Analizë nga Rafael Floqi/

Në një ditë normale, rreth 20 për qind e furnizimit global me naftë kalon përmes Ngushticës së Hormuzit, një korridor detar shumë i ngushtë mes Iranit dhe gadishullit Arabik. Kjo e bën ngushticën një nga pikat më të rëndësishme strategjike të ekonomisë globale. Megjithatë, javët e fundit trafiku i tankerëve është ulur ndjeshëm, pasi Irani ka paralajmëruar se çdo anije që hyn në këtë zonë mund të bëhet objektiv. Paralajmërimi ka shkaktuar një rritje të menjëhershme të çmimeve të naftës dhe ka tronditur tregjet ndërkombëtare të energjisë.

Nga këndvështrimi amerikan, situata paraqet një paradoks strategjik. Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre kanë epërsi të qartë ushtarake, por në një hapësirë të ngushtë detare si Hormuzi, Irani gëzon avantazhin gjeografik dhe taktik. Edhe një kundërshtar më i dobët mund të krijojë pengesa të mëdha në një korridor kaq të kufizuar. Administrata e presidentit Donald Trump u duk fillimisht e papërgatitur për reagimin iranian. Sipas raportimeve në mediat amerikane, zyrtarët e sigurisë kombëtare pranuan në takime konfidenciale se mbyllja e ngushticës nuk ishte parashikuar si skenar kryesor pas sulmeve ndaj objektivave iraniane. Fillimisht u diskutua që marina amerikane të eskortonte tankerët përmes ngushticës, por më pas presidenti deklaroi se anijet tregtare duhet të hyjnë vetë në Hormuz, duke theksuar se një pjesë e madhe e flotës iraniane tashmë “ndodhet në fund të oqeanit”.

Megjithatë, edhe nëse flota konvencionale e Iranit është goditur rëndë, kërcënimi real mbetet nga forcat detare të Gardës Revolucionare Islamike. Këto njësi kanë ndërtuar për dekada një strategji asimetrike për të bllokuar trafikun në Hormuz përmes një kombinimi armësh: mina detare, raketa kundër anijeve, dronë, mini-nëndetëse dhe dhjetëra anije të shpejta të armatosura.

Pse SHBA ka goditur ishullin Kharg të Iranit?

Në këtë kontekst tensioni, SHBA ndërmori një goditje të rëndësishme ndaj Ishullit Kharg, një ishull i vogël në Gjirin Persik që përbën qendrën kryesore të eksporteve të naftës iraniane. Presidenti Trump deklaroi se ushtria amerikane ka bombarduar objektivat ushtarake në ishull, duke thënë se instalimet ushtarake janë “shkatërruar plotësisht”. Megjithatë ai theksoi se SHBA ka vendosur të mos godasë infrastrukturën e naftës për të shmangur një përshkallëzim të madh ekonomik dhe ushtarak. Presidenti paralajmëroi se vendimi mund të ndryshojë nëse Irani ose aktorë të tjerë ndërhyjnë në kalimin e sigurt të anijeve në Hormuz. Nga ana tjetër, ushtria iraniane paralajmëroi se infrastruktura energjetike e kompanive që bashkëpunojnë me SHBA do të shkatërrohet menjëherë nëse goditen objektet energjetike iraniane.

Pse ishulli Kharg është kaq i rëndësishëm për Iranin?

Megjithëse është vetëm një formacion i vogël shkëmbor rreth 24 kilometra nga bregdeti iranian, ishulli Kharg ka një rëndësi strategjike të jashtëzakonshme për ekonominë e Iranit. Rreth 90 për qind e naftës bruto të vendit eksportohet përmes terminaleve të këtij ishulli. Nafta transportohet nga territori kontinental iranian përmes tubacioneve dhe më pas ngarkohet në super-tankerë gjigantë që ankorohen në portet e gjata të ishullit.

Brigjet e Kharg janë pranë ujërave të thella, gjë që e bën më të përshtatshëm për tankerët shumë të mëdhenj sesa bregdeti kontinental iranian, i cili është relativisht i cekët. Pasi ngarkohen, tankerët kalojnë nëpër Gjirin Persik dhe dalin nga Hormuzi, duke transportuar naftën kryesisht drejt Kinës, blerësi më i madh i naftës iraniane. Terminali i Kharg është gjithashtu një burim i rëndësishëm financiar për Gardën Revolucionare.

Çfarë kanë thënë SHBA dhe Irani për sulmin?

Sipas Komandës Qendrore të SHBA, operacioni amerikan goditi më shumë se 90 objektiva ushtarake iraniane në ishull. Mes objektivave të shkatërruara përfshihen depot e minave detare, bunkerët e raketave, instalimet e mbrojtjes ajrore dhe struktura të tjera operative. Presidenti Trump e përshkroi operacionin si një nga bombardimet më të fuqishme në historinë e Lindjes së Mesme, duke theksuar se të gjitha objektivat ushtarake janë neutralizuar. Ai shtoi se për arsye strategjike kishte vendosur të mos shkatërronte infrastrukturën e naftës në ishull.

