur nga një shqetësim i thellë, i dokumentuar dhe i përjetuar: çfarë ndodh me një komb kur i ka simbolet, por nuk i ka institucionet? Çfarë ndodh me shqiptarët në Mal të Zi, dhe më gjerë, kur identiteti i tyre varet nga vullneti i mirë i qeverive, e jo nga garancia e ligjit dhe e institucioneve autonome?

Teza qendrore është e thjeshtë dhe për këtë arsye tronditëse: identiteti pa institucione është i pambrojtur. Gjuha që nuk mësohet në shkollë publike, historia që nuk përkujtohet nga shteti, viktima që nuk njihet nga ligji, prona që nuk mbrohet nga pushteti vendor – të gjitha janë forma të një asimilimi të ngadaltë, të heshtur, demokratik në dukje.

Autori nuk mjaftohet me denoncimin. Ai bën anatominë e mekanizmit. Na tregon si “Këshillat kombëtarë” shndërrohen në “dekor të qeverisë”. Si integrimi përdoret si alibi për asimilim. Dhe si “mentaliteti i të nënshtruarit” – ajo sëmundje e vjetër e elitave tona politike – bëhet aleati më i mirë i politikave shtetërore.

Por ky libër nuk është vetëm kritikë. Është edhe thirrje. Z.Draga beson te demokracia, por jo te demokracia fasadë. Ai beson te integrimi, por te një integrim që nuk kërkon heqjen dorë nga identiteti i vet. Përfaqësimi autentik, partitë e popujve pakicë si vlerë e pluralizmit, përballja me të shkuarën komuniste si obligim demokratik – janë propozime konkrete për një rend tjetër më të mirë shoqëror.

Dhe mund të flasësh për të drejtat e një popullsie autoktone, siç janë shqiptarët në Mal të Zi,por këto të drejta marrin kuptim të plotë vetëm kur shndërrohen në praktika dhe mekanizma institucionalë.

Lexuesi do të gjejë në këto faqe një stil të prerë publicistik, pa zbukurime të tepërta akademike, por me peshën e argumentit shkencor. Do të gjejë zemërim, po – por një zemërim të disiplinuar nga arsyeja. Do të gjejë, mbi të gjitha, një intelektual që nuk shkruan për karrierë, por për përgjegjësi.

Në një kohë kur debati publik shqiptar shpesh lodhet mes patetikës dhe cinizmit, ky libër na kthen te pyetja themelore: kush na mbron ne, kur ne nuk mbrojmë dot veten përmes institucioneve?

Në përfundim,

“Identiteti pa mbrojtje institucionale” është një vepër që e vendos çështjen e identitetit shqiptar në Mal të Zi përballë një realiteti konkret: identiteti nuk është vetëm trashëgimi e së kaluarës, por edhe përgjegjësi për të ardhmen.

Forca e librit qëndron në përpjekjen për ta lidhur gjuhën me arsimin, arsimin me institucionet, institucionet me demokracinë, kulturën me debatin publik dhe identitetin me përgjegjësinë qytetare.Nëse identiteti është kujtesa e një populli, atëherë institucionet janë mekanizmi përmes të cilit kjo kujtesë mund të transmetohet te brezat e ardhshëm.

Dhe pikërisht në këtë pikë, “Identiteti pa mbrojtje institucionale” e tejkalon kufirin e një libri dhe shndërrohet në një dokument reflektimi mbi kohën, shoqërinë dhe përgjegjësinë ndaj së ardhmes.

*(Analizë e librit “Identiteti pa mbrojtje institucionale” të autorit, Dr. Nail Draga).

Filed Under: Ekonomi

Sistemin që perfeksionoi, personalizoi e nënkontraktoi…

September 22, 2026 by s p

Prof. Afrim Krasniqi/

Politika dhe as qeverisja nuk janë çështje numrash, por vlerash, vizioni, integriteti dhe përgjegjësie. Politika nuk është lojë, është akt publik, është aktivitet profesional & moral, është mekanizmi më i avancuar për ndikimi në vendimmarrje dhe përmes saj, në ndryshimin (pozitiv) të jetës për qytetarët dhe cilësisë funksionale të demokracisë/shtetit të së drejtës.

