Mehmet Prishtina/

Deklarata e ministres serbe Snežana Paunović, e cila, sipas raportimeve, ka thënë se “po të ishte në vend të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1998, do ta kishte spastruar etnikisht Kosovën”, ka shkaktuar reagime të shumta në opinion dhe në qarqet politike. Kritika ndaj këtyre deklaratave kanë ardhur edhe nga përfaqësues të Bashkimit Evropian, të cilët i kanë cilësuar ato si të papranueshme, të turpshme dhe në kundërshtim me vlerat evropiane. Sipas kritikëve, deklarata të tilla dëshmojnë se një pjesë e politikës zyrtare në Beograd vazhdon të përdorë retorikë që kujton periudhën e regjimit të Sllobodan Millosheviqit, i cili konsiderohet përgjegjës për luftërat dhe krimet e kryera gjatë shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.

Edhe komisionerja e Bashkimit Evropian për Zgjerim, Marta Kos, dënoi deklaratat, duke kërkuar që institucionet e Serbisë të distancohen qartë prej tyre dhe të mbajnë përgjegjësi politike për një gjuhë të tillë.

Më shumë se një çerek shekulli pas përfundimit të luftës në Kosovë, procesi i pajtimit ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve mbetet i papërfunduar. Sipas shumë analistëve, ende mungon një konsensus i gjerë në skenën politike serbe për pranimin e realitetit të Kosovës si shtet i pavarur dhe për ndërtimin e një marrëdhënieje të re mbi bazën e njohjes reciproke dhe respektit të ndërsjellë.

Një nga zërat e rrallë opozitarë në Serbi që është shprehur publikisht në favor të pajtimit është ish-kandidati për President të Serbisë dhe kryetari i Partisë Republikane të Serbisë, Nikola Sandulović. Ai tërhoqi vëmendjen pas vizitës së tij në Prekaz më 17 shkurt 2023, ku vendosi kurora lulesh në Kompleksin Memorial “Adem Jashari” dhe kërkoi falje për krimet e kryera nga shteti serb në Kosovë, duke theksuar se kjo ishte një përgjegjësi morale. Pas këtij veprimi, Sandulović u arrestua nga autoritetet serbe. Avokatët dhe familjarët e tij deklaruan se gjatë ndalimit ai ishte keqtrajtuar fizikisht, ndërsa rasti i tij ngjalli reagime edhe nga organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.

Në këtë kontekst, kritikët e politikës ndërkombëtare vlerësojnë se bashkësia ndërkombëtare, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian, duhet të mbështesin më fuqishëm forcat politike demokratike dhe pro-pajtimit në Serbi, në vend që të tolerojnë retorikën nacionaliste dhe deklaratat që mund të nxisin tensione të reja në rajon. Sipas tyre, mbështetja për figura politike që janë të gatshme të pranojnë përgjegjësinë historike, të njohin realitetin politik dhe të angazhohen për ndërtimin e një shteti të së drejtës dhe integrimin euroatlantik do të ishte një investim për paqen afatgjatë në Ballkan.

Në të kundërtën, vazhdimi i retorikës së urrejtjes dhe mungesa e një dialogu të sinqertë për pajtim rrezikojnë të thellojnë mosbesimin ndërmjet popujve dhe të cenojnë stabilitetin e rajonit. Për shumë vëzhgues, vetëm ndërtimi i marrëdhënieve mbi respektin reciprok, pranimin e realitetit politik dhe bashkëpunimin ndërmjet dy shteteve mund të krijojë kushtet për një paqe të qëndrueshme dhe një të ardhme evropiane për të gjithë qytetarët e rajonit.

Ndërkohë që nga Beogradi vazhdojnë të vijnë deklarata të tilla, të cilat sipas kritikëve cenojnë frymën e pajtimit, nxisin tensione, vënë në pikëpyetje integritetin territorial të Republikës së Kosovës dhe fyejnë kujtimin e viktimave të luftës, skena politike në Kosovë vazhdon të përballet me një krizë institucionale. Mungesa e konsensusit për krijimin e institucioneve funksionale dhe vonesat në formimin e qeverisë po e zhvendosin vëmendjen nga sfidat strategjike me të cilat përballet vendi.

Në këto rrethana, apeli ynë, në emër të vlerave që përfaqësojmë si familje politike, është që të tejkalohen ndarjet partiake dhe të krijohen sa më parë institucionet legjitime të Republikës së Kosovës. Interesi shtetëror duhet të vendoset mbi interesat individuale apo partiake, ndërsa egocentrizmi politik, i cili po dëmton proceset integruese dhe konsolidimin e shtetit, duhet lënë mënjanë. Vetëm përmes institucioneve funksionale, unitetit politik dhe një vizioni të përbashkët mund të mbrohen interesat e Republikës së Kosovës, të përshpejtohet rruga drejt integrimeve euroatlantike dhe të forcohet pozita e vendit përballë sfidave që vijnë nga jashtë. Në kohë kur siguria, stabiliteti dhe sovraniteti i shtetit kërkojnë përgjegjësi të lartë politike, çdo vonesë në funksionalizimin e institucioneve është në dëm të qytetarëve dhe të së ardhmes së Kosovës.

Prof. Dr. Pal Nikolli/

Migracioni shqiptar nuk është më vetëm një fenomen shoqëror apo një çështje ekonomike. Ai është kthyer në një nga sfidat më të mëdha kombëtare, sepse prek vetë themelin e zhvillimit: njerëzit. Pas më shumë se tri dekadash emigrimi masiv, Shqipëria përballet me një realitet të vështirë: një pjesë e madhe e energjisë së saj njerëzore, profesionale dhe intelektuale është larguar jashtë vendit.

Raportet ndërkombëtare mbi migracionin, përfshirë Raportin Botëror të Migracionit 2026 të Organizatës Ndërkombëtare për Migracionin (IOM), e trajtojnë migracionin si një nga faktorët kryesorë që po ndryshojnë shoqëritë moderne. Për vende të vogla si Shqipëria, migracioni nuk është vetëm një lëvizje njerëzish; ai është një proces që ndikon në demografi, ekonomi, tregun e punës, arsimin dhe vetë perspektivën e zhvillimit.