Media iraniane raportoi se instalimet e naftës nuk janë dëmtuar dhe se eksportet vazhdojnë normalisht. Zyrtarët në provincën Bushehr deklaruan se nuk pati viktima dhe se aktivitetet në ishull vazhdojnë pa ndërprerje. Megjithatë ushtria iraniane paralajmëroi se infrastruktura energjetike e kompanive që bashkëpunojnë me SHBA do të kthehet në hi nëse goditen objektet energjetike iraniane.

Pse SHBA nuk goditi terminalet e naftës?

Shkatërrimi i plotë i infrastrukturës energjetike të Kharg do të kishte pasoja shumë të rënda për ekonominë iraniane, por gjithashtu do të përbënte një përshkallëzim të madh të konfliktit. Një sulm i tillë mund të rrisë ndjeshëm çmimet globale të naftës dhe të destabilizojë tregjet energjetike ndërkombëtare.

Për më tepër, një veprim i tillë mund të shtyjë Iranin të godasë infrastrukturën energjetike në gjithë Lindjen e Mesme. Irani ka ende kapacitet të përdorë dronë të shumtë të armatosur me eksplozivë që mund të godasin vendet arabe të Gjirit, anijet tregtare ose instalime kritike. Një nga objektivat më të ndjeshme mund të jenë edhe impiantet e desalinizimit që furnizojnë me ujë të pijshëm miliona njerëz në rajon.

Strategjia iraniane: luftë e ngadaltë në një korridor të ngushtë

Që nga vitet 1980, Irani ka zhvilluar një strategji që nuk synon të fitojë një betejë klasike me flotën amerikane, por të rrisë koston e pranisë amerikane në Gjirin Persik. Hormuzi është pika ideale për këtë strategji. Para fillimit të konfliktit vlerësohej se Irani kishte rreth 5,000 mina detare. Disa prej tyre janë mina të thjeshta kontakti, ndërsa të tjera janë mina moderne që aktivizohen nga ndryshime magnetike, akustike ose presioni i një anijeje që kalon mbi to. Këto mina mund të vendosen nga mini-nëndetëse, anije të vogla peshkimi të modifikuara, dronë detarë pa pilot dhe dhjetëra anije të shpejta të armatosura. Edhe një numër relativisht i vogël minash mund të paralizojë trafikun tregtar për javë të tëra.

Problemi amerikan: pastrimi i minave nuk është prioritet

Për Shtetet e Bashkuara sfida më e madhe nuk është shkatërrimi i flotës iraniane, por pastrimi i minave detare. Në vitet e fundit marina amerikane ka reduktuar flotën e saj të dedikuar për këtë mision dhe vetëm disa anije të posaçme për pastrimin e minave mbeten në inventar. Strategjia e re mbështetet në anije të tipit Littoral Combat Ship, helikopterë dhe robotë nënujorë pa pilot. Megjithatë kjo teknologji nuk është testuar ende në një konflikt të madh real. Pas Luftës së Gjirit në vitin 1991, SHBA dhe aleatët e saj u deshën 51 ditë për të pastruar 907 mina edhe pse Iraku kishte dorëzuar hartat e fushave të minave.

Përshkallëzimi i mundshëm

Nëse Hormuzi bllokohet, Uashingtoni ka disa opsione, por asnjëri nuk është ideal. Një mundësi është zgjerimi i bombardimeve ndaj Iranit për të detyruar Teheranin të ndalojë operacionet në ngushticë. Një tjetër opsion do të ishte kontrolli i drejtpërdrejtë i bregdetit iranian me marinsa ose forca speciale për të shkatërruar bazat detare dhe depot e minave. Por kjo do të nënkuptonte futjen e trupave tokësore në territor iranian dhe rrezikun e një lufte të gjatë dhe të kushtueshme.

Një luftë kohe

Në fund të fundit, strategjia iraniane nuk synon të mposhtë drejtpërdrejt SHBA-në në det. Qëllimi është të zvarritet konflikti, të rritet presioni mbi tregjet globale të energjisë dhe të krijohet presion politik mbi Uashingtonin. Çdo javë që trafiku i naftës mbetet i bllokuar në Hormuz rrit çmimet e energjisë dhe shton presionin mbi ekonominë globale. Për shumë analistë amerikanë, kriza e Hormuzit është më shumë se një përplasje detare; ajo është një provë strategjike për të parë nëse fuqia më e madhe ushtarake në botë mund të mbrojë arterien më të rëndësishme të energjisë globale pa u përfshirë në një luftë të gjatë në Gjirin Persik.