Kështu u premtua kur nisi. Pastaj lindi patronazhizmi, dhe në rrethin vicioz të krijuar fillimisht iku i brendshmi, I lidhur me krimin. Pastaj ai i mjedisit, pastaj ai i shëndetësisë, pastaj mbi 25 ministra e zyrtarë të lartë të shkarkuar për paaftësi, pastaj një duzinë kryetarësh bashkish dhe deputetësh me dekriminalizimin apo skandale korruptive, pastaj 5D dhe i përzgjedhuri në krye të Tiranës, pastaj arratiset zv/kryeministri, pastaj pezullohet/hetohet zv/kryeministri tjetër, pastaj pezullohet/hetohet drejtoresha e SHISH, ish drejtori i përgjithshëm i policisë, etj, etj. Janë mbi 500 zyrtarë të niveleve të ndryshme, nga kryeministria në bashkitë dhe drejtoritë periferike, të gjithë të emëruar për shkak të lidhjeve/meritave politike, të gjithë në raporte personale me shefin e partisë/qeverisë/mazhorancës. Një histori e gjatë dhe komplekse e lidhjeve formale/informale të politikës me krimin, skandale korruptive dhe abuzim me postin dhe përgjegjësinë publike.

Ne e kemi deja vu alibinë, – kur pas 27 vitesh në detyrë kryeministri “kreu vetëvrasje“ partia zbuloi se ai ishte agjent që në rininë e tij, dhe vetë shefi i tij shkroi ekspozenë akuzuese që lexuan më pas prokurori e gjykatësi, duke marrë rolin e heroit, – e shpëtoi vendin, socializmin dhe komunizmin nga një armik i përbetuar, armiku pushkatohet por Partia del më e fortë! Jetojmë në kohë/sistem tjetër, por alibia dhe kultura e deformuar politike mbetet e njëjtë, – shefi nuk ka faj, as përgjegjësi, as dijeni; Partia del më e fortë nga arrestimet VIP dhe ai madje kërkon edhe meritën!

Imagjinoni një trajner ekipi, pas çdo skandali apo problematike del në konferencë, mban përgjegjësi, në varësi nga problematika jep edhe dorëheqje. Kjo ndodh në sport. Në politikë rregullat e “lojës“ ndryshojnë, trajneri aty nuk ka faj, ai jo vetëm mbijeton, por ndryshon gjithë ekipin, përzgjedh stadiumin, gjyqtarin, spektatorët, median raportuese dhe vëzhguesin, – dhe nëse ka nevojë, ndryshon/emëron edhe ekipet konkurruese, madje bën ndeshje dhe feston fitoren edhe pa pasur ekip tjetër përballë në fushë!

Një histori e trishtë tranzicioni. U premtua se sistemi është përgjegjës, ky sistem korrupton edhe “gjermanin“ thoshte në fushatë 2013, ndaj ishte jetike që sistemi vetë duhet ndryshuar, jo thjesht njerëzit në sistem. Pastaj kur erdhi në krye të sistemit jo vetëm nuk e ndryshoi, por e perfeksionoi, e personalizoi, e nënkontraktoi. Produkti dihet. KÇK. Dhe “nuk keni parë gjë akoma”!

Filed Under: Ekonomi

It Is the Economy Prime Minister But First It Is the People

September 21, 2026 by s p

By Cafo Boga, M.S. in Diplomacy – September 20, 2026/

James Carville’s famous phrase—“It’s the economy, stupid”—helped focus Bill Clinton’s successful 1992 presidential campaign on the issue that mattered most to ordinary Americans: their economic well-being. More than three decades later, a version of that message should be delivered to the prime ministers of Albania, Kosova, and Montenegro: It is the economy, Prime Minister—but first, it is the people.

These three countries are not identical. Each has its own political system, economic circumstances, and national challenges. Yet their leaderships share a troubling tendency: power has become increasingly personalized, while governments have become progressively disconnected from the people they are supposed to serve.

