Prof. Dr. Nexhat Abazi (1948–2009) ishte një nga pedagogët dhe studiuesit shqiptarë të Maqedonisë që ia kushtoi një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së tij shkencore studimit të historisë së arsimit shqiptar, zhvillimit të shkollës shqipe dhe mendimit pedagogjik shqiptar. I lindur në Kolibar të Kërçovës, ai u formua në institucionet arsimore të Kërçovës dhe Shkupit, ndërsa studimet universitare i kreu në Universitetin e Prishtinës, në degën e Pedagogjisë. Veprimtaria e tij profesionale kaloi nëpër disa etapa: mësues, mësimdhënës në gjimnaz, këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup dhe, më pas, profesor universitar. Në periudhën e pjekurisë akademike ai u angazhua në Universitetin Shtetëror të Tetovës dhe në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup.
Boshti kryesor i veprës së tij shkencore ishte historia e arsimit shqiptar në Maqedoni. Në vitin 1995 ai përfundoi doktoraturën në Universitetin e Tiranës me temën “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik të shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë (1830–1912)”. Kjo vepër u botua në Tetovë më 1997 dhe përbën një prej kontributeve të rëndësishme për studimin sistematik të historisë së arsimit shqiptar në këto treva. Abazi nuk u kufizua vetëm në historinë institucionale të shkollës. Në punimet e tij ai trajtoi edhe figurat e Rilindjes Kombëtare, rolin edukativ të letërsisë shqipe, gjuhën amtare, formimin moral e kombëtar të individit dhe çështje të pedagogjisë bashkëkohore.
Historia e arsimit shqiptar nuk është vetëm histori institucionesh, shkollash dhe tekstesh mësimore. Ajo është, në të njëjtën kohë, histori e përpjekjeve intelektuale, kulturore dhe shoqërore për ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës, dijes dhe identitetit. Në këtë kuadër duhet parë edhe veprimtaria e Prof. Dr. Nexhat Abazit.
Ai i përkiste një brezi intelektualësh shqiptarë të Maqedonisë që e përjetuan arsimin jo vetëm si profesion, por edhe si mision shoqëror. Për profesor Nexhat Abazin, studimi i historisë së arsimit shqiptar ishte një mënyrë për të dokumentuar rrugën e gjatë nëpër të cilën kishte kaluar shkolla shqipe dhe për të kuptuar më mirë raportin ndërmjet arsimit, gjuhës, kulturës dhe zhvillimit të shoqërisë.
Burimet enciklopedike e përshkruajnë prof. Dr. Nexhat Abazin si pedagog dhe profesor universitar, me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë. Formimi i tij përfshinte Shkollën Normale në Shkup, Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, studimet pasuniversitare dhe doktoraturën në Universitetin e Tiranës. Rëndësia e figurës së tij qëndron sidomos në faktin se ai ndërtoi një urë ndërmjet dy dimensioneve: pedagogjisë si disiplinë shkencore dhe historisë konkrete të arsimit shqiptar në Maqedoni. Prandaj, studimi i veprës së tij nuk duhet të kufizohet në një biografi personale. Ai duhet të shqyrtojë edhe pyetjen se çfarë vendi zë Nexhat Abazi në historinë e mendimit pedagogjik shqiptar dhe cilat janë vlerat e trashëgimisë së tij për studiuesit e sotëm.
II. JETA DHE FORMIMI I PROF. DR. NEXHAT ABAZIT
2.1. Lindja dhe vendlindja
Nexhat Abazi lindi më 22 maj 1948 në fshatin Kolibar të Kërçovës. Fshati Kolibar dhe hapësira e Kërçovës përbënin një mjedis ku arsimi dhe kultura shqiptare kishin një histori të veçantë. Pikërisht në këtë mjedis u formua edhe personaliteti i ardhshëm pedagogjik i Abazit. Ai i përkiste një brezi që e përjetoi arsimin shqiptar në një periudhë ndryshimesh të mëdha shoqërore dhe institucionale. Më 4 nëntor 2009, pas ndarjes së tij nga jeta, Universiteti Shtetëror i Tetovës organizoi një mbledhje komemorative në nderim të jetës dhe veprës së tij. Në atë aktivitet u theksua kontributi i tij në veprimtarinë edukativo-arsimore, pedagogjike dhe hulumtuese.
