Nga Jusuf Buxhovi/

25 vjetori i Marrëveshjes së Ohrit

-Ose gjeneza e një lufte të sukseshme të shqiptarëve në Maqedoni që u kthye në një kompromis të dobët politik!

Rruga e bisedimeve “ndërmjetëse” midis subjekteve politike maqedonase që kishin përfaqësuar institucionet shtetërore dhe ato parlamentare dhe liderëve ushtarakë të UÇK-së, që kishin folur në emër të “Shtabit të Përgjithshëm”, kishte kaluar nëpër një marrëveshje politike që ishte arritur në Prizren. Me këtë marrëveshje, UÇK-ja do të bëhet pjesë e procesit politik, për ç’gjë ishin angazhuar faktorët meritorë ndërkombëtarë. Por, duhet thënë se përfshirjen e UÇK-së në procesin politik, ndonëse me naze,e kishin dëshiruar edhe maqedonasit, të cilët e dinin se ishte shtabi i Tetovës ai që duhej ta thoshte fjalën e fundit, fjalë kjo që sipas Komunikatës 6 të marsit, kur mbrohej integriteti territorial dhe ai shtetëror i Maqedonisë dhe Projekt-Planit të Paqes së UÇK-së të 14 qershorit, në kuadër të reformave kushtetuese kërkohej shteti multietnik, për maqedonasit ishte e mirëseardhur, ngaqë me anën e tyre, edhe më tutje do t’i ruanin pozitat dominuese në institucionet e vendit. Ndërsa pozita e shqiptarëve, paçka se kishin luftuar, mund të ndryshohej paksa, por jo që të arrinin te limitet, ngaqë vetë karakteri i demokracisë me fuqinë e shumicës, pengon këtë.

Sidoqoftë, marrëveshja e Prizrenit, duhej t’ia hapte rrugën një zgjidhje politike për të cilën ishin pajtuar që të gjithë, që do të arrihej me palën shqiptare me anën e një marrëveshje për ndërprerjen e armiqësive (luftës). Meqë këtë punë kishte marrë përsipër qeveria e koalicionit e zgjedhur më 15 maj, Trajkovski kish-te kërkuar nga ndërmjetësuesi Robert Frowick, i emëruar i veçantë i OSBE-së për Maqedoninë, një “fushatë” për ndërprerjen e luftimeve të armatosura, që duhej të shkonte nëpërmes një marrëveshjeje te faktorëve politikë shqiptarë në rajon – në Maqedoni, Kosovë dhe Shqipëri me çka Maqedonia fitonte garanci “gjithëshqiptare” për opsionin e multietnicitetit në Maqedoni, që përjashtonte atë më të rrezikshmin për Shkupin – shtetin dykombesh, siç ishte kërkuar fillimisht nga UÇK-ja.

Marrëveshja e faktorëve politikë shqiptarë në rajon, atyre në Maqedoni dhe Shqipëri, për Frowickun si iniciues të saj dhe faktorin ndërkombëtar në përgjithësi nuk duhej të paraqiste ndonjë vështirësi. Edhe pse faktorët politikë shqiptarë vinin nga tri realitete të ndryshme politike dhe shtetërore dhe përkatësi të ndryshme intelektuale, megjithatë, pjesa më e madhe e tyre (ata nga Kosova dhe Maqedonia) kishin të përbashkët veprimtarinë në rrethanat e shpërbërjes së ish Jugosllavisë dhe angazhimin për çështjen e Kosovës në kuadër të rezistencës institucionale dhe të asaj të armatosur në radhët e luftës së UÇK-së, veprimtari kjo që në vitet e fundit (1989-1999), në shumë aspekte ishte zhvilluar në Shqipëri dhe e gjitha kishte kaluar nëpër një emancipim të përbashkët politik rreth asaj që shfaqej si interesa i përbashkët shqiptar në rrethanat e reja, e ku shteti maqedonas, edhe si interes i shqiptarëve, kishte mbështetje unanime.

Vegëza politike e liderëve shqiptarë në trekëndëshin Tiranë-Prishtinë-Shkupit, në raport me Maqedoninë dhe rolin e shqiptarëve në arritjen e marrëveshjes paqësore atje duhej t’ua kthente “kohezionin e brendshëm”, siç kishte ndodhur edhe gjatë bisedimeve të Rambujesë në shkurt dhe mars 1999, gjithsesi se shfaqej Veton Surroi. Surroi kishte pranuar të ndërmjetësonte me kusht që bisedimet të mos çonin te ndarja e Maqedonisë, meqë kjo ishte kundër bindjeve të tij.

Por, ky kusht as që i duhej, ngaqë, UÇK-ja, qysh në Komunikatën numër 6, kishte theksuar mbrojtjen e integritetit territorial si dhe sovranitetin shtetëror të Maqedonisë dhe gjithnjë e më shpesh theksonte reformat kushtetuese me anën e të cilave në shtetin multietnik realizohej barazia e plotë e të gjithëve.

Ideja për t’u takuar në Prizren nuk ishte e rastësishme. Kishte arsyet praktike-teknike (Ali Ahmeti mund të lëvizte lirisht nga shtabi i tij afër Tetovës për në Prizren, nëpër brezin deri te kufiri me Kosovën ngaqë e mbikëqyrnin forcat e tij) edhe pse ajo pjesë mbikëqyrje nga KFOR-i amerikan dhe britanik, por kishte edhe simbolikë historike, meqë Prizreni ishte qendra politike e nacionalizmit shqiptar, që kishte ushqyer të gjitha lëvizjet shqiptare për liri dhe pavarësi, që si e tillë nga shumëkush shihej edhe lufta e UÇK-së në Maqedoni. Andaj, marrëveshja shqiptare në Prizren, pos pajtimit të brendshëm, dërgonte edhe mesazhe bashkimi jashtë, të cila edhe në këto rrethana kishin rëndësi të veçantë, që gjërave që quheshin “historike”, paçka se nuk ishin të tilla, t’ua jepte grimin e duhur “patriotik”.

Siç pritej, AliAhmeti kishte disa kërkesa, të cilat duhej plotësuar për t’u filluar procesi politik.

Ndër to ishte prania si dhe vendosja e trupave të NATO-s në Maqedoni, ngaqë shqiptarët kishin humbur besimin në demokracinë e njëanshme dhe të shpërdorur si dhe në aparatin policor dhe ushtarak të shtetit maqedonas, i cili kishe qenë në shërbim të represionit dhe dhunës kundër shqiptarëve, siç ishte parë edhe gjatë konfliktit të fundit, kur pas dështimeve në vijat e fronteve, në shenjë hakmarrje, kishin sulmuar vendbanimet e shqiptarëve. Ndër këto kushte ishin edhe ato që lidheshin me demilitarizimin e Maqedonisë, amnesitimin e pjesëtarëve të UÇK-së si dhe disa të tjera të natyrës teknike.

Mbas takimit të parë me Ali Ahmetin në Prizren, Surroi kishte nxituar të takohej me Frowickun në Shkup për ta njoftuar rreth kërkesave të UÇK-së.

Në bisedën e dytë në Prizren, Surroi ia kishte përcjellë Ali Ahmetit qëndrimet e Frowickut, duke ia bërë me dije se dy prej tri objektivave mund të arrihen:filimi i procesit politik, me kërkesat e ndërtuara edhe të UÇK-së si dhe ky proces të ndërlidhet me atë të amnestisë së ushtarëve të UÇK-së dhe të demilitarizimit të UÇK-së. Ajo çfarë duke se nuk mund të arrihet ishte vendosja e trupave të NATO-s në Maqedoni si forcë sigurie, pas së cilës do të fillonte procesi negociator, ngaqë dihej se një vendim i tillë, së pari kërkonte qëndrimin unanim të Asamblesë Veriatlantike, gjë që vështirë të arrihej, dhe së dyti, kërkonte edhe mandatin e KS të OKB-së, që varej nga qëndrimi i Rusisë dhe Kinës aty.

Takimi i përbashkët i Surroit me Ali Ahmetin dhe Arben Xhaferin ishte mbajtur në furrën e Prizrenit, aty ku kishin filluar takimet e para. Surroi thekson se “qëllimi i takimit ishte unifikimi i qëndrimeve ndërmjet Aliut dhe Arbenit për të përgatitur një platformë për negociata për përfundimin e luftës me realizimin e kërkesave të shqiptarëve, mapë-kornizë, që do të shprehte qëndrimet e UÇK-së dhe do të ishte konsensual për UÇK-në dhe partitë politike, dhe njëkohësisht një proces që do ta nxjerrë UÇK-në prej pozitës së tanishme të pamundshme për negociatat, te një ‘organizatë terroriste’ drejt një pozicionimi të legjitimitetit politik”.

Në takim u sollën edhe këto konkluzione:

-Shlyerja e preambulës së Kushtetutës;

-Përdorimi i pakufizuar i gjuhës shqipe si gjuhë zyrtare në Maqedoni;

-Përfaqësimi përpjesëtimor etnik në institucionet e shtetit;

-Zgjerimi i kompetencave të komunave;

-Shekullarizimi i plotë i Kushtetutës së shtetit;

-Vendosja e demokracisë konsenzuale në fushat që kanë të bëjnë me të drejtat etnike; do me thënë, pengimi i mbivotimit mazhoritar në fushat që kanë të bëjnë drejtpërdrejt me të drejtat etnike.