Their prime ministers dominate television, social media, public ceremonies, international meetings, and national political debate. They announce tourism records, salary increases, infrastructure projects, foreign investments, and progress toward European integration. They frequently present themselves as the indispensable guardians of the nation.

But leadership is not measured by the number of speeches delivered, projects announced, or international leaders received. It is measured by whether citizens can live with dignity, whether institutions function without political interference, and whether young people can imagine a future in their own countries.

Albania A Crisis of Trust Democracy and Economic Direction

Prime Minister Edi Rama can point to genuine achievements. Albania’s international visibility has increased, tourism has expanded, infrastructure has improved, and the country has progressed in its negotiations with the European Union.

But after so many years in power, a growing number of Albanians no longer trust either Rama or Sali Berisha—or the political establishments they represent.

The continuing demonstrations are no longer solely protests against an individual government decision. They reflect a much deeper rejection of a political order dominated for decades by the same personalities, parties, networks, and methods of government. What began with opposition to controversial development and environmental decisions has broadened into demands for political accountability, constitutional and electoral reform, and democratic renewal.

Many Albanians increasingly believe that both Rama and Berisha should withdraw from frontline politics and allow a new generation of leaders to emerge. Whether or not one agrees with every demand of the demonstrators, the persistence of the protests reveals a profound crisis of confidence in Albania’s existing political class.

The economic problem is equally fundamental. Albania cannot build a sustainable economy primarily upon seasonal tourism, construction projects, speculative property development, remittances, and real-estate investments whose financing is not always sufficiently transparent. Hotels, apartment towers, resorts, and luxury developments may increase the official value of economic activity, but they do not necessarily create a balanced and productive economy.

A sound economy must also manufacture, cultivate, process, innovate, and export.

Albania needs factories, modern agriculture, food-processing industries, technology enterprises, vocational education, regional development, and reliable employment throughout the year. It must produce more of what its citizens consume and export enough goods and services to narrow its structural trade imbalance—without treating remittances from emigrants and seasonal tourism receipts as substitutes for domestic production.

The ultimate judgment upon Albania’s economy is not the number of foreign visitors entering the country. It is the number of Albanians who believe they must leave it.

Albania is confronting a severe demographic crisis driven by mass emigration and declining fertility. The United Nations Population Fund has warned that the country’s population is steadily shrinking as these two forces reinforce one another. Precise estimates of the Albanian population abroad vary, and Albania should not be described categorically as having Europe’s lowest birth rate without fully comparable current data. The central conclusion, however, is undeniable: Albania is losing a substantial share of its young and productive population while the population remaining at home grows older.

A country cannot construct a successful future if its most ambitious young people see departure as their best opportunity.

Kosova Winning Elections Is Not the Same as Governing

Albin Kurti entered government with considerable moral and political authority. He promised to challenge corruption, strengthen the state, defend Kosova’s sovereignty, and break with the compromised practices of the old political establishment.

Those objectives remain important. But winning the largest number of votes does not give one party ownership of every major institution.

Kosova is a parliamentary democracy. It requires negotiation, coalition-building, institutional restraint, and compromise. The prime minister must govern not only for those who voted for him but also for citizens represented by other parties.

Kurti has not succeeded in building a durable national consensus with the opposition. Because Vetëvendosje received the most votes, he too often appears to proceed as though the country’s highest governing positions should naturally remain under the control or decisive influence of his party. The opposition, meanwhile, has frequently responded with obstruction rather than responsible cooperation.

The result has been prolonged political paralysis, repeated elections, delayed reforms, and continuing difficulty in resolving the presidency. Kosova faces the danger of another costly election that may reproduce essentially the same political arithmetic. The impasse also threatens international financing, institutional reform, and the country’s European ambitions.

Responsibility does not rest upon Kurti alone. Opposition parties must also place the country above partisan calculation. But as the leader with the strongest electoral mandate, Kurti carries the greatest responsibility for initiating compromise.