2.2. Arsimi fillor dhe i mesëm
Shkollimin fillor dhe të mesëm Abazi e kreu në Kërçovë. Më pas vazhdoi Shkollën Normale në Shkup, institucion me rëndësi të veçantë për përgatitjen e kuadrove mësimore. Formimi normalist ishte veçanërisht i rëndësishëm për brezin e tij, sepse i jepte studentit jo vetëm njohuri teorike, por edhe bazë profesionale për punën në shkollë. Ky formim ndikoi edhe në orientimin e mëvonshëm të Abazit drejt pedagogjisë.
2.3. Studimet universitare
Pas Shkollës Normale, Nexhat Abazi vazhdoi studimet në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, në grupin e Pedagogjisë.
Universiteti i Prishtinës ishte në atë periudhë një nga qendrat kryesore të formimit universitar të intelektualëve shqiptarë të ish-Jugosllavisë.
Studimi i pedagogjisë i dha Abazit bazën teorike për të kuptuar proceset e edukimit, mësimit, formimit të personalitetit dhe zhvillimit të institucioneve arsimore.
III. RRUGA PROFESIONALE
3.1. Mësuesi dhe mësimdhënësi
Karriera e profesor Nexhat Abazit filloi në arsimin parauniversitar.
Ai punoi si mësues dhe më pas si mësimdhënës në gjimnaz.
Kjo fazë është e rëndësishme për të kuptuar formimin e tij të mëvonshëm si studiues. Përvoja e drejtpërdrejtë në shkollë i dha mundësinë të njihte nga afër problemet e mësimdhënies, nxënësit, mësuesin dhe institucionin shkollor.
Pra, pedagogjia e tij nuk u ndërtua vetëm mbi teori të marra nga literatura. Ajo u ushqye edhe nga përvoja konkrete e arsimit.
3.2. Instituti Pedagogjik në Shkup
Një tjetër etapë e rëndësishme e karrierës ishte angazhimi si këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup.
Ky pozicion e afroi atë më shumë me problemet sistemike të arsimit.
Në këtë rol ai nuk ishte vetëm praktikues i arsimit, por edhe profesionist që merrej me çështje të organizimit, zhvillimit dhe përmirësimit të procesit arsimor.
Kjo përvojë ndihmoi në formimin e profilit të tij si studiues i pedagogjisë.
3.3. Profesori universitar
Në fazën e mëvonshme të karrierës, Abazi u angazhua në arsimin e lartë.
Burimet enciklopedike e përmendin si profesor të pedagogjisë në Universitetin Shtetëror të Tetovës. Burime të tjera e identifikojnë si ligjërues edhe në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup. [1]
Profesor Nexhati identifikohet pikërisht si:
Prof. Dr. Nexhat Abazi, ligjërues në Universitetin Shtetëror të Shkupit “Kirili dhe Metodi” dhe në Universitetin Shtetëror të Tetovës.
Kjo tregon shtrirjen e veprimtarisë së tij universitare.
IV. MAGJISTRATURA DHE DOKTORATURA
4.1. Magjistratura
Një prej etapave kryesore të formimit shkencor të Abazit ishte studimi i historisë së shkollave shqiptare.
Në Universitetin e Prishtinës ai përfundoi studimet e magjistraturës me temën:
“Zhvillimi i shkollave shqiptare në Maqedoni (1945–1958)”.
Tema është domethënëse për dy arsye.
Së pari, ajo dëshmon interesimin e hershëm të Abazit për historinë konkrete të arsimit shqiptar në Maqedoni.
Së dyti, ajo tregon se studiuesi e shihte historinë e arsimit si një fushë të veçantë kërkimore.
4.2. Doktoratura
Hapi më i rëndësishëm i formimit të tij shkencor ishte doktoratura në Universitetin e Tiranës.
Sipas Leksikonit të Magjistrave dhe Doktorëve Shqiptarë, Nexhat Abazi doktoroi në Fakultetin e Shkencave Sociale të Tiranës në janar 1995 me temën:
“Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”. [3]
Ky studim përbën boshtin qendror të veprës së tij shkencore.
Vetë periudha 1830–1912 është me rëndësi të veçantë, sepse përfshin një fazë vendimtare të zhvillimit të arsimit shqiptar, të Rilindjes Kombëtare dhe të përpjekjeve për afirmimin e gjuhës shqipe në arsim.
V. MONOGRAFIA “ZHVILLIMI I ARSIMIT, I SHKOLLAVE DHE I MENDIMIT PEDAGOGJIK SHQIPTAR NË MAQEDONI”
5.1. Vepra themelore
Rezultati më i rëndësishëm i punës së doktoratës u botua në Tetovë në vitin 1997:
Nexhat Abazi, “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”, Tetovë, 1997, 363 faqe.