Artan Nati/

Në debatin publik shqiptar ndodh shpesh një paradoks komod: ne gëzojmë rehatinë e opinionit, por shmangim shqetësimin e mendimit. Opinionet prodhohen me shumicë në studio televizive, në rrjete sociale dhe në tavolina kafenesh, ndërsa mendimi kritik, mbetet luks i rrallë. Kështu krijohet një kulturë ku bindjet janë të forta, por arsyetimet shpesh të dobëta. Në historinë moderne shqiptare mitet kanë ndryshuar vetëm kostumin. Dikur shoqëria rrotullohej rreth mitit të beut dhe bajraktarit, komunizmi e zëvendësoi atë me mitin e familjes së dëshmorit. Pas vitit ’90 erdhi një tjetër figurë simbolike: politikani i forte, në thelb një përzierje moderne e beut dhe bajraktarit, si edhe oligarkut, që nuk dihet si e ka krijuar pasurinë. Personazhet ndryshuan, por mekanizmi mbeti i njëjtë. Shqipëria nuk kaloi nga kultura e mitit te kultura e analizës, por thjesht ndërroi mitologjinë. Në vend të mendimit kritik, vazhdoi prodhimi i figurave të paprekshme. Me pak fjalë, tranzicioni shqiptar nuk ishte një kalim nga miti te kritika, por një riciklim i rregullt i miteve.

Në këtë klimë lulëzojnë mitet. Ato janë të rehatshme, të njohura dhe nuk kërkojnë verifikim; mjafton t’i përsërisësh. Sa më shumë përsëriten, aq më shumë duken si të vërteta. Faktet e reja nuk përdoren për të ndryshuar mendimin, por për t’u futur me zor në interpretimet e gatshme. Një lloj dembelizmi intelektual që qetëson ndërgjegjen dhe ushqen patriotizmin e pseudo-intelektualëve. Rezultati është i dukshëm: debati publik nuk kërkon të vërtetën, por mbrojtjen e mitit të radhës, qoftë ai i historisë, i heroit apo i politikës. Dhe kur një shoqëri mbron më shumë mitet sesa faktet, ajo rrezikon të jetojë në një realitet paralel: me opinione shumë të forta, por me mendim tepër të brishtë.

Në debatin publik shqiptar ekzistojnë disa mite historike dhe shoqërore që trajtohen pothuajse si dogma. Ato nuk diskutohen, nuk rishikohen dhe rrallëherë analizohen me qetësi kritike. Problemi nuk është se shoqëritë nuk kanë mite, çdo komb ka narrativat e veta themeluese, por se në rastin shqiptar ato shpesh funksionojnë si pengesë për vetëkritikën dhe, rrjedhimisht, për procesin e europianizimit. Në debatin publik shqiptar qarkullojnë disa mite të rehatshme që funksionojnë si një manual vetëkënaqësie kombëtare. Miti i parë: shqiptarët janë “europianë që në gjak”. Europa paraqitet si një tipar biologjik, jo si një kulturë institucionesh, ligjesh dhe rregullash. Kështu ne shpallim përkatësinë europiane me pasion, ndërsa standardet europiane i trajtojmë si detaje teknike.

Miti i dytë: viktima e përhershme historike. Në versionin tonë të historisë, fajtorët janë gjithmonë të tjerët: perandoritë, fqinjët, fuqitë e mëdha. Kur përgjegjësia është gjithmonë jashtë nesh, vetëkritika bëhet e panevojshme. Miti i tretë: heroi i pagabueshëm. Figurat historike shpesh trajtohen si ikona të shenjta, jo si personazhe historike. Kritika shihet si herezi, ndërsa analiza zëvendësohet nga adhurimi. Miti i katërt: uniteti i përjetshëm kombëtar. Retorika thotë se shqiptarët janë gjithmonë të bashkuar, realiteti politik tregon se ndarjet janë pothuajse një institucion më vete.

Miti i pestë: populli “i zgjuar që gjithmonë e gjen rrugën”. Në këtë filozofi popullore, improvizimi zëvendëson institucionet dhe zgjuarsia individuale shpallet më e rëndësishme se rregullat.

Problemi nuk është që këto mite ekzistojnë, por që ato përdoren si një mënyrë elegante për të shmangur mendimin kritik. Europianizimi nuk është slogan identitar, por është një proces i lodhshëm institucionesh, rregullash dhe përgjegjësish. Prandaj edhe figurat historike në Shqipëri shpesh trajtohen në dy ekstreme: ose si heronj të paprekshëm, ose si fajtorë absolutë. Ndërsa në shumicën e vendeve perëndimore, figurat historike analizohen ndryshe: si produkte të kohës së tyre, me merita reale dhe me kufizime po aq reale. Dhe pikërisht ky realizëm kritik është, në fund të fundit, një nga shenjat më të qarta të një kulture politike europiane.

Gjergj Kastrioti Skënderbeu: strategu dhe miti

Ana pozitive është e qartë. Skënderbeu do të konsiderohej në historiografinë perëndimore si një strateg ushtarak i rëndësishëm i shekullit XV dhe si një figurë që organizoi një rezistencë të qëndrueshme kundër Perandorisë Osmane. Aftësia për të krijuar aleanca dhe për të mbajtur një koalicion të brishtë princash shqiptarë për dekada do të shihej si një sukses politik i rëndësishëm.