Për shumë vite emigracioni shqiptar është shpjeguar kryesisht me varfërinë dhe kërkimin e pagave më të larta. Kjo është vetëm një pjesë e së vërtetës. Sot shumë shqiptarë largohen jo vetëm për arsye ekonomike, por edhe për shkak të mungesës së besimit tek institucionet, pasigurisë për të ardhmen, mungesës së meritokracisë dhe ndjenjës se aftësia dhe puna nuk shpërblehen gjithmonë në mënyrë të drejtë.

Kur një i ri i arsimuar nuk sheh mundësi profesionale në vendin e tij, kur një specialist përballet me pengesa administrative ose kur një profesionist mendon se karriera varet më shumë nga lidhjet sesa nga merita, atëherë migracioni bëhet një reagim ndaj një realiteti institucional. Në këtë kuptim, largimi i njerëzve është edhe një mesazh politik e shoqëror.

Shqipëria po përballet gjithashtu me pasojat demografike të këtij procesi. Largimi i të rinjve, ulja e lindshmërisë dhe plakja e popullsisë po ndryshojnë strukturën e shoqërisë shqiptare. Një vend mund të ndërtojë infrastrukturë moderne, por pa kapital njerëzor nuk mund të ndërtojë një ekonomi konkurruese dhe një shtet të qëndrueshëm.

Emigracioni ka sjellë edhe përfitime të rëndësishme. Remitancat e dërguara nga emigrantët kanë mbështetur familje të shumta dhe kanë ndikuar në ekonominë kombëtare. Por një komb nuk mund të mbështetet vetëm tek paratë që vijnë nga jashtë. Pasuria më e madhe e një shoqërie janë dijet, aftësitë dhe krijimtaria e njerëzve të saj.

Prandaj diaspora shqiptare duhet të shihet jo vetëm si burim financiar, por si një pasuri strategjike kombëtare. Ajo përfaqëson miliona lidhje njerëzore, profesionale dhe shkencore që mund të kontribuojnë në zhvillimin e vendit. Por kjo kërkon politika serioze për bashkëpunim, rikthim të profesionistëve dhe krijimin e një klime ku dijet dhe eksperienca e fituar jashtë të vlerësohen.

Problemi themelor nuk është thjesht se shqiptarët po largohen. Problemi më i madh është pyetja: pse shumë prej tyre nuk e shohin të ardhmen e tyre në Shqipëri? Përgjigjja lidhet me cilësinë e shtetit dhe të institucioneve. Njerëzit qëndrojnë aty ku gjejnë drejtësi, siguri, mundësi dhe dinjitet. Një shoqëri që dëshiron të ndalojë humbjen e kapitalit njerëzor duhet të investojë jo vetëm në ekonomi, por në shtetin e së drejtës, në arsimin cilësor, në administratën profesionale dhe në një sistem ku meritokracia të jetë parim real, jo vetëm slogan.

Migracioni është një pasqyrë e gjendjes së një vendi. Ai tregon jo vetëm dëshirën e njerëzve për një jetë më të mirë, por edhe përgjegjësinë e shtetit për të krijuar kushtet që ajo jetë të ndërtohet edhe brenda kufijve kombëtarë.

Shqipëria nuk përballet thjesht me një valë emigracioni; ajo përballet me rrezikun e humbjes graduale të së ardhmes së saj. Një komb nuk dobësohet vetëm kur humbet territore, por edhe kur humbet njerëzit që kanë dijen, energjinë dhe aftësinë për ta ndërtuar atë.

Prandaj sfida e madhe e kohës sonë nuk është vetëm të pyesim sa shqiptarë janë larguar, por të kuptojmë çfarë duhet të ndryshojë që shqiptarët të zgjedhin të qëndrojnë dhe ata që janë larguar të kenë arsye të kthehen.

Ka ardhur koha që arritjet diplomatike të dekadave të fundit të mos mbeten vetëm një kapitull i suksesshëm i historisë moderne shqiptare, por të shndërrohen në një strategji të plotë shtetërore dhe kombëtare, të institucionalizuar, të aftë për të projektuar stabilitet, për të garantuar siguri dhe për të mbrojtur rendin demokratik të Ballkanit Perëndimor gjatë gjithë shekullit XXI. Vetëm atëherë diplomacia shqiptare do ta përmbushë plotësisht misionin e saj historik: jo vetëm të menaxhojë krizat, por të ndërtojë, të mbrojë dhe të garantojë në mënyrë afatgjatë arkitekturën strategjike të paqes euroatlantike në Ballkan.

Nga Prof. Dr. Skender Asani

Historia e diplomacisë shqiptare gjatë shekullit XX mund të lexohet si historia e një përpjekjeje të pandërprerë për mbrojtjen e shtetit shqiptar dhe, aq sa e lejonin rrethanat ndërkombëtare, për të ofruar mbështetje politike, diplomatike dhe kombëtare për shqiptarët që, pas copëtimit të trojeve të tyre historike, mbetën jashtë kufijve të Shqipërisë. Që nga konsolidimi i shtetit shqiptar pas shpalljes së pavarësisë, politika e jashtme shqiptare u zhvillua nën trysninë e vazhdueshme të rivaliteteve rajonale dhe të interesave konkurruese të fuqive të mëdha, duke u përballur me sfidën e dyfishtë të ruajtjes së sovranitetit shtetëror dhe të mbijetesës së kombit shqiptar. Për dekada me radhë, hapësira e veprimit diplomatik ishte e kufizuar, por objektivi strategjik mbeti i pandryshuar: mbrojtja e shtetit shqiptar dhe ruajtja e lidhjeve politike e kombëtare me shqiptarët në të gjitha trojet e tyre historike. Pikërisht mbi këtë vazhdimësi historike u formësua gradualisht një kulturë e veçantë diplomatike, e cila evoluoi nga një diplomaci e mbijetesës në një diplomaci të aftë për të ndërtuar aleanca strategjike, për të fituar besueshmëri ndërkombëtare dhe, në fund, për t’u shndërruar në një instrument aktiv të stabilitetit rajonal.

