Nga Rafael Floqi,  SHBA/

Sondazhet amerikane paralajmërojnë një valë demokrate në zgjedhjet e 3 nëntorit. Republikanët rrezikojnë shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, Senati mbetet fushëbetejë e ashpër, ndërsa Teksas mund të prodhojë një nga surprizat më të mëdha politike të dekadave të fundit. A po kthehen zgjedhjet e mes-mandatit në një referendum kundër Donald Trumpit? 

A është Amerika përpara një përmbysjeje politike

Një ditë përpara zgjedhjeve të mes-mandatit, Shtetet e Bashkuara ndodhen përballë një prove vendimtare për të ardhmen e presidencës Donald Trump. Më 3 nëntor, amerikanët nuk zgjedhin presidentin, por vendosin se kush do të kontrollojë Kongresin gjatë dy viteve të ardhshme.

Në lojë janë 435 vendet e Dhomës së Përfaqësuesve, 35 vende të Senatit dhe postet e guvernatorëve në 36 shtete.

Por pesha politike e këtyre zgjedhjeve shkon shumë përtej numrave. Ato do të tregojnë nëse amerikanët mbështesin vazhdimin e programit të Trumpit apo kërkojnë një kundërpeshë ndaj pushtetit të tij.

Sondazhet e fundit japin një sinjal të fortë: demokratët hyjnë në zgjedhje me avantazh kombëtar, ndërsa republikanët përballen me pakënaqësinë e votuesve për ekonominë, inflacionin dhe koston e jetesës.

Sondazhet: Demokratët kryesojnë me 7 deri në 12 pikë

Të dhënat e institucioneve amerikane të sondazheve tregojnë një prirje të qartë në favor të demokratëve.

Sipas mesatares së Real ClearPolling, deri më 30 tetor, demokratët kryesonin me 52% kundrejt 43.1% të republikanëve, një avantazh prej 8.9 pikësh përqindjeje.

Sondazhi i NBC News, i realizuar më 28–30 tetor, regjistroi 52% mbështetje për demokratët dhe 45% për republikanët.

Emerson College, në sondazhin e 24–26 tetorit, nxori një diferencë edhe më të madhe: 52% me 42%.

Ndërkohë, modeli statistikor On Point Politics, i përditësuar më 1 nëntor dhe i mbështetur në 364 sondazhe publike, i vendos demokratët në 53.4%, kundrejt 41.4% të republikanëve.

Këto janë shifra të votës së përgjithshme të preferuar për Kongresin, jo rezultate të garantuara në secilën zonë zgjedhore.

Megjithatë, diferenca sugjeron se republikanët mund të përballen me një natë të vështirë elektorale.

Reuters/Ipsos: Vetëm 32% miratojnë punën e Trumpit

Një tjetër tregues shqetësues për Shtëpinë e Bardhë vjen nga sondazhi Reuters/Ipsos, i përfunduar më 26 tetor.

Vetëm 32% e amerikanëve miratojnë mënyrën se si Donald Trump po ushtron detyrën presidenciale.

Në të njëjtin sondazh, demokratët kryesojnë 50% me 41% ndër votuesit e regjistruar, pas përllogaritjes së preferencave të të pavendosurve.

Mes votuesve që konsiderohen më të prirur për të marrë pjesë, avantazhi demokrat është 53% kundrejt 44%.

Edhe më domethënës është fakti se 73% e të anketuarve mendojnë se kostoja e jetesës po shkon në drejtimin e gabuar.

Për republikanët, ky është problemi kryesor: votuesit mund të mos votojnë vetëm mbi bindjet ideologjike, por edhe mbi çmimet, pagat dhe sigurinë ekonomike të familjeve të tyre.

Dhoma e Përfaqësuesve: 95% mundësi për fitore demokrate?

Modeli elektoral FLIPR i Nate Silver dhe Eli McKown-Dawson, i përditësuar më 1 nëntor, vlerëson se demokratët kanë rreth 95% mundësi të rimarrin Dhomën e Përfaqësuesve. Sipas këtij modeli, demokratët parashikohen të fitojnë mesatarisht 25 vende neto. Kjo nuk është një garanci, por një probabilitet statistikor që pasqyron sondazhet dhe kushtet elektorale.

Edhe Cook Political Report ka zhvendosur 19 gara drejt demokratëve në vlerësimin e tij të 23 tetorit. Por republikanët nuk janë pa shpresë. Kufijtë e zonave zgjedhore, përqendrimi gjeografik i votuesve dhe pjesëmarrja mund të kufizojnë përmasat e fitores demokrate.