Por në Perëndim, ai do të analizohej edhe si një princ tipik i Mesjetës, i përfshirë në lojën e ndërlikuar të aleancave me Venedikun, Napolin apo Vatikanin. Studiuesit do të theksonin pragmatizmin e tij politik, interesat dinastike dhe faktin se luftërat e tij ishin pjesë e një konteksti më të gjerë mesjetar, jo thjesht një epikë kombëtare. Pra, figura e tij nuk do të zvogëlohej, por do të çmitizohej nga aureola e paprekshmërisë.

Ismail Qemali: arkitekti dhe realiteti i shtetit të brishtë

Në analizën perëndimore, Ismail Qemali do të konsiderohej si një diplomat dhe politikan i aftë që shfrytëzoi një moment historik të favorshëm për të shpallur pavarësinë e Shqipërisë në vitin 1912. Aftësia e tij për të naviguar mes interesave të Perandorisë Osmane dhe Fuqive të Mëdha do të shihej si një akt i rëndësishëm politik. Por po aq qartë do të theksoheshin edhe kufijtë e projektit të tij. Shteti shqiptar që lindi nga kjo pavarësi ishte i dobët institucionalisht, i varur nga diplomacia ndërkombëtare dhe i përfshirë në rivalitete të forta të brendshme. Në historiografinë perëndimore, kjo nuk do të shihej si dështim personal i tij, por si dëshmi se shpesh themeluesit e shteteve janë më shumë simbolikë sesa arkitektë të plotë të institucioneve.

Ahmet Zogu: modernizuesi autoritar

Në një analizë perëndimore, figura e Ahmet Zogut do të shihej si ajo e një modernizuesi autoritar tipik të Evropës Juglindore në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore. Ai do të vlerësohej për stabilizimin e një shteti të brishtë, për krijimin e institucioneve të para moderne dhe për përpjekjet për centralizimin e pushtetit. Por në të njëjtën kohë do të kritikohej për autoritarizmin, për kultin personal të pushtetit dhe për varësinë e madhe ekonomike e politike nga Italia. Në shumë vende perëndimore ai do të krahasohej me figura të ngjashme të epokës, sundimtarë që modernizuan shtetin, por duke kufizuar demokracinë.

Fan Noli: ideali dhe kufiri i politikës

Në Perëndim, Fan Noli do të shihej si një intelektual i jashtëzakonshëm: një figurë poliedrike – peshkop, përkthyes, historian, politikan dhe reformator kulturor. Kontributi i tij në kulturën shqiptare do të konsiderohej i jashtëzakonshëm. Por një analizë kritike do të vinte në dukje edhe kufirin e tij si politikan praktik. Revolucioni i vitit 1924 dhe qeverisja e shkurtër do të interpretoheshin si një projekt idealist që nuk arriti të ndërtojë një bazë të qëndrueshme pushteti. Në historiografinë perëndimore kjo nuk do të ishte një dështim moral, por një shembull i tensionit klasik mes intelektualit vizionar dhe realitetit të politikës.

Ismail Kadare: shkrimtari mes letërsisë dhe sistemit

Në Perëndim, Ismail Kadare do të analizohej kryesisht si një shkrimtar i madh europian që përdori alegorinë dhe historinë për të krijuar një univers letrar unik. Romanet e tij do të vlerësoheshin për dimensionin estetik dhe për mënyrën se si trajtojnë pushtetin, frikën dhe absurditetin e historisë. Por njëkohësisht do të studiohej edhe marrëdhënia e tij me regjimin komunist, një temë që në Perëndim trajtohet shpesh për shkrimtarë që kanë jetuar në sisteme autoritare. Në këtë kuptim, Kadareja do të vendosej në të njëjtin debat që përfshin edhe shumë autorë të Europës Lindore: si të gjykohet një vepër e madhe që ka lindur brenda një sistemi represiv.

Një dallim kulturor

Në fund, dallimi kryesor nuk qëndron tek figurat, por tek mënyra se si shoqëritë i trajtojnë ato. Në kulturën perëndimore, figurat historike janë të mëdha pikërisht sepse diskutohen pa frikë. Kritika nuk i rrëzon ato; përkundrazi, i vendos në dimensionin e tyre real historik. Ndërsa në kulturën shqiptare shpesh ekziston frika se kritika e figurave historike mund të dobësojë identitetin kombëtar. Por ndoshta ndodh e kundërta: një histori që pranon kompleksitetin e saj është gjithmonë më e fortë se një histori e mbështetur vetëm mbi mite.

Në Shqipëri kemi përballuar përmbysje regjimesh, kemi ndërruar sisteme, kemi kaluar nga izolimi total në hapje të menjëhershme, nga bustet në sheshe te bustet në magazina. Kemi përjetuar tranzicione politike që kanë tronditur ekonominë, institucionet dhe jetët private. Por ka një tronditje që do të ishte më e thellë se çdo rotacion pushteti: pranimi i qetë i gabimit kolektiv.