Momenti vendimtar i këtij transformimi ishte Lufta e Kosovës (1998–1999), kur diplomacia shqiptare arriti pjekurinë e saj më të lartë strategjike. Përballë përpjekjeve të sinkronizuara serbo-ruse për ta përfshirë Shqipërinë në një konfrontim të drejtpërdrejtë ushtarak me Serbinë, politika e jashtme shqiptare refuzoi logjikën e provokimit dhe aventurizmit politik, duke zgjedhur bashkëpunimin e plotë strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, NATO-n dhe aleatët kryesorë evropianë. Ky vendim nuk ishte thjesht një zgjedhje taktike; ai shënoi lindjen e një doktrine të re strategjike, sipas së cilës mbrojtja më e qëndrueshme e interesit kombëtar realizohet përmes partneritetit afatgjatë me komunitetin euroatlantik dhe jo përmes politikave të konfrontimit. Si rezultat, kriza e Kosovës ruajti karakterin e saj ndërkombëtar dhe humanitar, u neutralizuan përpjekjet e Beogradit për ta paraqitur konfliktin si luftë ndërmjet dy shteteve dhe u krijuan kushtet politike e juridike që NATO të ndërhynte në mbrojtje të popullsisë civile dhe në përputhje me parimet e së drejtës ndërkombëtare.

Në të njëjtën kohë, shqiptarët në Shqipëri dhe në Maqedoninë e Veriut morën përsipër një përgjegjësi të jashtëzakonshme humanitare, duke strehuar, mbështetur institucionalisht dhe ndihmuar rreth një milion shqiptarë të Kosovës, të dëbuar me forcë nga shtëpitë e tyre. Ky kontribut nuk përfaqësonte vetëm një akt solidariteti kombëtar, por edhe një ndihmesë të drejtpërdrejtë për suksesin e operacionit euroatlantik, duke i mundësuar NATO-s të përqendronte kapacitetet e saj ushtarake kundër makinerisë së luftës të regjimit serb. Tërheqja e forcave serbe nga Kosova, vendosja e administratës ndërkombëtare, hapja e rrugës politike që çoi në pavarësinë e Kosovës dhe krijimi i një arkitekture të re të sigurisë rajonale u bënë të mundura falë koordinimit të ngushtë ndërmjet diplomacisë shqiptare dhe fuqisë politike e ushtarake të botës demokratike, duke përbërë një nga arritjet më të rëndësishme të historisë moderne të Ballkanit.

Pas kësaj periudhe filloi të ndërtohej një paradigmë e re e politikës së jashtme shqiptare.

Integrimi euroatlantik nuk ishte më një aspiratë politike, por u shndërrua në boshtin strategjik të shtetit shqiptar. Partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara, anëtarësimi në NATO, afrimi me Bashkimin Evropian dhe mbështetja e vazhdueshme për proceset demokratike në rajon u bënë themelet e një modeli të ri diplomatik, të bazuar mbi besueshmërinë, koordinimin institucional dhe respektimin e rendit ndërkombëtar. Ky model e dalloi qartë Shqipërinë nga qasjet nacionaliste dhe revizioniste që vijuan të prodhonin paqëndrueshmëri në pjesë të Ballkanit, duke e shndërruar faktorin shqiptar nga objekt i krizave rajonale në një subjekt aktiv të stabilitetit euroatlantik.

Lufta që Rusia zhvillon kundër Ukrainës vetëm sa e ka rritur rëndësinë e kësaj kthese historike. Ballkani Perëndimor është rikthyer në një hapësirë me peshë të veçantë strategjike për Bashkimin Evropian dhe NATO-n, ndërsa diplomacia shqiptare ka dëshmuar se orientimi i saj perëndimor nuk është produkt i rrethanave të përkohshme politike, por shprehje e një filozofie afatgjatë shtetformuese.

Shqipëria nuk perceptohet më si një shtet që kërkon garanci sigurie nga aleatët e saj, por si një partner që kontribuon drejtpërdrejt në stabilitetin rajonal, në mbrojtjen e rendit ndërkombëtar dhe në konsolidimin e arkitekturës euroatlantike të sigurisë në Evropën Juglindore. Ky transformim përfaqëson një nga fitoret më të mëdha të diplomacisë shqiptare në historinë e saj moderne, duke dëshmuar se interesi kombëtar dhe përgjegjësia euroatlantike nuk janë objektiva të kundërta, por dy dimensione plotësuese të së njëjtës strategji shtetërore afatgjatë. Në këtë realitet të ri gjeopolitik, sfidat e Ballkanit Perëndimor nuk mund të trajtohen më si kriza të izoluara rajonale, por si pjesë e konkurrencës strategjike ndërmjet rendit euroatlantik dhe fuqive revizioniste që synojnë rikonfigurimin e arkitekturës së sigurisë evropiane. Pas agresionit rus kundër Ukrainës, Ballkani është shndërruar sërish në një hapësirë me rëndësi të veçantë strategjike, ku presioni diplomatik tradicional është plotësuar nga operacione hibride, fushata dezinformimi, polarizim politik, instrumentalizim i çështjeve identitare dhe krijim i krizave të kontrolluara. Synimi i kësaj strategjie nuk është vetëm frenimi i zgjerimit të Bashkimit Evropian dhe NATO-s, por edhe krijimi i një zone të përhershme paqëndrueshmërie, e aftë të shpërqendrojë vëmendjen dhe kapacitetet strategjike të Perëndimit nga sfidat kryesore të sigurisë evropiane.

