(Nga mbrojtja e të drejtave njerëzore dhe ndalja e tragjedisë humanitare të viteve 1989–1999, deri te konsolidimi i shtetit të Kosovës më 17 shkurt 2008 – rrëfimi i një miqësie historike ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës)

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Kur historia vendos për fatin e popujve

Historia e kombeve njeh periudha kur fati i një populli vendoset në momente të jashtëzakonshme, kur vendimet politike, guximi diplomatik dhe përgjegjësia morale e liderëve ndërkombëtarë ndikojnë në jetën e miliona njerëzve.

Për Kosovën, fundi i shekullit XX ishte një nga periudhat më të vështira dhe më vendimtare të historisë së saj moderne. Pas vitit 1989, shqiptarët e Kosovës u përballën me një sistem represioni politik dhe institucional, me cenimin e të drejtave themelore, me përjashtimin nga jeta publike dhe me një krizë që gradualisht u shndërrua në një nga problemet më të mëdha humanitare të Evropës.

Për shumë vite, populli i Kosovës kërkoi zgjidhje paqësore dhe demokratike, duke mbrojtur të drejtën për liri, barazi dhe dinjitet njerëzor. Megjithatë, përshkallëzimi i dhunës në fund të viteve ’90 e bëri të domosdoshëm angazhimin e bashkësisë ndërkombëtare.

Në këtë moment historik, Shtetet e Bashkuara të Amerikës luajtën një rol të jashtëzakonshëm. Amerika u shfaq si një mbështetëse kryesore e vlerave demokratike, e të drejtave të njeriut dhe e sigurisë në Evropë.

Në këtë kapitull të madh historik, dy Presidentë amerikanë zënë një vend të veçantë:Presidenti Bill Clinton, i cili udhëhoqi Shtetet e Bashkuara gjatë krizës humanitare dhe luftës së Kosovës në vitet 1998–1999;dhePresidenti George W. Bush, gjatë administratës së të cilit u realizua një nga momentet më të rëndësishme politike – mbështetja amerikane për pavarësinë e Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008.

Këta dy liderë nuk përfaqësojnë vetëm dy periudha politike; ata përfaqësojnë dy kapituj të një historie të madhe: kapitullin e shpëtimit dhe kapitullin e ndërtimit të shtetit.

Kosova në udhëkryqin historik 1989–1999

Vitet 1989–1999 përbëjnë një dekadë vendimtare në historinë e Kosovës. Në këtë periudhë, zhvillimet politike ndryshuan rrënjësisht pozitën juridike dhe shoqërore të Kosovës.

Pas vitit 1989, autonomia e Kosovës u cenua rëndë dhe shqiptarët e Kosovës u përballën me një politikë të centralizimit dhe mohimit (diskriminimit) institucional. Shumë shqiptarë humbën vendet e punës në administratë, arsim dhe institucione publike,(mbi 235.000 mi),ndërsa jeta politike dhe shoqërore u kufizua ndjeshëm.

Në fillim të viteve ’90, rezistenca e shqiptarëve të Kosovës u karakterizua kryesisht nga përpjekjet paqësore për të mbrojtur identitetin, të drejtat dhe institucionet e tyre.

Megjithatë, përkeqësimi i situatës në fund të dekadës solli një realitet të ri. Konflikti i armatosur, pasiguria dhe kriza humanitare e bënë Kosovën një çështje të rëndësishme për sigurinë evropiane dhe ndërkombëtare.

Bota demokratike u përball me një pyetje të madhe historike: si të mbrohen civilët dhe si të parandalohet një katastrofë humanitare?Në këtë sfidë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës morën një rol udhëheqës.

Amerika dhe përgjegjësia morale ndërkombëtare

Politika amerikane ndaj Kosovës u mbështet mbi një parim themelor: mbrojtjen e jetës njerëzore, të dinjitetit njerëzor dhe të drejtave themelore të njeriut.

Për Shtetet e Bashkuara të Amerikës, çështja e Kosovës nuk ishte vetëm një problem rajonal, por një çështje që lidhej drejtpërdrejt me stabilitetin e Evropës dhe me besueshmërinë e rendit ndërkombëtar të bazuar në vlerat demokratike.

Në fund të shekullit XX, kur Evropa ende përballej me pasojat e shpërbërjes së Jugosllavisë, Kosova u shndërrua në një provë të madhe për komunitetin ndërkombëtar. Pyetja themelore ishte nëse bota demokratike do të lejonte përsëritjen e tragjedive humanitare apo do të ndërhynte për mbrojtjen e civilëve të pafajshëm.

Përmes diplomacisë amerikane, bashkëpunimit me aleatët evropianë dhe angazhimit brenda NATO-s, Kosova u bë një nga çështjet kryesore të politikës ndërkombëtare.

Ky angazhim do të merrte formën e tij më të fuqishme në vitin 1999, kur ndërhyrja e NATO-s shënoi një kthesë historike për Kosovën dhe për sigurinë evropiane.

Presidenti Bill Clinton – lideri amerikan i ndërhyrjes humanitare dhe simboli i miqësisë historike me Kosovën

Në kujtesën historike të popullit të Kosovës, emri i Presidentit Bill Clinton lidhet me një nga periudhat më të rëndësishme dhe më dramatike të historisë moderne të Kosovës.

Ai ishte Presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës në kohën kur Kosova u përball me një krizë të rëndë humanitare dhe kur komuniteti ndërkombëtar u vu përballë një prove të madhe morale: të ndërhynte për mbrojtjen e civilëve apo të lejonte vazhdimin e një tragjedie të re në zemër të Evropës.

Vizioni i Presidentit Clinton për mbrojtjen e lirisë dhe të drejtave njerëzore

Administrata e Presidentit Clinton e trajtoi çështjen e Kosovës si një problem që tejkalonte kufijtë e një konflikti lokal. Ajo u pa si një sfidë ndaj parimeve themelore mbi të cilat ndërtohet bota demokratike: mbrojtja e jetës, dinjitetit njerëzor dhe të drejtave themelore.

Në atë periudhë, diplomacia amerikane punoi intensivisht me aleatët evropianë dhe me strukturat e NATO-s për të gjetur një zgjidhje që do të ndalte dhunën dhe do të krijonte kushte për një paqe të qëndrueshme.

Presidenti Clinton dhe administrata e tij e kuptuan se stabiliteti i Evropës Juglindore ishte i lidhur ngushtë me zgjidhjen e çështjes së Kosovës.