Nëse një ditë shqiptari do të thoshte jo vetëm “mund të kem gabuar”, por edhe “ndoshta kemi gabuar si shoqëri”, “ndoshta kemi gabuar në histori”, “ndoshta fajin më të madh e kemi ne dhe kultura jonë”, kjo do të prekte jo thjesht politikën, por themelet psikologjike të identitetit tonë.

Transformimi i një shoqërie nis pikërisht kur ajo arrin ta shohë veten pa filtra glorifikues apo demonizues. Kur pranon se historia e saj është njerëzore, ajo fiton diçka thelbësore: aftësinë për të mësuar.

Një shoqëri që e sheh historinë vetëm si epope rrezikon të përsërisë gabimet, sepse nuk i njeh ato. Një shoqëri që e pranon kompleksitetin, ndërton institucione më të forta, debat më të pjekur dhe vetëdije më kritike. Pranimi se historia nuk është vetëm legjendë, por edhe gabim, nuk e zvogëlon kombin. Përkundrazi, e çliron nga nevoja për të qenë i pagabueshëm. Dhe pikërisht aty fillon moderniteti: kur identiteti nuk mbështetet mbi mitin e pastër, por mbi vetëdijen e sinqertë.

Konflikti për tokën në Velipojë po ngre pyetje thelbësore për të drejtën e pronës, interesin publik dhe mënyrën se si Shqipëria duhet të zhvillojë bregdetin e saj pa rrezikuar pasuritë natyrore dhe stabilitetin social.

Nga Cafo Boga, MDY – New York, 8 Mars 2026

Debati i fundit rreth zonës së Rrjollit në Velipojë ka nxjerrë në pah një nga çështjet më të ndërlikuara për të ardhmen e bregdetit shqiptar: balancën mes zhvillimit turistik, të drejtave të pronësisë dhe interesit publik. Konflikti mes banorëve lokalë, shtetit dhe investitorëve nuk është një fenomen i izoluar. Ai është rezultat i një historie të gjatë paqartësish në pronësinë e tokës dhe i përpjekjeve për të zhvilluar turizmin në zonat më të vlefshme të vendit.

Zona e Rrjollit dhe Velipojës ka qenë historikisht e përdorur nga banorët për bujqësi, kullota dhe aktivitete tradicionale. Gjatë periudhës komuniste shumë prej këtyre tokave u kolektivizuan dhe u konsideruan pronë shtetërore. Pas vitit 1991, me ligjin për ndarjen e tokës (Ligji 7501), pronësia u riorganizua, shpesh pa rikthyer tokën tek pronarët historikë. Kjo krijoi një situatë ku sot mbi të njëjtën tokë mund të ekzistojnë disa pretendime: pronarë historikë, banorë që e morën tokën me ligjin 7501 dhe shteti që në disa raste e konsideron tokën pronë publike.

Në këtë kontekst lind pyetja thelbësore: kur dhe si mundet shteti të marrë pronën private? Sipas Kushtetutës së Shqipërisë dhe standardeve evropiane të së drejtës së pronës, shpronësimi mund të bëhet vetëm për interes publik të qartë, si ndërtimi i rrugëve, porteve, infrastrukturës publike ose projekteve që shërbejnë drejtpërdrejt komunitetit. Edhe në këto raste, ligji kërkon që pronari të kompensohet me vlerën reale të tregut dhe të ketë të drejtë të kundërshtojë vendimin në gjykatë.

Debati në Rrjoll lind pikërisht sepse shumë banorë pyesin nëse projekti i planifikuar përbën realisht interes publik apo është kryesisht një projekt i investitorëve privatë. Kur toka kalon nga një pronar privat tek një investitor privat, roli i shtetit bëhet shumë më i diskutueshëm dhe kërkon transparencë të plotë. “Toka nuk merret pa të drejtë” thot Kanuni i Lekë Dukagjinit.

Fatkeqësisht, mënyra si është menaxhuar deri tani zhvillimi i turizmit në shumë pjesë të bregdetit shqiptar nuk ka qenë gjithmonë në përputhje me këto parime. Në vend të një vizioni të qartë për turizëm cilësor dhe të qëndrueshëm, në disa zona është lejuar ndërtim i pakontrolluar që ka dëmtuar peizazhin dhe ekosistemet natyrore. Shqipëria ka një numër të kufizuar plazhesh dhe zonash natyrore me vlerë të jashtëzakonshme, por këto pasuri nuk janë të pafundme. Ato duhet të përdoren për zhvillimin e turizmit cilësor dhe afatgjatë, jo për degradimin e tyre për përfitime afatshkurtra.