U vendos që vëmendje t’i kushtohet edhe amnistisë së përgjithshme për të gjithë të përfshirit në konfliktin e armatosur si dhe çështja e shërbimit ushtarak në ARM brenda territorit të komunës së vendlindjes.

Kërkesat që kishin dalë nga takimi i përbashkët midis Ali Ahmetit dhe Arben Xhaferit me Surroin, që do t’i dorëzohen në Shkup Frowikcukt, nuk ishin të reja e as të panjohura. Si të tilla ato tashmë ishin shfaqur në Kumtesën numër 6 të UÇK-së, në Memorandumin e Ali Ahmetit drejtuar faktorit ndërkombëtar si dhe në prononcimet e ngjashme që vinin nga Shtabi i UÇK-së.

Në këtë pako, e re ishte vetëm kërkesa rreth përfshirjes së plotë të NATO-s në procesin e implementimit të paqes, që nënkuptonte edhe demilitarizimin e Maqedonisë, kërkesë kjo që ishte jo reale, megjithatë mund të përdorej për koordi-nata të tjera.

Frowick kërkoi nga UÇK-ja që me shkrim të operacionalizohen pikat e përmbajtjes, duke bërë me dije se me to mund të shkojë te Trajkovski për të filluar procesin e paqes dhe pajtohen që të kenë një tekst të shkurtër sapo ai të ketë biseduar me Trajkoskin.

Më 21 maj, Surroi ia dorëzon Frowickut, ofertat e shkruara nga lidershipi i UÇK-së të përmbledhura në shtatë pika:

1. Shpallja e përfundimit të operacioneve luftarake të UÇK-së dhe fillimi i dialogut në nivel politik përmes institucioneve të shtetit me lehtësim ndërko-mbëtar, të përcjellë me deklarata të ngjashme nga autoritetet maqedonase;

2. Shpallja e amnistisë (me afat përfundimtar prej një muaji) nga autoritetet maqedonase, me përjashtim të të dyshuarve dhe kryerësve të krimeve dhe të krimeve kundër njerëzimit;

3. Vendosja e menjëhershme e vëzhguesve të paarmatosur të OSBE-së (opsioni: të armatosur me revole) në rajonin kritik të Kumanovës (opsioni B: të gjitha zonat ku është luftuar, duke përfshirë edhe Tetovën);

4. Vendosjen e pranisë së paarmatosur institucionale të shtetit maqedonas (prefekti i Likovës, institucionet shëndetësore etj.) në kohëzgjatje prej dy muajve, në mënyrë identike me qëndrimin e vëzhguesve të OSBE-së);

5. Dorëzimin e armëve të UÇK-së para komisionit të udhëhequr nga pushteti lokal i Likovës dhe OSBE-së, dhe me pas dorëzimin nga ana e OSBE-së deri te strukturat maqedonase të sigurisë;

6. Shpallja e deklaratës së përbashkët të liderëve politikë shqiptarë për qëllime të përbashkëta, të cilat duhet të arrihen me procesin reformues. Deklaratë e nënshkruar edhe nga AliAhmeti dhe

7. Shpallja nga ana e kryetarit Trajkovski të datës së fillimit të negociatave për reformimin e Maqedonisë.

Kërkesat e përfaqësuesve shqiptarë, nga Frowicku do të revidohen dukshëm duke i zbërthyer në njëfarë plani aksional thuajse njëanshëm, me të cilin do të merrej kryesisht qeveria maqedonase, ndërsa pala shqiptare, ndonëse pjesëmarrëse e konfliktit, mbete jashtë ndikimit.

Kjo u pa edhe me refuzimin kategorik që Ali Ahmetit t’i përmendet emri në konkluzione si dhe pjesëmarrja e luftëtarëve në bisedime. Sipas Frowickut, luftëtarët shqiptarë mund të merrnin pjesë në bisedime, në kuadër të ndonjërit nga subjektet politike (PDSH ose PPD), vetëm pa-si që UÇK-ja të pushojë me veprimet dhe të rehabilitohet, gjë që e gjitha lente përshtypjen e një marrëveshjeje për kapitullim.

Edhe sa u përket çështjeve të tjera, sidomos atyre që kanë të bëjë me reformat, Frowick, thuajse anashkalohet esenca e problemit, pra ndryshimi i preambulës së kushtetutës, me të cilën duhet të ndryshohet koncepti shteti-komb në shtet të barabartë qytetar. Me këtë rast, Frowick insiston që në vend të ndryshimit të kushtetutës, siç kërkojnë shqiptarët të ketë reforma kushtetuese, dhe ato të shkojnë në drejtim të barabarësisë së të drejtave individuale dhe qytetare dhe barabarësisë së përgjegjësive individuale qytetare, si mundësi për mënjanimin e jostabiltetit kronik për shkak të refuzimit shqiptar, që të pranohet Kushtetuta e vitit 1991.

Edhe formulimi “jostabilitet kronik”, i parë nga këndvështrimi i “refuzimit të shqiptarëve që të pranohet Kushtetuta” nxjerr në pah “fajësinë” e shqiptarëve dhe jo shkaktarin kryesor – Kushtetutën që ata i diskriminon dhe rolin e hartuesve dhe miratuesve të saj – klasës së gjithëmbarshme politike maqedonase.

Përkundër përpjekjeve të Frovickut që bisedimet e Prizrenit me ndërmjetësimin e Surroit si dhe qëndrimet nga aty të “zbuteshin” sa më shumë, nuk do të pëlqehen nga pala maqedonase, e cila bisedimet e ardhshme i kushtëzonte me ndërprerjen e menjëhershme të luftimeve nga ana e UÇK-së si dhe dorëzimin e armë-ve. Kryetari Trajkovski ishte thuajse kategorik në kërkesën e tij që të mos hiqet cilësimi “terroristë” për luftëtarët e UÇK-së si dhe të përjashtohet çfarëdo pjesëmarrje e Ali Ahmetit në bisedimet e ardhshme.

Trajkovski, po ashtu, kërkonte nga Frowicku që UÇK-së t’i jepej një afat prej disa ditësh t’i pranojë kërkesat (ultimative), ose t’i nënshtrohet sulmeve ushtarake, me ç’rast kërcënohej me një ofensivë të përgjithshme deri në shkatërrim.

Por, Frowick, që e dinte takatin e forcave policore dhe ushtarake maqedonase si dhe gatishmërinë e UÇK-së që të përparojë edhe në zona të tjera, pasi që e kishte më se të qartë se nga do të silleshin shqiptarët dhe deri ku mund të shkonin me kompromise, siç e kishte të qartë edhe pozicionin e qeveritarëve maqedonas, gjithnjë duke u mbështetur edhe në ato që kishte marrë nga Surroi dhe nga tabori maqedonas, doli me një plan operativ prej tri fazash, që duhej t’u shërbente palëve në konflikt si platformë për ndërprerjen e konflikteve si dhe bisedimet e paqes, që duhej të fillonin menjëherë.

Plani kishte tri faza.

E para parashihte vendosjen e paqes, kohë kjo që parashihej që luftëtarët e UÇK-së t’i dorëzonin të gjitha armët dhe uniformat vëzhguesve të OSBE-së. Luftëtarët, pasi t’i dorëzojnë armët mund t’i kthehen jetës së përditshme dhe pu-nëve që kishin. Qeveria do të shpallë amnisti.

Faza e dytë, parashihet si kohë mirëbesimi, për t’u përforcuar dialogu. Në këtë fazë parashihet hapja e universitetit të Shtulit dhe lëshimi i kanali të tretë televiziv për pakicat.

Në fazën e tretë do të negociohej për çështjet me rëndësi të veçantë, si ndryshimi i preambulës së kushtetutës, për përdorimin e gjuhës shqipe e të tjera.

Ndihmësi Foley, bën të ditur se qëndrimi i bashkësisë ndërkombëtare për ndryshimin e preambulës së Kushtetutës është i prerë:

“Krejt do të shkojë në konceptin qytetar, gjegjësisht definimi i Maqedonisë si shtet i të gjithë qytetarëve, e jo si shtet i popullit maqedonas dhe shqiptar, siç kërkojnë shqiptarët.”

Foley, po ashtu pranon se tri fazat e pakos së paqes, mund të mbeteshin në letër, po qe se nuk arrihet një marrëveshje për çarmatosjen e UÇK-së, me të cilën ajo do të pajtohej, që nënkuptonte edhe pranimin e kushteve që parashtronte ajo.

Krahasuar me gjuhën përjashtuese që vinte nga zyrtarët maqedonas, Foley ishte më e matur dhe pranë realitetit, ngaqë e dinte se ndërprerja e konfliktit, siç kërkohej nga faktori ndërkombëtar, nuk mund të arrihej me trysni të njëanshme (ndaj luftëtarëve shqiptarë), por me kompromise nga të dyja palët, rreth një marrëveshje të re midis dy popujve për shtetin e përbashkët mbi konceptim e barazisë qytetare, pra shtetit-multietnik, që ishe opsion edhe i bashkësisë ndërkombëtare. Marrëveshja e re, pa marrë parasysh si do të quhej, kushtëzohej nga marrëveshja paraprake për ndërprerjen e konflikteve, pra të luftës, e cila, po ashtu, nuk mund të ishte as e njëanshme, siç kërkonin maqedonasit, e as pa implementimin e ku-shteve të luftëtarëve shqiptarë.