Viti 1999 – momenti që ndryshoi rrjedhën e historisë

Viti 1999 mbetet një nga vitet më vendimtare në historinë e Kosovës.

Pas përkeqësimit të situatës humanitare dhe dështimit të përpjekjeve diplomatike për të arritur një marrëveshje, NATO ndërmori një fushatë ushtarake kundër objektivave të Republikës Federale të Jugosllavisë.

Në këtë proces, Shtetet e Bashkuara të Amerikës patën një rol udhëheqës politik dhe ushtarak brenda Aleancës së NATO-s.

Për popullin e Kosovës, përfundimi i luftës në qershor të vitit 1999 shënoi fundin e një periudhe të dhimbshme dhe fillimin e një epoke të re.

U hap rruga për:kthimin e qindra mijëra njerëzve të dëbuar;krijimin e institucioneve të reja demokratike;rindërtimin e shoqërisë;ndërtimin e perspektivës për një të ardhme të lirë dhe demokratike.

Vizita e Presidentit Clinton në Kosovë – një moment simbolik i mirënjohjes

Pas përfundimit të luftës, vizita e Presidentit Bill Clinton në Kosovë u shndërrua në një nga momentet më simbolike të miqësisë shqiptaro-amerikane.

Pritja e jashtëzakonshme nga qytetarët e Kosovës dëshmoi një ndjenjë të thellë mirënjohjeje për rolin e Amerikës në një periudhë vendimtare.

Për shumë qytetarë të Kosovës, Presidenti Clinton u bë simbol i një Amerike që ishte në krah të një populli në momentet më të vështira.

Shtatorja e tij në Prishtinë është shndërruar në një simbol të kësaj kujtese historike dhe në një dëshmi të lidhjes së veçantë ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara.

Ajo nuk përfaqëson vetëm një figurë politike, por një kapitull të historisë ku solidariteti ndërkombëtar ndikoi në fatin e një populli.

Presidenti George W. Bush – mbështetësi amerikan i rrugës drejt shtetësisë së Kosovës

Nëse Presidenti Bill Clinton lidhet me periudhën e ndalimit të tragjedisë humanitare dhe çlirimit të Kosovës, Presidenti George W. Bush lidhet me një fazë tjetër vendimtare të historisë së saj moderne: realizimin e aspiratës për shtetësi dhe konsolidimin e perspektivës ndërkombëtare të Kosovës.

Pas vitit 1999, Kosova hyri në një periudhë të re historike – periudhën e ndërtimit të institucioneve demokratike, forcimit të administrimit civil dhe përcaktimit të statusit të saj politik.

Kjo ishte një sfidë e madhe diplomatike, sepse kërkohej një zgjidhje që do të garantonte paqe afatgjatë, stabilitet rajonal dhe perspektivë evropiane për popullin e Kosovës.

Administrata e Presidentit George W. Bush mbështeti fuqishëm një Kosovë demokratike, të orientuar drejt Evropës dhe strukturave euroatlantike.

Amerika dhe momenti historik i pavarësisë së Kosovës

Shpallja e pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008 ishte kulmi i një rrugëtimi të gjatë historik dhe politik.

Për popullin e Kosovës, kjo ditë simbolizoi realizimin e një aspirate të brezave: krijimin e një shteti të lirë, demokratik dhe sovran.

Mbështetja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në këtë periudhë kishte një rëndësi të jashtëzakonshme politike dhe diplomatike.

Njohja amerikane e Republikës së Kosovës ishte një mesazh i fuqishëm për komunitetin ndërkombëtar se Kosova kishte hyrë në një epokë të re – si shtet që synonte ndërtimin e institucioneve demokratike dhe integrimin në familjen euroatlantike.

Kjo vazhdimësi historike – nga mbështetja amerikane në vitin 1999 deri te mbështetja për pavarësinë në vitin 2008 – dëshmon karakterin strategjik të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Kongresi amerikan, diplomacia e SHBA-së dhe mbështetja institucionale për Kosovën

Miqësia ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës nuk është ndërtuar vetëm nga Shtëpia e Bardhë dhe administratat presidenciale. Ajo është forcuar edhe përmes institucioneve të tjera amerikane, veçanërisht përmes Kongresit të Shteteve të Bashkuara, diplomacisë amerikane dhe lidhjeve të fuqishme ndërmjet dy popujve.

Për shumë vite, çështja e Kosovës ka qenë pjesë e debatit politik dhe diplomatik në Uashington. Në Kongresin amerikan është ngritur vazhdimisht zëri për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve të Kosovës dhe për nevojën e një zgjidhjeje të drejtë dhe të qëndrueshme.

Kjo mbështetje ka pasur një karakter të gjerë dhe ka kaluar përtej dallimeve partiake, duke dëshmuar se marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Amerikës janë ndërtuar mbi vlera të përbashkëta.

Diplomacia amerikane – nga kriza te ndërtimi i shtetit

Roli i diplomacisë amerikane ishte vendimtar në fazat më të rëndësishme të historisë së Kosovës.

Nga angazhimi për ndaljen e dhunës në vitin 1999, deri te mbështetja e procesit politik që çoi në pavarësinë e Kosovës në vitin 2008, Shtetet e Bashkuara luajtën një rol qendror në arkitekturën ndërkombëtare të Kosovës.

Diplomatët amerikanë kontribuuan në proceset e negociatave, në koordinimin me aleatët ndërkombëtarë dhe në krijimin e një klime politike që i dha Kosovës mundësinë për të ndërtuar institucionet e saj.

Ky angazhim dëshmoi se partneriteti ndërmjet Kosovës dhe Amerikës nuk ishte vetëm një bashkëpunim i një momenti, por një marrëdhënie e ndërtuar mbi besim, interesa të përbashkëta dhe vlera demokratike.

NATO – aleanca e sigurisë që hapi rrugën drejt paqes në Kosovë

Historia moderne e Kosovës është e lidhur ngushtë edhe me rolin e NATO-s si aleancë mbrojtëse dhe garantuese e sigurisë.

Në vitin 1999, NATO ndërhyri për t’i dhënë fund një krize të rëndë humanitare dhe për të krijuar kushte për paqe dhe stabilitet.

Për Kosovën, kjo periudhë shënoi një kthesë historike. Pas përfundimit të luftës, u krijuan kushtet për ndërtimin e institucioneve demokratike, kthimin e jetës normale dhe transformimin e shoqërisë kosovare.

Sot, marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe NATO-s vazhdojnë të jenë një element i rëndësishëm i sigurisë dhe perspektivës euroatlantike të vendit.