Botimi është dokumentuar edhe në Studia Albanica të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. [4]
Vepra është përdorur më pas nga studiues të ndryshëm si literaturë referuese për historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni.
Studime bashkëkohore mbi arsimin shqiptar në këto treva e citojnë Abazin në mënyrë konkrete për të dhënat mbi shkollat shqiptare, përfshirë edhe ato të Dufit, Rekës së Epërme dhe viseve të tjera. [5]
5.2. Rëndësia historiografike
Vlera e monografisë nuk qëndron vetëm në faktin se ajo paraqet një histori të shkollave.
Ajo përpiqet të ndërthurë tri nivele:
1. arsimin si proces shoqëror;
2. shkollën si institucion;
3. mendimin pedagogjik si sistem idesh.
Kjo e bën veprën më të gjerë sesa një katalog kronologjik i shkollave.
Abazi kërkon të tregojë se zhvillimi i arsimit nuk ndodh i shkëputur nga zhvillimi i shoqërisë. Shkolla është pjesë e proceseve kulturore, politike dhe kombëtare.
5.3. Hapësira shqiptare e Maqedonisë si objekt studimi
Një meritë e veçantë e veprës është përqendrimi te territoret shqiptare të Maqedonisë së atëhershme.
Kjo fushë kishte nevojë për studime të posaçme sepse historia e arsimit shqiptar në këto treva shpesh ishte trajtuar në mënyrë të shpërndarë.
Abazi përpiqet të mbledhë në një kornizë të vetme të dhëna mbi shkollat, mësuesit, institucionet dhe përpjekjet për zhvillimin e arsimit.
VI. ARSIMI DHE GJUHA SHQIPE
Një prej ideve themelore që del nga veprimtaria e Abazit është lidhja e arsimit me gjuhën amtare.
Për të, historia e shkollës shqipe nuk mund të kuptohet pa marrë parasysh rolin e gjuhës shqipe në formimin e individit dhe të komunitetit.
Në punimin e tij për Naim Frashërin, Abazi thekson vlerat e shumanshme edukative të veprës së Naimit: artistike, estetike, letrare, pedagogjike, historike dhe filozofike.
Kjo qasje është karakteristike për mënyrën e tij të trajtimit të figurave të Rilindjes: personaliteti nuk shihet vetëm si autor letrar, por edhe si edukator dhe formues i vetëdijes.
VII. NEXHAT ABAZI DHE NAIM FRASHËRI
Interesimi i Abazit për Naim Frashërin është një tregues i rëndësishëm i konceptimit të tij pedagogjik.
Në studimin “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”, ai analizon dimensionin edukativ të veprës së Naimit.
Në interpretimin e Abazit, vepra e Naimit ka ndikim në formimin:
– intelektual;
– moral;
– estetik;
– kulturor;
– patriotik.
Kjo është e rëndësishme për historinë e mendimit pedagogjik shqiptar, sepse tregon se Abazi nuk e kufizonte pedagogjinë vetëm në metodologjinë e mësimdhënies.
Ai e kuptonte edukimin si formim të gjithanshëm të personalitetit.
VIII. NEXHAT ABAZI DHE JOSIF BAGERI
Një tjetër figurë e rëndësishme në veprimtarinë e tij studimore ishte Josif Bageri.
Abazi u mor në mënyrë të veçantë me figurën e Bagerit dhe rolin e tij në arsimin shqiptar.
Një dëshmi konkrete është botimi:
“Poezia didaktike e Josif Bagerit”, Ylberi Plus, Tetovë, 2009, ISBN 9789989284335. [6]
Burime bibliografike e regjistrojnë këtë botim si libër në gjuhën shqipe, botuar në Tetovë në vitin 2009.
Studimi i Bagerit është domethënës sepse Bageri ishte një figurë që e lidhi letërsinë me arsimin dhe veprimtarinë kombëtare.
Prandaj, përzgjedhja dhe studimi i poezisë së tij didaktike përputhet me interesimin e përgjithshëm të Abazit për dimensionin edukativ të letërsisë shqiptare.
IX. MËSONJËTORJA E KORÇËS NË STUDIMET E ABAZIT
Një nga artikujt e dokumentuar të Nexhat Abazit është:
“Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”, botuar më 7 mars 1995 në gazetën Flaka e vëllazërimit.
