Dr. Gazmend Kapllani/

“Kur disa kanë shumë pasuri dhe pushtet, ndërsa shume të tjerët s’kanë asgjë fare, qyteti domosdo bie ose në duart e turmës së egërsuar, ose nën pushtetin e një oligarkie të pastër: sidoqoftë, nga teprimet e të dyjave lind tirania…Një qeverisje kthehet në oligarki për shkak të ligësisë së pak sunduesve, të cilët përvetësojnë çdo resurs që i përket qytetit, duke mos pyetur për drejtësinë: të gjitha ose shumicën e të mirave të përbashkëta ia falin vetes, dhe postet u dhurohen ngaherë të njëjtëve njerëz, me qëllim që të shtojnë pasurinë dhe të plaçkitin. Qëllimi i oligarkisë është vetëm një: grumbullimi sa më i madh i pasurisë në duart e pak vetave. Pasuria për ta është e mira më e madhe. Kështu, sunduesit janë pak dhe qyteti qeveriset nga keqbërësit, në vend që të qeveriset nga më të denjët.

Edhe oligarkia, edhe tirania kanë si qëllim kryesor pasurinë dhe pasurimin e atyre që janë në pushtet… Të dyja këto forma qeverisjeje e përbuzin popullin dhe prandaj ia marrin armët. Të dyja ngjajnë gjithashtu në dëmin që i bëjnë popullit, duke e përzënë nga qyteti dhe duke e shpopulluar qytetin… Populli nuk ofendohet ngaqë mbahet larg qeverisjes, por ajo që e zemëron është kur sheh sunduesit e tij të vjedhin paratë publike… se bijtë e oligarkëve rriten në luks, ndërsa bijtë e të varfërve punojnë pa kuptim. Oligarkët e trajtojnë qytetin si një shoqëri tregtare, sepse ata bashkohen dhe shoqërohen me njëri-tjetrin vetëm për hir të pasurimit. Por shoqëria politike, qyteti, ekziston për hir të veprave fisnike.

Megjithatë, demokracia duket më e sigurt dhe më pak e rrezikuar nga përmbysjet dhe destabilizimi sesa oligarkia, sepse në oligarki rreziku është i dyfishtë: oligarkët mund të fillojnë të grinden mes tyre (se kush do të vjedhë më shumë), por edhe të hyjnë në konflikt me popullin…Prandaj forma të tilla qeverisjeje nuk zgjasin shumë, sepse ato mbështeten që në fillim mbi një llogaritje të gabuar… Oligarkitë, ashtu si aristokracitë, mund të zgjasin jo për shkak të ndonjë qëndrueshmërie të brendshme të këtyre formave të qeverisjes, por për sa kohë që sunduesit arrijnë të sigurojnë paqe si me të shtypurit, ashtu edhe me oligarkët e tjerë…Megjithatë, asnjë formë qeverisjeje nuk është aq jetëshkurtër sa oligarkia dhe tirania.”

Aristoteli i shkroi këto mendime mbi oligarkinë dhe tiraninë më shumë se 2300 vjet më parë. Thuhet shpesh se njerëzit nuk mësojnë nga historia, prandaj e përsërisin. Kjo vlen sidomos për njerezit që kanë pushtet. Duket se sa më shumë pushtet grumbullojnë, aq më shumë priren ta përsërisin historinë, në dëm të vetes dhe të gjithe qytetit.

Prof. Afrim Krasniqi/

\- Protestë, reagim, solidaritet me rininë. Me fjalë, me zë, pa dhunë, pa cenuar pronën private dhe as publike, por me kurajë, me vendosmëri. Katër muaj protestë – shëtitje paqësore, u injoruan, u denigruan, u fyen, u akuzuan, gabimisht u lexua si dobësi.