Bashkëpunimi me strukturat euroatlantike mbetet një objektiv strategjik për Republikën e Kosovës dhe një dëshmi e orientimit të saj drejt botës demokratike.

Bill Clinton dhe George W. Bush – emra të skalitur në kujtesën historike të Kosovës

Popujt nuk i harrojnë miqtë që qëndrojnë pranë tyre në momentet më të vështira të historisë. Kujtesa kombëtare ndërtohet mbi ngjarje, personalitete dhe vendime që kanë ndikuar në fatin e një shoqërie.

Në kujtesën historike të Kosovës, emrat e Presidentit Bill Clinton dhe Presidentit George W. Bush janë të lidhur me një periudhë vendimtare të ekzistencës së saj moderne.

Presidenti Bill Clinton lidhet me momentin kur Shtetet e Bashkuara të Amerikës, së bashku me aleatët e tyre, u angazhuan për ndaljen e një krize të rëndë humanitare dhe për krijimin e kushteve për paqe e siguri në Kosovë.

Presidenti George W. Bush lidhet me periudhën kur Kosova bëri hapin historik drejt shtetësisë dhe konsolidimit ndërkombëtar, duke marrë mbështetjen e fuqishme të Shteteve të Bashkuara në procesin e pavarësisë.

Këta dy Presidentë përfaqësojnë dy kapituj të një historie të përbashkët: kapitullin e shpëtimit nga një tragjedi humanitare dhe kapitullin e ndërtimit të një shteti të ri demokratik.

Emrat Tuaj, President Bill Clinton dhe President George W. Bush, meritojnë të ruhen në kujtesën historike të Kosovës për breza e shekuj, sepse lidhen me një epokë kur miqësia ndërkombëtare, solidariteti dhe përgjegjësia morale u shndërruan në shpresë dhe liri për një popull të tërë.

Mirënjohja si vlerë kombëtare dhe historike

Mirënjohja ndaj miqve ndërkombëtarë nuk është vetëm një ndjenjë falënderimi; ajo është një pjesë e kulturës historike të një kombi.

Një popull që njeh dhe vlerëson miqtë e tij të vërtetë tregon pjekuri historike dhe respekt për të kaluarën.

Kosova, si një shtet i ri demokratik, ka përgjegjësinë të ruajë kujtesën e kësaj periudhe përmes studimeve historike, botimeve shkencore, institucioneve kulturore dhe edukimit të brezave të rinj.Historia nuk duhet të mbetet vetëm në dokumente; ajo duhet të jetojë në vetëdijen e shoqërisë.

Monumentet e kujtesës – kur historia shndërrohet në simbol

Çdo shoqëri demokratike ka detyrimin të ruajë kujtesën e saj historike. Monumentet, sheshet, institucionet dhe veprat kulturore janë mënyra përmes të cilave brezat e rinj mësojnë historinë dhe kuptojnë rëndësinë e momenteve vendimtare.

Për Kosovën, kujtimi për miqtë ndërkombëtarë që kontribuuan në rrugën e saj drejt lirisë është pjesë e një kulture të mirënjohjes dhe respektit historik.

Emrat e personaliteteve që kanë ndikuar në momente të rëndësishme të historisë nuk ruhen vetëm në gurë e monumente, por edhe në ndërgjegjen e një populli.

Ashtu si monumentet e mëdha të qytetërimeve të lashta kanë sfiduar shekujt, edhe kujtesa historike për miqësitë e mëdha duhet të ruhet dhe t’u përcillet brezave të ardhshëm.

Një kujtesë e tillë nuk është kundër askujt; ajo është një dëshmi e respektit për ata që në një periudhë të vështirë historike kontribuuan për paqen, sigurinë dhe të ardhmen e Kosovës.

Miqësia Kosovë–SHBA: një lidhje përtej politikës

Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës kanë një dimension më të gjerë sesa marrëdhëniet e zakonshme politike.

Ato janë ndërtuar mbi një përvojë historike të përbashkët dhe mbi bindjen se demokracia, liria dhe të drejtat e njeriut janë vlera universale.

Për Kosovën, Amerika mbetet një partner strategjik dhe një aleat i rëndësishëm në rrugën e integrimit euroatlantik.

Për Shtetet e Bashkuara, një Kosovë demokratike dhe e qëndrueshme është një faktor i rëndësishëm për paqen dhe sigurinë në Evropën Juglindore.

Prandaj, ruajtja dhe forcimi i kësaj miqësie është një përgjegjësi historike e të dyja palëve

Kosova dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës në shekullin XXI – një partneritet strategjik për paqen, sigurinë dhe të ardhmen euroatlantike

Shekulli XXI e gjeti Kosovën në një fazë të re historike: nga një popull që kërkonte mbrojtje ndërkombëtare dhe siguri për ekzistencën e tij, në një shtet që ndërton institucionet e veta demokratike dhe kërkon vendin e saj të merituar në familjen euroatlantike.

Ky transformim historik nuk ishte i lehtë. Ai kërkoi sakrifica, përkushtim institucional, mbështetje ndërkombëtare dhe një vizion të qartë për të ardhmen.

Në këtë rrugëtim të ri, partneriteti me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbetet një nga shtyllat më të rëndësishme të politikës së jashtme, sigurisë dhe zhvillimit strategjik të Republikës së Kosovës.

Miqësia ndërmjet Kosovës dhe Amerikës nuk është ndërtuar vetëm mbi një moment historik, por mbi një bazë të përbashkët vlerash: lirinë, demokracinë, sundimin e ligjit, respektimin e të drejtave të njeriut dhe angazhimin për paqe.

Shtetet e Bashkuara kanë qenë një partner i rëndësishëm në proceset e konsolidimit institucional të Kosovës, në forcimin e sigurisë, në zhvillimin e kapaciteteve demokratike dhe në orientimin e saj drejt strukturave euroatlantike.

Kosova, nga ana e saj, ka përgjegjësinë historike që këtë miqësi ta forcojë përmes ndërtimit të institucioneve të fuqishme, zhvillimit ekonomik, luftimit të korrupsionit, respektimit të ligjit dhe krijimit të një shoqërie moderne evropiane.

Mirënjohje për vazhdimësinë e mbështetjes amerikane dhe për Presidentin aktual të Shteteve të Bashkuara

Historia e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Amerikës është më e madhe se një administratë politike apo një periudhë e vetme presidenciale.

Ajo është një lidhje strategjike e ndërtuar mbi besimin, respektin dhe interesat e përbashkëta.