Reuters vëren se vetëm rreth 40–50 nga 435 garat konsiderohen realisht konkurruese. Kjo do të thotë se një avantazh i madh në votën kombëtare nuk përkthehet domosdoshmërisht në një shumicë po aq të madhe parlamentare.

Teksas: A po shembet bastioni republikan?

Një nga surprizat më të mëdha mund të vijë nga Teksasi. Demokrati James Talarico po sfidon republikanin Ken Paxton në një shtet ku demokratët nuk kanë fituar zgjedhje për poste shtetërore që prej vitit 1994. Sipas mesatares së On Point Politics, më 1 nëntor Talarico kryesonte me 50.4% kundrejt 46.6% të Paxtonit.

Një sondazh i New York Times/Siena, i datës 1 nëntor, e vendoste demokratin në 50% dhe republikanin në 43%.

Ndërsa AtlasIntel, më 31 tetor, regjistroi 52% për Talaricon dhe 46% për Paxtonin.

Megjithatë, një sondazh tjetër, i Quantus Insights, tregonte Paxtonin një pikë përpara. Kjo mospërputhje kujton se gara mbetet e hapur. Një fitore demokrate në Texas do të ishte më shumë se një vend shtesë në Senat: do të përbënte një goditje simbolike ndaj dominimit republikan në Jugun amerikan.

Senati: Beteja më e vështirë për demokratët

Republikanët kontrollojnë aktualisht 53 vende në Senat, kundrejt 45 demokratëve dhe dy senatorëve të pavarur që zakonisht bashkëpunojnë me ta. Për të siguruar shumicën, demokratëve u duhet një fitim neto prej katër vendesh.

Ndryshe nga Dhoma e Përfaqësuesve, ku tendenca kombëtare favorizon dukshëm demokratët, në Senat gjithçka varet nga një numër i kufizuar shtetesh.

Një fitore në Teksas mund të ndihmojë, por nuk do të mjaftonte e vetme. Prandaj, rezultati më 3 nëntor mund të prodhojë një Kongres të ndarë: Dhomën e Përfaqësuesve demokrate dhe Senatin republikan.

Në një skenar të tillë, Trump do të përballej me pengesa legjislative, por do të ruante mbështetje të rëndësishme për konfirmimin e emërimeve presidenciale.

Georgia dhe Minnesota: Garat që mund të hyjnë në histori

Edhe zgjedhjet për guvernatorë mund të sjellin ndryshime të rëndësishme. Në Georgia, demokratja Keisha Lance Bottoms përballet me republikanin Rick Jackson në një garë konkurruese. Në Minnesota, senatorja demokrate Amy Klobuchar sfidon republikanen Lisa DeMuth.

Nëse Bottoms ose DeMuth fiton, ajo do të bëhej gruaja e parë afroamerikane e zgjedhur guvernatore në historinë amerikane.

Por këto zgjedhje nuk kanë vetëm rëndësi simbolike. Guvernatorët ndikojnë drejtpërdrejt në politikat arsimore, shëndetësore, ekonomike dhe në administrimin e zgjedhjeve.

Pse republikanët mund t’i sfidojnë sondazhet?

Pavarësisht avantazhit demokrat, republikanët argumentojnë se sondazhet mund të nënvlerësojnë mbështetësit e Trumpit. Kjo ka ndodhur në disa zgjedhje të mëparshme, kur pjesëmarrja republikane rezultoi më e fortë sesa pritej.

Sondazhi Reuters/Ipsos tregon gjithashtu një diferencë të rëndësishme entuziazmi: 46% e demokratëve shprehen shumë entuziastë për të votuar, kundrejt 30% të republikanëve.

Por entuziazmi i deklaruar nuk është i barabartë me pjesëmarrjen reale.

Në fund, zgjedhjet nuk vendosen nga sondazhet, por nga ata që paraqiten në qendrat e votimit.

Në Michigan: A e dëmton Haley Stevens kandidaturën e Abdul El-Sayed?

Një zhvillim i papritur, vetëm 48 orë përpara zgjedhjeve të 3 nëntorit, ka tronditur Partinë Demokratike në Michigan, një nga shtetet ku zhvillohet një garë vendimtare për Senatin amerikan. Kongresistja demokrate Haley Stevens, e cila humbi ngushtë zgjedhjet paraprake të gushtit përballë Abdul El-Sayed, njoftoi më 1 nëntor se tërhiqte mbështetjen për kandidatin e partisë së saj dhe përkrahte republikanin Mike Rogers. Stevens e justifikoi vendimin me mosmarrëveshjet me El-Sayed, veçanërisht për qëndrimet ndaj Izraelit dhe akuzat për antisemitizëm që kanë shoqëruar debatet rreth fushatës. Vendimi shkaktoi reagime të ashpra nga drejtuesit demokratë. Lideri i demokratëve në Senat, Chuck Schumer, e cilësoi atë një tradhti të papranueshme, ndërsa disa bashkëpunëtorë të Stevens, përfshirë shefin e kabinetit të saj, dhanë dorëheqjen. Përplasja nxjerr në pah ndarjet mes krahut progresist dhe atij të moderuar të demokratëve, pikërisht në një moment kur çdo votë mund të jetë vendimtare për kontrollin e Senatit. 