\- Për një politikë të pastër, për një qeverisje dhe parlament normal, pa zyrtarë të korruptuar, pa analfabetë në parlament, pa arrogancë dhe abuzues në pushtet, pa mbetje të komunizmit që marrin peng partitë politike, pa ministri arsimi që mbush oborrin e vet me forca speciale policore kundër studentëve, pa injorantë që për karrigen e vet janë të gatshëm të akuzojnë rininë e vet si anti europiane dhe antihistorike.

\- Dialog? E keni vetë zgjidhjen në dorë: Mblidhni parlamentin – mos pengoni SPAK, hetoni abuzuesit, hiqni imunitetet, kufizoni mandatet, hapni sistemin zgjedhor, pranoni rotacionin politik, respektoni votën e fshehtë, demilitarizoni partitë, depolitizoni arsimin dhe institucionet shkencore, sekuestroni pasuritë krijuara në mënyrë të paligjshme nga zyrtarët e djeshëm dhe të sotëm dhe largoni nga vendimmarrje kriminelët apo të deleguarit e tyre.

\- Pa këto, pa akte konkrete ndryshimi, mund t’ia dilni të mbijetoni të sotmen, por po humbisni të ardhmen. Gjithçka tjetër është fitore si e Pirros dhe ka të njëjtën vlerë, impakt dhe fat historik si Byroja Politike dhe mitingu i përmotshëm i regjimit me 13 korrik 1990!
@followers

At Shtjefën Gjeçovi, një ndër figurat më të ndritura të kulturës kombëtare shqiptare u vra më 14 tetor të vitit 1929 në katundin Zym të Prizrenit, ku shërbente si famullitar. Ai ka lindur në Janjevë të Kosovës.

I formuar në Kolegjin Françeskan të Troshanit dhe më pas në Kroaci e Bosnje, ai u shqua si klerik, etnolog, arkeolog, shkrimtar dhe studiues i pasionuar i trashëgimisë shqiptare.

Gjeçovi përfaqësonte intelektualin erudit, i cili me përkushtim të jashtëzakonshëm grumbulloi qindra gojëdhëna, përgatiti monografi shkencore, shkroi artikuj, hartoi tekste mësimore dhe përktheu nga letërsia botërore. Shkrimet e tij letrare e shkencore përshkohen nga fryma e atdhetarisë dhe nga bindja se përparimi i vendit arrihet përmes dijes dhe kulturës. Ai është ndër autorët e parë të dramës shqipe me veprën “Dashtunia e Atdheut” (1901), ndërsa në vitin 1910 botoi veprën morale-didaktike “Agimi i gjytetnisë”.

Kontributi më i madh i Gjeçovit lidhet me fushën e etnologjisë dhe të së drejtës zakonore. Me një punë hulumtuese shumëvjeçare, ai përgatiti për botim veprën madhore “Kanuni i Lekë Dukagjinit”, të botuar në Shkodër më 1933, e cila e bëri të njohur në botën shkencore dhe mbetet një gur themeli në studimet shqiptare. Përveç kësaj, ai ka lënë shkrime të shumta për doke e zakone të lindjes, martesës e vdekjes, për gjëmën, mikpritjen dhe besën shqiptare, për rite e besime popullore, për fjalë të urta e të rralla, duke dokumentuar me kujdes thesarin shpirtëror të popullit.

Veprimtaria e tij u vlerësua edhe ndërkombëtarisht: Universiteti i Lajpcigut i akordoi titullin “Doctor honoris causa”, ndërsa në Shqipëri u dekorua me Urdhrin “Për veprimtari patriotike” dhe me Urdhrin “Naim Frashëri”.

At Shtjefën Gjeçovi mbetet një figurë e pashlyeshme e kulturës dhe identitetit kombëtar, një klerik dhe dijetar që me veprën e tij i dha dritë trashëgimisë shqiptare dhe e bëri atë pjesë të dialogut shkencor ndërkombëtar.

www.akad.gov.al

Join AAWO “Motrat Qiriazi,” AAGA, and Psychiatry by Valbona for Mental Wellness and Gut Wellbeing, an afternoon exploring the connection between mind and body. Featuring Dr. Pajtesa Kukaj, Dr. Zana Nikola, and Valbona Avdija, DNP, the event includes expert talks, practical wellness tips, a Q&A, and Mediterranean lunch.