Ky artikull është i rëndësishëm për dy arsye.
Së pari, ai dëshmon interesimin e Abazit për institucionet themelore të historisë së arsimit kombëtar shqiptar.
Së dyti, ai tregon se studiuesi nuk e shihte Mësonjëtoren vetëm si një ngjarje të historisë arsimore, por si institucion me një dimension të veçantë kombëtar dhe kulturor.
Në këtë kuptim, shkolla shfaqet si vend ku ndërthuren:
dija – gjuha – edukimi – kultura – vetëdija kombëtare.
Ky është një prej elementeve më të rëndësishme të mendimit të tij.
X. NEXHAT ABAZI DHE STUDIMI I ARSIMIT NË REKË
Monografia e tij është përdorur edhe në studimet bashkëkohore për arsimin shqiptar në Rekën e Epërme.
Në një studim historik të botuar nga revista Studime Historike, Abazi citohet për të dhëna mbi shkollat e Dufit dhe zhvillimin e arsimit në këtë hapësirë. [5]
Kjo tregon se monografia e tij nuk është vetëm dokument i kohës kur u shkrua, por vazhdon të shërbejë si burim për hulumtime të mëvonshme.
Për një vepër historiko-pedagogjike kjo është një tregues i rëndësishëm i qëndrueshmërisë së saj referenciale.
XI. NEXHAT ABAZI DHE PEDAGOGJIA
Megjithëse një pjesë e madhe e veprimtarisë së tij lidhet me historinë e arsimit, Abazi ishte mbi të gjitha pedagog.
Burimet enciklopedike e vlerësojnë me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë. [1]
Kjo do të thotë se veprimtaria e tij nuk mund të reduktohet në një monografi historike.
Ai trajtoi edhe probleme të pedagogjisë, ndër të cilat pozitën e nxënësit në procesin mësimor.
Kjo përbën një element të rëndësishëm të mendimit pedagogjik modern: nxënësi duhet parë jo vetëm si objekt i edukimit, por edhe si subjekt aktiv i procesit mësimor.
XII. NXËNËSI DHE PROCESI MËSIMOR
Në punimet pedagogjike të Abazit vihet re interesimi për raportin ndërmjet nxënësit dhe procesit mësimor.
Kjo çështje është themelore në pedagogji.
Në modelin tradicional, nxënësi shpesh trajtohet si marrës i njohurive.
Në pedagogjinë bashkëkohore, nxënësi shihet si pjesëmarrës aktiv.
Interesimi i Abazit për këtë problem tregon se ai nuk ishte vetëm historian i arsimit, por studiues i problemeve konkrete të pedagogjisë.
Kjo është një pikë ku trashëgimia e tij mund të lidhet edhe me diskutimet bashkëkohore për arsimin.
XIII. VEPRIMTARIA SHKENCORE DHE PUBLICISTIKE
Veprimtaria e Abazit ishte e shpërndarë në disa fusha:
1. Historia e arsimit
Studimi i zhvillimit të shkollave shqiptare në Maqedoni.
2. Historia e mendimit pedagogjik
Studimi i ideve dhe koncepteve pedagogjike të figurave shqiptare.
3. Pedagogjia
Probleme të procesit edukativo-arsimor.
4. Rilindja Kombëtare
Studimi i figurave si Naim Frashëri, Josif Bageri dhe Jusuf Ali Albani.
5. Gjuha dhe edukimi
Roli i gjuhës shqipe në formimin e personalitetit.
6. Arsimi kombëtar
Raporti ndërmjet arsimit, kulturës dhe vetëdijes kombëtare.
Kjo gjerësi tregon se ai e shihte arsimin si fenomen kompleks.
XIV. ABSTRAKTIMI SHKENCOR I KONTRIBUTIT TË ABAZIT
Kontributi i Nexhat Abazit mund të analizohet në pesë nivele kryesore.
14.1. Kontributi dokumentues
Ai mblodhi dhe sistematizoi të dhëna mbi shkollat shqiptare dhe zhvillimin e arsimit në Maqedoni.
14.2. Kontributi historiografik
Ai ndihmoi në ndërtimin e një narrative të veçantë për historinë e arsimit shqiptar në këto treva.
14.3. Kontributi pedagogjik
Ai trajtoi çështje të drejtpërdrejta të pedagogjisë dhe procesit mësimor.
14.4. Kontributi kulturor
Ai studioi figurat e kulturës shqiptare duke vënë në pah dimensionin e tyre edukativ.