Rrjolli dhe Velipoja kanë një potencial turistik të jashtëzakonshëm. Plazhet e gjata me rërë, dunat natyrore, laguna e Vilunit, lumi Buna dhe afërsia me Shkodrën krijojnë një kombinim natyror shumë të rrallë në Adriatik. Krahasime shpesh bëhen edhe me Plazhin e Madh në Ulqin, i cili ka karakteristika shumë të ngjashme. Në fakt, Velipoja, Rrjolli dhe Plazhi i Madh në Ulqin janë pjesë e një zone të vetme gjeografike dhe ekologjike, prandaj zhvillimi i tyre kërkon një vizion më të gjerë rajonal dhe një planifikim të koordinuar.

Një element që nuk duhet neglizhuar është edhe mënyra si është menaxhuar konflikti deri tani. Mungesa e dialogut të hapur me komunitetin lokal, paqartësitë mbi pronësinë dhe perceptimi se vendimet po merren pa konsultim të mjaftueshëm kanë rritur tensionin. Nëse këto probleme nuk adresohen me sinqeritet dhe transparencë, ekziston rreziku që situata të përshkallëzohet në mënyrë të rrezikshme. Konflikte të tilla sociale, nëse nuk menaxhohen me maturi, mund të çojnë në pasoja që askush nuk i dëshiron.

Në rast se pronarët nuk arrijnë të gjejnë drejtësi brenda sistemit gjyqësor shqiptar, ata kanë gjithashtu mundësi të ndjekin rrugë ligjore ndërkombëtare. Shqipëria është palë në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe çdo qytetar që pretendon shkelje të së drejtës së pronës mund t’i drejtohet Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg, pasi të ketë shteruar mjetet juridike brenda vendit.

Në këtë kuptim, rasti i Rrjollit është më shumë se një konflikt lokal për tokën. Ai është një provë për mënyrën se si Shqipëria do të menaxhojë zhvillimin e bregdetit të saj në dekadat e ardhshme. Nëse ky proces bëhet me transparencë, respekt për pronën dhe dialog me komunitetin, Velipoja mund të shndërrohet në një nga destinacionet më të rëndësishme turistike të Adriatikut. Në të kundërt, paqartësitë ligjore dhe konfliktet sociale mund të pengojnë një potencial që është ndër më të mëdhenjtë që ka vendi.

Për këtë arsye, shteti shqiptar duhet ta trajtojë çështjen e Rrjollit me maturi, transparencë dhe respekt të plotë për të drejtën e pronës. Një zgjidhje e drejtë dhe e negociuar me komunitetin lokal nuk është vetëm rruga më e mençur, por edhe mënyra e vetme për të shmangur një konflikt që mund të përshkallëzohet në një skandal të madh politik apo në një krizë sociale të panevojshme. Shqipëria ka pak pasuri natyrore të këtij lloji dhe ato duhet të zhvillohen me vizion, jo me nxitim dhe improvizim. Rrjolli nuk duhet të bëhet simbol i përplasjes mes shtetit dhe qytetarëve, por një shembull se si një shtet modern di të ndërtojë zhvillimin ekonomik duke respektuar ligjin, pronën private dhe interesin afatgjatë të vendit.

“Arsyeja pse njerëzit krijojnë shoqëri është për të mbrojtur pronën e tyre.”— John Locke

Nga ROLAND QAFOKU/

Mbrëmë, unë dhe Keta ndoqëm në kinema Millenium premierën e filmit shqiptar “Dilema e Ismailit”, i pari film artistik që ka për narrativë shpëtimin e hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërire. Me skenar dhe regji të Dhimitër Ismailaj Valona si dhe me një kastë shumë interesante aktorësh, besoj se me këtë film kinematografia shqiptare arrin në një gur kilometrik të rëndësishëm në historinë e saj. Ta kthesh “shpëtimin e hebrenjve” në artin e shtatë, pikërisht atë që kombi shqiptarar e ka një nga krenaritë më të mëdha nëpër botë, është njëkohësisht edhe një provë dhe sfidë e madhe për artistët tanë. Në fund të filmit mendova se kjo është arritur.

Skenari, interpretimi, kostumet, make-up-i e deri te muzika, kishin për shumatore fjalën e vetëm sukses. Më bëri shumë përshtypje fabula e filmit. Një histori reale e ndodhur në fshatin Shëngjergj të Tiranës ndodhur 82 vjet më parë, sipas të cilës, një familje e varfër sa më ska, por mëse e zakonshme e asaj zone në vitin 1944, arriti të shpëtojë dy hebrenj, babë e bir, që i kërkonin nazistët gjermanë, duke sakrifikuar deri në sublim edhe jetën e vet. E gëzueshme dhe e dhimbshme njëkohësisht, por edhe krenare, mbi bazën e një kodi shqiptar të quajtur “Besa”, kjo histori është shkrirë dhe pasqyruar mjeshtërisht në këtë film dhe merita e parë e madhe i shkon Ismailaj.