Sunday, November 8, 2026, from 1:00 to 3:30 PM at Gaia Restaurant, 42 West 35th Street, New York City. Tickets are $30 per person; AAWO members attend free. Limited seating, so reserve early!

Ambasador Flamur Gashi/

Jurist, publicist, veprimtar i mërgatës antikomuniste dhe mbrojtës i çështjes kombëtare shqiptare.

Në historinë shqiptare të shekullit XX ka personalitete që kanë lënë gjurmë në ngjarje dhe zhvillime të rëndësishme, por jeta dhe veprimtaria e tyre ende nuk janë njohur në përmasën që meritojnë. Një prej tyre është Mentor (Hamdi) Çoku – Ohri, njeriu që përjetoi periudha të trazuara të historisë sonë dhe që, megjithëse kaloi më shumë se gjysmën e jetës në mërgim, nuk e shkëputi përkushtimin ndaj atdheut dhe çështjes kombëtare.

Mentor Çoku lindi më 3 prill 1914, në Elbasan, në familjen e njohur atdhetare të Hamdi Bej Ohrit. Ai ishte pasardhës i familjes së Iljaz Pashë Dibrës (Qokut), një prej figurave më të rëndësishme të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit të vitit 1878, kryetari i parë i Kuvendit të Prizrenit dhe udhëheqësi i Këshillit të Përgjithshëm të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Babai i tij, Hamdi Bej Ohri, ishte i lidhur me lëvizjen kombëtare shqiptare dhe përmendet ndër pjesëmarrësit e Kuvendit të Vlorës të vitit 1912.

Mentor Çoku shprehte gjithashtu krenari të veçantë për prejardhjen historike të familjes së tij Çoku, nga dera fisnike Gropa–Gropaj, duke e lidhur atë me Zaharia Gropën e periudhës së Skënderbeut.

Mësimet e para i mori në Ohër, vijoi shkollimin në Beograd dhe më pas në Shqipëri. Gjatë viteve 1936–1940 studioi drejtësi në Milano, ku fitoi një formim juridik dhe intelektual që do ta shoqëronte në veprimtarinë e mëvonshme politike, publicistike dhe shoqërore.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore u përfshi në veprimtarinë politike të qarqeve nacionaliste shqiptare, veçanërisht në trevat e Ohrit, Strugës dhe Manastirit. Ishte pjesëmarrës në Lidhjen e Dytë të Prizrenit, të themeluar në shtator 1943, në rrethanat e pushtimit gjerman. Kjo periudhë e veprimtarisë së tij duhet trajtuar në kontekstin e ndërlikuar historik të luftës, duke dalluar aspiratat kombëtare nga kushtet politike dhe ushtarake në të cilat vepruan organizatat patriotike të kohës.

Në vitet 1943–1944 mori pjesë edhe në jetën parlamentare shqiptare. Në regjistrin historik të Kuvendit të Shqipërisë figuron si përfaqësues i Dibrës së Madhe, ndërsa angazhimi i tij politik ishte i lidhur ngushtë me trevat shqiptare të mbetura jashtë kufijve të shtetit shqiptar.

Në nëntor të vitit 1944, me përfundimin e luftës dhe vendosjen e pushtetit komunist, u largua drejt Italisë, duke nisur një mërgim politik që do të zgjaste deri në fund të jetës.

Roma u bë vendbanimi dhe qendra kryesore e veprimtarisë së tij për më shumë se pesë dekada.