Në këtë kontekst duhet të kuptohet edhe akti terrorist i Banjskës. Ai nuk përfaqësonte një incident të izoluar apo një veprim spontan të grupeve të armatosura, por pjesë të një strategjie të mirëkoordinuar për të ndezur një konflikt të ri në zemër të Ballkanit. Objektivi ishte krijimi i një spiraleje përshkallëzimi që do të minonte rendin e sigurisë të ndërtuar pas vitit 1999 dhe do ta rikthente rajonin në logjikën e konflikteve të ngrira. Megjithatë, institucionet e sigurisë së Kosovës, në bashkëpunim të ngushtë me partnerët ndërkombëtarë, reaguan me profesionalizëm dhe efikasitet, duke parandaluar realizimin e këtij skenari dhe duke dëshmuar se arkitektura euroatlantike e sigurisë në Ballkan ka fituar tashmë qëndrueshmëri institucionale dhe kapacitet politik për t’u përballur me format bashkëkohore të destabilizimit. Dështimi i këtij operacioni nuk përfaqësoi vetëm një sukses operacional, por një fitore strategjike që riafirmoi legjitimitetin dhe stabilitetin e rendit rajonal të ndërtuar pas ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë.

Pas dështimit të këtij skenari, vëmendja e qarqeve politike serbo-ruse u zhvendos drejt Maqedonisë së Veriut, ku u intensifikuan përpjekjet për ta instrumentalizuar çështjen shqiptare si mekanizëm për prodhimin e një krize të re politike. Kjo strategji kishte dy objektiva të ndërlidhura: së pari, pengimin e integrimit euroatlantik dhe evropian të Maqedonisë së Veriut; së dyti, krijimin e një mjedisi të paqëndrueshëm në fqinjësinë e menjëhershme të Shqipërisë, në një kohë kur marrëdhëniet e mira fqinjësore përbëjnë një nga kushtet themelore për integrimin në Bashkimin Evropian. Në këtë kuadër, retorika nacionaliste e Kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, gjatë fushatës zgjedhore parlamentare të vitit 2024, u perceptua gjerësisht si një instrument politik që thelloi tensionet ndëretnike. Premtimet për rishikimin e marrëveshjeve me vendet fqinje, përpjekjet për të margjinalizuar forcat që mbështesin Marrëveshjen Kornizë të Ohrit, debatet rreth përdorimit të gjuhës shqipe dhe fragmentarizimi i spektrit politik shqiptar krijuan një klimë politike që favorizonte aktorët e interesuar për destabilizimin e rajonit.

Pikërisht në këtë moment vendimtar diplomacia shqiptare dëshmoi edhe një herë pjekurinë e saj strategjike. Në vend që të nxiste radikalizimin e faktorit politik shqiptar në Maqedoninë e Veriut, ajo, në koordinim të plotë me partnerët strategjikë perëndimorë, u përqendrua në ruajtjen e stabilitetit politik, mbrojtjen e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit dhe garantimin e vazhdimësisë së orientimit euroatlantik të shqiptarëve. Në këtë proces, një rol të veçantë luajti Ambasadori Denion Meidani, veprimtaria diplomatike e të cilit kontribuoi në shmangien e përshkallëzimit politik dhe në riafirmimin e përkushtimit afatgjatë të shqiptarëve ndaj partneritetit strategjik me botën demokratike. Mobilizimi i shoqërisë civile dhe i studentëve në mbrojtje të të drejtave kushtetuese dhe të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit u shndërrua në një nga zhvillimet më domethënëse të kësaj periudhe. Këto protesta dëshmuan se barazia kushtetuese nuk është burim paqëndrueshmërie, por kushti themelor i stabilitetit demokratik.

Mjeshtëria diplomatike e Ambasadorit Denion Meidani u shfaq në aftësinë për ta orientuar këtë energji qytetare në përputhje me filozofinë e qëndrueshme të diplomacisë shqiptare, të mbështetur mbi maturinë strategjike, partneritetin euroatlantik dhe respektimin e rendit kushtetues. Si rezultat, protestat ruajtën legjitimitetin e tyre demokratik, neutralizuan përpjekjet për t’i paraqitur shqiptarët si faktor destabilizues dhe forcuan më tej besimin e partnerëve ndërkombëtarë se orientimi perëndimor mbetet boshti themelor i sjelljes politike dhe diplomatike të faktorit shqiptar.

Në të njëjtën kohë, diplomacia shqiptare vazhdoi të dëshmojë vizion strategjik edhe në planin rajonal. Premtimi publik i Kryeministrit Edi Rama për të mbështetur avancimin e procesit të integrimit evropian të Maqedonisë së Veriut, i shoqëruar me konsultime diplomatike me drejtuesit kryesorë evropianë, konfirmoi bindjen se e ardhmja evropiane e fqinjëve përbën një komponent thelbësor të interesit strategjik të Shqipërisë. Refuzimi i qartë i përdorimit të vetos dhe mbështetja e vazhdueshme për gjetjen e një zgjidhjeje që do ta rikthente Shkupin në rrugën e integrimit evropian nuk përfaqësojnë vetëm një akt solidariteti rajonal, por një investim afatgjatë në paqen, stabilitetin dhe sigurinë e Ballkanit Perëndimor.

Kulmi simbolik i këtij transformimi historik mishërohet në organizimin e Samitit të NATO-s në Tiranë. Ky zhvillim nuk përfaqëson thjesht një ngjarje ceremoniale, por një njohje të drejtpërdrejtë të rolit në rritje të Shqipërisë në arkitekturën euroatlantike të sigurisë. Fakti që Aleanca Atlantike ka zgjedhur kryeqytetin shqiptar për të zhvilluar diskutimet mbi sfidat kryesore të sigurisë ndërkombëtare dëshmon se Shqipëria nuk është më vetëm përfituese e sigurisë kolektive, por është shndërruar në një kontribuuese aktive në ndërtimin dhe mbrojtjen e saj. Ky është rezultati i një transformimi të thellë historik, i cili e ka ngritur diplomacinë shqiptare në një nga instrumentet më të besueshme të stabilitetit euroatlantik në Ballkan dhe në një nga shtyllat e ekuilibrit strategjik të Evropës Juglindore.