14.5. Kontributi universitar
Si profesor, ai ndikoi në formimin e brezave të studentëve të pedagogjisë.
XV. KONTEKSTI HISTORIK I VEPRËS SË TIJ
Për ta kuptuar drejt Abazin duhet parë edhe periudha në të cilën ai veproi.
Ai u formua profesionalisht në një hapësirë ku çështjet e arsimit shqiptar ishin të lidhura ngushtë me çështjet e gjuhës dhe kulturës.
Më vonë, veproi në periudhën e pluralizmit politik, ndryshimeve shoqërore dhe zhvillimit të arsimit të lartë në gjuhën shqipe.
Në këtë kontekst, angazhimi i tij në Universitetin Shtetëror të Tetovës merr një rëndësi të veçantë.
Ai ishte pjesë e një brezi akademikësh që kontribuan në konsolidimin e arsimit universitar shqiptar në Maqedoni.
XVI. NEXHAT ABAZI DHE UNIVERSITETI SHTETËROR I TETOVËS
Burimet përkujtimore të vitit 2009 dëshmojnë se Abazi ishte ligjërues në Universitetin Shtetëror të Tetovës.
Pas vdekjes së tij, universiteti organizoi një mbledhje komemorative ku morën pjesë familjarë, miq, intelektualë, studentë dhe staf akademik.
Në atë ceremoni, drejtuesi i universitetit e vlerësoi Abazin për punën e tij edukative, arsimore, pedagogjike dhe hulumtuese.
Kjo dëshmi ka rëndësi jo vetëm emocionale, por edhe institucionale: ajo tregon se figura e Abazit ishte pjesë e historisë akademike të universitetit.
XVII. VLERËSIMI I VEPRËS
Vepra e profesor Nexhat Abazit duhet vlerësuar në raport me kohën e saj.
Një prej meritave kryesore është përpjekja për ta bërë historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni objekt të një studimi sistematik.
Në vend që arsimi të trajtohej vetëm përmes episodeve të veçanta, Abazi synoi të krijojë një panoramë më të gjerë historike.
Kjo është veçanërisht e dukshme në monografinë e tij 363-faqëshe.
Vepra mund të konsiderohet një pikë referimi për studiuesit që merren me historinë e arsimit shqiptar në Maqedoni.
XVIII. METODOLOGJIA STUDIMORE
Një vlerësim akademik nuk duhet të jetë vetëm lavdërues.
Për një analizë të plotë të veprës së Abazit do të nevojitej konsultimi i drejtpërdrejtë i të gjitha botimeve të tij dhe jo vetëm i katalogëve bibliografikë dhe citimeve të mëvonshme.
Sidomos për një autor me më shumë se 100 punime shkencore, bibliografia e plotë duhet të rindërtohet nga:
– katalogët e bibliotekave;
– revistat pedagogjike;
– gazetat shqiptare;
– botimet universitare;
– konferencat shkencore;
– arkivat institucionale;
– fondet e Universitetit të Tetovës;
– fondet e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë;
– fondet e Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Kosovës.
Prandaj, lista e veprave e paraqitur në këtë punim nuk duhet konsideruar bibliografi përfundimtare.
XIX. KRONOLOGJIA E JETËS DHE VEPRIMTARISË
Viti Ngjarja
1948 Lind në Kolibar të Kërçovës
vitet e rinisë Arsimi fillor dhe i mesëm në Kërçovë
më pas Shkolla Normale në Shkup
periudha universitare Studime në Fakultetin Filozofik, Pedagogji, Universiteti i Prishtinës
karriera e hershme Punon si mësues
më pas Punon si mësimdhënës në gjimnaz
më vonë Këshilltar në Institutin Pedagogjik në Shkup
periudha pasuniversitare Magjistraturë në Universitetin e Prishtinës
1995 Doktoron në Universitetin e Tiranës
1995 Boton artikullin “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”
1997 Boton monografinë “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”
vitet e mëvonshme Veprimtari universitare dhe shkencore në Shkup dhe Tetovë
2009 Bashkautor/përgatitës i veprës “Poezia didaktike e Josif Bagerit”
2009 Ndahet nga jeta
2009 Universiteti Shtetëror i Tetovës organizon akademi komemorative në nderim të tij.
XX. VEPRAT DHE KONTRIBUTET E DOKUMENTUARA
Nga burimet e verifikueshme deri në këtë fazë mund të veçohen:
1. “Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912)”
Tetovë, 1997, 363 faqe.