He must become more of a democratic moderator and less of a commanding and uncompromising political figure. Leadership is not demonstrated by prevailing in every dispute. Sometimes it is demonstrated by making the first concession necessary to move the country forward.

Kosova also needs less permanent political confrontation and far greater concentration on its economy: employment, energy, education, agriculture, manufacturing, investment, exports, and the departure of its young people.

Sovereignty is essential—but sovereignty must produce a functioning state and a better life for the people who live in it.

Montenegro European Integration Without Genuine Decentralization

Montenegro presents itself as a multicultural state and the leading candidate for European Union membership. On paper, Albanians enjoy equal constitutional and political rights. In practice, however, formal equality has not always produced equal influence, economic development, institutional representation, or control over local resources.

The cultural and historical divide cannot be ignored. Albanians are not a Slavic people, and their language, identity, history, and relationship with the state are distinct. Montenegro can become a genuine multiethnic democracy only when it treats that difference as part of the country’s richness rather than as an inconvenience to be administratively managed.

Albanian-populated areas have not received economic development proportionate to their natural resources and potential. As a result, many Albanians have emigrated—particularly to the United States—leaving their communities demographically and economically weakened.

This makes proposed changes affecting local self-government especially important. The government may claim that legislative amendments are necessary to harmonize Montenegro’s laws with European standards. But harmonization with Europe should strengthen decentralization, subsidiarity, consultation, and local democracy—not transfer additional authority from municipalities to the central government.

The European Commission has already observed that, although Montenegrin municipalities possess formal responsibilities, they frequently require central-government approval, have limited financial autonomy, and are not always consulted about legislation that directly affects them. The fact that the Union of Municipalities submitted dozens of amendments to the proposed legislation demonstrates that these concerns are neither marginal nor confined to Albanian municipalities.

For Ulqin, however, the danger is particularly serious. The municipality possesses some of Montenegro’s most valuable remaining coastal resources, including Velika Plaža—Long Beach—and other strategically important land. If the central government can make consequential decisions concerning municipal territory and assets without the municipality’s meaningful consent, local self-government becomes largely symbolic.

It would be premature to state as an established fact that the government intends to sell municipal property without municipal approval unless the final statutory language proves that conclusion. It is entirely legitimate, however, to warn that further concentration of authority creates the risk that decisions about valuable municipal assets could be made against the wishes of the communities that own, inhabit, and depend upon them. European integration cannot become a label used to justify centralization.

The Illusion of the Omnipotent Leader

Rama, Kurti, and Milojko Spajić differ greatly in personality, political history, and governing circumstances. But each must confront the same democratic truth: a prime minister is not the state.

A leader who dominates every political conversation may appear powerful, but that power often conceals institutional weakness. If ministers cannot act independently, parliaments cannot scrutinize government, municipalities cannot protect their assets, opposition parties cannot contribute, and citizens cannot influence decisions, democracy becomes dependent upon the personality of one individual.

No prime minister can personally create employment, administer justice, educate children, manage municipalities, protect the environment, attract responsible investment, and defend democracy. These responsibilities require competent institutions and a political culture that survives individual leaders.

When every achievement is credited to the leader, every failure must also become his responsibility.

What Would an Ideal Democratic System Look Like

1. Government belongs to the people. Elected officials exercise temporary authority entrusted to them by citizens; they do not own the state.

2. Institutions are stronger than individuals. Courts, parliaments, municipalities, regulators, public administrations, and the media must function independently of the governing party.

3. The majority governs but it does not rule without limits. Opposition parties and minority communities must have meaningful participation and legal protection.

4. Compromise is a democratic responsibility. A leader who cannot negotiate cannot govern a pluralistic society effectively.

5. Local communities must control local affairs. Decisions about municipal land, development, culture, and resources should not be imposed by central authorities without genuine consultation and consent.

6. The economy must serve society. Growth must create productive employment, support agriculture and industry, encourage exports, and offer young people a reason to remain.

7. Public office must remain temporary. Democratic leaders should strengthen institutions and prepare successors rather than cultivate personal indispensability.