Nuk e kisha parë asnjëherë më parë aktorin Arben Bajrakatari që jeton dhe ka një karrierë të pasur në Francë. Më bëri shumë përshtypje niveli tejet i lartë i aktrimit të tij. Me një plastikë jo të zakonshme në fytyrë dhe me artikulim perfekt që kalonte nga një ngrysje e thellë në ilaritet të lartë, ai solli një Ismail gati-gati real. Me lëvizjet, fjalët, gjestet, në film ai është një shengjergjas safi. E vetmja kritikë, është që aksenti i tij mund të axhustohej sadopak. Por kjo nuk I ul asnjë vlerë mjeshtërisë aktoriale të treguar në film.

I dyti, Erand Sojli, në rolin e priftit të fshatit, thjesht shkëlqeu. Nuk vihen në diskutim cilësitë aktoriale të Sojlit, por këtë herë ai u paraqit me një rol tejet të vështirë që ndonëse në momente të veçanta i jepte nota ilariteti, përsëri mbeti serioz si prift që ishte. Sojli ishte perfekt dhe meriton notën 10.

Delinda Disha në rolin e Shkurtes ishte befasia e dytë në këtë film, sepse më së shumti jemi mësuar me të që të luajë role komike. Por, Disha na dha aq mjeshtërisht edhe një rol deri tragjizëm. Në nënë shqiptare me një tufë fëmijësh, që flet pak, por bën shumë, Disha rrezatoi dhimbje dhe karakter me mjaft mjeshtëri. Një shëngjergjas, do çmallet me nënën apo gjyshen e vet, kur të shikojë Delindën në këtë film.

I arrirë ishte edhe roli i komandantit gjerman të luajtur nga Gent Hazizi, ndoshta edhe më vështiri. Mendoj se ai ia ka dalë, ndonëse mund të ishte kursyer pak gjermanishtja e folur në shumë episode. Rezulton se më këtë film Hazizi bëhet aktori shqiptar që ka folur më shumë gjermansisht se çdokush tjetër në një film shqiptar. Një e folur modeste, por guximtare. Megjithatë, është arritje e madhe. Ndonëse episodikë, ishin po aq mjështëror në rolet e tyre edhe aktorët Ahmet Pasha, Mehdi Malka, Romir Zalla etj. duke plotësuar një mozaik fantastik të kastës.

Së fundi, por jo për nga rëndësia. Ky film nuk vlen thjesht për ne shqiptarët. Jo vetëm për titrat në anglisht. Por për fabulën dhe aktrimin. Edhe pse ka marrë tre çmime, do ishte pak të themi se “Dilema e Ismailit” duhet të konkurojë në festivalet ndërkombëtare të niveleve të larta të filmave. Nëse vërtetë këtë film do ta quajmë të suksesshëm, është se duhet të marrë dhe fitojë çmime. A mund ta arrijë? Unë mendoj se po. Nuk ka histori më magjike dhe më të rrallë se besa e shqiptarëve për hebrenjtë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Të shpresojmë që të vlerësojnë edhe realizimin dhe aktrimin. Kinematografia shqiptare ka përpara një sfidë. Shumë shumë urime të gjithëve!

February 18th, organized by Bridgewater State University

*** Disclaimer: The views and opinions expressed in this presentation are those of the presenters and do not necessarily reflect the official policy or position of Bridgewater State University (BSU) or any of the event’s co-sponsors.***

Panelists:

Sidita Kushi, PhD, Assistant Professor of Politics at Mount Holyoke College and a Non-Residential Fellow at the Center for Strategic Studies at Tufts University.

Flora Ferati-Sachsenmaier, PhD, Political Scientist & Research Coordinator

Max Planck Institute in Germany

Jasmin Mujanovic, PhD, Senior Non-Resident Fellow at the Western Balkans Center, New Lines Institute in Washington DC.

Albulene Kastrati, PhD, Assistant Professor of Economics, Bridgewater State University

The presentation examined how global power competition among the United States, China, and Russia is reshaping the strategic future of the Western Balkans, a region situated at the intersection of major geopolitical and economic spheres.

US and EU policy in the region is traditionally defined by the paradox that the Western Balkans are too far to be overly concerned with the particulars of its governance, but too close to be ignored entirely. Thus, US and EU have usually focused on pacification first and foremost or what regional experts often call ‘stabilocracy’. This approach, when has minimized the long-term security benefits of substantive democratization, has most disadvantaged Kosovo and Bosnia and Herzegovina, which remain the key regional flashpoints due to the malign machinations of Serbia, Russia, China. For the EU, a far bigger threat to its regional posture remain internal spoilers such as Hungary, (in case of BH even Croatia) – rather than Russia, or China. Not because Moscow and Beijing are not threats, but because the former more directly undermine Brussels’ ability to act, even in its own interests.

Big question: Will the US and NATO remain steadfast security guarantors in the Balkans, despite the Trump administration’s recent abashment of the “delusion” of the rules-based international order?