Si e tillë, kjo marrëveshje, nëse nënkuptonte çar-matosjen e UÇK-së, ajo duhej t’u jepte përgjigje edhe shumë çështjeve të tjera që lidheshin me këtë proces (nga amnistia, rehabilitimi, punësimi, pakoja sociale e të tjera veprime) dhe assesi “falje” ose “lirim nga përgjegjësia” për një vepër penale!

Dhe, do të jetë pikërisht çështja e arritjes së armëpushimit e me të edhe e implementimit të paqes, pika thyese e gjithë çështjes, që do të varej jo nga fjalët e mëdha dhe “kërcënimet” që vinin nga kryetari Trajkovski dhe ushtarakët e tij që nuk ishin në gjendje të arrinin asgjë me ofensivat që ditë për ditë i shpallnin në shtyp, por nga qëndrimi i faktorit ndërkombëtar, konkretisht SHBA-ve dhe NATO-s si duhej lidhur kryet konfliktit, gjithnjë duke pasur parasysh që e gjitha të përfshihet në një pako për marrëveshje dhe assesi ultimatum drejtuar shqiptarëve për kapitullim.

Duke ditë këtë gjë, përfaqësuesit politikë dhe ushtarakë shqiptarë në Prizren ishin përqendruar te një marrëveshje e tyre rreth planit të paqes, që do të justifikonte luftën dhe gjakun që ishte derdhur gjatë atyre muajve nëpër vijat e shumta të fronte, por në të njëjtën kohë do të pranonte edhe realitetet politike dhe ato të sferave të interesit që lidheshin me ekzistencën e shtetit maqedonas, i cili duhej të nxirrej nga “pronësia maqedonase” dhe “tapitë kombëtare”, që ia kishte dhënë Kushtetuta e vitit 1991, qoftë edhe mbi parimin e shtetit multietnik, për të cilin tashmë mbretëronte ujdi e përgjithshme.

Në përputhje me këto qëndrime dhe pavarësisht gjuhës së ultimatumeve që përdorte qeveria maqedonase, duke i ndërlidhur ato edhe me operacionet ushtarake (“Ogan” në Runicë dhe, “Vaksince”, që sapo kishte filluar dhe përdorej si trysni ndaj faktorit politik dhe ushtarak shqiptar), përfaqësuesi politik i UÇK-së – AliAhmeti, liderët e parive politike – i Partisë Demokratike Shqiptare, Arben Xhaferi dhe i Prosperitetit Demokratik, Imer Imeri, më 22 maj 2001, nënshkruan deklaratën lidhur me procesin paqësor e reformues në Republikën e Maqedonisë, të njohur si “Marrëveshja e Prizrenit”.

Pajtimi i arritur në mes liderëve shqiptarë mbështetet mbi këto parime:

-njohjen e faktit se reformat, për të cilat angazhohen shqiptarët, kanë qëllim ruajtjen e integritetit dhe karakterit multietnik të Maqedonisë,

-njohjen e faktit se nuk ka zgjidhje “etnike territoriale” për problemet në Republikën e Maqedonisë dhe se çdo përpjekje për të copëtuar etnikisht territoret e u sjell dëm vetë qytetarëve të Maqedonisë,

-njohjen e faktit se nuk ka zgjidhje ushtarake për problemet në RM,

-njohjen e faktit se procesi i transformimeve të RM-së duhet të shkojë drejtë integrimeve euroatlantike,

-njohjen e faktit se zgjidhja do të gjendet brenda një procesi vendor politik me lehtësimin e SHBA-ve dhe BE-së.

Në bazë të këtyre parimeve, liderët shqiptarë të Maqedonisë janë të vendosur që të marrin pjesë në procesin e dialogut reformist, duke trajtuar këto çështje:

-amendamentet në Kushtetutën e Maqedonisë,

-përdorimi i papenguar i gjuhës shqipe, si njëra prej gjuhëve zyrtare të Maqedonisë,

-përfaqësimi përpjesëtimor etnik në institucionet e shtetit,

-zgjerim i kompetencave të pushtetit komunal,

-shekullarizim i plotë i Kushtetutës-shtet,

-vendosja e demokracisë konsenzuale për çështjet, që kanë të bëjnë me të drejtat kombëtare, që do të thotë, kufizim i procesit të mbivotimi në fushat që kanë të bëjnë drejtpërsëdrejti me të drejtat etnike,

-e drejta për komunikim të lirë e të papenguar në hapësirën kulturore shqiptare.

Në marrëveshje përfshihen edhe masat për transformimin e jetës së anëtarëve të UÇK-së në profesione të ndryshme civile, duke përfshirë edhe ato brenda institucioneve qeveritare.

Për nga kërkesat, “Marrëveshja e Prizrenit” mbetet në kornizat e Komunikatës numër 6 të UÇK-së nga 9 marsi 2001. Theksohet ruajtja e integritetit shtetëror të Maqedonisë dhe karakteri multietnik i Maqedonisë. Karakteri multietnik i Maqedonisë duhet të arrihet me anën e një dialogu reformues, ku do të ndryshohen amendamentet në Kushtetutën e Maqedonisë, me çka, koncepti i ndryshimeve kushtetuese si dhe kërkesa për to do të zbutet në reformë kushtetuese.

Kërkesat tjera, si ajo për përdorimin e papenguar të gjuhës shqipe, si njërës prej gjuhëve zyrtare në Maqedoni, shekullarizimit të shtetit, përfaqësimit përpjesëtimor etnik në institucionet e shtetit e deri të e drejta për komunikim të papenguar në hapësirën kulturore shqiptare, që u takojnë të drejtave dhe lirive elementare njerëzore universale, janë të vetëkuptueshme në secilën demokraci parlamentare, gjë që tregon, në njërën anë absurdin e ndërtimit të shteteve mbi konceptet shtet-komb, siç ishte ai maqedonas, që doli nga shpërbërja e ish Jugosllavisë në një realitetet shumetnik dhe, në tjetrën anë, të pranimit ndërkombëtar jashtë kritereve elementare demokratike dhe civilizues, që kthehet në çështje krize deri te lufta.

Këtë më së miri do ta pasqyrojnë reagimet e ashpra, që erdhën rreth Marrëveshjes së Prizrenit nga ana e liderëve shtetëror maqedonas si dhe elitës intelektuale maqedonase, po edhe ato nga faktori ndërkombëtar.

Reagimet nga liderët maqedonas sado që refuzuese dukeshin ishin edhe të pritshme dhe të natyrës së koniunkturave dhe për nevoja të brendshme për vetë faktin se nga trysnia e kryengritjes së shqiptarëve, binte koncepti i shtetit-komb, mbi të cilin ishte shpallur pavarësia e Maqedonisë në vitin 1991, paçka se edhe koncepti i multietnik, që shfaqej i pashmangshëm, edhe në rrethanat të krijuara nga trysnia e luftës së shqiptarëve, në segmentet kryesore (gjuha zyrtare, simbolet shtetërore, himni e deri te emërtimi zyrtar), shtetit ia ruante karakterin maqedonas.

Të kësaj natyre duhet kuptuar edhe reagimet që erdhën nga faktori ndërkombëtar, që ndonëse shfaqeshin refuzuese ndaj Marrëveshje së Prizrenit dhe atyre që ajo përmbante, më shumë i referoheshin formës se sa përmbajtjes.

Madje, kjo e fundit, me ndonjë përjashtim, në pikat kryesore (ruajtja e integritetit territorial dhe sovranitetit shtetëror, reformat kushtetuese me të cilat shteti maqedonas trans-formohet nga shteti-komb te shteti qytetar-multietnik) ruante në tërësi qasjen e ndërkombëtarëve ndaj krizës në Maqedoni si dhe zgjidhjes që duhej dhënë, të shpalosura në forumet kryesore ndërkombëtare nga KS i OKB-së, OSBE-ja, BE-ja e deri te NATO-ja, dhe po ashtu, që njëherësh ishin edhe qëndrime zyrtare të SHBA-ve, Britanisë së Madhe, Francës, Gjermanisë dhe vendeve të tjera, të cilat ishin elaboruar edhe në takimet me zyrtarët më të lartë të shteti maqedonas, po edhe me takimet e herë pas hershme me liderët politikë shqiptarë në Maqedoni. Këto qëndrime, po ashtu, vinin edhe nga Shqipëria dhe nga Kosova, ndonëse në rolin e spektatorit të thjeshtë.