Megjithatë, pikërisht në momentin kur diplomacia shqiptare ka arritur nivelin më të lartë të besueshmërisë ndërkombëtare në historinë e saj moderne, ajo përballet edhe me sfidën më të madhe strategjike të tri dekadave të fundit. Ndërsa faktori shqiptar perceptohet gjithnjë e më shumë nga partnerët euroatlantikë si një shtyllë e domosdoshme e stabilitetit rajonal, hapësira politike shqiptare ende nuk ka arritur ta institucionalizojë këtë kapital të jashtëzakonshëm diplomatik në një doktrinë të plotë, të përhershme dhe gjithëpërfshirëse të politikës së jashtme shqiptare. Pikërisht këtu qëndron dobësia strategjike e fazës aktuale. Diplomacia shqiptare ka krijuar një kapital të jashtëzakonshëm politik, moral dhe diplomatik, por ky sukses vazhdon të mbështetet kryesisht në pjekurinë e lidershipit politik dhe në forcën e partneritetit me botën demokratike, më shumë sesa në një mekanizëm të institucionalizuar të koordinimit strategjik ndërmjet Tiranës, Prishtinës dhe përfaqësuesve politikë të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Luginën e Preshevës.

Për sa kohë mungon një koordinim i tillë i qëndrueshëm dhe funksional, edhe arritjet më të mëdha diplomatike mbeten të ekspozuara ndaj ndryshimeve të brendshme politike, rivaliteteve partiake dhe presioneve të jashtme gjeopolitike.

Vitet e fundit kanë dëshmuar se mungesa e këtij koordinimi nuk përbën më thjesht një mangësi teknike apo organizative, por një sfidë strategjike me pasoja të gjera. Divergjencat periodike ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës lidhur me dialogun Kosovë–Serbi, debatet për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe, mospajtimet rreth disa nismave rajonale, si dhe anulimi i mbledhjeve të përbashkëta të dy qeverive në periudha politikisht të ndjeshme, kanë krijuar perceptimin e mungesës së një vizioni strategjik të harmonizuar shqiptar.

Këto zhvillime u shfrytëzuan menjëherë nga rrjetet diplomatike dhe propagandistike serbe, të mbështetura nga agjenda revizioniste, për të ushqyer narrativën se shqiptarët nuk përbëjnë një aktor strategjik koherent. Në të njëjtën kohë, akti terrorist në Banjskë rrëzoi përfundimisht tezën se bashkëpunimi ekonomik me Beogradin prodhon domosdoshmërisht normalizim politik. Përkundrazi, ai dëshmoi se përballë strategjive hibride të destabilizimit, garancitë e vetme të qëndrueshme mbeten partneriteti euroatlantik, kohezioni institucional dhe një politikë e jashtme shqiptare e qartë, e koordinuar dhe strategjikisht e konsoliduar.

Po aq shqetësues mbetet edhe fakti se kapaciteti diplomatik i Shqipërisë nuk është shfrytëzuar ende në mënyrë të plotë për mbrojtjen sistematike të të drejtave të shqiptarëve që jetojnë jashtë kufijve shtetërorë të saj. Edhe pse Shqipëria ka dëshmuar aftësi për të luajtur rol konstruktiv në momente kyçe politike, ajo ende nuk ka ndërtuar mekanizma të përhershëm për monitorimin ndërkombëtar të zbatimit të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, ruajtjen e pozitës kushtetuese të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, adresimin e margjinalizimit ekonomik dhe kulturor të shqiptarëve në Mal të Zi, apo ndërkombëtarizimin e diskriminimit sistematik ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Veçanërisht alarmues mbetet fenomeni i pasivizimit administrativ të adresave në Luginën e Preshevës, i cili ka prodhuar pasoja të rënda juridike, politike dhe demografike, pa u shndërruar ende në një çështje të përhershme të agjendës së institucioneve euroatlantike, ndonëse përfaqëson një nga sfidat më serioze bashkëkohore të të drejtave të njeriut në Ballkan. Në një kohë kur Bashkimi Evropian dhe NATO e lidhin gjithnjë e më shumë sigurinë me demokracinë, sundimin e ligjit dhe mbrojtjen e të drejtave themelore, neglizhimi i këtyre çështjeve krijon boshllëqe strategjike që mund të shfrytëzohen nga aktorët destabilizues.

Ky është momenti historik kur diplomacia shqiptare duhet të hyjë në fazën e saj më të pjekur. Sfida themelore nuk është më të dëshmojë orientimin e saj euroatlantik, sepse ky orientim është tashmë i padiskutueshëm pas tri dekadash të ndërtimit të besueshmërisë ndërkombëtare. Sfida e vërtetë është institucionalizimi i këtij orientimi në një doktrinë të përhershme, gjithëpërfshirëse dhe të mirëstrukturuar të politikës së jashtme shqiptare, e aftë të harmonizojë veprimin strategjik të të gjitha qendrave shqiptare të vendimmarrjes politike dhe të garantojë vazhdimësinë e saj përtej ndryshimeve të qeverive apo lidershipeve politike. Një doktrinë e tillë duhet të mbështetet mbi konsultime të rregullta strategjike ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës, koordinim të vazhdueshëm me përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në të gjithë rajonin, qëndrime të harmonizuara në organizatat ndërkombëtare dhe mekanizma të përhershëm institucionalë për monitorimin e zbatimit të marrëveshjeve ndërkombëtare që garantojnë të drejtat e komuniteteve shqiptare.