Kjo është vepra kryesore e lidhur me doktoraturën e tij.
2. “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”
Flaka e vëllazërimit, 7 mars 1995.
3. “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”
Punim mbi dimensionin pedagogjik dhe edukativ të veprës së Naim Frashërit.
4. “Poezia didaktike e Josif Bagerit”
Ylberi Plus, Tetovë, 2009.
Vepër e lidhur me Josif Bagerin dhe poezinë e tij didaktike.
5. Studime dhe artikuj të tjerë pedagogjikë
Burimet enciklopedike e vlerësojnë veprimtarinë e tij me më shumë se 100 punime shkencore në fushën e pedagogjisë.
XXI. PËRFUNDIME
Prof. Dr. Nexhat Abazi ishte një personalitet i rëndësishëm i pedagogjisë shqiptare në Maqedoni.
Rëndësia e tij nuk qëndron vetëm në titullin akademik apo në numrin e punimeve të publikuara.
Ajo që e bën të veçantë është lidhja që ai krijoi ndërmjet:
historisë së arsimit – pedagogjisë – gjuhës shqipe – kulturës – identitetit – formimit të personalitetit.
Ai e studioi shkollën shqiptare si institucion, por njëkohësisht edhe si produkt të përpjekjeve kulturore dhe shoqërore.
Monografia e tij mbi zhvillimin e arsimit, shkollave dhe mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni përbën kontributin e tij më të rëndësishëm në këtë fushë.
Vlera e saj vazhdon të dëshmohet nga fakti se studiues të mëvonshëm e përdorin si referencë për trajtimin e historisë së shkollave shqiptare në Maqedoni.
Në dimensionin pedagogjik, Abazi u interesua për procesin e edukimit, pozitën e nxënësit dhe rolin e figurave kulturore shqiptare në formimin e personalitetit.
Në dimensionin kulturor, ai studioi figura të tilla si Naim Frashëri dhe Josif Bageri, duke nxjerrë në pah sidomos vlerat e tyre edukative.
Në dimensionin universitar, ai ishte pjesë e brezit të pedagogëve që kontribuan në zhvillimin e arsimit të lartë shqiptar në Maqedoni dhe në konsolidimin e Universitetit Shtetëror të Tetovës.
Prandaj, trashëgimia e Nexhat Abazit duhet të shihet si pjesë e historisë së përpjekjeve intelektuale shqiptare për dije, arsim dhe kulturë.
Studimi i veprës së tij sot ka rëndësi jo vetëm për historinë e pedagogjisë, por edhe për kuptimin e rrugës nëpër të cilën kaloi arsimi shqiptar në Maqedoni.
Në këtë kuptim, Prof. Dr. Nexhat Abazi mbetet një nga emrat që meritojnë të rikthehen në vëmendjen e historiografisë pedagogjike shqiptare.
XXII. BIBLIOGRAFIA
1. Abazi, Nexhat. Zhvillimi i arsimit, i shkollave dhe i mendimit pedagogjik shqiptar në Maqedoni (1830–1912). Tetovë: BKSH, 1997.
2. Abazi, Nexhat. “Mësonjëtorja e Korçës – shkollë e parë shqipe me fizionomi kombëtare laike”. Flaka e vëllazërimit, 7 mars 1995.
3. Abazi, Nexhat. “Vlerat edukative të mësimeve të Naimit për gjuhën shqipe”.
4. Bageri, Josif; Abazi, Nexhat. Poezia didaktike e Josif Bagerit. Tetovë: Ylberi Plus, 2009.
5. Macedonian Encyclopedia, zëri “Abazi, Nexhat”.
6. Leksikoni i Magjistrave e Doktorëve Shqiptarë, zëri “Abazi, Nexhat”.
Literaturë e përdorur për këtë punim / studim shkencor:
1. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Studia Albanica, bibliografia ku regjistrohet vepra e Abazit.
2. Studime Historike, materiale bashkëkohore mbi zhvillimin e arsimit shqiptar në Maqedoni.
3. Materiale përkujtimore të Universitetit Shtetëror të Tetovës, 2009.
4. Literatura për historinë e arsimit dhe mendimit pedagogjik shqiptar.
5. Bashkëbisedimi i autorit të këtij punimi dhe profesorit të nderuar sa ishte gjallë në takime dhe biseda të shumta formale dhe joformale në Universitet, në shtëpi të profesorit dhe në ndeje të ndryshme.
Shkruan: Dr. Kujtim Kasami