For decades, the US has been deeply engaged in the Western Balkans, from diplomatic to militaristic statecraft – especially via its humanitarian military intervention and state-building role in Kosovo and its remaining KFOR presence (600 US troops serving in Kosovo today). The Western Balkans is a core geopolitical arena where US administrations constructed and enforced the post-Cold War version of the global order, promoted successful liberalization projects, and shaped “value-based” national interests, insulated in soft power despite existing contradictions. It is also where the US signaled NATO toward post-Cold War functionalities.

With an acceleration into multipolar realities, US foreign policy priorities have shifted from the Balkans and toward “spheres of influence” logic and conflict arenas in the Western hemisphere, East Asia, and Middle East. Recently, US foreign policy has also veered away from value-based justifications for militaristic pursuits abroad. As the National Defense and National Security strategies proclaim, the US will no longer be “distracted” by state-building operations or “cloud-castle abstractions like the rules-based international order.” “Warrior ethos” and “flexible, practical realism” now reign supreme. Whispers abound that the US is seeking to downsize its militaristic commitments to KFOR and the Western Balkans. Yet this approach risks eroding the US’s bipartisan commitment to Kosovo security and hastening the return of an era of “stabilitocracies” with all its discontents. Such outcomes are already underway and are not exclusive to the Trump administration. From the Biden era sanctions against Kosovo, to the Trump era suspension of the US-Kosovo strategic dialogue, sanctions relief for Milorad Dodik, and the recent US-Serbia strategic dialogue founded in “practical realism,” it appears that the democratic status and aspirations of partner countries are no longer important pillars for currying favor with the US.

Despite these shifts, countries like Albania and Kosovo recognize the existential importance of maintaining positive relations with the US across presidential administrations. Thus, they’ve joined Trump’s Board of Peace to strengthen direct connections to the political network, while simultaneously forging regional weapons deals and alliances, such as the Kosovo, Albania, and Croatia declaration of military cooperation. Nonetheless, paradoxical US policies may enflame Balkan instability. Kosovo is the West’s most successful state-building project, yet its partners appear willing to let this progress wither by favoring Serbia’s authoritarian government for mere short-term geopolitical and transactional gains. US foreign policy and broader Western diplomacy seem to have incentivized Serbia to “escalate to deescalate” tensions for reward. And with all regional actors bent on purchasing weapons for deterrence, within an anxious continent on the fast lane to military mobilization, the spiral of a classic security dilemma may lead everyone to graver conflict if they do not pay closer attention to such patterns and tread cautiously.

Despite three decades of transition reforms, the Western Balkan economies remain vulnerable due to institutional weaknesses, energy dependence, and incomplete integration into Euro-Atlantic structures. These vulnerabilities have made the region an attractive arena for rival powers seeking influence. Russia continues to leverage political ties, energy dependence, and hybrid tactics to obstruct EU and NATO consolidation, while China expands its presence through infrastructure financing, technology projects, and long-term economic leverage. At the same time, U.S. and EU policies – ranging from tariffs to energy transitions to evolving foreign-aid strategies – have generated new pressures and uncertainties for the region.

The speakers highlighted how these competing influences shape trade networks, energy prices, financial flows, and political stability throughout the Western Balkans. Serbia’s balancing act between Moscow, Brussels, and Washington, China’s Belt and Road investments, and the shifting priorities of Western governments all create a dynamic environment with direct consequences for regional security and economic development. Domestic challenges, such as corruption, democratic backsliding, ethnic tensions, and the failure of regional integration initiatives, further complicate the Western Balkans’ strategic positioning. Recent youth-led protests in Serbia and civil movements across the region underscore the population’s desire for accountability and democratic governance.

Looking ahead, the presentation emphasized that rapid and credible Euro-Atlantic integration remains the most effective path to stabilizing the Western Balkans and safeguarding it from external manipulation. Strengthening democratic institutions, resolving the Kosovo-Serbia dispute through mutual recognition, and boosting Western investment will be crucial for anchoring the region to the values of democracy, transparency, and state sovereignty. In an era of intensifying global rivalry, the Western Balkans stand at a pivotal crossroads—and the choices made in the coming years will determine whether the region becomes a corridor for stability or a battleground for competing powers.

SHORT VERSION:

“The Western Balkans and the Global Power Competition: Strategic Choices in the Era of U.S.–China–Russia Rivalry.” organized by Bridgewater State University. This topic could not be more timely or relevant. Over the past decade, the Western Balkans have reemerged as a critical crossroads in global politics, where major powers are competing not only for influence through military alliances or economic partnerships, but increasingly through the subtler arenas of diplomacy, investment, energy, technology, and soft power. As the global order becomes more multipolar, the region finds itself navigating overlapping pressures from the United States, the European Union, China, and Russia – each advancing its own vision for stability, governance, and connectivity. Today’s discussion brings together perspectives that examine these dynamics, from shifts in U.S. foreign policy and NATO’s evolving role, to the growing presence of Chinese and Russian economic and informational footprints. Our goal is to explore how these currents are reshaping the Western Balkans’ political and economic future and to ask what strategic choices lie ahead for the region in an increasingly contested global landscape.