Në mërgim, Mentor Çoku mbajti marrëdhënie me personalitete dhe organizata të ndryshme të diasporës politike shqiptare. Në mjediset ku veproi ishin edhe figura si Mid’hat Frashëri, Hasan Dosti, Ali Këlcyra, Faik Quku, Vasil Andoni, Xhafer Deva dhe përfaqësues të tjerë të rrymave të ndryshme nacionaliste dhe antikomuniste.

Krahas veprimtarisë politike, u angazhua edhe në gazetari dhe publicistikë. Sipas të dhënave biografike të botuara për të, bashkëpunoi me gazetën e njohur italiane Corriere della Sera, veproi si korrespondent i shtypit turk në Itali dhe shkroi për botime shqiptare të mërgatës në Danimarkë, Suedi dhe Norvegji. Në vitin 1946 themeloi botimin e “Valbona”, si pjesë e përpjekjeve për të ruajtur komunikimin dhe mendimin politik shqiptar në mërgim.

Veprimtaria e tij përfshiu gjithashtu kontakte në Turqi, vende të Lindjes së Mesme dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Pavarësisht dallimeve politike ndërmjet grupeve të mërgatës, Mentor Çoku mbeti kundërshtar i regjimit komunist dhe mbështetës i ndryshimeve demokratike në Shqipëri.

Një dimension tjetër i rëndësishëm i jetës së tij ishte veprimtaria shoqërore dhe fetare. Ai ishte presidenti i parë i Unionit Islamik në Perëndim, organizatë e themeluar në vitin 1947.

Njëkohësisht, kishte krijuar marrëdhënie me mjedise politike italiane dhe me qarqe të larta të Vatikanit.

Kjo veprimtari pasqyronte kulturën e tij të komunikimit dhe respektit ndërfetar, ku përkatësia fetare nuk përbënte pengesë për bashkëpunim me njerëz dhe institucione të traditave të ndryshme.

Mërgimi i gjatë Mentor Çokut i kishte dhënë edhe një anë të dhimbshme: ndarjen nga familja.

Kur Mentor Çoku u largua nga Shqipëria, e bija, Valbona, ishte ende foshnjë. Bashkëshortja e tij, Zihnije Resuli – Çoku, mbeti fillimisht në Shqipëri dhe më vonë u largua për kurim, duke aritur të bashkohej me të në Itali.

Vajza e tij Valbona mbeti në Shqipëri, ku u rrit e ndarë nga të dy prindërit. Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare u internua në Savër të Lushnjës, ku njohu Sokol Mirakajn, pjesëtar i familjes së njohur patriotike Mirakaj të Pukës, e përndjekur gjithashtu nga regjimi komunist.

Ata krijuan familjen e tyre në kushtet e internimit dhe u bënë prindër të tre fëmijëve, Vilma – vajza e madhe, Leon djali dhe Ledia – vajza e vogël. Valbona vinte nga një familje me traditë myslimane, ndërsa Sokoli nga një familje katolike.

Nuk i ndau feja, por i bashkoi ideali.

Historia e tyre është një dëshmi e qëndresës njerëzore dhe e harmonisë ndërfetare shqiptare.

Vetëm pas rënies së komunizmit, Valbona arriti të takohej me të atin, pas gati gjysmë shekulli ndarjeje. Por, sipas dëshmisë së saj, nuk arriti ta takonte më nënën.

Me fillimin e ndryshimeve demokratike, pas vitit 1990, Mentor Çoku iu rikthye Shqipërisë dhe u përpoq t’i vinte marrëdhëniet e krijuara gjatë mërgimit në shërbim të vendit.

Zyra e tij në Corso Trieste 90, Romë, u bë një pikë takimi dhe ndihme për shqiptarët që mbërrinin në Itali, si dhe për përfaqësues të jetës politike e shoqërore nga të gjitha trojet shqiptare.

Në fillim të vitit 1992, ai u përfshi në kontaktet që lidhen me takimin politik të Triestes, ku morën pjesë Fatos Nano, Sali Berisha dhe Aleksandër Meksi.

