Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/
Njohja ndërkombëtare e Kosovës si imperativ strategjik në rendin e ri shumëpolar
Kalimi nga rendi unipolar në një rend shumëpolar të ndërlidhur e vendos Republikën e Kosovës përballë një sfide të re historike: konsolidimin e plotë të subjektivitetit ndërkombëtar dhe të sovranitetit të saj të jashtëm.
Në kushtet e një bote ku fuqia po shpërndahet ndërmjet disa qendrave vendimmarrëse, njohja ndërkombëtare nuk është thjesht një çështje simbolike, por përbën element thelbësor të ekzistencës dhe të fuqizimit të shtetit në sistemin ndërkombëtar.
Në teorinë moderne të së drejtës ndërkombëtare, shtetësia nuk kufizohet vetëm me ekzistencën e territorit, popullsisë dhe institucioneve shtetërore, por kërkon edhe një shkallë të gjerë të njohjes dhe të pjesëmarrjes aktive në organizatat ndërkombëtare.
Për këtë arsye, njohja e Republikës së Kosovës nuk duhet të trajtohet vetëm si objektiv diplomatik, por si një domosdoshmëri strategjike për përmbylljen e procesit të konsolidimit të shtetësisë.
Sovraniteti i jashtëm dhe rëndësia e tij në të drejtën ndërkombëtare
Në shkencën juridike dhe kushtetuese, sovraniteti përbëhet nga dy dimensione themelore:
1. Sovraniteti i brendshëm
Që nënkupton:ushtrimin efektiv të pushtetit brenda territorit të shtetit;funksionimin e institucioneve demokratike;rendin kushtetues dhe juridik.
2. Sovraniteti i jashtëm
Që nënkupton:njohjen nga shtetet e tjera;të drejtën për të hyrë në marrëdhënie ndërkombëtare;anëtarësimin në organizatat ndërkombëtare;pjesëmarrjen e barabartë në sistemin ndërkombëtar.
Republika e Kosovës ka konsoliduar në masë të madhe sovranitetin e saj të brendshëm, por procesi i konsolidimit të sovranitetit të jashtëm vazhdon ende.
Prandaj, sfida kryesore e dekadës së ardhshme nuk është vetëm ruajtja e shtetësisë, por fuqizimi i subjektivitetit të saj ndërkombëtar.
Anëtarësimi në mekanizmat ndërkombëtarë si formë e konsolidimit të sovranitetit të jashtëm
Në të drejtën dhe praktikën ndërkombëtare, anëtarësimi në organizatat ndërkombëtare përbën një nga treguesit më të fuqishëm të subjektivitetit shtetëror.
Sa më i madh të jetë numri i organizatave ku një shtet është anëtar, aq më i konsoliduar bëhet sovraniteti i tij ndërkombëtar.Për Kosovën, ky proces ka rëndësi të jashtëzakonshme.
Anëtarësimi në Këshillin e Evropës
Ky anëtarësim do të sillte:forcimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut;qasjen në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut;rritjen e legjitimitetit ndërkombëtar të shtetit të Kosovës.
Anëtarësimi në NATO
Anëtarësimi në NATO do të nënkuptonte:garanci kolektive të sigurisë;konsolidim të pakthyeshëm të shtetësisë;përforcim të pozitës strategjike të Kosovës në Ballkan.
Anëtarësimi në Bashkimin Evropian
Integrimi evropian nuk është vetëm projekt ekonomik dhe politik, por edhe një proces i konsolidimit të sovranitetit ndërkombëtar.
Anëtarësimi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara
Ky mbetet objektivi më i rëndësishëm strategjik.
Pranimi në OKB do të përfaqësonte:vulën përfundimtare të subjektivitetit juridik ndërkombëtar;afirmimin e plotë të Kosovës si anëtare e barabartë e bashkësisë ndërkombëtare;mbylljen e debatit mbi statusin shtetëror të saj.
Njohja nga Serbia – çështja kyçe e stabilitetit afatgjatë
Në kontekstin e rendit të ri shumëpolar, marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë mbeten një ndër çështjet më të ndjeshme të Ballkanit Perëndimor.