Por a mund ta ndryshojë ky veprim rezultatin e zgjedhjeve në Michigan? Analistët politikë nuk janë të një mendjeje për ndikimin elektoral të Stevens. Mbështetja e saj për Rogers mund të ketë rëndësi për një pjesë të votuesve demokratë të moderuar dhe atyre që ndajnë shqetësimet e saj lidhur me politikën ndaj Izraelit. Megjithatë, reagimi kundër saj ka mobilizuar gjithashtu mbështetësit e El-Sayed. Sipas The Washington Post, fushata e kandidatit demokrat deklaroi se mblodhi 2.4 milionë dollarë brenda së dielës, përmes më shumë se 65 mijë donacioneve, pas njoftimit të Stevens. Kjo tregon një mobilizim financiar, por nuk provon se si do të votojnë zgjedhësit më 3 nëntor. Gara për vendin që lë senatori demokrat Gary Peters është veçanërisht e rëndësishme për përbërjen e ardhshme të Senatit. Në këtë kontekst, drama e Michiganit është bërë edhe një provë e aftësisë së demokratëve për të ruajtur unitetin pas zgjedhjeve paraprake, ndërsa republikanët kërkojnë të përfitojnë nga përçarjet e kundërshtarëve. 

Çfarë do të thotë fitorja demokrate për Trumpin?

Nëse demokratët fitojnë Dhomën e Përfaqësuesve, administrata Trump mund të përballet me hetime parlamentare, mbikëqyrje më të ashpër dhe vështirësi në miratimin e ligjeve. Nëse fitojnë edhe Senatin, ndikimi do të shtrihej te emërimet presidenciale dhe gjyqësori federal.

Por presidenti do të vazhdonte mandatin e tij dhe do të ruante kompetencat kushtetuese. Për demokratët, fitorja do të ishte një rikthim politik pas humbjes presidenciale të vitit 2024. Për republikanët, ruajtja e të paktën njërës dhomë do të përbënte një mekanizëm mbrojtës ndaj opozitës.

Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar se do të përdorë kompetencën presidenciale për të dhënë falje paraprake për anëtarët e administratës dhe aleatët e tij, nëse demokratët marrin kontrollin e Kongresit në zgjedhjet e mesmandatit.

Në një intervistë për podcastin “Pod Force One” të New York Post, Trump u shpreh se dëshiron të mbrojë bashkëpunëtorët e tij nga ndjekjet penale që mund të ndërmerren në rast se demokratët fitojnë shumicën dhe nisin hetime ndaj administratës së tij.

Presidenti amerikan iu referua edhe faljeve që ai u dha të dënuarve dhe të akuzuarve për sulmin ndaj Kapitolit më 6 janar 2021, si dhe vendimeve të ish-presidentit Joe Biden për të falur paraprakisht disa prej bashkëpunëtorëve të tij në ditët e fundit të mandatit.

Deklaratat e Trump vijnë në një kohë kur demokratët synojnë të rimarrin kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa gara për Senatin mbetet e hapur. Një fitore e demokratëve do t’u mundësonte atyre të zhvillonin hetime parlamentare ndaj administratës republikane dhe të ushtronin presion mbi politikat e presidentit.

Senatorja demokrate Elissa Slotkin ka kërkuar që zyrtarët që, sipas saj, kanë kontribuar në veprimet e administratës Trump të mbajnë përgjegjësi. Ndërkohë, ligjvënësi demokrat Jamie Raskin ka paralajmëruar hetime për pretendimet për korrupsion sistemik.

Megjithatë, faljet presidenciale nuk përbëjnë imunitet të përgjithshëm. Kompetenca e presidentit amerikan shtrihet te veprat penale federale, por nuk mund të pengojë ndjekjet penale sipas ligjeve të shteteve, paditë civile apo procedurat e shkarkimit nga detyra. 

Përfundim: Amerika voton për kufijtë e pushtetit

Më 3 nëntor, amerikanët nuk vendosin vetëm se kush do të ulet në karriget e Kongresit.

Ata vendosin nëse Donald Trump do të qeverisë me një Kongres mbështetës apo me një opozitë që mund t’i bllokojë pjesë të rëndësishme të programit të tij. Sondazhet paralajmërojnë një valë demokrate, por historia elektorale amerikane kërkon kujdes përpara çdo parashikimi përfundimtar.