Për këtë arsye, një falënderim i veçantë i drejtohet edhe Presidentit aktual të Shteteve të Bashkuara të Amerikës Donald Trump

për vazhdimin e marrëdhënieve

të partneritetit me Republikën e Kosovës dhe për mbështetjen e dialogut, bashkëpunimit dhe stabilitetit në rajon.

Çdo President amerikan përballet me sfidat e kohës së vet, por miqësia ndërmjet popullit amerikan dhe popullit të Kosovës është ndërtuar mbi një themel më të qëndrueshëm: mbi vlerat e lirisë, demokracisë dhe paqes.

Kosova e vlerëson këtë partneritet si një pasuri strategjike dhe si një urë të fuqishme që e lidh atë me botën demokratike.

Historia i nderon ata që qëndrojnë në anën e lirisë

Historia nuk shkruhet vetëm me data dhe dokumente. Ajo shkruhet me vendime të mëdha, me sakrifica dhe me njerëz që në momente vendimtare zgjedhin të qëndrojnë në anën e drejtësisë dhe të vlerave njerëzore.

Për Kosovën, fundi i shekullit XX dhe fillimi i shekullit XXI përfaqësojnë një epokë të jashtëzakonshme historike: nga dhimbja e luftës dhe pasiguria, drejt lirisë, pavarësisë dhe ndërtimit të shtetit.

Në këtë rrugëtim historik, emrat e Presidentit Bill Clinton dhe Presidentit George W. Bush mbeten të lidhur me dy kapituj të rëndësishëm të historisë së Kosovës.

Presidenti Bill Clinton lidhet me periudhën kur bota demokratike u angazhua për ndaljen e një tragjedie humanitare dhe për krijimin e kushteve për paqe e siguri.

Presidenti George W. Bush lidhet me periudhën kur Kosova realizoi një nga aspiratat më të mëdha historike – krijimin e shtetit të saj të pavarur dhe demokratik.

Emrat Tuaj, President Bill Clinton dhe President George W. Bush, duhet të mbeten të skalitur në kujtesën historike të Kosovës për breza e shekuj, sepse lidhen me një epokë kur miqësia, solidariteti dhe përgjegjësia ndërkombëtare u shndërruan në shpresë dhe liri për një popull të tërë.

Faleminderit President Bill Clinton!

Faleminderit President George W. Bush!

Faleminderit për kontributin Tuaj në rrugën e Kosovës drejt lirisë, pavarësisë dhe sovranitetit.

Faleminderit Amerikë – aleate, mike dhe partnere strategjike e Republikës së Kosovës!

Zoti e bekoftë miqësinë shqiptaro-amerikane, një miqësi e ndërtuar mbi lirinë, sakrificën, besimin dhe vlerat që bashkojnë dy popujt tanë.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Sytë/vëmendja e kancelarive, institucioneve dhe medias botërore janë drejtuar nga Ankaraja, ku dy ditët në vijim (7-8 korrik 2026) zhvillohet Samiti i Aleancës së Atlantikut të Veriut. I privilegjuar të ftohem për të kontribuar në “Forumin e Senior Ekspertëve të NATO-s”, po ndaj një përmbledhje strategjike:

Mjedisi i sigurisë, axhenda dhe mesazhet që do/po përcillen nga Samiti Ankaras-2026:

Ndërsa Samitet nuk janë “rutinë e përvitshme”, Ankaraja përbën ngjarje madhore, pasi do adresojë një nga udhëkryqet më kritike që prej themelimit të NATO-s si dhe mbas 1990. Katërfishimi intensitetit të Samiteve (krahasuar me para ‘90), si dhe dyfishimi i hartës së anëtarësimit (nga 16 në 32 sot), flasin më fort se të gjitha fjalimet për dinamikën e kërcënimeve në 36 vitet e fundit, si dhe sfidën për ta “mbajtur atë si Aleanca më afatgjatë, më e fuqishme, më e suksesshme dhe më shpresëdhënëse e historisë së njerëzimit”!

Padyshim që ky Samit do të jetë historik pasi mbahet në Turqi, pra në kufijtë e rreziqeve dhe në pikun e përshkallëzimit të konflikteve nga Ukrainë, Irani, Lindja e Mesme, etj, cilat kërcënojnë më shumë se kurrë paqen, rendin e sigurisë, vlerat e demokracisë, interesat dhe fuqinë e aleancës, si dhe statuskuonë gjeopolitike të vendosur mbas 1945 si dhe mbas luftës së ftohtë !

Gjithashtu mbahet “53 muaj mbas agresionit neonazist të Rusisë-putiniste kundër jo vetëm sovranitetit të Ukrainës”.Ndërsa falë qendrës stoike të Ukrainës dhe mbështetjes së perëndimit: “Putini e ka humbur me turp iniciativën strategjike të luftës dhe Kremlini krenarinë e paprekshmërisë territoriale”, pasi më pak se 18 % e territorit të Ukrainës mbahet ende e pushtuar nga makineria ushtarake ruse ! Për më tepër, Putini i ka humbur edhe betejat për të sfiduar interesat gjeopolitike, fuqinë ushtarake dhe çarë kohezionin mes ShBA, NATO dhe BE; për të dobësuar marrëdhëniet me “partnerët e privilegjuar”, Australi, Japoni, Zelandë e Re, etj; për të ndezur një front lufte në Tajvan, apo duke kërcënuar nëpërmjet Beogradit deri “me agresion ushtarak” jo vetëm sovranitetin territorial të Kosovës, por edhe prezencën e KFOR-it, si dhe statuskuonë gjeopolitike të Aleancës në Ballkan. Përkundër kësaj, 32 anëtarët e NATO-s kanë dyfishuar shpenzimet e mbrojtjes, ndërsa BE mbi 500 miliardë €.

Ndërsa përkundër makinerisë dezinformuese (USA/Trump po del nga NATO(!), ështē pranuar gjerësisht se: “pa ShBA nuk mund të ekzistojë NATO, ndërsa edhe pa parnerët Europian nuk mund të garantojen interesat Amerikane në hapësirën Euroatlantike” ! Gjithësesi ky Samit mbahet edhe për të “akomoduar” Aleancën me përqasjen e Presidentit Trump “paqe nëpërmjet forcës”, çka u demonstrua në sulmet vdekjeprurëse që fuqia ushtarake e ShBA-ve realizoi ndaj bazave bërthamore, sundimtarit Khamenei dhe gardës terroriste të Iranit; në prangosjen e narko-diktatorit të Venezuelës, etj”. Megjithatë, përtej agonisë së rendit të vjetër (KS/OKB), si dhe mpirjes burokratike të BE-së, edhe 31 vendet e tjera (disa me pahir) e mirënjohin “rolin jetik të ShBA në NATO”, pasi me mbi 1 trilion $ në 2026 (sa 2 fishin e 31 vendeve të tjera), vijon të mbajë barrën kryesore të shpenzimeve dhe angazhimeve ushtarake të Aleancës.