8. Citizens must be heard between elections. Peaceful protest, independent journalism, civil society, and public consultation are not threats to government; they are safeguards of democracy.

The Case for Term Limits

Albania, Kosova, and Montenegro should seriously consider limiting certain senior executive offices—including the prime ministership—to two full consecutive terms, followed by at least one complete term out of office. Although term limits for prime ministers are uncommon in established European parliamentary democracies, those countries generally possess stronger institutional safeguards. In younger democracies, where political parties and state institutions can become dominated by powerful individuals, carefully designed term limits could encourage political renewal, create opportunities for a new generation of leaders, and reduce the danger that one person will capture a party, weaken democratic institutions, and build a political personality cult that refuses to disappear.

Term limits alone, however, cannot protect democracy. A departing prime minister may continue controlling the governing party or attempt to exercise power through a chosen successor. Term limits must therefore be accompanied by internal party democracy, transparent political financing, independent courts and media, a professional civil service, strong parliamentary oversight, and effective protections against conflicts of interest and political patronage.

No person should remain in power long enough to convince himself—or the country—that the state cannot function without him.

A Moment for Honest Self Assessment

The political leaderships of Albania, Kosova, and Montenegro have not yet succeeded in building sufficiently stable democracies or productive economies capable of meeting the needs of their people.

This does not mean that nothing has been achieved. Nor does it mean that every failure belongs exclusively to the current prime ministers. The region inherited weak institutions, historical conflicts, corruption, economic underdevelopment, and political divisions.

But leaders are elected to overcome inherited problems—not to use them indefinitely as explanations.

The political elites of all three countries must undertake an honest assessment of their performance. They must abandon the belief that political dominance is equivalent to successful government and develop a new approach based upon institutional democracy, economic production, local authority, national consensus, and human dignity.

The final message is therefore not simply: It is the economy, Prime Minister.

It is something more fundamental: It is the people, Prime Minister. The economy must serve them, democracy must protect them, and government must remain accountable to them. You were elected to serve—not to rule above them.

Filed Under: Ekonomi

Mirdita dhe hapësira e saj historike në veprën e Praschniker dhe Schober (1919): Toponimia, arkeologjia dhe dëshmitë hartografike

September 19, 2026 by s p

Në historinë e dokumentimit shkencor të hapësirës shqiptare, Camillo Praschniker dhe Arnold Schober, Archäologische Forschungen in Albanien und Montenegro (Wien, 1919), zë një vend të rëndësishëm. Vepra u botua si Heft VIII i serisë Schriften der Balkankommission, Antiquarische Abteilung dhe përmban 104 faqe, shoqëruar me një numër të madh figurash, planimetrish dhe hartash. Ekzemplari digjital i botimit të vitit 1919 është i disponueshëm falas në Internet Archive dhe Open Library.

Për historinë e Mirditës, rëndësia e veprës është e veçantë. Në të autorët përdorin formën gjermane “Mirdita” dhe dokumentojnë disa monumente në hapësirën e saj, ndër të cilat veçohen Vigu, Puka dhe Ibalja. Kjo e bën veprën një burim të rëndësishëm të fillimit të shekullit XX për studimin e marrëdhënies ndërmjet territorit, arkeologjisë, rrugëve dhe fortifikimeve në Shqipërinë e Veriut.

I. Vigu: një pikë e dokumentuar e peizazhit antik të Mirditës.

Në përshkrimin e itinerarit të ekspeditës, Praschniker dhe Schober ndjekin rrugët që lidhin hapësirën e Shkodrës me zonat e brendshme të Shqipërisë së Veriut dhe mbërrijnë në Vig. Këtu ata dokumentojnë një fortifikim të rëndësishëm, të cilin e trajtojnë si kastell romak.

Pjesa më e rëndësishme e këtij dokumentimi nuk është vetëm përshkrimi verbal, por edhe paraqitja grafike e monumentit me titullin:

“Plan des Kastells von Vigu”

Planimetria e lejon lexuesin të kuptojë organizimin hapësinor të fortifikimit: murin rrethues, kullat, hyrjet dhe marrëdhënien ndërmjet elementeve të ndryshme mbrojtëse. Përmasat e dhëna nga autorët janë rreth 96 × 71 m, çka e vendos objektin në kategorinë e fortifikimeve të konsiderueshme për kontrollin e një korridori territorial.