Një kontribut i rëndësishëm ishte edhe mbështetja për lidhjen e sindikatave shqiptare me organizatat europiane. Sipas të dhënave, më 22 prill 1991 ai mundësoi anëtarësimin e Sindikatës së Pavarur të Minatorëve të Shqipërisë në Internacionalen e Minatorëve të Europës.

Më vonë kontribuoi edhe në vendosjen e marrëdhënieve ndërmjet sindikatave shqiptare dhe konfederatës italiane CISL.

Këto angazhime dëshmojnë përpjekjet e tij për lidhjen e organizatave të reja shqiptare me strukturat ndërkombëtare.

Megjithatë, një prej shqetësimeve të tij më të mëdha mbetej Kosova.

Në fillim të viteve 1990, kur shqiptarët e Kosovës përballeshin me shtypje të rëndë politike, policoro-ushtarake dhe institucionale, Mentor Çoku ndiqte me vëmendje zhvillimet dhe interesohej për veprimtarinë e drejtuesve të lëvizjes politike shqiptare. Vëmendje të veçantë u kushtonte edhe shqiptarëve të Maqedonisë dhe perspektivës së çështjes kombëtare.

z.Mentor Çoku pata rastin ta njoh personalisht diku në fillim të vitit 1992, përmes profesor Ramadan Sokolit, mikut të tij të rinisë, me të cilin kishte edhe një lidhje familjare.

Nga bisedat që pata me të në Tiranë dhe Romë, ruaj kujtimin e një njeriu me kulturë të gjerë, njohuri të thella historike, edukatë të veçantë dhe përkushtim të qëndrueshëm ndaj çështjes kombëtare.

Në një nga takimet tona të para, z.Çoku shprehu dëshirën të takohej me dr.Ibrahim Rugovën dhe dr.Bujar Bukoshin. Kontaktet u mundësuan dhe takimet u realizuan…

Në dy takime me dr.Bujar Bukoshin kam qenë edhe unë i pranishëm, ndërsa për takimin me dr.Ibrahim Rugovën, të zhvilluar jashtë Shqipërisë, më foli më vonë vetë z. Çoku.

Në një prej takimeve me Kryeministrin e Republikës së Kosovës dr.Bujar Bukoshin në Hotel “Dajti” në Tiranë, z.Çoku foli për kontaktet dhe linte të kuptohej për takimet që kishte pasur me Papa Gjon Palin II dhe me Sekretarin e Shtetit të Vatikanit. Fliste me një konsideratë dhe respekt të veçantë për Papa Gjon Palin e Dytë.

z.Çoku i sugjeroi dr.Bukoshit të ndërtonte marrëdhënie sa më të afërta me këto autoritete, duke vlerësuar rëndësinë e mbështetjes ndërkombëtare për çështjen e Kosovës dhe sidomos të Vatikanit.

Pas këtij takimi, z.Çoku u angazhua edhe personalisht për të ndihmuar në forcimin e kontakteve me Vatikanin. Pas kësaj bisede z.Bukoshi zhvilloi takime dhe mbajti kontakte e marrëdhënie në vazhdimësi me Selinë e Shenjtë dhe besoj se z.Mentor Çoku ka dhënë një ndihmesë të madhe në këtë drejtim…

Në bisedat me profesor Ramadan Sokolin dhe gjatë takimeve me dr.Bujar Bukoshin, z.Çoku përsëriste një shprehje që më ka mbetur në kujtesën time:

“Partia ime është Lidhja e Prizrenit.”

Nga përmbajtja e bisedave dhe nga mënyra se si fliste për veprimtarinë e tij, kam bindjen se ai i referohej konkretisht Lidhjes së Dytë të Prizrenit, pjesë e së cilës kishte qenë.

Për të, ajo përfaqësonte një ideal politik e kombëtar që e kishte shoqëruar gjatë gjithë jetës.