Prandaj prioriteti nr. 1 i axhendës së Ankarasë mbetet modernizimi i fuqisë ushtarake përfshi dhe bërthamore/deterrence: “për shkurajimin dhe shpagimin ndaj armiqve potencialë që guxojnë të kërcënojnë Aleancën”. Për më qartë, duke iu përgjigjur thirrjes së Trump (presionit për disa) për të rritur deri në 5 % buxhetin e mbrojtjes brënda 2030, në Ankara do të ri-konfirmohet “vendosmëria e Aleancës për të modernizuar industrinë, armatimet, sistemet, teknologjinë, mbrojtjen kibernetike, dronët, inteligjencën artificiale dhe infrastrukturat ushtarake”, në mënyrë që NATO të mbetet e pathyeshme, e pakonkurueshme dhe vdekjeprurëse: “ndaj çdo kërcënimi dhe cilitdo armiku apo koalicioni potencial”.

Kështu mbetem besimplotë që Ankaraja do të skalitet ndër ngjarjet më madhore të NATO-s, pasi kryetarët e 32 shteteve anëtare do të demonstrojnë: “vullnetin politik, kohezion si dhe vendosmëri të palëkundur per tu përballur dhe mposhtur rreziqet e përbashkëta”, ose siç edhe Sekretari Mark Rutte, deklaroi: “për NATO-n nuk ka opsion tjetër përveçse fitores me çdo çmim të luftës ndaj tiranëve të Kremlinit, gardës terroriste të Iranit dhe çdo diktatori tjetër të dalldisur”.

Pesë gjetje dhe 5 rekomandime strategjike për përgatitjen e Samitit Historik të Tiranës – 2027:

Paraprakisht, një ushtri mitomanësh anti-amerikanë dhe anti-Shqiptarë njëherësh si dhe zjarrvënës të stërvitur në Moskë, Beograd, Teheran, etj, kanë ngritur pikëpyetje të helmatisura ndaj: (a) përpjekjeve, arritjeve dhe kredibilitetit të RSh në NATO, si dhe (b) rreth zhvillimit apo jo në Tiranë të Samitit-2027 (!?), etj të cilave po u përgjigjem reciprokisht:

a. Është “fakt i mirënjohur edhe nga USA/NATO, se veçanërisht 5 vitet e fundit, RSh ka bërë progres të konsiderueshëm” për rritjen e buxhetit të mbrojtjes (rreth 600 milion €, 3 herë më shumë se 2008 dhe 6 herë sa në 2015)! Por vlejnë të duartrokiten edhe arritje si: “pjesëmarrja në Bordin Trump të Paqes dhe rreshtimi kundër gardës terroriste të Iranit; marrëveshja mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh dhe modernizimi i fuqisë ushtarake; projekti i Porto-Palermos (Bondsteel-detar USA/NATO), i ndërthurur me Korridorin-8; kontributet për Ukrainën; roli lider në projektet rajonale dhe forcimin e besimit strategjik me ShBA”!

b. Samiti i ardhshëm (korrik 2027) do të zhvillohet në Tiranë, kur autoritetet e RSh do të kenë nderimin dhe sfidën të mikëpresin 31 kryetarët e shteteve anëtare, si dhe rreth 20 të tjerë nga vendet partnere. Kjo shërben edhe si përgjigje ndaj turfullimeve për mos-zhvillimin e Samitit në Tiranë, çka e gjej edhe më neveritëse se ato që: “Rama nuk do të shkonte në Samitin e NATO-s në ShBA (korrik 2024), as në New York/OKB (Shtator 2025); apo që do prangosej sapo të zbriste në Washington për të nënshkruar marrëveshjen për Bordin e Paqes (shkurt 2026), etj broçkulla më keq se të disa Pilinçve”. Pra edhe për humor: “Samiti-2027 do të zhvillohet në Tiranë edhe për inat vartësve të gaze-muleshit apo nëse p.sh Neomalësorja do të triumfojë në revolucionin për Shqipërinë e Re” ?!?

Së dyti, ashtu si në Ankara, edhe në Tiranë, RSh do duhet të garantojë: “Partneritet strategjik, kohezion dhe konsensus të pakushtëzuar për vendimmarrjet, projektet e modernizimit dhe angazhimet e USA/NATO-s, në interes të mbrojtjes kolektive (artikulli 5); mbështetjen me kontribute “më shumë se modeste” ndaj Ukrainës, dhe në kuadër të Bordit të Paqes”, si dhe rol/vend lider në mbjelljen e bashkëjetesës paqësore si dhe zhvillimin projekteve të përbashkëta me 6 vendet e Ballkanit Përendimor ndaj kërcënimeve asimetrike: “terrorizmi, krimi i organizuar, emergjencat civile, trafiqeve, etj.”!

Së treti, në Ankara dhe vitin tjetër në Tiranë, RSh duhet të konfirmojë vendosmërinë për rritjen e përshkallëzuar të shpenzimeve të mbrojtjes (5 % deri në 2030), çka është e domosdoshme për të modernizuar fuqinë ushtarake dhe zhvilluar aftësitë operacionale të FA në përmbushje të misionit: “mbrojtjen e integritetit, zhvillimin e interesave gjeopolitike, promovimin e vlerave euroatlantike, si dhe përmbushjen e detyrimeve në kuadër të NATO-s”.

Së katërti, duke konsideruar se në Rendin e Ri të Sigurisë (vulosur tashmë me emrin e Presidentit Trump), asnjë vend nuk e përballon dhe as i mbijeton dot i vetëm një agresioni ushtarak. Thënë këtë, në Samitin e radhës, që do të zhvillohet në Tiranë, është vendi i duhur që RSh të shpalosë: “2-Shtete sovrane, 1-Komb i vetëm”. Ndërkohë duhet lobuar fortë që kjo “platform e vonuar” nuk përbën kurrësesi kërcënim ndaj asnjë vendi, përfshi Serbinë, por demostron: “përgjegjëshmëri kombëtare dhe euroatlantike, për të zhvilluar fuqinë ushtarake ndaj çdo vendi/aleance që kërcënon sovranitetin apo interesat gjeopolitike të RSh dhe Kosovës, fatmirësisht të ndërthurur me interesat e SHBA/NATO në rajon dhe Mesdhe”.