Ky objektiv nuk përfaqëson më vetëm një interes kombëtar shqiptar, por është shndërruar në një interes të drejtpërdrejtë strategjik euroatlantik. Historia e tri dekadave të fundit dëshmon qartë se sa herë faktori shqiptar ka vepruar në koordinim të ngushtë me aleatët demokratikë, Ballkani ka njohur më shumë stabilitet, më shumë siguri dhe një ritëm më të shpejtë integrimi. Në të kundërt, sa herë janë krijuar vakume politike, fragmentim institucional apo relativizim i marrëveshjeve ndërkombëtare, forcat revizioniste kanë përfituar për të prodhuar tensione dhe për të cenuar rendin rajonal të ndërtuar pas ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë. Për këtë arsye, dobësimi i Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, cenimi i rendit kushtetues të Maqedonisë së Veriut, sfidimi i subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës, tolerimi i diskriminimit institucional ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës apo rikthimi i projekteve hegjemoniste në Ballkan nuk mund të trajtohen si probleme të veçuara politike. Ato përbëjnë sfida të drejtpërdrejta ndaj arkitekturës euroatlantike të sigurisë dhe ndaj rendit demokratik të ndërtuar me përpjekje të mëdha gjatë tri dekadave të fundit.

Gjykimi i historisë tashmë është dhënë. Shqiptarët nuk janë faktor destabilizues në Ballkan, por një nga mbështetësit më të besueshëm të paqes, të marrëveshjeve ndërkombëtare, të qeverisjes demokratike dhe të sigurisë kolektive. Pikërisht për këtë arsye, përgjegjësia e institucioneve shqiptare dhe e partnerëve të tyre euroatlantikë është sot më e madhe se kurrë. Ka ardhur koha që arritjet diplomatike të dekadave të fundit të mos mbeten vetëm një kapitull i suksesshëm i historisë moderne shqiptare, por të shndërrohen në një strategji të plotë shtetërore dhe kombëtare, të institucionalizuar, të aftë për të projektuar stabilitet, për të garantuar siguri dhe për të mbrojtur rendin demokratik të Ballkanit Perëndimor gjatë gjithë shekullit XXI. Vetëm atëherë diplomacia shqiptare do ta përmbushë plotësisht misionin e saj historik: jo vetëm të menaxhojë krizat, por të ndërtojë, të mbrojë dhe të garantojë në mënyrë afatgjatë arkitekturën strategjike të paqes euroatlantike në Ballkan.

Dr. Selman Mëziu

Foto: Prof. Aleko Miho

Dr. Adriatik Balla/

Deshtakët e politikës mjedisore të gjithë ekosistemeve kanë filluar t’a urrejn, saharziojn natyrën, vet socialistët sapo erdhën në pushtet me E. Ramën në vitin 2013. Duke filluar me qendrat e qyteteve e revanshin e shumimit të kullave pa një planë rregullues qytetesh afatgjatë. Sistemi i tyre politik e administrativ u ‘’egersua,, si bishat me gjahun e tyre ndërmjet dhëmbëve, kur në brigjet e ishujt në dete, filloi plaçkitja e tokave, duke i bunkerizuar, nga oligarkë e pronar celulash shitës drogash në vend e në gjthë botën.

Por qëllimi ynë është të trajtojm shkurtimisht arnimet e qëllimshme të ligjit Nr. 81/2017 në atë të 21/2024, për t’iu hapur udhë shkatërrimeve barbare bioeklogjike me ndertimin e varrezave të pafundme të mbiquajtura resorse, nga miliarderët e oligarkët nga brigjet e deteve deri në Alpet e veriut të Shqipërisë. Ndryshimet u realizuan me propzimin e nje grupi deputetësh socilaist që as që e mendonin se ku do t’i çonte kjo ndërhyrje kriminale, antimjedis natyror e peisazh bukurindjellës dhe shqiptarëve vet, banor vendas në këto haqpsira gjeografike.

Fillojm një ‘’autopsi,, të lehtë të ndërhyerjeve djallzore dhe të qëllimshme. Dhe ja lexojm: Në nenin 3 bëhen këto shtesa dhe ndryshime: “25/1. Turizëm i ekselencës” ….në struktura me standardet më të larta arkitektonike e mjedisore, … Që këtu futet djallëzisht ‘’arkitektura,, si pjesë kanceroze e mjediseve natyrore që njeriu ka nevojë biologjike për natyrën duke kërkuar qetësinë, shërimin, çlodhjen e vetë. Por fatkeqësisht oreksi për pasurim i shuan ato i shkrumbon.

– Po në këtë nen futen me dinakri e spekullim deputetët. Lexojm: Në pikën 36 pas fjalës “tradicionale” shtohen fjalët “ekonomike dhe turistike,.. Që do te thotë, të shtohen ‘’nderhyrjet e njeriut me projekte barbare për përfitime ekonomike,, me të gjitha format e mundshme.

– Vazhdohet me një lloji klasifikimi për të ‘’fshehur.,, ndërhyerjet brutale, masakruese të releiveve gjeografike e pasurive natyrore. Dhe ja i pari: “Zonë natyrore e pashqetësuar”

– Dhe vazhdohen nderhyrjen dhelprake e zbutur, ne klasifikimin ‘’origjinal,, Lexojm. d) “Parimi i përshtatshmërisë.,, Pra jo t’i përshtatemi ne natyrës, por ‘’natyrën duhet t’a drejtojm të na përshtatet neve.,, Pra mund ‘’ta kafshojm harbutçe pyllin mbrojtës buzë detit apo shpateve të maleve për t’a përshtatur për neve oligarkët qeveritar e miliarder te botës.,, Kaq i mjafton delirit të madhështisë padishahur shqiptar zotit i qofshim falë.

– Ja një tjetër ndërhyrje kirurgjikale ‘’Në nenin 9 bëhen ndryshimet e mëposhtme: 1. Në shkronjën “c” fjala “moslejimit” zëvendësohet me fjalën “kufizimit”. Tanima nderhyrja ka shkuar në‘’kockën,, e natyrës të mbrojtur, ruajtur, kujdesur për t’i shërbyer njeriut në mijëra vjeçar pa pasuri miliardarësh.,, Atje tanima mund të gumzhijnë skavatora dhamb çelktë, betoniere, kamiona, vinça duke përzanun, dëbuar me dhunë, banorët biologjik miliona vjeçar. Absurditet e kohës që natyra po na e ‘’shperblen,, Ndërsa Shqipëria po e ushqen me majmërinë të pa kufi të pasurive të saja.