Rreth vitit 1994, pas një bisede paraprake dhe dakordimi me mikun tim, regjisorin e mirënjohur nga Peja që jeton dhe punon në Romë, z.Gjon Kolndrekaj, i propozova z.Çoku realizimin e një interviste të gjatë dokumentare me të, nga regjisori Gjon Kolndrekaj, i njohur për veprimtarinë e tij profesionale në dokumentarë të lidhur me RAI-n dhe Vatikanin.

z.Çoku fillimisht e priti propozimin me hezitim, por më pas pranoi. Fatkeqësisht, intervista nuk u realizua përpara ndarjes së tij nga jeta.

Mosrealizimi i saj mbetet një humbje e madhe dokumentare, sepse një dëshmi e tillë do të kishte ruajtur kujtime të drejtpërdrejta për ngjarje dhe personalitete të rëndësishme të historisë shqiptare të shekullit XX.

Deri në fund të jetës, Mentor Çoku vazhdoi të interesohej për fatin e Kosovës.

Sipas kujtimeve të së bijës, Valbona, të rrëfyera në media, në ditën e fundit të jetës ai ndoqi përmes televizionit një manifestim të shqiptarëve në Bernë të Zvicrës për lirinë e Kosovës dhe shprehu bindjen se ajo do të çlirohej.

Mentor (Hamdi) Çoku ndërroi jetë më 18 prill 1996, në Romë, pa arritur ta shihte Kosovën të lirë.

Tri vjet më vonë, në vitin 1999, Kosova do të dilte nga kontrolli ushtarak serb, pas luftës dhe ndërhyrjes së NATO-s.

Jeta e Mentor Çokut mbetet e lidhur me disa etapa të rëndësishme të historisë sonë: traditën e lëvizjes kombëtare, veprimtarinë politike gjatë Luftës së Dytë Botërore, qëndresën antikomuniste në mërgim, gazetarinë, marrëdhëniet ndërfetare, lidhjet sindikale europiane dhe përpjekjet për ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës.

Nëntëmbëdhjetë vjet pas ndarjes së tij nga jeta, Mentor (Hamdi) Çoku – Ohri mori një vlerësim të rëndësishëm nga shteti shqiptar.

Më 22 qershor 2015, Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Bujar Nishani, me Dekretin nr. 9142, e dekoroi pas vdekjes me titullin e lartë “Kalorës i Urdhrit të Skënderbeut”, në vlerësim të veprimtarisë së tij atdhetare dhe kontributit në përpjekjet për triumfin e demokracisë mbi diktaturën komuniste në Shqipëri.

Dekorata iu dorëzua së bijës, Valbona Çoku – Mirakaj, në Presidencën e Republikës.

Në atë kohë shërbeja si Këshilltar për Çështjet e Rajonit dhe Diasporën pranë Presidentit të Republikës së Shqipërisë z.Bujar Nishani, dhe e ndiej për nder që pata mundësinë të jap kontribut në procesin e këtij vlerësimi.

Ishte një nderim për kujtimin dhe veprimtarinë e Mentor Çokut, një personalitet që jetoi për më shumë se pesë dekada larg atdheut, por që çështjen shqiptare e mbajti gjithmonë pjesë të pandashme të jetës së tij.

Jeta e Mentor Çokut na kujton se patriotizmi dhe atdhetaria nuk maten me vendin ku jeton njeriu, por me atë që bën për kombin e vet. Kufijtë mund ta ndajnë njeriun nga atdheu, diktaturat mund t’ia mohojnë kthimin dhe koha mund t’ia zbehë emrin në kujtesën publike, por nuk mund t’ia shuajnë veprën.

Njohja dhe nderimi i personaliteteve të tilla siç është Mentor (Hamdi) Çoku, nuk është vetëm detyrim ndaj historisë, por edhe përgjegjësi ndaj brezave që vijnë.

Një komb që ruan kujtesën për njerëzit që i shërbyen me përkushtim, ruan edhe vetëdijen për rrugën e tij drejt së ardhmes.