(Praschniker & Schober 1919, pp. 12–13).

Rëndësia e Vigut nuk qëndron vetëm në vetë monumentin. Pozicioni i tij në raport me luginën e Gjadrit dhe rrjetin e komunikimit drejt Drinit e bën atë një pikë të rëndësishme për të kuptuar organizimin hapësinor të territorit në antikitetin e vonë.

Në këtë kuptim, fortifikimi duhet të lexohet jo si një objekt i izoluar, por si pjesë e një peizazhi arkeologjik të lidhur me rrugët, luginat dhe kalimet malore.

II. “Mirdita” si përcaktim territorial.

Një nga aspektet më të rëndësishme të veprës është mënyra se si autorët përdorin emërtimin “Mirdita”. Në tekst, termi nuk funksionon thjesht si emër i një fshati apo i një monumenti, por si përcaktim i një hapësire më të gjerë gjeografike.

Kjo ka rëndësi për historinë e perceptimit territorial të Mirditës. Në një botim shkencor të vitit 1919, një ekspeditë arkeologjike evropiane e trajton këtë hapësirë si një zonë të dallueshme brenda peizazhit të Shqipërisë së Veriut.

Megjithatë, kjo dëshmi duhet përdorur me kujdes metodologjik. “Mirdita” e Praschniker dhe Schober nuk duhet barazuar automatikisht me kufijtë administrativë të Mirditës së sotme dhe aq më pak me ndonjë kufi politik të antikitetit. Ajo është, para së gjithash, një përcaktim gjeografik i përdorur nga autorët në kontekstin e ekspeditës së tyre.

Pikërisht kjo e bën burimin të vlefshëm: ai dëshmon se në vitin 1919 emri Mirdita ishte një term territorial i përdorur në literaturën arkeologjike evropiane.

III. Puka dhe Ibalja: një sistem fortifikues në territorin malor.

Në pjesën e veprës kushtuar fortifikimeve të periudhës romake dhe të antikitetit të vonë, autorët trajtojnë edhe Pukën dhe Ibaljen. Ato përfshihen në një diskutim tipologjik mbi format e fortifikimeve të Shqipërisë së Veriut.

Praschniker dhe Schober vërejnë ngjashmëri ndërmjet strukturave të këtyre vendeve dhe fortifikimeve të tjera të periudhës së vonë romake. Në rastin e Pukës përmendet një organizim i fortifikuar me kulla në qoshe, ndërsa Ibalja përfshihet në të njëjtin kuadër krahasues.

(Praschniker & Schober 1919, pp. 54–57).

Për historinë e Mirditës kjo dëshmi është e rëndësishme sepse sugjeron se në këtë hapësirë ekzistonte një seri pikash të fortifikuara, të cilat nuk mund të kuptohen vetëm individualisht. Pozicioni i tyre duhet analizuar në lidhje me relievin, rrugët dhe luginat.

Një interpretim i tillë është veçanërisht i rëndësishëm për një studim gjeografik: relievi përcaktonte korridoret e lëvizjes, ndërsa fortifikimet kontrollonin këto korridore.

IV. Vigu dhe korridori Gjadër–Drin.

Përshkrimi i udhëtimit drejt Vigut ka një vlerë të veçantë edhe për gjeografinë historike. Autorët përshkruajnë kalimin nëpër zona të lidhura me Kirin, Drinin dhe luginën e Gjadrit, duke evidentuar vështirësitë e terrenit dhe të komunikimit.

Ky material mund të përdoret për të rindërtuar një bosht hapësinor Shkodër–Drin–Gjadër–Vig, i cili lidh ultësirën me hapësirat malore të brendshme.

Pikërisht këtu arkeologjia dhe gjeografia historike takohen: një fortifikim merr kuptim të plotë vetëm kur vendoset mbi hartën e relievit dhe të rrugëve.