Edhe pse SHBA-të, Franca, Gjermania si dhe përfaqësuesit e BE-së sa për sy e faqe, kërkuan nga A. Xhaferi dhe I. Imeri që të heqin dorë nga Marrëveshja e Prizrenit, meqë ajo “kthente në subjekt të marrëveshjes ata që kishin marrë armët”, megjithatë, ata dëshironin që liderët shqiptarë të mbeteshin në koalicionin qeverisës, i cili, shfaqej si garantues i bisedimeve për paqen dhe marrëveshjeve të ardhme. Ky konstalacion ishte i vetmi që pengonte alternativën e luftës.

Këtë e dinin edhe maqedonasit, që ndonëse sulmonin A. Xhaferin dhe I. Imerin si “bashkëpunëtorë të terroristëve” e të ngjashme, ishin të vetëdijshëm se ata ishin të pashmangshëm dhe madje, edhe të dobishëm për vetë çështjen, ngaqë vetëm me anën e tyre, pengonin shfaqjen e Ali Ahmeti në bisedime të drejtpërdrejta si dhe legjitimimin e faktorit luftë, që për opinionin maqedonas ishte i papranueshëm, ndonëse edhe luftëtarët ashtu siç flisnin paralajmëronin se do të merreshin me politikë. Maqedonasit, po ashtu e dinin, se me deklarimin e UÇK-së për mbrojtjen e integritetit territorial dhe sovraniteti shtetëror të Maqedonisë si dhe tërheqjen e tyre nga kërkesa për shtetin dy-kombesh, pra për federalizimin, ia kishin dalë që disfatën në planin ushtarak ta kthejnë në një fitore politike, edhe për vetë faktin se slogani i diskriminimit kombëtar, i dhunës shtetërore ndaj shqiptarëve, “i terrorit demokratik”, e mbi të gjitha i degradimit të shqiptarëve në pakicë dhe të tjera me të cilat kishte filluar kryengritja shqiptare në Tanushë dhe ishte përhapur me të shpejtë në pjesët tjera, ishte rrudhur në atë se “në Maqedoni po luftohet për reforma, luftohet për barazi”, gjë që gjithë çështjes i jep dimensionin e “gabimeve gjatë procesit të shtetndërtimit”, që mund të korrigjohen me marrëveshje, siç do të ndodhëm me atë të Ohrit.

Dhe, meqë ishte arritur deri te një modus që “reformat demokratike” të shërojnë “gabimet e tranzicioneve demokratike”, siç kishe filluar të fliste propaganda mediatike e Shkupit, pra kur UÇK-ja gjithë çështjen e shihte te “receta e reformave dhe shteti multietnik”, dhe jo të ndryshimet kushtetuese, atëherë ishte e pritshme, që nga maqedonasit, “intermexoja” midis “luftës dhe paqes” të shfrytëzohet që faktori ushtarak shqiptar, meqë kishte hequr dorë nga kërkesat që do ta rrezikonin shtetin maqedonas dhe nuk paraqiste më kërcënim për copëtimin e tij e të tjera rreziqe që mund t’i vinin, të dobësohet sa më shumë, e me ta edhe faktorët politikë shqiptarë, që do të flisnin me gjuhën e tyre gjatë bisedimeve për paqen.

Kjo në të vërtetë do të shihet me operacionet ushtarake që do të vazhdojnë sapo të jetë shpallur “Marrëveshja e Prizrenit”, me “Vaksince” në katundin Vaksince, më 24 maj 2001 dhe luftimet në Mateç gjatë tri ditëve të ardhshme dhe tëtje-rat gjatë ditëve në vazhdimi kur do të sulmohen Sllupçani, Hotëk dhe Orizore.

Në këto operacione lufte, ndonëse pa pasoja për UÇK-në, e cila edhe më tutje kishte ruajtur pozicionet dhe në disa pjesë edhe kishte përparuar, kishte pë-suar popullata. Forcat policore dhe ushtarake maqedonase, me anën e artilerisë qëllimisht kishin bombarduar vendbanimet e shqiptarëve, shtëpitë dhe pronat e tyre madje edhe bagëtia. Nuk ishin kursyer as infrastruktura publike. Rreziku që u vinte nga shtrirja e luftës nëpër pjesët urbane, operacionet “spastruese” që kryheshin, kishte detyruar shumë prej banorëve të largoheshin prej zonave të luftës në pjesët tjera të vendit, po edhe në drejtim të Kosovës.

Kundërpërgjigjja e UÇK-së ndaj këtyre veprimeve luftarake kishte qenë e natyrës mbrojtëse dhe e matur, me lëvizje përpara në drejtimet strategjike pa rrezikuar popullatën dhe pronat e tyre. Të tilla ishin ato në rajonin e Dervenit dhe në Shkup, veçmas në drejtim të Haraçinës, prej nga do të vihen nën mbikëqyrje pikat kryesore përreth Shkupi dhe në drejtim të Kosovës, me çka duhej të ush-trohej trysni e mëtutjeshme edhe ndaj faktorit ndërkombëtar që mbështeste forcat maqedonase.

Veprimet luftarake të forcave policore dhe ushtarake maqedonase të trumbetuara si ofensivë përfundimtare ndaj pozicioneve të UÇK-së për rrënimin e saj, të cilave nuk u besonte kush, në të vërtetë dëmtonin popullatën shqiptare të viseve të shpallura si zona lufte në mënyrë që prej andej të shpërnguleshin me çka ata do t’i paguanin “koston” rebelimit me armë. Por, tymi që vinte nga andej si dhe pamjet e luftës propaganduese, do t’i shërbejnë Trajkovskit për shpalljen e “Planit për paqe”, që shprehte idenë “se zhvillimet e mëtutjeshme duhej të drejtohen në dy kahe: Në marrëveshjen për reformat politike, sipas kërkesave të UÇK-së, që duhet bërë me partitë politike shqiptare PPD-në dhe PDSH-në, me kushte që ato të ndiqnin rrugën e veprimit kundër UÇK-së dhe në idenë për zhdukjen e UÇK-së me përdorimin e forcës”. Ky plan, në katër faza, duhej të zgjaste jo më shumë se një muaj e gjysmë.

Në këto rrethana, pra kur Shkupi kishte filluar të keqpërdorte gatishmërinë e shqiptarëve për kompromise të dhimbshme, çfarë kishin bërë në të vërtetë me Marrëveshjen e Prizrenit, më 11 qershor, kemi edhe futjen e njësive të UÇK-së në Haraçinë, vendbanim në hyrje të Shkupit.

Ishin këto operacione spkektakultare të luftëtarëve shqiptarë, që për pak iu kthyen strategjisë së luftës, me çka, faktori ndërkombëtar përfundimisht u bind se shteti maqedonas, përkundër fjalëve të mëdha, nuk ishte në gjendje që konfliktit të armatosur me UÇK-në t’i jepte përgjigje ushtarake, pra të fitonte luftën, siç fliste pareshtur. Përkundrazi, u pa qartë, se UÇK-ja ishte në gjendje që ta vazhdonte luftën me sukses dhe në përputhje me të, sipas nevojës, serish t’u kthehej kërkesave maksimaliste: federalizimit të Maqedonisë mbi parimet e shtetit dy-kombesh, ose të kantonizimit.

Haraçina, pra, kur u pa qartë se luftëtarët shqiptarë ishin në gjendje që luftën ta kthenin në mjet të politikës edhe me kërkesat nismëtare që do të mbështeteshin me fakte të kryera (ndarja e brendshme Maqedonisë në përputhje me “Iliridën”), e gjitha i dha përgjigje fundit të luftës dhe fillimit të bisedimeve për paqen, që do të përmbyllen me “Marrëveshjen e kornizës së Ohrit”, e nënshkruar në Shkup, më 13 gusht 2001.

Ato që ndodhën nga mesi i qershorit deri nga fillimi i gushtit e deri te nënshkrimi përfundimtar, ishin vetëm pjesë e një skenari kryekreje ndërkombëtar (NATO-BE), që i duheshin një epilogu, ku lufta nuk duhej të kthehej në sukses, e as paqja në disfatë, por në një normalitet politik të dobishëm “për të gjithë”.

Nga ky këndvështrim duhet parë edhe ato që ndodhen në Maqedoni brenda shtatë muajsh me çka iu hapën dyert tri zhvillimeve:

a) Hyrjes së NATO-s në Maqedoni

b) Ridefinimit të shtetit maqedonas nga shteti kombëtar, në shtet qytetar multietnik, sado që ky formulim shtetit do t’ia ruajë karakterin maqedonas me riformulimin në Kuvendin e Maqedonisë, dhe

c) Pajtimit të shqiptarëve me realitetet e reja politike në shtetin maqedonas,

të cilat mbetën thuajse të njëjta me ato të para luftës.

Si do të shihet, përfituesi më i madh do të jenë liderët ushtarakë të UÇK-së, nga trashëgimia e “Lëvizjes Popullore të Kosovës” (LPK), dega e Zvicrës, që siç kishte ndodhur edhe me rastin e luftës së Kosovës, armët e dorëzuara do t’i zëvendësojnë me ato të posteve të partive politike, do të kyçen në jetën politike të vendit.