Nëse demokratët fitojnë, do të ndryshojë ekuilibri i pushtetit në Uashington. Nëse republikanët mbijetojnë, Trump do të dalë politikisht më i fortë nga një provë që shumë analistë e konsiderojnë jashtëzakonisht të vështirë.

Më 3 nëntor nuk votohet për ta larguar Trumpin nga Shtëpia e Bardhë. Votohet për të vendosur sa pushtet do të ketë ai deri në vitin 2028.

Agim Aliçkaj/

Diktatorët e shohin rrëzimin e të tjerëve, por nuk mësojnë dhe nuk ndryshojnë, duke besuar se një gjë e tillë nuk mund t’u ndodhë atyre. Diktaturat kanë shumë gjëra të ngjashme, por edhe dallime të mëdha. Megjithatë, një gjë e kanë plotësisht të përbashkët dhe të sigurt: rrëzimin dhe fundin e tyre. Mënyrat e shembjes janë të ndryshme. Më së keqi përfundojnë diktaturat që shndërrohen në tirani ndaj popullit të vet dhe nuk dorëzohen pa përdorimin e dhunës.

Diktatori i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, më në fund pësoi humbjen e madhe në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026. Lëvizja Studentore, me Ilija Srdanoviqin në krye të listës zgjedhore, fitoi shumicën parlamentare, duke i dhënë fund dominimit mbi 14-vjeçar të Partisë Progresive Serbe. Diktatura e Vuçiqit po shembet, por pasojat e sundimit të tij mbeten. Fati i tij i mëtejshëm do të varet nga përmasat e keqbërjeve, faktet dhe dokumentet që i dëshmojnë ato, si dhe nga vendosmëria e institucioneve të reja për ta vënë para përgjegjësisë.

Rrëzimi politik i një diktatori serb është gjithsesi lajm shumë i mirë, pavarësisht se Kosova dhe shqiptarët nuk presin ndryshime të mëdha në politikën hegjemoniste serbe.

Përveç korrupsionit dhe problemeve të brendshme, dështimet e Vuçiqit në Kosovë, në ballafaqim me Kryeministrin Albin Kurti, sidomos debakli i sulmit terrorist serb në Banjskë dhe mbrojtja e organizatorit të tij, Milan Radojçiq, kanë qenë ndër goditjet më të rënda ndaj autoritetit të tij politik.

Përgjegjësia e regjimit të Vuçiqit për agresionin terrorist në Banjskë duhet të hetohet deri në fund. Ky dështim i rëndë, së bashku me pakënaqësinë e thellë të qytetarëve serbë ndaj korrupsionit dhe sundimit autoritar, kontribuoi në dobësimin e pushtetit të tij dhe krijimin e kushteve për humbjen zgjedhore.

Pasardhësi i tij, kushdo qoftë ai, duhet të mendojë mirë se si do të sillet me Kosovën dhe shqiptarët. Kosova është vendi ku regjimet serbe kanë kryer krime barbare dhe, njëkohësisht, varri politik i regjimeve kriminale serbe.

Diktatori i Shqipërisë, Edi Rama, bashkëpunëtor i afërt politik i Vuçiqit, po tregon hapur se nuk do të tërhiqet pa e çuar vendin drejt një përballjeje të rëndë. Ai ka hyrë në një rrugë pa krye. Demokracinë e ka shndërruar në një sistem qeverisjeje autoritare, i cili gradualisht po merr tiparet e tiranisë.

Vuajtjet e popullit shqiptar nga regjimi i tij janë të mëdha dhe të padurueshme. Nënë Shqipëria është rrezikuar rëndë nga ai dhe hordhitë e tij politike, oligarkët, interesaxhinjtë, kolltukxhinjtë dhe batakçinjtë që e rrethojnë. Me korrupsion, hajni, pazare, mizori dhe tirani.

Popullin e Shqipërisë edhe po e vjedhin, edhe po e rrahin!

Kosovën dhe tokat dardane i nxori në pazare politike me përfaqësuesit e politikës hegjemoniste serbe. Mosdënimi i krimeve serbe të luftës, Ballkani i Hapur, përpjekjet për ndarjen e Kosovës, mbështetja për asociacionin serb, deklarimi i veriut si tokë e askujt dhe qëndrimet e tij lidhur me krijimin e Gjykatës Speciale janë vetëm disa nga veprimet e tij thellësisht antikombëtare.

Por, e ndaloi Albin Kurti me popullin e Kosovës!

Populli i Shqipërisë, prej muajsh, po kërkon dorëheqjen e tij përmes protestave të vazhdueshme, dinjitoze dhe paqësore. Por ai nuk merr vesh!