Pavarësisht rëndësisë së dialogut dhe normalizimit të marrëdhënieve, çështja qendrore dhe thelbësore mbetet:
Njohja reciproke ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Republikës së Serbisë.
Asnjë marrëveshje teknike dhe asnjë model i normalizimit të pjesshëm nuk mund të zëvendësojë njohjen formale të pavarësisë së Kosovës.
Vetëm njohja reciproke:eliminon konfliktin historik;krijon stabilitet afatgjatë në rajon;hap rrugën e integrimeve euroatlantike për të dy shtetet;kontribuon në paqen dhe sigurinë e Evropës Juglindore.
Diplomacia shumëdimensionale në rendin e ri botëror
Në një botë shumëpolare, Kosova nuk mund të mbështetet vetëm në diplomacinë klasike.
Ajo duhet të zhvillojë:Diplomacinë strategjike;Diplomacinë ekonomike;Diplomacinë parlamentare;Diplomacinë publike;Diplomacinë kulturore;Diplomacinë akademike;Diplomacinë digjitale;Diplomacinë e diasporës shqiptare.
Diaspora shqiptare në:Shtetet e Bashkuara të Amerikës;Gjermani;Zvicër;Britani të Madhe;Austri;Belgjikë;vendet skandinave;duhet të shndërrohet në një faktor më të organizuar të lobimit për njohje të reja dhe për anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare.
Koha e diplomacisë aktive dhe jo e pritjes pasive
Në rendin e ri shumëpolar, askush nuk ua garanton automatikisht shteteve të vogla avancimin e interesave të tyre kombëtare.
Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare tregon se:Izraeli;Singapori;Irlanda;Finlanda;Estonia;kanë arritur të rrisin ndikimin e tyre jo për shkak të madhësisë territoriale, por falë diplomacisë aktive, institucioneve të forta dhe vizionit strategjik.
Edhe Republika e Kosovës duhet të kalojë nga një diplomaci reaktive në një diplomaci proaktive, duke e vendosur në qendër të politikës së jashtme:njohjet e reja ndërkombëtare;anëtarësimin në organizatat ndërkombëtare;konsolidimin e sovranitetit të jashtëm;forcimin e partneritetit strategjik me SHBA-të dhe Bashkimin Evropian;rritjen e rolit të saj si faktor paqeje dhe stabiliteti në Ballkanin Perëndimor.
Kalimi nga rendi unipolar në një rend shumëpolar të ndërlidhur përbën një transformim të madh historik të sistemit ndërkombëtar. Për Republikën e Kosovës, ky tranzicion paraqet njëkohësisht sfidë dhe mundësi.
Në këtë arkitekturë të re globale, objektivi madhor kombëtar nuk duhet të jetë vetëm ruajtja e shtetësisë së fituar, por thellimi i njohjes ndërkombëtare dhe konsolidimi i plotë i sovranitetit të jashtëm përmes anëtarësimit në mekanizmat dhe organizatat ndërkombëtare.
Sepse, në fund, forca e një shteti në shekullin XXI nuk matet vetëm me territorin dhe popullsinë, por me shkallën e pranisë së tij në institucionet ndërkombëtare, me aleancat strategjike dhe me aftësinë për të qenë pjesë aktive e rendit të ri botëror.
Për Republikën e Kosovës, rruga drejt konsolidimit të plotë të shtetësisë kalon përmes tri objektivave madhore:
(1) zgjerimit të njohjeve ndërkombëtare;
(2) anëtarësimit në organizatat dhe mekanizmat ndërkombëtarë;
(3) arritjes së njohjes reciproke me Serbinë, si gurthemeli i paqes së qëndrueshme dhe i sovranitetit të plotë ndërkombëtar.
Vetëm atëherë sovraniteti i Republikës së Kosovës do të jetë i konsoliduar jo vetëm brenda kufijve të saj, por edhe në ndërgjegjen juridike dhe politike të bashkësisë ndërkombëtare.