“Partia e Demokratike e Integrimeve” (PDI) e Ali Ahmetit, do t’i fitojë zgjedhjet e para “të shteti multietnik” dhe në këtë mënyrë ia doli, që me oreolin “e partisë së luftës”, t’ia marrë primatin politik edhe Arben Xhaferit për të vazhduar ku kishte mbetur ai – kthimit në pjesë të mekanizmave institucional të drejtuar nga politikanët maqedonas pa ia dalë që të ndryshojë gjendjen për të cilën edhe ishte luftuar, gjë që nga ky këndvështrim, kjo luftë, mbetet e papërfunduar.

Drejtësia Selektive në Mal të Zi dhe “Kompromisi” i Heshtur i Politikës Shqiptare në atë vend.

Nga Frank Shkreli

Flamuri shqiptar i padeshiruar në Mal te Zi — nje vend që pretendon vlerat e NATO-s dhe antarësimin në Bashkimin Evropian. Bashkimi Evropian dhe NATO nuk janë vetëm organizata politike dhe ushtarake. Ato përfaqësojnë një sistem vlerash që mbështetet mbi lirinë, demokracinë, shtetin e së drejtës dhe mbrojtjen e të drejtave të pakicave. Në këtë kuptim, respektimi i identitetit kombëtar të shqiptarëve nuk është një favor që u bëhet atyre, por një detyrim që buron nga standardet demokratike që Mali i Zi ka pranuar vetë. Unë, personalisht, jam dëshmitar se Shqiptarët në Mal të Zi dhe n; Shtetet e Bashkuara t; Amerikës kanë qenë ndër mbështetësit më të qëndrueshëm të orientimit perëndimor të atij vendi. Ata kanë kontribuar në jetën politike, ekonomike dhe kulturore të shtetit dhe kanë mbështetur integrimin euroatlantik të Podgoricës. Frank Shkreli:Një shtet i ri me plagë të vjetra, Mali i Zi në 20-vjetorin e pavarësisë. Shqiptarët në Mal të Zi mes kontributit historik dhe pritshmërive të papërmbushura | Gazeta Telegraf. Pikërisht për këtë arsye, çdo veprim që krijon përshtypjen e diskriminimit ndaj simboleve kombëtare të shqiptarëve në atë vend rrezikon të dëmtojë besimin e një komuniteti që ka treguar vazhdimisht lojalitet qytetar ndaj shtetit.

Për vite tani, raportime dhe raste të veçanta që lidhen me përdorimin e flamurit shqiptar në Mal të Zi kanë nxitur diskutime publike mbi mënyrën se si zbatohen rregullat për simbolet kombëtare dhe si respektohen të drejtat e pakicave. Për shqiptarët e atyre trojeve, nuk ka asgjë të re. Kjo është një histori e vjetër, për të mos thënë permanente. Është një çeshtje që jam munduar ta trajtoj për pothuaj 15- vjetë tani. Asgjë nuk ka ndryshuar, fatkeqsisht. Shqiptarët e atyre trojeve vazhdojnë t’a ndjejnë veten si të huaj në shtëpinë e vet. Frank Shkreli: Shqiptarët nën Mal të Zi – si të huaj në tokën e vet – Zemra Shqiptare. Për shqiptarët autoktonë në Mal të Zi, flamuri kombëtar nuk është një simbol i huaj. Ai është pjesë e identitetit historik, kulturor dhe kombëtar të një komuniteti që ka jetuar në trojet e veta në Ulqin, Tuz, Plavë, Guci dhe vise të tjera shumë kohë përpara krijimit të shteteve moderne në rajon dhe në botë. Për këtë arsye, çdo përpjekje për ta trajtuar flamurin shqiptar si problem, provokim ose simbol të padëshiruar prek drejtpërdrejt ndjenjën e barazisë dhe dinjitetit të këtij komuniteti. Në disa situata, janë ngritur shqetësime nga komuniteti shqiptar atje, lidhur me kufizimet ose keqinterpretimet e rregullave për përdorimin e flamurit. Rasti fundit është reflektues i situatës aktuale.

Rasti i Vatra Balidemajt me 1 gusht. E reja shqiptare u shoqërua nga policia dhe u gjobit nga gjykata lokale në Plavë-Guci, vetëm e vetëm, se mbante në dorë flamurin “Autochthonous” ndërsa merrte pjesë në një festival veror muzikor në vendlindjen e saj. Ka simbole që nuk kanë nevojë për leje për të qenë pjesë e historisë. Flamuri shqiptar është njëri prej tyre. Në trevat shqiptare të Malit të Zi ai nuk është një simbol i importuar, as një shenjë provokimi politik ndaj askujt. Ai është dëshmi e vazhdimësisë historike të një populli autokton që ka ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin e vet ndër shekuj.

Prandaj, sa herë që ngritja e flamurit shqiptar shoqërohet me polemika, pengesa ose trajtime që perceptohen si të pabarabarta, nuk vihet në diskutim vetëm një simbol kombëtar. Por vihet në provë vetë besueshmëria e shtetit malazez si demokraci evropiane. Mali i Zi është anëtar i NATO-s dhe synon të bëhet pjesë e Bashkimit Evropian. Ky është një angazhim që kërkon më shumë se deklarata politike. Kërkon respekt të përditshëm për liritë themelore, për dinjitetin e njeriut dhe për të drejtat e pakicave kombëtare, përfshir shqiptarët. Këto nuk janë koncesione; janë standarde. Shqiptarët në Mal të Zi nuk kërkojnë privilegje. Frank Shkreli: Historia kombëtare shqiptare në shkollat e Malit të Zi mbetet një provë e papërfunduar e demokracisë dhe e përgjegjësisë politike shqiptare | Gazeta Telegraf Ata kërkojnë atë që u takon si qytetarë të atij vendi dhe si komunitet autokton: të drejtën për të jetuar identitetin e tyre pa paragjykime, pa frikë dhe pa u ndjerë se simbolet e tyre kombëtare janë më pak të pranueshme se të komuniteteve të tjera në atë vend.

Historia e Ballkanit ka treguar se shtetet nuk dobësohen nga respektimi i identitetit të qytetarëve të tyre. Ato dobësohen kur krijojnë ndjesinë se ligji zbatohet ndryshe — në mënyrë të hapur diskriminuese — për komunitete të ndryshme, sdimos për shqiptarët. Besimi ndërtohet me barazi, jo me standarde të dyfishta. Pikërisht për këtë arsye, çdo rast që ngre pikëpyetje mbi trajtimin e flamurit shqiptar duhet të trajtohet me seriozitet, transparencë dhe në përputhje me ligjin. Institucionet zyrtare malazeze kanë përgjegjësinë të sqarojnë çdo rast të diskutueshëm dhe të sigurojnë që ligji të zbatohet në mënyrë të barabart për të gjithë, përfshir rastin e Vatra Balidemajt. Standardi nuk mund të jetë i ndryshëm për një simbol kombëtar në krahasim me të tjerët. Demokracia matet pikërisht nga mënyra se si trajtohen pakicat dhe jo nga deklaratat formale për respektimin e të drejtave të tyre.

Një shtet modern nuk ka arsye të ketë frikë nga një simbol që përfaqëson identitetin e një pjese të qytetarëve të tij. Në fund të fundit, demokracia nuk matet nga mënyra se si shumica ushtron pushtetin, por nga mënyra se si mbrohen të drejtat e atyre që janë në pakicë. Nëse Mali i Zi dëshiron të jetë një shembull i suksesit euroatlantik në Ballkan, atëherë duhet ta dëshmojë këtë jo vetëm në forumet ndërkombëtare, por edhe në Ulqin, Tuz, Plavë, Guci, Rozhajë e kudo ku shqiptarët jetojnë dhe ruajnë identitetin e tyre. Ishte Gucia, një vatër e lashtë e historisë dhe qëndresës shqiptare në Mal të Zi, që u kthye, së fundmi, në skenën e një paradoksi ligjor që ngre pikëpyetje të mëdha mbi barazinë qytetare në Mal të Zi. Vatra Balidemaj, një vajzë 19-vjeçare nga Martinajt, u shoqërua në polici dhe u gjobit nga gjykata vendase deri në 250 euro. “Krimi” i saj? Valëvitja e flamurit “Autochthonous” – një simbol i dizajnuar mbi të vërtetën historike të të parëve të saj në ato troje. Ky akt nuk është thjesht një incident i izoluar administrativ, por një pasqyrë e qartë vazhdimësie e asaj që quhet drejtësi selektive nga ana e shtetit malazez. Autoritetet u nxituan të aplikojnë Nenin 23 të Ligjit për Rendin Publik, duke e klasifikuar stemën si “provokim”, ndërsa mbyllin sytë rregullisht përpara valëve të stërgjyrëshave serbë dhe parullave shoviniste serbe që pushtojnë rrugët e Malit të Zi nëpër dasma e festa fetare.

Por, përtej fajit të qartë të qeverisë në Podgoricë, kjo ngjarje nxjerr në dritë një të vërtetë tjetër të hidhur: përgjegjësinë e madhe të vetë përfaqësuesve politikë shqiptarë. Sot, politikanët shqiptarë në Mal të Zi nuk janë më në opozitë e as në periferi të vendimmarrjes. Ata mbajnë poste me rëndësi në administratën shtetërore malazeze. Qytetari shqiptar nuk i voton liderët e vet vetëm për të bërë opozitë brenda qeverisë, por për të ndryshuar ligjet diskriminuese dhe për të garantuar që policia e shtetit që ata vetë bashkë-drejtojnë të mos persekutojë fëmijët shqiptarë. Me keqardhje të thellë e them se përgjegjësia e faktorit politik shqiptar – me ndonjë përjashtim aty këtu — qëndron te gatishmëria e tyre për të bërë kompromise të shpejta për karrige e pushtet, duke lënë pas dore reformat jetike ligjore të nevojshme për mbrojtjen e votuesve shqiptarë. Ligji aktual për simbolet është lënë qëllimisht me ekuivoke dhe kurthe burokratike, të cilat lejojnë policinë t’i interpretojë simbolet kombëtare sipas dëshirës. Për sa kohë që partitë shqiptare pranojnë të jenë dekor i qeverive në Podgoricë pa kushtëzuar pjesëmarrjen e tyre me fshirjen e këtyre neneve diskriminuese, ato bëhen bashkëfajtore në heshtje për çdo gjobë dhe fyerje që u bëhet bashkëkombësve të tyre. Frank Shkreli: Diktatura e shumicës ndaj pakicës shqiptare në Mal të Zi | Gazeta Telegraf

Vatra Balidemaj u shpreh e lënduar se u gjobit në tokën e të parëve të saj. Por gjoba e saj shpërfaqi rishtas dy dështime të mëdha: të një shteti malazez që ende trembet nga identiteti shqiptar, dhe të një klase politike shqiptare që ka pushtet në Podgoricë, por nuk ka fuqi (ose vullnet) të mbrojë popullin e vet dhe të drejtat ligjitime të tij.

Respekti për flamurin shqiptar nuk është favor ndaj shqiptarëve. Është respekt për parimet mbi të cilat ndërtohen demokracitë evropiane. Dhe pikërisht aty fillon prova e vërtetë e një shteti që pretendon të jetë pjesë e familjes evropiane. Mali i Zi duhet të vendosë nëse dëshiron të jetë një shoqëri me të vërtetë demokratike, apo një sistem që përdor ligjin si mjet penalizimi selektiv ndaj shqiptarëve. Rasti i Vatra Balidemajt duhet të shërbejë gjithashtu edhe si një moment reflektimi, jo vetëm për Podgoricën dhe për përfaqsuesit politik[ shqiptarë në Mal të Zi, por edhe për Evropën. Sepse nëse një flamur shqiptar shihet si kërcënim, problemi nuk qëndron te flamuri. Problemi është te frika që dikush ka prej tij. Megjithse flamuri nuk është armë. Dhe as identiteti kombëtar nuk është krim!

Flamuri shqiptar nuk është armë që dikush duhet t’i frikësohet. Ai nuk kërcënon, nuk pushton dhe nuk kërkon luftë. Flamuri kuqezi është simbol i identitetit, i lirisë dhe i dinjitetit kombëtar të një populli. Të respektosh flamurin shqiptar nuk do të thotë të kesh frikë nga Shqipëria apo shqiptarët. Por do të thotë të respektosh një komb, historinë e tij dhe të drejtën e tij për të qenë krenar për identitetin e vet. Edhe NATO — anëtare e së cilës është edhe Mali i Zi — nuk është një organizatë që duhet të ngjallë frikë. Ajo është, para së gjithash, një aleancë e vendeve që kanë zgjedhur të mbrojnë lirinë dhe paqen së bashku. Në këtë kuadër, flamuri shqiptar në Mal të Zi nuk është simbol kërcënimi, por simbol i një vendi që ka zgjedhur të jetë pjesë e botës euroatlantike.”

“Deklarata kontroverse” e Presidentit Zelensky gjatë vizitës në Beograd: “Ukraina nuk e ndryshon qëndrimin për mosnjohjen e Kosovës si dhe respekton integritetin territorial të Serbisë” vijon të dominojë median si dhe debatin diplomatik dhe publik në Tiranë, Prishtinë, vendet e Ballkanit, BE, etj. Përtej sensitivitetit dhe revoltës patriotike, këtë deklaratë si dhe qëndrimet që e pasuan, i kam analizuar me përgjegjësi të shtuar, edhe pse kam vetë-zgjedhur që gjithsesi të mos “i bashkohem tragjikomedisë folklorike” ndaj interesimit të mediave jo vetëm brenda vendit.

Por, për asnjë arsye nuk do të doja që ky opinion të merret si debat me Presidentin që ka udhëhequr drejt fitores kombin e tij martir në mbi 1550 ditë/netë luftime të përgjakshme. Thënë këtë, në formatin e “një replike të imponuar më shumë me Komedianin se sa me Presidentin”, po adresoj disa kundërshti strategjike rreth peshës si dhe mesazhe gjeopolitike që mbart kjo deklaratë:

* Pikësëpari, nënvizoj fort se ndërsa Ukraina ka vetëm 1 votë (05 %) ndër 193 shtetet e OKB-së, kjo deklaratë ka ZERO peshë në realitetin dhe ardhmërinë gjeopolitike të Kosovës!

Gjithsesi e gjej tërësisht jashtë realitetit, të padobishme dhe disproporcionale, pasi nga çdo anë ta shohësh (360 gradë) nuk gjej dhe nuk ka ASNJË ngjashmëri midis p.sh Krimesë së pushtuar brutalisht nga Rusia në 2014 dhe Kosovës të çliruar nga lufta heroike e Kosovarëve, si dhe fuqia ushtarake e SHBA/NATO/UK. Ndërkohë për Krimenë, nga 193 shtete, përveç pushtuesit/Rusisë, nuk e ka njohur ende asnjë nga 192 shtetet e tjera të OKB-së.

Për edhe më qartë, një deklaratë tërësisht jashtë realitetit, për të mos thënë komike, pasi ndërsa Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në 2010 e konfirmoi shpalljen e pavarësisë; Kosova është shtet sovran i njohur nga 121 vende të OKB-së, përfshi të NATO/BE: “përveç 4 shteteve, si Greqi, Spanjë, Sllovaki dhe Spanjë, kryesisht për të kontrollua ekstremistët në luftën për pushtet”. Për më tepër, këtë deklaratë e gjej disproporcionale me solidaritetin mbarë-kombëtar, mbështetjen e pakushtëzuar të rezolutave kundër Rusisë në KS/OKB, projektet dhe angazhimet e NATO-s, si dhe kontributet më shumë se modeste që RSh i ka dhënë Ukrainës, përgjatë 4 vjet e gjysmë luftime përballje me makinerinë kriminale të Rusisë.

Dhe për ta përmbyllur këtë rubrik, do duhet të përmendim me mirënjohje peshën kritike të SHBA për çlirimin e Kosovës.

Po ashtu, prezencën në bazën e Bondsteel, kontributin për të rritur njohjet e Kosovës (p.sh nga Izraeli, nën kujdesin e Trump-1), si dhe mbështetjen për të përmirësuar aftësitë mbrojtëse të Forcës së Sigurisë së Kosovës (përfshi 246 raketa Javelin = 75 milion $”). Po ashtu brenda 20 muajve të Presidencës Trump-2, mbështetur në “politikën e jashtme dhe objektivat e sigurisë kombëtare të SHBA-së”, në Senat janë shqyrtuar dy rezoluta për: “Anëtarësimin në NATO, pikërisht për shkak të peshës që mbart Kosova për të mbrojtur supremacinë ndaj Rusisë dhe Kinës, si dhe për të zhvilluar interesat gjeopolitike Amerikane në Rajon”.

Përveçse tërësisht jashtë realitetit, këtë deklaratë e gjej edhe kontroverse me qëndrimet dhe kontributet e Ukrainës në Kosovë. Si shembull permendim se në qershor 1999, krahas 50 mijë trupave nga 30 vende (18 NATO dhe 12 partnerë), 1300 ushtarak ukrainas, bashkë me forcat e KFOR dhe Forcat e Armatosura të Kosovës, u dislokuan në terren, në rast të një dalldie Serbe (nxitur nga Rusia) ndaj integritetit territorial të Kosovës, si dhe kundër prezencës së USA/NATO.

Ndaj këtë deklaratë e gjej qartësisht edhe kundër interesave Amerikane (që per të mbeshtetur ushtarakisht Ukrainën ka shpenzuar me shume se 200 milard $), por çuditërisht e gjej edhe kundër interesave të vetë Ukrainës! Kjo pasi të respektosh oshilacionet e Serbisë ndaj kufijve territorialë të Kosovës, njëkohësisht mbështet ambicjet, axhendën dhe interesat gjeopolitike të Rusisë në Rajon.

Kështu, kjo qasje, kundër parimeve të përbotshme që: “miku i armikut (në këtë rast Rusia), është njëkohësisht armik edhe i Ukrainës”. Për te provuar këtë, kujtojmë që Serbia ka votuar kundër sanksioneve të vendosura nga USA/UN/BE dhe konfiskimin e Aseteve Ruse (mbi 300 miliardë €); nga fillimi i luftës neonaziste, mijëra mercenarë serbë (zero nga RSh/Kosova) kanë qenë pjesë e makinerisë së krimit kundër popullit Ukrainas. Ndërsa përkundër thirrjes së SHBA/NATO/BE për të mos marrë pjesë në paradën e Moskës, z.Vuçiç shkoi në Kremlin: “për të festuar me ushtrinë e Putinit, që vret përditë njerëz të pafajshëm në Ukrainë”! Prandaj, e gjej edhe naive ose nostalgji për ri-kthimin e shkëlqimit të Tij në aktrimin te komedia “në shërbim të popullit”, çka i shërben vetëm axhendës së radikalëve në Beograd, Moskë dhe jo vetëm.

** Pikësëdyti, në kontekstin e deklaratës, doja të sillja në vëmendje gjenocidin me 150 mijë kosovarë, boshnjakë, kroatë, sllovenë, M-V, malazezë, të vrarë barbarisht nga makineria kriminale e Millosheviçit nga 1991 deri 1999. Por, mbas 26 vitesh, ende pa kërkuar as falje, sipas strategjistit të mirënjohur Anglez (jo shqiptar) J. Bugajski: “Serbia mbetet aleati strategjik si dhe vegël qorre e Rusisë për të nisur një luftë gjakatare me Ballkan”. Ndërkohë që falë fuqisë së pakonkurueshme dhe mbështetjes së USA: “Serbia, qoftë edhe me mbështetjen e Rusisë – Putiniste e ka tërësisht të pamundur, të nisë një përleshje ushtarake mes vendeve fqinje, 3 nga të cilat (R.Sh, M-V, Mal i ZI) janë anëtare të NATO-s, ndërsa Kosova me mbështetjen e USA ēshtë shumë pranë ftesës së anëtarësimit”.

Ndërkohë që Serbia nuk kërcënohet nga askush, SHBA/NATO, kanë përsëritur thirrjet ndaj Beogradit zyrtsr: “të mos harxhojë kot së koti mbi 3 miliarda € në vit për t’u armatosur deri në dhëmbë (kryesisht nga Rusia, Kina,) me tanke, Mig-29, helikopterë, raketa, përfshi kontrata 1.63 miliardë €, për sisteme dhe dronë të gjeneratës së fundit nga Izraeli, pra: “të mos kërcënojë si shtet terrorist devijimin e burimeve natyrore mes dy shteteve sovrane (Kosovë/Serbi), si dhe t’i rikthehet pa kushte negociatave, masave të mirëbesimit reciprok si dhe axhendës së integrimit euroatlantik” !

Për ta përmbyllur, përtej sencitiviteteve patriotike dhe zhgënjimit që mbart kjo deklaratë [përfshi autorin që ka publikuar (në rajon, Washington, Bruksel, etj) me dhjetra vlerësime strategjike mbi përballjen stoike të ukrainasve] do duhet që RSh të vijojë mbështetjen e të projekteve të USA/NATO-s dhe kontributet deri në çlirimin e territoreve (-20 %) të pushtuara nga Rusia (përfshi Krimenë), si dhe rivendosjen e sovranitetit territorial dhe shtetëror në të gjithë Ukrainën. (Kjo fitore, mbart interesa të shtuara edhe për RSh/Kosovën).

Nga ana tjetër: “kolapsi politiko- ekonomik dhe diskreditimi ndërkombëtar, që e pret Rusinë-Putiniste mbas humbjes turpëruese të luftës në Ukrainë, etj mbeten rrethana (por jo dhurata) të favorshme në dobi të faktorizimit të RSh/Kosovës në tavolinat e vendimmarrjeve të mëdha, si dhe për të mbrojtur dhe zhvilluar interesat gjeopolitike, fatmirësisht të ndërthurura në ato Amerikane në Rajon, Mesdhe, etj.”!

Përtej kësaj deklarate, praktikisht pa peshë, por duke konsideruar mësimin e hidhur nga gjysmimi që iu imponua “Shqipërisë Natyrale” nga pafuqia e Saj ushtarake në Konferencën e Versajës (1918), do t’i ri-këshilloja publikisht dhe vëllazërisht (me përulje, nëse do të ishte e dobishme) faktorët dhe aktorët në Tiranë dhe Prishtinë: “të përulen në gjunjë para historisë së përgjakshme dhe përgjegjësive shtetërore për t’i dhënë jetë Platformës 2-Shtete sovrane, 1-Komb i vetëm”, duke konfirmuar në Washington, Bruksel, etj, se: “edhe pse e vonuar, kjo qasje nuk kërcënon asnjë vend, përfshi Serbinë, përkundrazi do të kontribuojë si balancë racionale për paqen afatgjatë dhe Integrimin Euroatlantik të vendeve të rajonit”.

Ndërsa si nisje, do duhet të ndalet konkurenca për “mëvetësi absurde” (made in Kosovo ose made in Albania), dhe duke filluar ASAB me dy projekte të përbashkëta, njëherësh shëmbullore: (1) për Emergjencat Civile dhe prokurimet për blerjen e avionëve zjarrfikës, si dhe (2) zhvillimin e industrisë ushtarake, posaçërisht për prodhimin e armatimeve, municioneve, sistemeve, dronëve luftarakë, etj.

Besnik Fishta/

Në periudha konfliktesh, filatelia tejkalon funksionin e saj tradicional përkujtimor. Pulla postare dhe zarfi i ditës së parë bëhen një mënyrë për të treguar se si një shtet e sheh dhe e interpreton luftën. Pikërisht në këtë drejtim shfaqet një dallim i dukshëm midis filatelisë ruse dhe asaj ukrainase pas fillimit të pushtimit të Ukrainës në vitin 2022. Në një pjesë të konsiderueshme të emetimeve ruse të kësaj periudhe mbizotëron një gjuhë vizuale e lidhur drejtpërdrejt me fuqinë ushtarake: tanke, avionë, raketa, ushtarë, mjete luftarake dhe simbole të ushtrisë. Lufta paraqitet përmes instrumenteve të saj materiale dhe ushtria bëhet elementi kryesor i mesazhit. Imazhi përcjell forcë, teknologji dhe aftësi luftarake.

Filatelia ukrainase, pa e shmangur temën e luftës dhe mbrojtjes, në disa emetime zgjedh një tjetër mënyrë komunikimi. Përveç ushtarit dhe armës, ajo vendos në qendër njeriun, kulturën, letërsinë, folklorin, kujtesën historike dhe identitetin kombëtar. Kjo e zhvendos mesazhin nga ajo që përdoret për të luftuar tek ajo që synohet të mbrohet. Një shembull domethënës është emetimi i lidhur me poemën “Armiku” të poetes ukrainase Liudmyla Horova, publikuar më 22 prill 2022. Poema përmend qytete si Buça, Irpini, Mykolaivi, Harkivi dhe Mariupoli, duke i shndërruar emrat e tyre në simbole të dhimbjes, kujtesës dhe qëndresës ukrainase.

Veçanërisht domethënës është transformimi i kësaj poezie në imazh filatelik. Emetimi “Qoftë mbi ty mallkimi i shtrigës, armik”, i ilustruar nga artistja Kateryna Shtanko, nuk vendos në qendër një tank, raketë apo kolonë ushtarake, por figurën e shtrigës, të marrë nga folklori ukrainas.

Kjo zgjedhje i jep luftës një dimension tjetër simbolik. Shtriga, e ardhur nga bota e legjendave dhe besimeve popullore, shndërrohet në figurë të zemërimit, forcës dhe qëndresës. Në vend të armës si simbol i fuqisë fizike, përdoret kultura si burim i fuqisë morale.

Këtu qëndron edhe një nga dallimet më interesante midis dy qasjeve. Imazhi ushtarak e paraqet luftën kryesisht si përplasje forcash, ndërsa simboli kulturor e lidh atë me arsyen pse një shoqëri lufton për të mbijetuar: për tokën, familjen, kujtesën, traditat dhe identitetin e saj. Një tank tregon fuqinë e luftës; një figurë folklorike, një poezi apo një këngë tregon atë që ndodhet përtej fushës së betejës.

Lidhja e emetimit te zarfit ilustruar me poezinë është po aq e rëndësishme. “Armiku” është një reagim artistik ndaj realitetit të luftës. Fjala shndërrohet në këngë, kënga në emocion kolektiv dhe më pas imazhi filatelik e fikson këtë emocion në një objekt që mund të ruhet e të studiohet edhe në të ardhmen. Për këtë arsye, zarfi i ilustruar “Mallkimi i shtrigës” ka vlerë jo vetëm filatelike, por edhe dokumentare e kulturore. Ajo nuk tregon vetëm çfarë ndodhi, por edhe mënyrën se si një shoqëri e përjetoi konfliktin. Nëse historia zyrtare regjistron datat, betejat dhe vendimet, filatelia mund të ruajë gjuhën emocionale dhe simbolike të një kohe.

Në këtë këndvështrim, përballja e filatelisë ruse me atë ukrainase tregon dy mënyra të ndryshme të komunikimit të luftës: në njërën anë, arma dhe fuqia ushtarake; në tjetrën, fjala, kultura dhe simboli folklorik. Pikërisht ky kalim nga arma te kultura dhe nga objekti ushtarak te simboli njerëzor i jep filatelisë ukrainase të këtij emetimi një dimension të veçantë.

Zef Pergega/

 Tё gjithё e dimё historinё. Pёr njё femёr tё bukur, pёr njё tradhti bashkёshortore ra Troja dhe pёr njё karrike tё lakmuesme sa bukuria e Helenёs po bie Kosova.

   Besoi se e kam dёshmue me liba, shkrime e vepra atdhetare dashurinё pёr Kosovёn, pёr gjakun e deshmoreve. Ne nё Amerikё jemi frymёzue prej malsorёve, prej Gjok Martinit e shumё tё tjerёve heronj tё demostratave pёr lirinё e Kosovёs. Sa morёn pushtetin bimbashet, shumё prej tyre ishin tё fshehur ose defreheshin nё klubet e natёs me serbet, nuk u ndiu fare tё paktёn pёr njё falenderim qoftё edhe si kortezi. Shpejt e harruat nderen se nga Detroiti erdhen 16 vetё tё luftonin me ju e u krijue “Fondacioni Vendlidja therret!”

    Vjen njё ditё e njeriu i mёrguar qё la gruan nё spital e u nis mё çue armё pёr nё Kosovё, tjetri la punёn e nuk i pyeti prindёrit, por nё areroport veshi uniformёn e UCK-sё, tjetri u nis pёr nё Shtepinё e Bardhё tё takonte Klintonin, e tjetri…, o sa shumё sakrifikun pёr ketё ideal, por….mosmirёnjohje totale, krej more bac pashalare. Eshtё fytyrzi e katran nё shpirt shqiptari pёr karrike sunduesi e agallari me brekushe osmani…

    Ai ёshtё i mençuri i tё gjithё botёs, por asnjёherё pёr punёt e veta nuk u vuni gishtin kokёs!

    Pёr njё grua tё martuar u mbyt nё gjak Troja, ndёrsa pёr karrikёn e presidentit honor ka rrezik edhe tё gjakoset Kosova. 10 milion dollarё pёr njё palё zgjedhje jo zgjidhje. Zgjidhje nё tё mirё tё popullit, demokracisё dhe sigurisё s’ka edhe pse nё fushatё e lirojnё kollarёn nga fyti pёr tё ia lidh votuesit mё pas pёr tё ia zan frymёn. 

  Janё zverdh nё fytyrё politikanёt e Kosovёs, kur ua kam thenё miqёsisht: vini tre katёr nga komunitetin katolik nё qeveri e nё trupin diplomatik jashtё Kosovёs. Vini nga pakicat ne diplomaci e ne qeveri qoftё edhe serb tё pranueshёm nё dialog.  Pёrfshini rininё qё ka mbaruar jashtё  nё qeveri e profesione. U zverdhёn si zhapini! Pse?!

   Sepse pushteti nё Prishtiniё s’ka vlera shpirtёrore qyeteruese, por krahinore siç ёshtё nё Shqipёri qё nё kohёn e luftёs partizane. Ama ajo Albulena ta shpif mbi takat e tangerllekut, sikur ka dal nga elita boterore sa mё dukёn sё popullit iu ngulen nё dritё tё syve! C’ёshtё kjo shfaqje e piste me truproje e bodigardё nga pas! Ky ёshtё modeli i perfqesuesit tё polullit?! Senatoret e kongresmenet amerikanё levizin me makinat e veta pa armё nё brez e pa bodigardё vetёm mё stafin zyrёs! A me tё vertetё me mend e Albulenave mund tё ketё properitet Kosova?! 

    Ju keni njё kyetar Bashkie nё Prishtinё njё arkitekt i zoti qё ka jetuar jashtё nё Londёr me bashkёshorte shqiptaro- amerikane e leme nё Detroit dhe e njoh personalisht e familjarisht, tё cilёt kanё njё histori suksese. Axha i saj Pjetёr Ivezaj qё u burgos nё Mal tё Zi bёri qё Kongresi amerikan tё ndёrpriste maredhёnjet me Jugosllavinё, pёr tё ardhur tek bombardimi. Po ju ua ka zenё sytё gjaku i lluksit.  Apo do tё thoni se ajo ёshtё kryqalije?! Pa pyeteni njere z. Rama se çmendon pёr rolin e shtetit dhe tё presidentit?!

   Kjo ёshtё njё lojё sulltanore e sllave me thika mbas shpine si ato 33, herё tё ngulurat tё Brutit. Pse pas zgjedhjeve kёrkohet “marrevjeshje politike”. Kjo u kёrkua edhe ma parё e nuk pati rezultat. Ku ishim, hiq gjёkundi, siç ishte mbeti katundi! Pёrsёri e pikёn zero, pёrsёri 10 milion ero!

    Nuk do tё jetё e larget dita qё toka dadane do tё sulmohet nga ortodoksizmi dhe helmi i kishёs se saj edhe nga ajo greke, maqedore e malazeze, sepse keni lejuar qё femija nё bark tё nanёs tё ushtarit tё UCK-se, tё hapur nga bajoneta e karabinёs sё paramilitarit serb, sot po ushqehet me tamlin e ushqimet e Serbisё. Nuk ka patiotizёm nё ketё drejtim vetёm lёshim. As opozita me armёn e patriotizmit dhe tё krahinizmit po bёn njё vetёvrasje nё dem tё Kosovёs, t’ue e bin botёn se shqiptarёt jane mbeturina osmane dhe nuk dinё tё qeverisen, teze kjo e armikut e po i shkoni pas me gjethe tё fikut!

   Ma tё bute, burra, me tё ndёgjegjshёm, me komunikues dhe ma dritё nё sy para territ tё muzgut gjakpirёs tё karrikёs!

   Ku ёshtё ngёrçi?! Karrikja e presidentit! Sypistç para saj shqiptari. Ҫuditem ku e mbaruan shkollёn gazetarёt e Prishtinёn qё u shkojnё mbrapa kalit me zorrё nepёr kambё?! Ata nuk dinё si ato nё Shqipёri se ç’ёshtё lajmi?

                        I dashtun Albin!

   Ti e din se e kam treguar respektin pёr Ju nё dy vizita qё keni bёrё nё Detroit. I lexova sot shkrimet e mia dhe kronikat televizive, por nuk i kam pa tё realizuera ato premtime! Si more burrё i mirё e i dashtun nuk u ule njёherё gju me me gju me diasporen, me pleqtё e maleve se lluksi i Prishtinёs se tangelleku idiot i Albulenёs tё ban peng, ai s’ka nder as taban. Si more nuk e bane njё takim me disa shkrimtarё, poet e studiues mё i pyet e mё qa hall?!

    Se pari, i dashtun liroje frymёmarjen demokratike tё Kosovёs, duke ia len karrikёn e presidetit opozitёs. Kuptoje lojёn, duhet ta kishe kuptuar pa patur nevojё tё shkoje ne zgjedhje dhe mos u kap pas saj si i mbyturi se vjen shpejt momenti e nuk ta jep kush dorёn. Politikёn shqiptare nuk e ke me vete, me tё drejtё apo pa tё drejtё, por as opoziten e shqiptarёve nё Maqedoni se ёshtё e zёnё me solemnitete e glorifikime deri nё marri shqiptare, mё i shpall polikanёt e vet shenjtёr.

    Lenja Vollces detyrёn e Pesidencёs dhe kёtu mbyllet cikli,  e mos e  bajё pёr vete se besoj se asnjё nga tё tutё nuk e ban ma mirё se ajo, le ma ta mbash pёr Albulenёn me gjeste tё pa etikshme dhe as per ndonjё konsensual. Per kosensual duhej shkue ne referenduam dhe ta kishe shpall emrin ose disa prej tye kandidat e te pytej populli si e doni Presidentin?!

    Politika amerikane ёshtё e zgёnjyer pёr ketё veprim, i dashtun Albin. Ajo sigurisht hesht se amerikanet nuk tё ndalojnё tё besh atё qё don, por nёse nuk u pelqen nё rastin mё tё parё tё ndёshkon. Ban kuvend me burra tё mёnçur tё Kosovёs dhe jo lёpirёsit qё i kacavarёn si gjarpёr pushtetit, duke mos i pёrfill gёrrhitjet politike dhe si njeri gjigand e tolerues e i qytenuem nxirre Kosovёn nga kolapsi politik e jepi frymё qё tё marri frymё.

  Hiqe traun e rrugёs sё kombit. Nuk mё lanё tё kaloi me patentёn amerikene. Shprehja: “Unё jam fituesi tё çon tek humbçsi! Sa ma parё organizo dёgjesёn me studentё e profesorё dhe me diasporёn. Ajo ministria e disporёs ёshtё njё syqorre e punё hore!

    Tё fala nga njё mik qё ta don tё mirёn nga njё za nё Amerikё, por dashnia pёr Kosovёn ёshtё gjaku im i ngrirё, nё dorёn jashtё vorrit tё luftёtarit tё pavarёsisё e nё lotin e lokёs, qё nuk i thahet derisa tokёs sё Dardanisё ti vinё sytё e lirisё.

   Edhe njeherё, i dashtun lenja postin e presidentit opozitёs e mos ban lojё me numrat, he tu prifte e mbara. Jam thjeshtё e mik i yti bash si fjala!