– Ndryshimet duke hyrë në brendësi të ligjit Nr. 81/2017, bëhen gjithnjë e më ‘’agresive,, me nderhyrje shkatrrimtare të ekosistemeve natyrore, relieveve e mikrorelieveve gjeografike, të krijuara në zixnxhirin e miliona vjetëve. Dhurat e natyrës bujare. Lexojm: Shkronja “d” ndryshohet si më poshtë: “ të vlerësojë …mundësinë për veprimtari ekonomike turistike dhe infrastrukturë mbështetëse për to brenda zonës dhe nevojat e komunitetit”.

Formuluesit deputet me kthetra futur në barkun e tyre (fshehur) përpiqen me një mijë menyra të fshehin qëllimin perfundimtar, tanima duke përdorur si barrikadë mbrojtëse ‘’komunitetin.,, Praktikisht e mjerisht edhe para 2013 e deri më sot, bashkësitë e fshatrave, qyteteve etj. kurrë nuk janë pyetur, pra ato kanë vepruar në emër te ligjit të pregatitur vetë, por ama në fshehtësi të plotë, pra pa qartësim, kthjellim, sinçeritet të veprimeve të tyre.

– Edhe një herë mbi ‘’mekanizmin,, gjoja logjik, mikelues të ndr- yshimeve: Në nenin 19 bëhen shtesat te ‘’Pika 7 ndryshohet si më poshtë: “Këshilli Kombëtar i Territorit, në shqyrtimin e kërkesave specifike për leje zhvillimi/ndërtimi, me rregullore të posaçme miraton rregullat dhe kriteret teknike të zhvillimit të infrastrukturës kryesore dhe asaj mbështetëse të veprimtarive të lejuara.” Edhe pse ndryshimet e ligjit Nr. 81/2017 vazhdojn me brutalitet, ne do të ndalemi këtu. Ndryshim i mësipërm tregon qartë se Kryeminstri Edi Rama ështe ‘’Arkitekti i saharizimit, betonizimit, bunkerizimit të Zonave të Mbrojtura, Parqeve Kombëtare, duke qenë edhe kryetar i K.K.T.,,

Dhe ja rezultati i krimeve bioekologjike: ‘’Që në atë kohë u kuptua që e gjithë kjo nismë nuk kishte aspak qëllimin e forcimit të mbrojtjes së natyrës, por përkundrazi, ‘zhvillimin’ e tyre, kthimin në sheshe ndërtimi. Shpejt nga kjo qasje dolën sheshet e ndërtimit të Aerportit të Vlorës, në Manastir (pjesë edhe e zonës RAMSAR), në Ksamil, në Tale, për të vazhduar me Zvërnecin, me Rjollin (pjesë edhe e zonës RAMSAR), dhe një zot e di se kush e ka radhën më tej.,, ( Prof. A. Miha, fb. 14.06.2026).

Përsëri rezultatet e këtij ligji, dhe ja se çfarë ka ndodhur në Pyllin e Mbrojtur të Zvërnecit. ‘’Ajo (Eurodeputetja holandeze, Tineke Strik, 08.07.2026) tregon se pa me sytë e saja një rrugë rreth 7 kilometra të ndërtuar brenda zonës së mbrojtur, makineri pune, ndërhyrje në ekosistem dhe tharje të zonave të lagështa.,,

Edhe një herë shkruajn e flasin me fakte në foltoret e Bashkimit Evropian: ‘’Janë dhënë 183 leje ndërtimi në 53 zona të mbrojtura nga Butrinit ne Karavasta.,, (Parlamenti Evropian, 09.07.2026) Një shumim në progresion gjeometrik si Resorset në Plas, Jala etj.

Së fundi ‘‘rezultati,, i pritshëm e kuptimplotë i arnimit të ligjeve:

-Dhunim i të sotmes e të ardhmes të popullsisë vendase me trojet e tyre në mijëra vjet.

– Shumim i krimeve të natyres me peisazhet gjrografike të formuara në miliona vjet.

– Dhunim i arkitektures natyrore të peisazheve kenaqësindjellëse përgjate bregdetit Jon, Adriatik e deri në Alpe.

– Pasurimi i oligarkeve e miliarderëve duke shkërmoqur natyrën e prishur bashkëjetesën e njeriut me ate. Dhe me tej syrgjinosjen e vendaseve.

– Zhdukja e relieveve, bimësisë së gjelbër, shoqërimeve të tyre sëbashku me qenjet e tjera biologjike duke shkatërruar vendjetesën e shumëllojshmërinë.

Megjithatë ‘’Unë i besoi popullit dhe natyrës, i besoj forcës, krijimtarisë dhe zhvillimit të pafund.,, (Shkruan Shkrimtari Jashar Qemal.)

Prof. Dr. Muhamet Racaj/

Historia moderne e Republikës së Kosovës është e lidhur ngushtë me mbështetjen e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Pak shtete në botë kanë pasur një aleat kaq të fuqishëm dhe kaq të qëndrueshëm në rrugën drejt lirisë, pavarësisë dhe konsolidimit të shtetit. Nga vitet e represionit serb, ndërhyrja ushtarake e NATO-s në vitin 1999, shpallja e pavarësisë në vitin 2008 e deri te ndërtimi i institucioneve demokratike dhe zhvillimi i kapaciteteve mbrojtëse, SHBA-të kanë qenë shtylla kryesore e mbështetjes ndërkombëtare për Kosovën.

Liria e Kosovës u arrit falë sakrificës së popullit të saj, rezistencës për çlirim dhe mbështetjes vendimtare të botës demokratike, me SHBA-të në krye. Udhëheqja amerikane, nën administratën e presidentit Bill Clinton, luajti rol vendimtar në bindjen e aleatëve të Organizatës te Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) për të ndërhyrë ushtarakisht kundër regjimit të Slobodan Milošević.