Së pesti, krahas angazhimit në Ankara për të përmbushur përgjegjësitë e vendit pritës (Host Nation), zhvillimin e Samitit në Tiranë vitin tjetër, e çmoj edhe si “ngjarje dhe mundësi të artë gjeopolitike” për të shpalosur nivelin e ambicjeve të RSh në fushën e mbrojtjes, si dhe për promovimin e përpjekjeve për anëtarësimin e Kosovës dhe Bosnje-Hercegovinës në NATO, duke konfirmuar se zgjerimi rrit garancitë e paqes së qëndrueshme, si dhe mbrojtjen e statueskosë gjeopolitike të ShBA/NATO në Ballkanin Perëndimor.

Në përmbledhje, mbetem besimplotë që: “Ankaraja jo vetëm do ta ri-konfirmojë NATO-n si garantues i pathyshëm i integritetit teritorial të 32 anëtareve (artikulli-5) si dhe aktor me fuqi vendimtare për paqen në botë, por edhe do ta nderojë dhe sprovojë Tiranën Zyrtare për Samitin e vitit tjetër/2027” !

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë Kombëtare,

Ballkanin & marrëdhëniet me ShBA/NATO.

Zhvillimet e sotme në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut nuk janë fenomene të izoluara. Ato janë pjesë e së njëjtës sfidë historike: ruajtja e orientimit perëndimor të popullit shqiptar, mbrojtja e të drejtave të fituara dhe garantimi i rolit të shqiptarëve si faktor paqeje, stabiliteti dhe integrimi euro-atlantik në Ballkan.

Nga Prof.dr Skender Asani

Zhvillimet politike në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut nuk mund të interpretohen si kriza të zakonshme të demokracive në tranzicion dhe as si episode të izoluara institucionale. Ato përbëjnë pjesë të një procesi më të gjerë historik dhe gjeopolitik, i cili, që nga fundi i shekullit XIX, ka synuar kufizimin e faktorit shqiptar dhe pengimin e konsolidimit të tij politik, kulturor dhe shtetëror në Ballkan.

Historia moderne e rajonit dëshmon se çdo avancim i shqiptarëve është shoqëruar nga kundërveprime të organizuara politike, akademike dhe propagandistike. Projekti i “Serbisë së Madhe”, i konceptuar në qarqet intelektuale dhe shtetërore serbe gjatë shekullit XIX, ndërtoi një doktrinë të tërë mbi mohimin e ekzistencës historike dhe politike të shqiptarëve. Për më shumë se një shekull, kjo doktrinë është mbështetur mbi tri shtylla themelore: paraqitjen e shqiptarëve si popull me identitet lindor dhe joevropian; stigmatizimin e tyre si shoqëri me prirje kriminogjene dhe të paaftë për shtetformim; si dhe paraqitjen e shqiptarëve si element anarkik dhe antishtetëror.

Këto narrativa nuk kanë qenë debate akademike, por instrumente politike për të justifikuar diskriminimin, spastrimin etnik, mohimin e të drejtave kombëtare dhe pengimin e konsolidimit të faktorit shqiptar në Ballkan.

Në këtë kontekst, Kongresi i Manastirit i vitit 1908 paraqet pikën më të rëndësishme të vetëdijes historike shqiptare. Vendimi për pranimin e alfabetit latin nuk ishte thjesht një reformë gjuhësore, por një deklaratë e qartë gjeopolitike dhe civilizuese. Shqiptarët përcaktuan përfundimisht se i përkasin hapësirës kulturore dhe politike të Evropës dhe refuzuan të mbeten objekt i projekteve që synonin fragmentimin e identitetit të tyre.

Pikërisht për këtë arsye, çdo etapë e historisë moderne shqiptare është karakterizuar nga përpjekje për të relativizuar këtë orientim. Në vitin 1909 ne Kongresin e Dibres u tentua përmbysja e vendimeve të Kongresit të Manastirit; në fund të shekullit XX u ndërmorën fushata të spastrimit etnik për zhdukjen fizike të shqiptarëve të Kosovës; ndërsa në fillim të shekullit XXI po shfaqen forma më të sofistikuara të luftës hibride, të cilat synojnë dobësimin politik, institucional dhe kulturor të çështjes shqiptare.

Krizat institucionale në Kosovë, përpjekjet për relativizimin e statusit të gjuhës shqipe dhe të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit në Maqedoninë e Veriut, si dhe fushatat e vazhdueshme kundër integrimit evropian të Shqipërisë, nuk mund të shihen jashtë këtij konteksti strategjik. Ato prodhojnë të njëjtin rezultat politik: dobësimin e faktorit shqiptar dhe pengimin e konsolidimit të tij si komponent stabilizues dhe euro-atlantik i Ballkanit.

Në kushtet e luftës në Ukrainë dhe të rivaliteteve të reja gjeopolitike, Ballkani është rikthyer në qendër të interesave strategjike ndërkombëtare. Çdo destabilizim i shqiptarëve në rajon nuk është vetëm një çështje kombëtare shqiptare, por një kërcënim i drejtpërdrejtë për sigurinë evropiane dhe për arkitekturën euro-atlantike të rajonit.

Shqiptarët mbeten ndër popujt më proamerikanë dhe më proevropianë në Ballkan. Fati i tyre historik është i lidhur me demokracinë perëndimore, me NATO-n dhe me Bashkimin Evropian. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 jo vetëm që shpëtoi Kosovën, por ndaloi rikthimin e ideologjisë së spastrimit etnik në Evropë dhe krijoi kushtet për një epokë të re stabiliteti rajonal.

Sot beteja kundër identitetit shqiptar nuk zhvillohet më me ushtri dhe deportime masive. Ajo zhvillohet në tekstet shkollore, në enciklopedi, në institucionet akademike, në mediat dhe në financimin selektiv të projekteve kulturore. Një tezë e rreme historike mund të prodhojë pasoja më afatgjata se një krizë politike e përkohshme, sepse deformon kujtesën kolektive dhe ndërton breza me vetëdije të cunguar kombëtare.

Për këtë arsye, ndërhyrjet në sferën akademike, arsimore dhe kulturore duhet të trajtohen si çështje të sigurisë kombëtare dhe rajonale. Relativizimi i gjuhës shqipe, cenimi i statusit të saj kushtetues dhe përpjekjet për ta shkëputur atë nga standardi i përbashkët kombëtar përbëjnë sfidë të drejtpërdrejtë ndaj Marrëveshjes së Ohrit dhe ndaj vetë karakterit shumetnik të Maqedonisë së Veriut.

Kundërprojekti ndaj shqiptarëve sot nuk synon më ndalimin e alfabetit shqip dhe as zhdukjen fizike të popullsisë shqiptare. Objektivi i tij është dobësimi politik, institucional dhe kulturor, krijimi i krizave të vazhdueshme, prodhimi i përçarjeve dhe pengimi i integrimit euro-atlantik.

Përballë kësaj sfide, Shqipëria, Kosova dhe institucionet përfaqësuese të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës duhet të ndërtojnë mekanizma të përhershëm koordinues në fushën e politikave gjuhësore, kulturore, arsimore dhe diplomatike. Mbrojtja e gjuhës shqipe, funksionaliteti i institucioneve të Kosovës dhe konsolidimi demokratik i Shqipërisë duhet të konsiderohen çështje të sigurisë kombëtare shqiptare dhe të stabilitetit rajonal.

Shqiptarët nuk kërkojnë privilegje dhe as ndryshim kufijsh. Ata kërkojnë barazi, siguri, respektim të marrëveshjeve ekzistuese dhe të drejtën për të jetuar në hapësirën e tyre historike si pjesë integrale e familjes euro-atlantike. Historia e një shekulli dëshmon se sa herë që janë cenuar gjuha, identiteti dhe orientimi perëndimor i shqiptarëve, Ballkani ka hyrë në kriza; dhe sa herë që janë respektuar të drejtat e tyre, rajoni ka njohur më shumë stabilitet, siguri dhe bashkëpunim.

Prandaj, zhvillimet e sotme në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut nuk janë fenomene të izoluara. Ato janë pjesë e së njëjtës sfidë historike: ruajtja e orientimit perëndimor të popullit shqiptar, mbrojtja e të drejtave të fituara dhe garantimi i rolit të shqiptarëve si faktor paqeje, stabiliteti dhe integrimi euro-atlantik në Ballkan.

Foto: pashtriku.org

Artan Nati/

Revolucioni i flamingove nisi si një spektakël estetik me ngjyra rozë, flamuj, performanca artistike, fotografi për rrjetet sociale dhe premtimi se politika shqiptare do të hynte më në fund në epokën e protestës krijuese. Por me kalimin e kohës, revolucioni filloi të ngjante më shumë me një tufë flamingosh që rrotullohen rreth të njëjtit liqen, pa gjetur kurrë forcën për të fluturuar drejt destinacionit. Historia tregon se një rezistencë civile nuk është një spektakel i zgjatur, por një makineri politike dhe shoqërore e organizuar me përpikëri. Ajo kërkon strategji, disiplinë, rrjet organizativ dhe mbi të gjitha aftësinë për të ndryshuar raportet e besnikërisë brenda vetë sistemit që synon të sfidojë. Në Shqipëri, shpesh u krijua iluzioni se mjafton të mblidhen mijëra njerëz në një shesh dhe pushteti do të fillojë të dridhet. Askush nuk zgjohet një mëngjes dhe zbulon se miliona qytetarë kanë vendosur spontanisht të ndryshojnë historinë. Pas çdo revolucioni të suksesshëm fshihet një organizim i gjatë, i lodhshëm dhe pothuajse i padukshëm. Problemi i “Revolucionit të Flamingove” është se shpesh ngatërroi koreografinë me strategjinë. U investua shumë tek simboli dhe shumë pak tek infrastruktura e rezistencës. U prodhuan slogane, por jo rrjete. U organizuan marshime, por jo mekanizma të qëndrueshëm të mosbindjes civile. U krijuan video virale, por jo struktura që mund t’i mbijetonin javës së parë të lodhjes.

Nga këndvështrimi statistikor, Revolucioni i flamingove mund të ketë qenë pranë asaj që studiuesit e rezistencës civile e konsiderojnë një “masë kritike” mobilizimi. Ky vlerësim lidhet me analizat empirike që kanë vërejtur se shumë lëvizje të suksesshme kanë arritur të përfshijnë rreth 3.5% të popullsisë. Megjithatë, ky nuk është një ligj i historisë, por një prirje statistikore që funksionon vetëm kur shoqërohet me organizim, strategji dhe objektiva të qarta. Sheshi u mbush, rrjetet sociale u ndezën, dronët prodhuan pamje spektakolare dhe mediat ushqyen për ditë të tëra idenë se historia po trokiste në derë. Por politika nuk është matematikë, aq më pak magji. Numrat nuk rrëzojnë qeveri, organizimi po. Jehona mediatike nuk ndërton institucione, strategjia po. Një protestë mund të jetë e madhe, por një lëvizje bëhet e fuqishme vetëm kur arrin të krijojë aleanca, të prodhojë besim dhe të ofrojë një alternativë të besueshme. Ndoshta gabimi më i madh ishte bindja se turma ishte vetë programi. Sikur prania në shesh të zëvendësonte platformën politike, koordinimin dhe objektivat konkrete. Një lëvizje qytetare nuk fiton vetëm duke thënë “jo”, ajo duhet të dijë të shpjegojë qartë edhe “po”-në e saj, çfarë kërkon, si do ta arrijë dhe me kë synon ta ndërtojë ndryshimin.

Një bashkërendim më i gjerë me aktorë të tjerë shoqërorë, me organizatat e shoqërisë civile, grupet profesionale, sindikatat dhe forcat e reja politike mund ta kishte zgjeruar bazën e mbështetjes dhe do t’i kishte dhënë lëvizjes një identitet më gjithëpërfshirës. Revolucionet qytetare nuk fitojnë kur marshojnë vetëm, ato fitojnë kur arrijnë të krijojnë një koalicion sa më të gjerë shoqëror. Po aq e rëndësishme do të kishte qenë edhe ruajtja e një profili të qartë politik dhe qytetar. Çdo lëvizje humbet besueshmëri kur perceptohet se po tërhiqet nga zëra ekstremë ose nga axhenda që e largojnë nga kauza e saj fillestare. Një protestë që synon të bashkojë qytetarët duhet të kujdeset vazhdimisht që të mos identifikohet me qëndrime apo retorika që polarizojnë opinionin publik. Në të njëjtën kohë, lëvizja mund ta kishte bërë më të qartë vizionin e saj për zhvillimin ekonomik të vendit. Kundërshtimi i politikave të qeverisë nuk do të thotë domosdoshmërisht kundërshtim i investimeve të huaja.

Përkundrazi, një mesazh i qartë në favor të investimeve serioze, transparente dhe në përputhje me interesin publik do të shmangte keqkuptimin se protesta ishte kundër zhvillimit ekonomik si i tillë. Një sfidë tjetër ishte edhe perceptimi se në protestë po përziheshin ndikime dhe agjenda të ndryshme politike, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Sa më shumë që një lëvizje lejon të krijohet përshtypja se po flasin shumë zëra me objektiva të ndryshëm, aq më e vështirë bëhet të bindë shumicën e qytetarëve se përfaqëson një kauzë të qartë dhe të pavarur. Në fund, Revolucioni i Flamingove na kujtoi edhe një herë një të vërtetë të vjetër të politikës se protestat mund të mbushin sheshet, por vetëm organizimi mbush boshllëkun midis zemërimit dhe ndryshimit. Historia nuk pyet sa njerëz dolën në rrugë për një pasdite, ajo pyet çfarë ndërtuan ata pasi u zbraz sheshi.

Një nga paradokset më interesante të “Revolucionit të Flamingove” ishte shpejtësia me të cilën ndryshoi fjalori politik. Zërat që në fillim shfaqeshin kritikë ndaj investimeve amerikane ose skeptikë ndaj kapitalit të huaj, papritur filluan të flisnin për partneritet strategjik, aleancë me Perëndimin dhe domosdoshmërinë e investimeve të huaja. Sikur dikush të kishte ndërruar skenarin në mes të shfaqjes, ndërsa aktorët vazhdonin të luanin pa e kuptuar se publiku kishte vënë re ndryshimin. Edhe parulla “Rama në burg, Berisha në burg”, megjithëse tingëllon simetrike dhe prodhon duartrokitje në shesh, ngre një pyetje më të thellë. Në një shtet demokratik, drejtësia nuk funksionon me parulla dhe as me lista dëshirash të protestuesve. Burgu nuk është program politik dhe as slogan elektoral. Nëse kërkesa kryesore e një lëvizjeje reduktohet në përcaktimin paraprak të fajtorëve, atëherë rreziku është që të zëvendësohet besimi tek institucionet me një formë tjetër gjykimi politik. Demokracia nuk matet me numrin e njerëzve që duan dikë në burg, por me aftësinë e institucioneve për të garantuar një proces të drejtë dhe të pavarur. Ndërkohë, me kalimin e kohës, protesta filloi të tërhiqte zëra, grupe dhe narrativa gjithnjë e më të ndryshme. Kur një lëvizje nuk përcakton qartë kufijtë e saj politikë dhe qytetarë, ajo rrezikon të bëhet një magnet për çdo pakënaqësi, pavarësisht nëse ajo lidhet apo jo me kauzën fillestare. Në një hapësirë të tillë mund të bashkëjetojnë nacionalistë, globalistë, konservatorë, revolucionarë, populistë dhe aktivistë me axhenda krejt të ndryshme. Rezultati është se askush nuk e kupton më se cili është mesazhi qendror. Nga një protestë me një kauzë të vetme, ajo filloi të ngjante me një panair idesh, ku secili ngrinte pankartën e vet dhe secili fliste për një revolucion tjetër.

Dikush protestonte kundër korrupsionit, një tjetër kundër kapitalizmit, një tjetër kundër globalizmit, ndërsa të tjerë sillnin kauza që kishin pak ose aspak lidhje me arsyen fillestare të mobilizimit. Sa më shumë shtoheshin zërat, aq më pak dëgjohej mesazhi. Në atë pikë, Revolucioni i Flamingove nisi të marrë pamjen e Kullës së Babelit. Të gjithë flisnin njëkohësisht, por gjithnjë e më pak e kuptonin njëri-tjetrin. Kur një lëvizje flet me dhjetëra gjuhë politike, rrezikon të mos bindë askënd. Historia biblike na kujton se Babeli nuk u rrëzua sepse i mungonin punëtorët, por sepse humbi gjuhën e përbashkët. Edhe protestat qytetare nuk dështojnë domosdoshmërisht nga mungesa e njerëzve. Ato shpesh dobësohen kur humbasin koherencën, disiplinën dhe një vizion të përbashkët. Në fund mbetet vetëm zhurma, ndërsa ndryshimi vazhdon të presë përkthyesin e tij.

Në fund të fundit, fati i “Revolucionit të Flamingove” nuk do të vendoset nga numri i flamujve me flamingo rozë, as nga fotografitë ajrore që pushtojnë rrjetet sociale dhe as nga duartrokitjet e një pasditeje proteste. Ai do të matet nga një pyetje shumë më e thjeshtë dhe shumë më e vështirë: çfarë Shqipërie propozon të ndërtojë pasi të shuhet zhurma e sheshit? Një lëvizje qytetare nuk mund të mbijetojë vetëm me kundërshtimin ndaj një qeverie. Ajo duhet të ofrojë një vizion të besueshëm për shtetin që dëshiron ta zëvendësojë. Shqipëria nuk ka nevojë për një kult të ri individi që zëvendëson kultin e vjetër, por për një kulturë të re institucionesh ku ligji vlen më shumë se lideri, procedura më shumë se parrulla dhe kushtetuta më shumë se karizma. Nëse flamingot duan të fluturojnë përtej kënetës politike shqiptare, duhet të ulin kokën mbi tavolinën e punës dhe të shkruajnë një program serioz.

Jo një manifest me slogane romantike, por një projekt të detajuar për një Shqipëri europiane: si do të funksionojë drejtësia, si do të mbrohet prona, si do të garantohet konkurrenca e lirë, si do të kufizohet pushteti i qeverisë, si do të forcohen pushtetet vendore, si do të mbrohen liritë individuale dhe si do të ndërtohen institucione që nuk varen nga humori i kryeministrit apo i opozitës së radhës. Evropa nuk fillon me flamurin blu dhe dymbëdhjetë yjet. Ajo fillon aty ku qytetari është më i rëndësishëm se partia, prona më e shenjtë se klientelizmi, kontrata më e fortë se telefoni politik dhe institucioni më jetëgjatë se çdo lider. Pikërisht aty matet dallimi midis një republike moderne dhe një republike që vazhdon të qeveriset nga emrat, jo nga rregullat. Përndryshe, Revolucioni i Flamingove rrezikon të mbetet vetëm një kapitull tjetër në librin e gjatë të protestave shqiptare me shumë ngjyra, shumë emocione, shumë metafora dhe shumë fotografi, por pak institucione.