V. Mirdita në sistemin më të gjerë të Shqipërisë së Veriut.

Materiali i Praschniker dhe Schober nuk duhet shkëputur nga përshkrimet e tyre për Lezhën, Lissosin, Drinin, Zadrimën, Shkodrën, Matin, Laçin dhe fortifikimet e tjera të Shqipërisë së Veriut.

Kjo hapësirë paraqitet si një sistem i ndërlidhur ku:

– Shkodra përbënte një qendër të rëndësishme veriore;

– Lissos/Lezha kontrollonte një nyje strategjike pranë Drinit;

– Drini dhe degët e tij formonin korridore natyrore;

– luginat lidhnin ultësirën me brendësinë;

– fortifikimet kontrollonin pika strategjike;

– Mirdita, Puka dhe zonat përreth përbënin hapësirën malore të këtij sistemi.

Kjo perspektivë është më e dobishme sesa trajtimi i monumenteve të veçuara, sepse na lejon të rindërtojmë peizazhin historik.

VI. Një dëshmi e rëndësishme për historinë e hartografisë së Mirditës.

Për Vigun, autorët japin një plan të posaçëm të kastellit. Për monumente të tjera të Shqipërisë së Veriut japin plane dhe skica topografike. Në fund të veprës paraqitet edhe një hartë e territorit të përshkuar nga ekspedita.

Kjo metodë është e rëndësishme për historinë e hartografisë shqiptare sepse tregon kalimin nga një përshkrim thjesht narrativ i monumenteve drejt një dokumentimi hapësinor dhe hartografik.

Në këtë pikë, Praschniker dhe Schober nuk janë vetëm kronistë të monumenteve. Ata janë edhe dokumentues të peizazhit arkeologjik, ku pozicioni, distanca, drejtimi, relievi dhe rruga bëhen pjesë e argumentit shkencor.

VII. Një burim i vitit 1919 për historinë e territorit të Mirditës.

Në përfundim, Archäologische Forschungen in Albanien und Montenegro duhet konsideruar një burim themelor i hershëm për dokumentimin arkeologjik të Mirditës dhe Shqipërisë së Veriut. Ai nuk na jep një hartë moderne të kufijve të Mirditës dhe nuk duhet përdorur për të projektuar mekanikisht kufijtë e sotëm në antikitet. Por ai na jep diçka tjetër, po aq të rëndësishme: një dokumentim të drejtpërdrejtë të monumenteve, toponimeve dhe marrëdhënieve hapësinore që studiuesit austriakë konstatuan në terren në fillim të shekullit XX.

Vigu, Puka dhe Ibalja shfaqen në këtë burim si pika të një peizazhi më të gjerë të fortifikuar, ndërsa përdorimi i emërtimit “Mirdita” dëshmon ekzistencën e një konceptimi territorial të Mirditës në literaturën arkeologjike evropiane të vitit 1919.

Për një histori të Mirditës të ndërtuar mbi harta, kjo dëshmi është veçanërisht e çmuar: harta dhe arkeologjia nuk dokumentojnë vetëm monumentin; ato dokumentojnë marrëdhënien e monumentit me territorin. Dhe pikërisht kjo marrëdhënie na lejon të lexojmë Mirditën jo si një hapësirë të izoluar, por si pjesë të një sistemi historik komunikimi, mbrojtjeje dhe organizimi territorial në Shqipërinë e Veriut.

Prof. Dr. Pal Nikolli

Filed Under: Ekonomi

Shqiptarët kanë shkruar me gjakun e tyre më tepër se sa faqe në historinë e Evropës