Mendoj se janë tri arsye kryesore.

E para, arroganca e tij politike dhe bindja se është më i ngritur, më i mençur dhe më i aftë se të gjithë të tjerët, sikur Shqipëria nuk mund të ekzistojë dhe të përparojë pa të.

E dyta, dyshimet e rënda për korrupsionin e krijuar gjatë qeverisjes së tij të gjatë, lidhjet me oligarkët dhe interesat e fuqishme ekonomike e politike, nga të cilat mund ta ketë gjithnjë e më të vështirë të shkëputet.

Dhe e treta, lidhjet e tij të ngushta politike me regjimin e diskredituar të Vuçiqit, të cilat i shihte si një dritare për afirmim ndërkombëtar.

Ai nuk e kupton se me keqqeverisjen e tij e ka kaluar çdo kufi. Çështjet e Zvërnecit dhe Sazanit janë vetëm disa nga pazaret e dyshimta që kanë alarmuar opinionin publik. Mungesa e transparencës është frikësuese. Një Zot e di se çfarë ka bërë me Shqipërinë gjatë 13 vjetëve të sundimit të tij. Shumë gjëra mund të zbulohen vetëm pas largimit të tij nga pushteti.

Problemi i tij nuk janë vetëm kundërshtarët politikë. Është vetë populli i zemëruar i Shqipërisë. Një popull, sidomos rinia dhe studentët, nuk del në rrugë aq lehtë. Ofertat e tij për kinse bisedime janë false. Veprimet e tij nuk tregojnë as shenjën më të vogël se është i gatshëm për ndryshime thelbësore. Koha e bisedimeve të kota me të ka kaluar.

Në vend që të dorëhiqet dhe ta çlirojë Shqipërinë nga tirania, ai e fajëson popullin për gabimet e veta. Vazhdon me zbulime sensacionale të fajtorëve të imagjinuar, edhe pse përgjegjësinë kryesore për problemet e Shqipërisë e mban vetë si kryeministër. Mbështetësit e tij në shtyp, së fundmi, kanë filluar ta akuzojnë edhe Kryeministrin Kurti për nxitje të protestave.

I vetmi «faj» i Kurtit është se ai përfaqëson shembullin e një lideri që synon qeverisjen me duar të pastra dhe i ekspozon qeveritarët e korruptuar. Ai ka dëshmuar se nuk blihet dhe nuk shantazhohet lehtë.

Përzierja e Kryeministrit Kurti apo e politikanëve të Kosovës në punët e brendshme të Shqipërisë nuk është as e preferueshme, as e nevojshme. Përkundrazi, mund të mbjellë përçarje dhe të krijojë rreziqe të panevojshme. Ai nuk guxon të bëhet si Edi Rama, i cili, në bashkëpunim me Serbinë, ka vepruar hapur kundër interesave të Kosovës.

Megjithatë, askush nuk mund ta ndalë popullin shqiptar të Kosovës, të trojeve të tjera shqiptare dhe të mërgatës që t’i mbështesë dhe të marrë pjesë në protestat e drejta e paqësore të popullit shqiptar të Shqipërisë. Kjo është detyrë kombëtare. Shqipëria u takon të gjithë shqiptarëve, pavarësisht se ku jetojnë.

Pretendimet e Ramës se ka mandat të pakufishëm dhe të paprekshëm deri në vitin 2029, vetëm sepse i ka fituar zgjedhjet me shumicë votash, nuk qëndrojnë. Me votë, populli të autorizon për të udhëhequr mirë, jo për të punuar keq dhe për t’i tradhtuar interesat shtetërore dhe kombëtare. Populli ka të drejtë të kërkojë largimin nga pushteti të kujtdo që paraqet rrezik për shtetin, përmes mjeteve demokratike dhe kushtetuese.

Mosreagimi dhe mungesa e kritikës ndaj veprimeve të Edi Ramës nga disa qarqe ndërkombëtare mund të shpjegohen me faktin se ato preferojnë të kenë të bëjnë me qeveritarë të dëgjueshëm, që nuk ua prishin interesat gjeopolitike, derisa të binden se nuk kanë më përfitime prej tyre. Ka ardhur koha që diplomatët ndërkombëtarë të dalin hapur kundër sjelljes brutale dhe jodemokratike të qeverisë së Edi Ramës.

Deklaratat e Ramës se e ka mision anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, se vetëm ai mund ta realizojë atë dhe fajësimi i protestave si pengesë për këtë proces, nuk kanë kurrfarë logjike normale. Ata që besojnë se ai është i pazëvendësueshëm janë të verbëruar nga interesat ose të kapluar nga naiviteti.

Shqipëria do të bëhet shumë më mirë pa Edi Ramën!

Diktatura e Edi Ramës në Shqipëri duhet të shembet. Protestat paqësore janë metoda e preferuar. Duhet të konsiderohen edhe forma të tjera të rezistencës demokratike: bllokadat paqësore, bojkotet, grevat dhe mosbindja qytetare. Bashkëpunimi i studentëve dhe i qytetarëve me politikanë të pakomprometuar të partive opozitare është i nevojshëm për krijimin e një alternative serioze demokratike.

Dhuna duhet të parandalohet dhe elementët që e shkaktojnë atë duhet të zbulohen dhe të izolohen. Duhet pasur kujdes nga provokatorët dhe personat e dyshimtë nga të gjitha anët, përfshirë mundësinë e infiltrimit të individëve që synojnë diskreditimin e protestave dhe nxitjen e përplasjeve.

Dhuna e policisë gjatë protestave të fundit, në shumë raste, ka qenë e tepruar dhe mizore. Pamjet e qytetarëve të pambrojtur që goditen nga forcat e rendit të kujtojnë skenat e dhunës së policisë serbe ndaj shqiptarëve. Populli shqiptar i Kosovës e ka provuar shumë herë dhunën e regjimeve kriminale serbe, deri në arritjen e lirisë.

Është e pakuptueshme sjellja e deputetëve të Partisë Socialiste dhe mbështetja e tyre pothuajse e pakushtëzuar për Edi Ramën, edhe pas muajsh të tërë protestash dhe pakënaqësish të mëdha qytetare. Do të ishte shumë më e ndershme dhe më e përgjegjshme që deputetët me ndërgjegje shtetërore dhe kombëtare të gjenin guximin politik për të siguruar 71 votat e nevojshme për një mocion mosbesimi ndaj Edi Ramës. Përndryshe, rrezikojnë të mbajnë mbi vete përgjegjësinë politike dhe të ndajnë fatin e keq të regjimit të tij.

Përjashtim nga kjo sjellje bën deputetja socialiste Marjana Koçeku, e cila meriton respekt dhe vlerësim të veçantë për guximin dhe dinjitetin e treguar duke kundërshtuar hapur veprimet e Edi Ramës.

Sidoqoftë, tiranit Edi Rama i ka skaduar afati moral dhe politik i qeverisjes në Shqipëri. Këtë po e thonë me zë të lartë qytetarët dhe rinia shqiptare që kërkojnë ndryshim. Fundi i pushtetit të tij është i pashmangshëm. Sa më shumë ta shtyjë përballjen me përgjegjësinë politike, aq më i rëndë mund të jetë përfundimi i tij. Dëmet dhe pasojat për Shqipërinë mund të jenë të mëdha dhe të paparashikueshme, por nuk janë të pashmangshme nëse mbizotëron arsyeja dhe vullneti demokratik i popullit.

Nënë Shqipëria do të marrë frymë lirshëm, në përqafim vëllazëror me Kosovën dhe me të gjithë shqiptarët anembanë botës!

Ag Apolloni/

Nëse e përjashtojmë periudhën komuniste, Edi Rama është udhëheqësi që ka qeverisur më së gjati Shqipërinë. Pra, ai mban rekord të qeverisjes në demokraci. Pikërisht këtu shfaqet një rrezik: demokracia nis t’i ngjajë diktaturës, e cila dihet si vjen (duke dobësuar konkurrencën politike dhe duke eliminuar mundësinë reale të rotacionit).

Ai ka arritur ta shkatërrojë opozitën, ta forcojë oligarkinë pro-qeveritare dhe të ndihet si një faraon modern. Mënyra se si e mban pushtetin, të bën të dyshosh në vetë modelin e demokracisë. Duke qenë në pozita udhëheqëse që nga 1998 (ministër kulture, kryetar bashkie, kryetar partie, kryeministër Shqipërie), ai është fytyrë e stërekspozuar për gati 30 vjet, dhe kjo do të duhej ta ndërgjegjësonte atë për raportin me publikun. Do të duhej të bëhej më i sjellshëm, më i mençur, më bashkëpunues. Mirëpo, ai ka zgjedhur të bëhet më arrogant, më injorant, më përjashtues. Të tillë shqiptarët s’do ta duronin as faraonin, jo më këtë fafaronin.

Politikanët shqiptarë bien pikërisht atëherë kur ndihen të paprekshëm. Edi Rama ashtu ndihet, dhe shpejt do ta kuptojë se ashtu bihet. Dhe, ashtu siç nuk mund të shitet Shqipëria, as nuk mund të blihet shqiptari. Në raport me historinë dhe gjeografinë e këtij vendi, Rama peshon sa një plesht. Dhe siç po e shohim nga protestat me flakë, mund të themi se shqiptarët po djegin jorganin për një plesht.

Natyrisht, protesta e tillë është manifestim radikal i revoltës së akumuluar përgjatë viteve e dekadave. Shqiptarët kanë pritur një model krejt tjetër nga ai komunist, mirëpo edhe sot ndihen të drejtuar dhe rrethuar nga komunistët dhe trashëgimtarët gjenetikë dhe ideologjikë të tyre.

Mënyra më e shpejtë për ta larguar këtë Qeveri do të ishte sikur protestuesit të kishin një lider rreth të cilit do ta mblidhnin energjinë dhe programin. Por meqë ata janë duke luftuar kultin e liderit, mund t’ia arrijnë qëllimit me një protestë të pandërprerë, deri në fund të vitit tjetër, në mënyrë që viti 2028, t’i gjejë me Qeveri të re të udhëhequr nga përfaqësuesit dhe mbështetësit e protestës. Arroganca dhe korrupsioni – në një anë, dhe solidariteti kolektiv dhe presioni i protestave – në anën tjetër, çojnë detyrimisht në rrëzim e ndërrim pushteti. Ndërprerja e protestës shuan shpresat për ndryshim. Meqë tashmë e dimë atë thënien për pushtetin dhe pelenat, kjo qeveri duhet të bjerë, qoftë edhe për arsye higjienike.

Ju që revoltoheni ndaj pushtetit, keni edhe votën e Kamysë, që thoshte: revoltohemi, pra jemi. Vazhdoni të tregoni që jeni, sepse ashtu i tregoni atij se flamingot që i bashkon rreziku janë më të fortë sesa gjeli që krekoset mbi plehun e pushtetit të vet.

Shoqëria civile dhe media duhet të luajnë (paraprakisht) një rol parandalues ndaj krimit, pasi raportimi i rasteve të dhunës kërkon ndjeshmëri të lartë etike dhe pa fajësuar viktimën.

Mimoza Dajçi

Vrasja e Arlindës në Kosovë nuk është vetëm një tragjedi familjare, ajo nxjerr në pah një plagë shumë më të thellë të shoqërisë sonë, tolerancën e fshehtë dhe mbështetjen e heshtur që shpesh u jepet burrave të dhunshëm.

Në një ambient ku mentaliteti patriarkal ende dikton rregullat, shpesh ndodh që faji t’i vishet viktimës. Arsyetimet banale se “gruaja provokoi”, apo se “këto janë punë familjare që s’duhen nxjerrë jashtë dyerve”, janë refrene të dëgjuara pafund. Ky reagim i shoqërisë nuk bën gjë tjetër veçse ushqen dhe fuqizon dhunuesin. Xhelozia e sëmurë e burrave primitivë nuk është shenjë dashurie apo kujdesi, por një dëshirë patologjike për pronësi dhe kontroll absolut mbi jetën e gruas.

Kur kësaj xhelozie të verbër i shtohet edhe një shoqëri apo rreth familjar që hesht, normalizon sjelljet toksike ose anon nga ana e dhunuesit, skenat e tmerrit do të bëhen të pashmangshme. Përderisa shoqëria shqiptare do të vazhdojë të justifikojë burrat e dhunshëm dhe të minimizojë rrezikun e xhelozisë patologjike, asnjë grua dhe asnjë nënë nuk do të jetë e sigurt.

Deri kur do të vazhdojmë të mbyllim sytë para këtij mentaliteti vrastar? Deri kur xhelozia primitive do të vazhdojë të fshihet pas albisë së “traditës” apo “nderit”? Reagimi i shoqërisë ndaj dhunës duhet të jetë i prerë dhe pa asnjë lloj kushti, dhuna nuk ka arsyetim dhe dhunuesi nuk duhet të ketë mbrojtje.

Tragjedia e radhës, ishte në Kosovë, por ngjarje të tilla kanë ndodhur edhe në Shqipëri e kudo në botë. Mbyllur brenda mureve të shtëpisë, aty ku duhej të gjente siguri dhe ngrohtësi familjare, jeta e Arlindës u shua në mënyrën më brutale të mundshme. Një tjetër grua, një tjetër nënë, u shtua në listën e zezë të viktimave të dhunës në familjet shqiptare, duke lënë pas fëmijë të traumatizuar, familjarë të dëshpëruar dhe një shoqëri të tronditur që ende pyet, Kur do të ndalet kjo gjakderdhje e heshtur?

Vrasja e Arlindës nuk është thjesht një “kronikë e zezë” e radhës apo në thojza incident. Ajo përfaqëson një fat tragjik të një zinxhiri dështimesh institucionale dhe shoqërore. Statistikat e viteve të fundit për dhunën e vrasjet ndaj grave nga burrat shqiptarë flasin qartë, dhuna me bazë gjinore është një plagë e hapur që vazhdon të gërryejë themelet e shoqërisë sonë.

Shumë gra dhe nëna, përpara se të humbin jetën, përballen me muaj apo edhe vite heshtjeje, frike dhe mungese mbështetjeje. Ato vuajnë në heshtje, shpesh të izoluara nga paragjykimet e një shoqërie patriarkale, e cila në raste të caktuara fajëson viktimën ose minimizon sinjalet e alarmit.

Humbja e një nëne nuk është vetëm një krim kundër një individi, ajo është shkatërrimi i një bote të tërë për fëmijët e saj, është një boshllëk i pazëvëndësueshëm për fëmijën. Djali i Arlindës tani përballet me një realitet të pamëshirshëm, pa mbështetjen e ngrohtësinë e saj. Trauma e humbjes së nënës në mënyrë kaq të dhunshme do të lërë plagë të pashlyeshme në psiqikën e tij, duke kërkuar një angazhim afatgjatë dhe serioz të institucioneve sociale për t’u kujdesur për të.

Ajo që duhet urgjentisht është një reagim zinxhir institucional, duhet Zbatimi rigoroz i ligjit, gjykatat duhet të japin dënime maksimale dhe pa asnjë tolerancë për autorët e dhunës në familje. Policia dhe organet e rendit duhet të kenë mekanizma më të shpejtë dhe më efikasë për të parandaluar rritjet e konflikteve. Denoncimet e dhunës duhet të adresohen që në fillim për të parandaluar krimin, dhe jo të lihen në heshtje nga institucionet përkatëse dhe shoqëria. Edukimi i brezave të rinj kundër dhunës dhe mentalitetit primitiv në famije duhet të nisë që nga bankat e shkollës.

Tragjedia e Arlindës duhet të jetë kambana e fundit e alarmit. Është koha që pyetja “Ku po shkojmë”? të marrë një përgjigje përmes veprimeve konkrete, para se një tjetër nënë të shkëputet dhunshëm nga jeta e saj dhe e fëmijëve të saj. Çdo jetë e humbur nga dhuna në familje është një dështim i gjithë shoqërisë sonë. Heshtja është bashkëfajësi.

Dhuna ndaj gruas në Shqipëri dhe në Kosovë mbetet një nga sfidat më komplekse sociale, ligjore dhe njerëzore me të cilat përballen të dyja shoqëritë. Në të dyja vendet, mentaliteti patriarkal dhe frika nga gjykimi i rrethit shoqëror apo familjar shpesh e pengojnë viktimën të denoncojë dhunën në hapat e parë. Mungesa e pavarësisë financiare, e drejta e kufizuar mbi pronën dhe vështirësitë në tregun e punës e bëjnë shpesh të pamundur largimin e menjëhershëm nga mjedisi abuziv.

Por edhe në familjet shqiptare në Amerikë dhuna ndaj grave në disa familje është shumë prezente. Rasti konkret ish bashkëshorti Arlindës jetonte mes Kosovës dhe SHBA. Fakti që fenomeni i dhunës ka shoqëruar primitivitetin dhe mentalitetin e ulët patriarkal tek disa meshkuj shqiptarë edhe përtej oqeanit, bazuar edhe statistikave e organeve të rendit në Bronx e më gjerë, dhuna është prezente çdo ditë edhe në SHBA nëpër disa familje shqiptare, dhe rastet janë dramatike.

Abuzues apo shantazhues të tillë, i hasim kudo në jetën tonë, që si duket nuk ndjejnë pendesë për dënim që i kanë shkatuar familjes, por mos të harrojnë se dhuna brutale e tyre ushtruar ndaj gruas, nënës së fëmijëve, për pasojë sjell trauma të rënda edhe tek fëmijët. Ndikon negativisht në rritjen e edukimin e tyre. Studimet tregojnë se fëmijët që rriten në mjedise dhune janë viktima indirekte që mbajnë pasoja gjatë gjithë jetës, dhe mund të jenë dhunues në të ardhmen.

Çdo artikull, çdo emision, çdo fushatë duhet të shërbejë për të dënuar aktin dhe për t’u dhënë kurajë atyre që ende heshtin. Zgjidhja e këtij problemi nuk është vetëm detyrë e policisë apo e gjykatave, është një detyrim moral i të gjithë shoqërisë. Sot më shumë se kurrë, mesazhi duhet të jetë i qartë, “Heshtja nuk është zgjidhje, dhe asnjë grua nuk është më e vetme”.

Foto: Gazeta Blic