Ajo ndërhyrje ndali spastrimin etnik, shpëtoi mijëra jetë dhe krijoi kushtet që Kosova të ndërtonte të ardhmen e saj si shtet demokratik. Pas luftës, mbështetja amerikane nuk përfundoi. Përkundrazi, ajo hyri në një fazë të re, atë të mbesjtetjes të shtetndërtimit. SHBA-të investuan në:

● ngritjen e institucioneve demokratike,

● ndërtimin e administratës publike,

● forcimin e sundimit të ligjit,

● reformimin e sistemit të drejtësisë,

● profesionalizimin e Policisë së Kosovës dhe

● krijimin e institucioneve moderne të sigurisë dhe mbrojtjes. Këto investime kanë qenë vendimtare për funksionalitetin e shtetit të Kosovës.

Një rol të pazëvendësueshëm SHBA-të kanë luajtur edhe në procesin e njohjes ndërkombëtare të Republikës së Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë, administrata e presidentit George W. Bush ishte ndër të parat që njohu shtetin e ri dhe zhvilloi një diplomaci aktive për të inkurajuar edhe shtetet e tjera të ndërmerrnin të njëjtin hap. Ky angazhim diplomatik ka ndihmuar në forcimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës dhe në avancimin e pozitës së saj në arenën ndërkombëtare.

Edhe administratat pasuese amerikane kanë ruajtur të njëjtin orientim strategjik. Pavarësisht ndryshimeve politike në Uashington, mbështetja për Kosovën ka mbetur një politikë me konsensus të gjerë, duke dëshmuar se partneriteti Kosovë–SHBA është ndërtuar mbi interesa të përbashkëta, stabilitet rajonal dhe vlera demokratike.

Një nga dimensionet më të rëndësishme të këtij partneriteti është zhvillimi i sektorit të mbrojtjes dhe ndërtimi i Ushtrisë së Kosovës.

Transformimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës në një forcë me mandat ushtarak nuk do të ishte i mundur pa mbështetjen:

● politike,

● profesionale dhe

● materiale të SHBA-ve edhe te disa shteteve tjera qe ne vazhdimësi e kanë mbeshtet pavarësinë e Republikës së Kosovës.

■ Përmes këshillimit strategjik,

■ programeve të trajnimit,

■ arsimit ushtarak

■ investimeve në pajisje dhe asistencës teknike.

SHBA-të kanë ndihmuar në krijimin e një force moderne, profesionale dhe të ndërveprueshme me standardet e NATO-s.

Në këtë proces, partneriteti me Gardën Kombëtare të Shtetit të Ajovës përbën një nga shembujt më të suksesshëm të bashkëpunimit ushtarak. Për vite me radhë janë zhvilluar stërvitje të përbashkëta, programe për zhvillimin e lidershipit ushtarak, shkëmbime profesionale dhe ngritje të kapaciteteve operacionale. Ky partneritet ka ndikuar drejtpërdrejt në profesionalizimin e kuadrove të Forcës së Sigurisë së Kosovës.

Mbështetja amerikane është shtrirë edhe në pajisjen e forcave të sigurisë me mjete moderne:

● automjete taktike,

● sisteme komunikimi dhe pajisje të tjera që kanë rritur gatishmërinë operacionale

● sisteme te avancuara kundër mjeteve bëinduase

● Dron etj.

Po aq i rëndësishëm ka qenë investimi në arsimimin e oficerëve të Kosovës në akademitë ushtarake amerikane, ku ata kanë përfituar njohuri të avancuara në

● komandim,

● planifikim operacional,

● logjistikë,

● inteligjencë dhe

● menaxhim strategjik.

Sot, Forca e Sigurisë së Kosovës është një institucion profesional, multietnik dhe ndër më të besuarit nga qytetarët. Ajo merr pjesë në stërvitje të përbashkëta me forcat e vendeve aleate dhe po zhvillon kapacitetet e saj në përputhje me standardet e NATO-s. Ky është rezultat i një bashkëpunimi afatgjatë dhe i një vizioni të përbashkët për ndërtimin e një force që kontribuon jo vetëm në mbrojtjen e Kosovës, por edhe në sigurinë rajonale dhe ndërkombëtare.

Në rrethanat e sotme gjeopolitike, kur Evropa përballet me sfida të reja të sigurisë pas agresionit rus kundër Ukrainës dhe përpjekjeve për destabilizimin e Ballkanit Perëndimor, partneriteti strategjik ndërmjet Kosovës dhe SHBA-ve bëhet edhe më i rëndësishëm. Forcimi i kapaciteteve mbrojtëse, modernizimi i ushtrisë, zhvillimi i mbrojtjes kibernetike dhe thellimi i bashkëpunimit me SHBA-të dhe NATO-n duhet të mbeten prioritete të politikës shtetërore të Kosovës.

Mirënjohja e popullit të Kosovës ndaj SHBA-ve nuk është vetëm emocionale; ajo mbështetet në fakte historike. SHBA-të kanë qenë pranë Kosovës në momentet më vendimtare: në luftën për liri, në shpalljen e pavarësisë, në ndërtimin e institucioneve, në njohjen ndërkombëtare dhe në ngritjen e kapaciteteve të mbrojtjes. Kjo aleancë strategjike duhet të ruhet dhe të forcohet nga çdo institucion i Republikës së Kosovës, sepse ajo përfaqëson një nga garancitë më të rëndësishme për sigurinë, zhvillimin dhe të ardhmen euroatlantike të vendit.

Historia ka dëshmuar se miqësitë ndërtohen në kohë të vështira. Partneriteti ndërmjet Republikës së Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës është një shembull i tillë. Ai është ndërtuar mbi besim, sakrificë, vlera demokratike dhe objektiva të përbashkëta duke i falenderuar edhe diasprën shqiptare në SHBA të organizuara në shoqata siq është shoqara VATRA. Prandaj, ruajtja dhe thellimi i kësaj aleance nuk është vetëm një detyrim moral ndaj historisë, por një domosdoshmëri strategjike për të ardhmen e Republikës së Kosovës dhe të qytetarëve të saj.