Prof. Dr. Muhamet Racaj/
A do të vijë më në fund koha kur shqiptarët do të dalin nga rrethi i pafund i ankesave, vajtimeve dhe përsëritjes së vazhdueshme të padrejtësive që na janë bërë gjatë historisë? Natyrisht, padrejtësitë kanë ekzistuar dhe nuk mund të harrohen. Shqiptarët kanë kaluar shekuj të vështirë, pushtime, diskriminim, dëbime, masakra dhe përpjekje të vazhdueshme për t’u privuar nga të drejtat, identiteti dhe liria. Historia jonë duhet të kujtohet dhe të mësohet, sepse një popull që harron historinë rrezikon të përsërisë gabimet e saj. Por kujtesa historike nuk duhet të shndërrohet në kulturë të përhershme të viktimizimit.
Ka ardhur koha që shqiptarët në Shqipëri, Kosovë dhe në të gjitha hapësirat ku jetojnë, të ndërtojnë një mentalitet të ri: nga ankesa te veprimi, nga pritja te iniciativa, nga përçarja te bashkëpunimi dhe nga pasiguria te vetëbesimi.
E ardhmja nuk ndërtohet duke fajësuar vetëm të tjerët
Nuk mund të jetojmë përgjithmonë me formulën: “Na kanë bërë këtë”, “na kanë marrë atë”, “na kanë penguar ata”. Po, të tjerët kanë ndikuar në fatin tonë historik. Por sot duhet të shtrojmë një pyetje shumë më të rëndësishme: Çfarë po bëjmë ne me mundësitë që kemi sot? Shqipëria është shtet anëtar i NATO-s dhe ka orientim të qartë euroatlantik. Kosova, ndonëse ende përballet me sfida të rëndësishme të sigurisë dhe njohjes ndërkombëtare, ka ndërtuar institucionet e veta shtetërore dhe ka dëshmuar se është faktor i rëndësishëm në arkitekturën e sigurisë së Ballkanit.
Këto janë arritje të rëndësishme. Por ato nuk janë fundi i rrugës.
Sfida e vërtetë tani është ta shndërrojmë potencialin kombëtar në fuqi ekonomike, institucionale, shkencore, teknologjike dhe mbrojtëse. Një komb nuk bëhet i fuqishëm vetëm duke pasur histori të lavdishme. Bëhet i fuqishëm kur ka ekonomi të qëndrueshme, arsim cilësor, universitete konkurruese, ushtri profesionale, institucione të besueshme, diplomaci aktive dhe qytetarë që besojnë te shteti i tyre.
Duhet të zgjojmë “frymën fituese”
Shqiptarëve u duhet një frymë e re kombëtare – jo nacionalizëm përjashtues, por vetëbesim kombëtar.
Duhet të mësojmë të besojmë se mund të konkurrojmë, të prodhojmë, të shpikim, të zhvillojmë teknologji, të ndërtojmë institucione dhe të krijojmë standarde evropiane. Nuk duhet të presim gjithmonë që dikush tjetër të na zgjidhë problemet. Partnerët ndërkombëtarë mund të na ndihmojnë, aleatët mund të na mbështesin, por përgjegjësia për të ardhmen tonë është para së gjithash e jona. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një kohë kur Ballkani Perëndimor po përballet me konkurrencë të re gjeopolitike, luftë hibride, dezinformim, presione politike dhe ndryshime të shpejta në arkitekturën evropiane të sigurisë.
Prandaj, Shqipëria dhe Kosova duhet të investojnë jo vetëm në mbrojtjen ushtarake, por edhe në sigurinë kibernetike, inteligjencën, teknologjinë, edukimin, diplomacinë dhe reziliencën shoqërore.
Bashkimi nuk do të thotë uniformitet
Ekziston edhe një dimension tjetër që duhet ta kuptojmë si shoqëri moderne. Forca e një shteti nuk matet me sa shumë arrin të imponojë një identitet, por me sa mirë arrin të bashkojë qytetarët rreth vlerave të përbashkëta. Në Shqipëri dhe Kosovë duhet të ndërtojmë shoqëri ku çdo qytetar ndihet i respektuar dhe i barabartë, pavarësisht prejardhjes, kombësisë,besimit, bindjeve apo përkatësisë së tij kulturore. Kjo nuk e dobëson identitetin shqiptar.
Përkundrazi, një identitet i sigurt në vetvete nuk ka frikë nga dallimet. Në festat kombëtare, në ceremonitë shtetërore dhe në aktivitetet publike, duhet të krijojmë hapësirë për kulturën, traditat dhe kontributin e të gjithë qytetarëve. Të këndosh një këngë në një gjuhë tjetër, të respektosh një kulturë tjetër apo të shfaqësh simbolet e komuniteteve të tjera nuk e zvogëlon shqiptarinë.
Ajo tregon se kemi arritur një nivel më të lartë të pjekurisë demokratike. Historia duhet të na japë forcë, jo frikë. Ne duhet t’i kujtojmë viktimat, heronjtë dhe sakrificat e të parëve tanë. Duhet t’i dokumentojmë krimet dhe padrejtësitë historike. Duhet t’ua mësojmë brezave të rinj historinë tonë. Por krahas kujtesës duhet të ndërtojmë edhe vizionin. Sepse një popull që flet vetëm për atë që i është bërë, rrezikon të harrojë atë që duhet të bëjë. Shqiptarët nuk kanë nevojë për më shumë pesimizëm. Kanë nevojë për më shumë dije, organizim, disiplinë, përgjegjësi dhe besim te vetja.
Nuk kemi nevojë të jetojmë me kompleksin se dikush gjithmonë po punon kundër nesh. Duhet të jemi aq të organizuar, aq të fuqishëm institucionalisht dhe aq të lidhur me aleatët tanë, sa çdo përpjekje për destabilizim të përballet me një shoqëri të qëndrueshme dhe shtete funksionale.
Nga kujtesa te vizioni
Sot duhet të ndërtojmë një kulturë të re shqiptare:
Më pak ankesë – më shumë punë.
Më pak përçarje – më shumë bashkëpunim.
Më pak nostalgji – më shumë vizion.
Më pak viktimizim – më shumë përgjegjësi.
Më pak fjalë – më shumë veprim.
Kjo nuk do të thotë të harrojmë të kaluarën. Përkundrazi. Do të thotë ta nderojmë të kaluarën duke ndërtuar një të ardhme që do t’i bënte krenarë ata që sakrifikuan për lirinë tonë. Shqipëria dhe Kosova nuk duhet të jenë vetëm dëshmitare të ndryshimeve në Ballkan. Ato duhet të jenë aktorë të tyre. E ardhmja nuk na është premtuar. Ajo duhet të ndërtohet. Dhe në fund, pyetja nuk duhet të jetë vetëm: “Çfarë na kanë bërë?” Pyetja më e rëndësishme është: “Çfarë do të bëjmë ne tani?”