September 18, 2026 by s p

Nga ROLAND QAFOKU/

Ky që po botoj është një shkrim i Faik Konicës në numrin 1 të revistës “Albania” më 25 mars 1897 në Bruksel. Me titullin “Armiqtë e Shqipërisë” dhe me pseudonimin Trank Spiro Beg, Usta Faiku vinte gishtin në plagë. Shkrimi lexohet me një frymë, por një paragraf të lë pa frymë. Lexojeni dhe provoni të mos trishtoheni: “Kemi armiq. Për atë, të gjithë bashkohen në një zë. Vetëm për këtë ndahen që të gjithë nuk e tregojnë një armik. Ca zgjatin gishtin drejt dhelprës së grekut, ca dëftojnë gjarpërimin e Shqeve, ca të tjerë emërojnë me zë të urtë trashërinë e Halldupëve. Kur dëgjojmë të tilla na vjen i pambajtur gas. Armiqt e Shqipërisë janë shqiptarërt, jo të tjerë. Shqiptarët kanë shkruar me gjakun e tyre më tepër se sa faqe në historinë e Evropës”. (Trank Spiro Beg).

Vetëm ky paragraf i shkruar 129 vjet më parë konfirmon më saktë sa më ska atë ndodhi në Hagë. Katër ish-drejtuesit e lartë të UÇK-së u dënuan përmes dëshmive të dhëna nga mbi 250 shqiptarë. Lexojeni mirë. 250 shqiptarë. Të dhënat shtojnë se 45 prej tyre i kanë dhënë dëshmitë më parë në Beograd dhe më pas në Hagë. Çfarë ilariteti shkaktoi në sallën e gjyqit kur një pre tyre, shqiptar safi, dha si provë përpara trupit gjylues se i kishte humbur lopa. Dhe për këtë, rrjedhimisht akuzohej Hashim Thaçi. Pas këtij “operacioni” special rezulton se të gjithë kanë marrë statuse të veçanta nëpër shtete të ndryshme të botës dhe benefite finaciare deri vila dhe prona. Nuk e ka shkruar kot Usta Faiku këtë shkrim, po aq real për këtë situatë. Lexoni komentet nëpër rrjetet sociale dhe portale. Nuk ka shkrim qoftë edhe për një temë çfarëdo që dikush të mos shprehë mllef, urrejtje dhe deri mallkime. Shqiptari nuk e do shqiptarin që bën një punë, apo arritje, lëre pastaj kur bën heroizma si drejtuesit e UÇK. Kjo është arsyeja përse kam nxjerrë si titull fjalinë lapidare të Usta Faikut: Shqiptarët kanë shkruar me gjakun e tyre më tepër se sa faqe në historinë e Evropës. Kaq. (Shkrimin mund ta lexoni në orgjinal)

Filed Under: Ekonomi

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • …
  • 255
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Kinematografia e Kosovës shkëlqen në Nju Jork
  • NGA UNITETI I ALFABETIT TE UNITETI I VIZIONIT
  • “Dyqani i helmeve”, një parabolë groteske mbi zbrazëtinë ekzistenciale
  • Rinia në shesh, intelektualët në dilemë dhe përgjegjësia morale e një kombi
  • LASGUSH PORADECI – POEZIA SI PIKTURË
  • Alfabeti dhe kokat e mendjes shqiptare
  • AT GJERGJ FISHTA DHE KONGRESI I ALFABETIT – KUR SHKRONJAT U BËNË BESË, GJUHË DHE BASHKIM KOMBËTAR
  • VOTUESIT AMERIKANË FOLËN — DEMOKRACIA KA NEVOJË PËR EKUILIBËR DHE KONTROLL TË PUSHTETEVE
  • PARIMI I NACIONALIZMIT SHQIPTAR
  • Shkrimtari dhe ndjenja e detyrimit moral ndaj shoqërisë
  • Vatra shpreh mirënjohje e falënderim për patriotin Jim Xhema, sponsori “Platinum” i Vatrës për festën e Flamurit Kombëtar më 27 Nëntor 2026 në New York
  • Kongresi i Manastirit
  • “MALLI I MËRGIMTARIT”, NJË URË KULTURORE MES ATDHEUT DHE DIASPORËS
  • Krimet serbe në Kosovë në dokumentet e Arkivit Presidencial të Bill Clintonit
  • Mbrojtja e krerëve të UÇK-së si çështje e së vërtetës historike, dinjitetit të luftës çlirimtare dhe interesit kombëtar

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT