Nga Frank Shkreli/

Ukraina kërkon respekt për sovranitetin e saj, Serbia këmbëngul kundër Kosovës, ndërsa Tirana dhe Prishtina vazhdojnë të flasin shpesh me dy zëra. Kjo është koha për një politikë shqiptare më të bashkuar, më të mençur dhe më të vendosur. Përqafimi i presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky me presidentin serb Aleksandar Vuçiç në Beograd nuk mund të kalojë pa koment. Jo sepse një përqafim diplomatik është diçka e pazakontë, por sepse pas kësaj fotografie qëndrojnë dy realitete që vështirë se mund të mos përplasen në mendjen e kujtdo që e njeh sadopak historinë e Ballkanit. Nga njëra anë është Ukraina, e cila prej vitesh lufton për sovranitetin dhe integritetin territorial të saj dhe kërkon nga bota që të mos pranojë pushtimin rus.

Nga ana tjetër është Serbia, e cila vazhdon të deklarojë se nuk do ta njohë kurrë Kosovën si shtet të pavarur. Dhe pikërisht këtu lind pyetja që Prishtina dhe Tirana duhet t’ia bëjnë hapur Kievit. Si mund të kërkojë Ukraina respekt për sovranitetin dhe integritetin territorial të saj, ndërsa vetë vazhdon të mos njohë Kosovën? Kjo nuk është pyetje kundër popullit ukrainas. Nuk është as kundër luftës së drejtë të Ukrainës për mbijetesë. Është pyetje për parimet. Sepse nëse sovraniteti dhe integriteti territorial janë parime të së drejtës ndërkombëtare, atëherë ato duhet të vlejnë për të gjithë, jo vetëm për ata që kanë nevojë për mbështetjen e botës në një moment të caktuar.

Solidariteti me Ukrainën nuk kërkon heshtjen për Kosovën. Shqiptarët e kuptojnë shumë mirë dhimbjen e Ukrainës. E kuptojnë mirë çfarë do të thotë të përballesh me një fuqi shumë më të madhe. E kuptojnë çfarë do të thotë të luftosh për lirinë dhe ekzistencën. Kosova ka kaluar nëpër luftë, dëbime, dhunë dhe krime nga regjimi terrorist serb i Millosheviçit. Aleanca perëndimore NATO, ndërhyri për t’i dhënë fund katastrofës humanitare dhe Kosovës iu hap rruga drejt lirisë dhe shtetësisë. Prandaj shqiptarët nuk kanë asnjë arsye të jenë indiferentë ndaj fatit të Ukrainës. Përkundrazi, Shqipëria dhe Kosova duhet të vazhdojnë të jenë në anën e Ukrainës kundër agresionit rus. Por solidariteti nuk do të thotë heshtje. Miku i vërtetë nuk është ai që të duartroket gjithmonë. Është ai që të thotë të vërtetën edhe kur ajo nuk të pëlqen. Dhe e vërteta që duhet t’i thuhet Kievit është e thjeshtë: Nëse integriteti territorial është parim për Ukrainën, ai nuk mund të jetë përjashtim kur bëhet fjalë për Kosovën. Kosova nuk kërkon privilegj. Por kërkon të njëjtin standard.

Ndërkaq, Vuçiçi e di shumë mirë se çfarë kërkon. Aleksandar Vuçiçi nuk është politikan që vepron pa llogari. Serbia prej vitesh luan një lojë të kujdesshme mes Perëndimit, Rusisë dhe Kinës. Beogradi kërkon afrimin me Evropën, por njëkohësisht ruan marrëdhëniet e veçanta me Moskën dhe vazhdon politikën e tij të mosnjohjes së Kosovës. Tani Serbia po afrohet edhe me Ukrainën. Ka interesa ekonomike, politike dhe strategjike. Ukraina ka nevojë për mbështetje, marrëdhënie dhe partnerë të rinj. Kievi ka interes të forcojë pozitat e veta në Evropë dhe në Ballkan.

Por këtu shtrohet pyetja: A duhet që Kosova të paguaj çmimin e kësaj diplomacie? Kjo është ajo që Prishtina duhet ta bëjë të qartë. Sepse Vuçiçi e di se Kosova është karta më e fuqishme e politikës së jashtme të Serbisë. Dhe nëse Beogradi arrin ta përdorë afrimin me Ukrainën për të forcuar pozicionin e vet kundër Kosovës, atëherë kjo nuk duhet të kalojë në heshtje. Por problem kryesor nuk është vetëm Beogradi, Moska e Kievi.

Këtu arrijmë te pjesa më e dhimbshme e kësaj historie. Shqiptarët, historikisht, kanë plot të drejtë që të ankohen dhe të kritikojnë trajtimin e tyre, anë e mbanë trojeve të veta. Por, para se të drejtojmë gishtin ka Beogradi, Moska, Kievi apo kancelaritë evropiane, duhet të shohim edhe nga vetja. Plaga më e madhe e shqiptarëve vazhdon të jetë mungesa e një politike të koordinuar shqiptare, në interes të kombit. Sidomos vitet e fundit, Tirana dhe Prishtina shumë herë nuk janë paraqitur si dy shtylla të së njëjtës hapësirë shqiptare dhe evropiane, por si dy qendra politike që konkurrojnë, dyshojnë dhe kundërshtojnë njëra-tjetrën.

Ky është një luks që shqiptarët nuk mund t’ia lejojnë vetes. Në diplomaci nuk mjaftojnë emocionet, duhet strategji. Nëse Beogradi shkon në Kiev me një qëndrim të qartë për interesat e Serbisë, ndërsa Tirana dhe Prishtina shkojnë nëpër kancelari me mesazhe të ndryshme, kush del më i fortë? Përgjigjja është e qartë. Serbia nuk ka nevojë gjithmonë të fitojë betejën me shqiptarët. Mjafton që shqiptarët të humbin kohën duke luftuar me njëri-tjetrin, siç po ndodhë me klasën aktuale politike në Tiranë dhe në Prishtinë. Ky është një nga mësimet më të hidhura që duhet të nxjerrim nga fotoja e përqafimit Zelensky-Vuçiq.

Mjaft është mjaft! Tirana dhe Prishtina duhet të ulen në të njëjtën tryezë në mbrojte të interesave kombëtare. Kjo është koha për një ndryshim të mentalitetit politik përçarës që ka dominiuar marrëdhëniet ndërshqiptare. Nuk është hera e parë që kam theksuar nevojën për bashkrendim të interesave kombëtare midis Tiranës dhe Prishtinës -Frank Shkreli: Për një normalitet në marrëdhëniet Shqipëri-Kosovë, jo fjalë boshe! | Gazeta Telegraf- sidomos kur preken çështje që kanë rëndësi strategjike për shqiptarët. Tirana dhe Prishtina duhet të konsultohen me njëra tjetrën, para se të flasin me botën.

Jo për të krijuar një politikë të përbashkët që cenon sovranitetin e Kosovës apo të Shqipërisë. Jo për të ndërhyrë në punët e njëra-tjetrës. Por për të siguruar që, në çështjet madhore të Kombit, interesat shqiptare të mos paraqiten të përçara. Midis dy shteteve shqiptare, duhet të ketë konsultim të rregullt për zhvillimet në rajon, marrëdhëniet me BE-në dhe NATO-n, dialogun Kosovë–Serbi dhe marrëdhëniet me fuqitë që ndikojnë në Ballkan. Një Shqipëri e fortë dhe një Kosovë e fortë nuk janë kërcënim për askënd. Por një Shqipëri dhe një Kosovë që flasin me dy zëra janë një mundësi për të tjerët. Dhe Beogradi e di shumë mirë këtë gjë.

Kosova nuk duhet të jetë monedhë këmbimi. Kjo duhet të jetë pika ku Prishtina dhe Tirana duhet të jenë, absolutisht, të qarta. Kosova nuk mund të jetë çmimi i një afrimi Ukrainë–Serbi. Kosova nuk mund të jetë kusuri i një marrëveshjeje ekonomiko-politike Serbi-Ukrainë. Kosova nuk mund të jetë peng as i interesave të fuqive të mëdha në rajon. Dhe, mbi të gjitha, Kosova nuk mund të jetë përsëri në duart e diplomacisë së të tjerëve. Fatkeqsisht, historia shqiptare është e mbushur me raste kur të tjerët kanë vendosur për shqiptarët. Në konferenca, në kancelari, në marrëveshje diplomatike. Në tavolina ku shqiptarët shpesh nuk kanë qenë të pranishëm. Nuk duhet të përsëritet ajo histori. Sot shqiptarët kanë dy shtete, institucione, aleanca dhe miq ndërkombëtarë. Por, mbi të gjitha, duhet të kenë edhe vetëdijen politike për të mbrojtur interesat e veta, me një zë.

Prandaj, përqafimi Zelensky-Vuçiq duhet të zgjojë shqiptarët, jo t’i trembë ata — se Zelensky në Beograd po mbron interesat e Ukrainës. Vuçiçi po mbron interesat e Serbisë. Kancelaritë evropiane po mbrojnë interesat e tyre. Kjo është politika ndërkombëtare. Pyetja që shqiptarët duhet t’i bëjmë vetes është: Kush po i mbron interesat e Kosovës, Shqipërisë dhe të drejtat e shqiptarëve në përgjithsi, në trojet e veta shekullore? Frank Shkreli: At Gjergj Fishta dhe të drejtat e shqiptarëve – Zemra Shqiptare Dhe këtu shqiptarët nuk mund të presin gjithmonë përgjigjen nga të tjerët. Duhet ta japin vetë përgjigjen në mbrojtje të interesave të përbashkëta të dy shteteve shqiptare në Ballkanin Perëndimor. Prishtina duhet të flasë. Tirana duhet të flasë.

Dhe, për çështjet strategjike, duhet të flasin me një zë. Jo kundër Ukrainës. Jo kundër Evropës. Jo kundër askujt. Por për Kosovën dhe për interest kombëtare të shqiptarve, sidomos Kosovës, se Kosova nuk është monedhë këmbimi, as nuk është dekor diplomatik, për askënd. As nuk është dosje që hapet e mbyllet sipas interesit të ditës, nga miq e armiq të saj. Kosova sot është një realitet politik, historik dhe njerëzor, një shtet i pavarur i njohur nga mbi 120-shtete të botës. Dhe nëse përballë një fotografie Vuçiq-Zelenski në Beograd, Tirana dhe Prishtina vazhdojnë të merren më shumë me njëra-tjetrën sesa me atë që po ndodh rreth tyre, atëherë rreziku nuk vjen vetëm nga jashtë.

Rreziku vjen edhe nga renda –“rreziku i përbrenshëm”, e ka quajtur dikur At Gjergj Fishta — paaftësia e liderve të klasës aktuale politike shqiptare në Tiranë dhe në Prishtinë për të qenë bashkë kur historia i kërkon të jenë bashkë. Frank Shkreli: Pa busull historike, kur “kultura” përplaset me kujtesën kombëtare në Prizren dhe heshtja e institucioneve në Prishtinë e në Tiranë | Gazeta Telegraf. Kjo është ajo që duhet të ndryshojë. Jo nesër, por sot. “Qëllimi ynë i shenjtë është mbrojtja e të drejtave të Kombit shqiptar”, ka thënë Abdyl Frashëri, ideolog e atdhetar i shquar i Rilindjes së Vërtetë Kombëtare Shqiptare.

Prof. Asoc. Dr. Bledar Kurti/

Në dekadat e fundit politika në tërësi, kudo në botë, ka bërë të njëjtin gabim: ka menduar se brezi i ri është thjesht një version më i ri i elektoratit të vjetër. Por, nuk është. Të rinjtë po ndryshojnë jo vetëm mënyrën se si informohen, komunikojnë dhe ndërtojnë marrëdhëniet e tyre me shoqërinë, por edhe mënyrën se si e konceptojnë politikën, autoritetin, shtetin dhe të ardhmen.

Vihet re një distancim nga angazhimi aktiv politik i mirëfilltë. Shumë politikanë mendojnë se kjo është apati e brezit të ri, por në fakt të rinjtë nuk e konceptojnë si habitatin e tyre formën tradicionale të politikës. Dhe ky dallim e bën tejet të vështirë komunikimin midis palëve, pasi kemi përballë dy botë që funksionojnë me ritme të ndryshme. Politika tradicionale, e cila për shkak të përvojës së gjatë administrative komunikon përmes planeve, strategjive, programeve dhe rezultateve që kërkojnë kohë, ndodhet përballë një brezi që është formësuar nga teknologjia dhe nga një kulturë informacioni që i ka mësuar të kërkojë përgjigje të shpejta, përmbajtje të përmbledhur dhe rezultate të dukshme të menjëhershme. Nga njëra anë është politika tradicionale e cila i qëndron të vërtetës historike se “Roma nuk u ndërtua në një ditë” dhe nga ana tjetër është brezi i ri i cili pret që “Roma duhet ndërtuar tani.”

Ky brez ka lindur në një ekosistem ku informacioni nuk pritet më; informacioni vjen tek individi në kohë reale. Për shumë prej tyre, kontakti me teknologjinë ka nisur që në fëmijëri, shpesh që në vitet e para të jetës, kur telefoni apo tableti u jepej nga prindërit për të parë video për fëmijë në YouTube. Më pas, ky raport me teknologjinë u transformua në një mënyrë të tërë jetese. Sot, një i ri është mësuar të kalojë nga një informacion te tjetri me një lëvizje të gishtit, të shohë një video të shkurtër, të marrë një përmbledhje, të lexojë një titull, të shohë një grafik dhe menjëherë të kalojë te tema tjetër. Thellimi, procesimi, arsyetimi i shtjelluar dhe i shteruar tashmë neglizhohen instinktivisht.

Shpejtësia e internetit ka filluar të reflektohet edhe në shpejtësinë me të cilën kërkohet informacioni. Të dhënat ndërkombëtare e mbështesin këtë ndryshim. Sipas Reuters Institute Digital News Report, të rinjtë 18–24 vjeç janë sot qartësisht “social-first” në mënyrën se si marrin lajmet: ndërsa një dekadë më parë faqet dhe aplikacionet e mediave tradicionale ishin pika kryesore e aksesit, sot rrjetet sociale janë burimi kryesor. Në vitin 2024, rreth 73% e të rinjve 18–24 vjeç raportuan se kishin parë të paktën një video të shkurtër lajmesh gjatë javës.

Edhe më domethënëse është forma e përmbajtjes që konsumojnë. Në të dhënat e Reuters Institute për vitin 2026, 55% e përdoruesve të TikTok-ut që konsumojnë video lajmesh deklarojnë se shohin video nën dy minuta, ndërsa vetëm 18% raportojnë se shohin video lajmesh 6–20 minuta në këtë platformë.

Këtu qëndron një nga sfidat më të mëdha të politikës tradicionale. Një politikan mund të ketë përgatitur një program prej 150 faqesh, një strategji kombëtare prej dhjetë kapitujsh ose një fjalim 45-minutësh, por kjo nuk garanton më që brezi i ri do t’i japë kohën për t’i dëgjuar. Në të njëjtën kohë, një video 45-sekondëshe e një skandali apo humori mund të arrijë tek qindra mijëra të rinj brenda pak orësh. Kjo nuk është fitore e argumentit mbi përmbajtjen; është fitore e formatit mbi vëmendjen. Është demokraci digjitale, por me autor, jo filozofët e lashtë të kohërave, por algoritmin.

Edhe në Bashkimin Evropian ndryshimi është tashmë i matshëm. Eurobarometri i të Rinjve 2024, me më shumë se 25,000 të rinj të moshës 16–30 vjeç në të 27 vendet anëtare, tregon se 42% e të rinjve i konsiderojnë rrjetet sociale burimin e tyre kryesor për informacion mbi çështjet politike dhe sociale, përpara televizionit me 39%. Ndërkohë, sondazhi evropian mbi demokracinë tregon se 32% e të rinjve e konsiderojnë angazhimin në rrjetet sociale, përmes shprehjes së opinioneve, hashtags apo formave të tjera, si një mënyrë efektive për ta bërë zërin e tyre të dëgjohet nga vendimmarrësit.

Urgjenca kohore e brezit të ri ka krijuar një hendek të madh social dhe politik. Ky dallim i thellë i mendësisë së palëve u pa në protestat e Tiranës. Urgjenca në thirrje, fjalime, pritshmëri e kërkesa, si: Tani, ikni tani, burg tani, të shpërbëhet parlamenti tani, etj, dëshmon pikërisht këtë argument. Politika tradicionale kundërargumenton se ju nuk jeni gjykatës, vendosni e bëni zgjedhjen tuaj përmes votës, respektoni rendin kushtetues, etj, por pala tjetër funksionon me ekosistemin e shpejtësisë: o tani o kurrë.

Ky realitet ka çuar në një përfundim shumë të rëndësishëm për politikën. Asaj i duhet të mësojë të flasë në dy gjuhë njëkohësisht: gjuhën e shpejtësisë së brezit të ri dhe gjuhën e thellësisë së argumentit, politikës dhe demokracisë.

Kjo është urgjenca që politika duhet të kuptojë sa më shpejt. Nëse politikanët refuzojnë të përshtaten me mënyrën e re se si brezi i ri merr informacion, do ta humbasin vëmendjen e tij. Por nëse përshtaten aq shumë sa ta reduktojnë politikën vetëm në video 30-sekondëshe, slogane dhe reagime të menjëhershme, do të humbasin diçka edhe më të rëndësishme: aftësinë e demokracisë për të zhvilluar debat, argument dhe mendim të thellë.

Në shumë demokraci perëndimore dhe në rajonin e Ballkanit vihet re një transformim i thellë i mendësisë politike. Studimet mbi pjesëmarrjen politike të të rinjve kanë evidentuar kalimin nga ajo që literatura e quan “detyra qytetare”, pra qytetaria e bazuar kryesisht te detyrimi për të votuar, drejt “përfshirjes qytetare”, ku qytetari kërkon forma më të drejtpërdrejta, më horizontale dhe më fleksibël të pjesëmarrjes. Të rinjtë mund të mos duan të marrin pjesë në një mbledhje partie, por duan të ndikojnë mbi një çështje. Mund të mos duan të bëhen militantë, por duan të shprehen. Mund të mos besojnë një institucion, por mund të mobilizohen brenda pak orësh rreth një kauze që e konsiderojnë të drejtë.

Kjo është politika e shekullit të 21-të: angazhimi nuk është zhdukur; ka ndryshuar formë, kanal dhe mjet.

Politika ende e mat shumë shpesh suksesin me logjikën e vjetër: sa njerëz ishin në miting, sa flamuj u ngritën, sa anëtarë partie u mobilizuan dhe sa njerëz u shfaqën në një sallë. Por brezi i ri e mat me ndikimin që një ide mund të ketë në pak orë në telefonin e tij. Në këtë realitet, politikani nuk është më pronari i mesazhit. Është vetëm një zë në një hapësirë ku qytetari ka dhjetëra, qindra dhe mijëra burime alternative informacioni.

Kjo është arsyeja pse rrjetet sociale kanë ndryshuar jo vetëm komunikimin politik, por vetë strukturën e autoritetit politik. Të rinjtë evropianë marrin gjithnjë e më shumë informacion për çështjet publike përmes Instagramit, TikTok-ut, YouTube-it dhe platformave të tjera digjitale. Sipas Eurobarometrit të të Rinjve 2024, mijëra të rinj evropianë raportojnë forma të ndryshme të pjesëmarrjes politike dhe qytetare online. Kjo nuk do të thotë se rrjetet sociale janë domosdoshmërisht demokraci më e mirë. Përkundrazi, është një demokraci e kornizuar nga algoritmi. Por, do të thotë se politika që nuk është e pranishme në hapësirën ku jeton mendimi i brezit të ri, rrezikon të bëhet politikë e padukshme.

Në këtë realitet të ri, pyetja që duhet t’i bëjë vetes politika nuk është më vetëm se si t’i bindë të rinjtë të votojnë, por si t’i bëjë ata të besojnë se pjesëmarrja e tyre ka kuptim. Kjo kërkon një ndryshim të vetë mënyrës së të menduarit politik. Të rinjtë nuk duhet parë si një grup demografik që duhet joshur me slogane, video virale apo premtime të shpejta, por si një brez që kërkon të kuptojë, të sfidojë, të marrë pjesë dhe të shohë rezultate. Politika që i trajton ata vetëm si audiencë humbet mundësinë për t’i bërë qytetarë aktivë; politika që i trajton si partnerë mund të krijojë një brez të ri demokratik.

Politikanët duhet të mësojnë gjuhën e platformave të reja, por nuk duhet të pranojnë logjikën e tyre si filozofi politike. Një video e shkurtër mund të jetë mënyra më e mirë për të tërhequr vëmendjen, por nuk mund të zëvendësojë një program politik. Një slogan mund të ndezë emocionin, por nuk mund të zëvendësojë argumentin. Një postim viral mund të krijojë mobilizim, por nuk mund të ndërtojë një demokraci të qëndrueshme.

Prandaj politika duhet të mësojë një formulë të re: hyrje e shpejtë, por përmbajtje e thellë; komunikim i thjeshtë, por jo mendim i thjeshtuar.

Gjithashtu, kerkohet rikthim te arti i dëgjimit. Brezi i ri nuk ka nevojë për politikanë që flasin më shumë; ka nevojë për institucione që dëgjojnë më mirë. Partitë politike duhet të krijojnë mekanizma realë për konsultimin e të rinjve, jo vetëm forume simbolike të rinisë që aktivizohen gjatë fushatave elektorale. Universitetet, shkollat, organizatat rinore dhe institucionet publike duhet të shndërrohen në hapësira ku të rinjtë mund të propozojnë, kundërshtojnë dhe ndikojnë në politikat që prekin jetën e tyre. Nëse një brez ndihet se nuk dëgjohet brenda institucioneve, ai do të kërkojë mënyra alternative për ta bërë zërin e tij të dëgjohet.

Politika duhet të pranojë se besimi nuk kërkohet, por fitohet. Brezi i ri kërkon prova dhe rezultate. Ai dëshiron të dijë jo vetëm çfarë premtohet, por çfarë është realizuar. Në epokën e informacionit të menjëhershëm, mospërputhja midis fjalës dhe veprimit zbulohet shumë më shpejt. Prandaj besueshmëria duhet të bëhet valuta kryesore e politikës së kësaj mendësie të re.

Por, kurrë nuk duhet të braktiset debati i gjatë. Pikërisht sepse brezi i ri është rritur në një kulturë të përmbajtjes së shpejtë, universitetet dhe institucionet arsimore kanë një përgjegjësi edhe më të madhe për të mbrojtur aftësinë për të lexuar, dëgjuar, argumentuar dhe menduar gjatë. Një shoqëri demokratike nuk mund të funksionojë vetëm me tituj, reels dhe deklarata 30-sekondëshe. Demokracia kërkon durim intelektual. Kërkon aftësinë për të dëgjuar edhe argumentin e kundërshtarit, për të lexuar një tekst që nuk përfundon në një ekran të vetëm dhe për të pranuar se një problem kompleks mund të mos ketë një përgjigje të menjëhershme. Nëse algoritmi po shkurton vëmendjen, arsimi duhet ta zgjerojë atë.

Këtu universitetet kanë një rol të pazëvendësueshëm. Ato nuk duhet të jenë vetëm institucione që japin diploma, por shkolla të demokracisë. Studentët duhet të mësojnë jo vetëm profesionin që do të ushtrojnë nesër, por edhe mënyrën se si të dallojnë faktin nga manipulimi, argumentin nga propaganda dhe kritikën nga urrejtja. Një qytetar që nuk di të vlerësojë informacionin është lehtësisht i manipulueshëm, pavarësisht nëse manipulimi vjen nga një politikan, një media apo një algoritëm.

Në këtë përplasje mendësishë politika të mos ketë frikë nga urgjenca e të rinjve, por as të bëhet peng i saj. Është e drejtë që një i ri të kërkojë ndryshim. Është e drejtë të mos pranojë korrupsionin, padrejtësinë, pabarazinë apo mungesën e perspektivës. Por demokracia ekziston pikërisht për ta kthyer këtë energji në ndryshim institucional dhe jo në kaos. “Tani” është një thirrje e fuqishme politike, por një shtet nuk mund të funksionojë vetëm me “tani”. Institucionet duhet të jenë në gjendje të shpjegojnë pse disa ndryshime mund të bëhen menjëherë, pse të tjera kërkojnë kohë dhe cilat janë kufijtë kushtetues të pushtetit. Detyra e politikës nuk është ta shuajë padurimin e të rinjve, por ta shndërrojë atë në energji demokratike.

Dhe këtu qëndron ndoshta këshilla më e rëndësishme: mos u përpiqni ta bëni brezin e ri të ngjajë me brezat e mëparshëm. Politika duhet të kuptojë se ndryshimi nuk është domosdoshmërisht kërcënim. Të rinjtë nuk janë më pak politikë sepse nuk duan të marrin pjesë në strukturat tradicionale të partive. Ata thjesht mund të kenë një përkufizim tjetër të pjesëmarrjes. Nuk janë domosdoshmërisht apatikë sepse nuk ndjekin një debat parlamentar treorësh. Mund të jenë duke ndjekur një çështje politike në një platformë tjetër. Nuk janë domosdoshmërisht indiferentë sepse nuk marrin pjesë në një miting. Mund të mobilizohen për një kauzë përmes një telefoni brenda pak minutash.

Por edhe të rinjtë kanë një përgjegjësi. Shpejtësia nuk duhet të bëhet armik i së vërtetës. Një informacion që mbërrin shpejt nuk është domosdoshmërisht informacion i saktë. Një video që bëhet virale nuk është domosdoshmërisht argument i mirë. Një emocion i përbashkët në rrjet nuk është domosdoshmërisht një vendim i drejtë politik. Brezi që kërkon ndryshim duhet të mësojë gjithashtu të verifikojë, të lexojë, të dëgjojë dhe të mendojë përtej reagimit të parë.

Në fund të fundit, sfida nuk është të zgjedhim midis shpejtësisë dhe thellësisë, por të mësojmë t’i bashkojmë ato. Politika duhet të jetë aq e shpejtë sa të mos humbasë brezin e ri, por aq e thellë sa të mos humbasë demokracinë. Duhet të flasë në gjuhën e TikTok-ut pa menduar si TikTok-u; të përdorë fuqinë e rrjeteve sociale pa u bërë rob i algoritmeve; të komunikojë shkurt pa menduar shkurt.

Brezi i ri nuk po largohet domosdoshmërisht nga politika. Ai po largohet nga mënyra e vjetër e të bërit politikë. Dhe ky është një dallim që politikanët duhet ta kuptojnë para se të jetë tepër vonë. Sepse brezi që nuk pret më nuk do të presë as politikën që të kuptojë ndryshimin. Ai do ta krijojë vetë. Pyetja është nëse politika do të jetë mjaftueshëm e mençur për ta dëgjuar, mjaftueshëm fleksibël për t’u përshtatur dhe mjaftueshëm e fortë për ta orientuar këtë energji drejt demokracisë, dhe jo drejt kaosit.

Sepse një demokraci që nuk di t’i flasë brezit të ri rrezikon të humbasë të ardhmen. Por një demokraci që i flet atij vetëm me gjuhën e shpejtësisë siç e kërkon ky brez rrezikon të humbasë edhe të tashmen.

Shpejtësia mund të ndezë një turmë, por vetëm arsyeja mund të ndërtojë një shoqëri; sepse historia ka treguar se demokracia nuk rrezikohet nga ata që mendojnë ngadalë, por nga ata që reagojnë shpejt pa menduar.

Në themel të bllokimit aktual për formimin e institucioneve të Kosovës mund të fshihet një çështje më e thellë se thjesht ndarja e posteve: si të ndërtohet një koalicion qeveritar, i cili mund t’i përmbushë detyrimet ndërkombëtare, pa u shpërbërë kur kostoja politike e angazhimeve të ndërmarra të bëhet tepër e lartë?

Bllokimi aktual institucional paraqitet si çështje numrash dhe ndarje postesh. LVV-ja e Albin Kurtit doli e para në zgjedhje, por s’e ka e vetme shumicën e nevojshme. Prandaj, LDK-ja e Lumir Abdixhikut pritet të luajë rol vendimtar në formimin e shumicës së ardhshme. Bisedimet po zhvillohen, ndër të tjera, edhe për presidencën e Republikës.
Teksa mund ta shohim si negociatë të zakonshme për ndarjen e pushtetit, kërkesa e LDK-së mund të interpretohet edhe si apel për garanci përpara një koalicioni të mundshëm me LVV-në.
Problemi real me të cilin mund të përballet ky koalicion nuk ka të bëjë veç me ndarjen e posteve ministrore, por lidhet edhe me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës, veçanërisht ato që burojnë nga procesi i Brukselit dhe Aneksi i Ohrit.

Paradoksi i Brukselit dhe Ohrit

Kryeministri Albin Kurti e ka pranuar në vitin 2023 kornizën e propozuar në dialogun e lehtësuar nga Bashkimi Evropian. Pranimi i një marrëveshjeje ndërkombëtare nuk do të thotë domosdoshmërisht se gjithë pasojat e saj janë të lehta për t’u përballuar në planin e brendshëm. Asociacioni i komunave me shumicë serbe është shembulli më i ndjeshëm. Për Bashkimin Evropian, detyrimet e marra në kuadër të dialogut duhet të zbatohen. Brukseli vijon ta konsiderojë normalizimin me Serbinë element thelbësor të rrugëtimit evropian të Kosovës. Aneksi i Ohrit, ndër të tjera, parashikon që Kosova të angazhohet në negociata për aranzhime që garantojnë një nivel të përshtatshëm të vetëmenaxhimit për komunitetin serb.
Për LVV-në, megjithatë, kjo çështje është veçanërisht e ndjeshme.
Vetëvendosja ka çuar përpara në publik idenë e sovranitetit të fortë dhe shtetit unitar të Kosovës. Prandaj, një strukturë institucionale e veçantë për komunitetin serb ngjall mosbesim të thellë brenda kësaj lëvizjeje.
Ndaj ekziston një kontradiktë të cilën qeveria e ardhshme do të duhet, herët a vonë, ta zgjidhë: korniza ndërkombëtare është pranuar, por disa prej pasojave që prodhon janë politikisht shumë të vështira, madje të pamundura, për t’u mbrojtur nga Lëvizja Vetëvendosje.

Dilema e LDK-së

LDK-ja ndodhet në një pozitë tjetër.
Ajo i përket traditës politike më institucionaliste, me lidhje më të ngushta strategjike me Evropën dhe Shtetet e Bashkuara. Për këtë arsye ka më shumë gadishmëri t’i marrë në konsideratë dhe t’i respektojë detyrimet ndërkombëtare të Kosovës, edhe kur ato janë të vështira për t’u mbrojtur politikisht. Por kjo pikë mund të shndërrohet në kurth politik në të ardhmen. Le të marrim skenarin e koalicionit LVV-LDK. Qeveria formohet dhe Brukseli dhe Uashingtoni kërkojnë përparim konkret në zbatimin e detyrimeve që burojnë nga Brukseli dhe Ohri.
LDK-ja kërkon ruajtjen e besueshmërisë ndërkombëtare të Kosovës dhe perspektivën evropiane. LVV-ja, nga ana tjetër, përballet me një pjesë të elektoratit të vet për një çështje që cek drejtpërdrejt identitetin e saj politik. Pikërisht këtu shfaqet rreziku i përçarjejes.
Nevojitet të merret një vendim i vështirë. Kostoja politike rritet. LVV-ja përballet me presionin e bazës. Koalicioni fillon përçarjen, ndërsa partneri që ka marrë përsipër kompromisin mund të përfundojë duke e mbajtur i vetëm koston politike.
Në këtë skenar, LDK-ja bëhet pjesë e qeverisë në emër të përgjegjësisë shtetërore dhe akuzohet nga partneri në koalicion për “shitje të interesave kombëtare” kur kompromiset e nevojshme bëhen të papëlqyeshme.

Presidenca si sigurim politik

Pikërisht në këtë këndvështrim kërkesa për presidencën merr kuptim tjetër.
Ajo nuk është thjesht kërkesë për prestigj apo dëshirë për pjesëmarrje në pushtet, por për siguri politike. Nëse të dyja partitë duhet të qeverisin së bashku, duhet t’i bashkëndajnë edhe rreziqet politike të vendimeve që merren. Presidenca, natyrisht, nuk do t’i mundësonte LDK-së të kontrollonte qeverinë, por i jep asaj një pozitë institucionale autonome dhe kontribuon në balancimin e koalicionit, në të cilin LVV-ja ka kryeministrin dhe peshën më të madhe parlamentare.
Logjika është kjo: nëse duhet t’i përballojmë së bashku pasojat e detyrimeve ndërkombëtare të Kosovës, asnjëri prej partnerëve nuk duhet të ketë mundësi, në momentin kur kostoja politike bëhet tepër e lartë, ta paraqesë veten si spektator apo viktimë e vendimeve të marra nga koalicioni.
Prandaj, LDK-ja e kërkon presidencën sepse e di se detyrimet ndërkombëtare do rikthehen në tryezë, duke qenë e gatshme të marrë pjesën e saj të përgjegjësisë dhe me besimin se nuk do akuzohet si përgjegjëse politikisht për vendimet e marra bashkërisht.

Po sikur Prishtina të mos arrijë ta zgjidhë këtë kontradiktë?

Kjo pyetje shkon përtej koalicionit të ardhshëm. Dialogun në Bruksel është instrumenti kryesor i BE-së për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit. Ky mekanizëm presupozon që kompromiset e negociuara të shndërrohen në vendime politike.
Ç’ndodh nëse institucionet e Kosovës mbeten të bllokuara për një kohë të gjatë, apo çdo përpjekje për zbatimin e detyrimeve shkakton një krizë të re politike?
Partnerët perëndimorë mund të arrijnë në përfundimin se problemi nuk është vetëm vështirësia e dialogut me Beogradin, por edhe aftësia e Prishtinës për të zbatuar detyrimet që vetë i ka pranuar. Do të ishte e parakohshme të themi se Brukseli apo Uashingtoni po shqyrtojnë tashmë kthimin e çështjes në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Raportet aktuale të forcave, veçanërisht pozicioni i Rusisë dhe Kinës, e bëjnë një perspektivë të tillë jashtëzakonisht komplekse.
Por pyetja meriton të shtrohet në kontekstin e sotëm gjeopolitik.
Lufta në Ukrainë e ka rritur rëndësinë strategjike të stabilitetit të Ballkanit për Evropën. Nëse institucionet e Kosovës tregohen për një kohë të gjatë të paafta për t’i zgjidhur kontradiktat e tyre, presioni më i madh ndërkombëtar dhe përfshirja më e drejtpërdrejtë e partnerëve perëndimorë janë skenarë që nuk mund të përjashtohen plotësisht.
Paradoksi do të ishte i madh: sa më shumë që Kosova kërkon të afirmojë sovranitetin e saj politik, aq më shumë paaftësia për t’i zgjidhur kontradiktat e veta mund të shkaktojë rikthimin e ndërhyrjes së jashtme.

Një koalicion i bazuar në ndërvarësi

Ndoshta ekziston, pas negociatave të tanishme, një realitet që të dyja palët preferojnë të mos e shprehin hapur: LVV-ja dhe LDK-ja nuk i besojnë mjaftueshëm njëra-tjetrës që koalicioni i tyre i ardhshëm të mbështetet vetëm në vullnetin e mirë të liderëve të tyre. Por një koalicion demokratik nuk ka nevojë domosdoshmërish për besim absolut ndërmjet partnerëve. Ai ka nevojë për mekanizma që e bëjnë të kushtueshme prishjen e koalicionit dhe e vështirësojnë politikisht mungesën e besnikërisë ndaj partnerit. Nëse LDK-ja ka frikë se do braktiset pasi të ketë marrë përsipër vendimet e vështira që lidhen me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës, ajo kërkon garanci. Nëse LVV-ja ka frikë se LDK-ja do ta shtyjë qeverinë në një drejtim që bie ndesh me mandatin e saj politik, edhe ajo kërkon garanci.
Prandaj, zgjidhja, me gjasë, nuk është t’u kërkohet të dyja partive që t’i besojnë njëra-tjetrës, por të ndërtohet një sistem në të cilin asnjëra prej tyre të mos ketë interes ta “tradhtojë” tjetrën. Kjo mund të realizohet përmes presidencës, por edhe përmes një marrëveshjeje të qartë koalicioni, mekanizmave të konsultimit për çështjet e ndjeshme, një ndarjeje të qartë të përgjegjësive institucionale dhe garancive politike reciproke.
Me fjalë të tjera, nuk bëhet fjalë për të ndërtuar një koalicion të bazuar në besim, por një koalicion të bazuar në ndërvarësi.
Ky mund të jetë kushti që një aleancë ndërmjet LVV-së dhe LDK-së të mbijetojë përballë testit të parë të vërtetë politik. Sepse ky test nuk do të jetë ndarja e posteve. Ai do të vijë ditën kur Brukseli dhe Uashingtoni t’i kërkojnë Kosovës të marrë një vendim që njëri prej dy partnerëve do ta konsiderojë politikisht të rrezikshëm. Në atë moment Kosovës nuk do t’i duhet një koalicion që i beson njëri-tjetrit, por një koalicion, mekanizmat institucionalë të të cilit e pengojnë secilin të fitojë politikisht duke u distancuar nga tjetri.
Çështja e presidencës mund të jetë, pra, shumë më e rëndësishme sesa betejat për një post. Ajo është përpjekja e parë për të ndërtuar garancitë që një koalicion i ardhshëm LVV-LDK do të ketë nevojë për të marrë së bashku vendimet e vështira që Kosova nuk mund t’i shtyjë pafundësisht.

Pyetja me një milion euro

Në fund, mbetet një pyetje që nuk mund të anashkalohet: a dëshiron LVV-ja, si partia e parë, një marrëveshje koalicioni të qëndrueshme, të aftë t’i mbijetojë kërkesave të vështira që do të vijnë nga Brukseli dhe Uashingtoni? Apo është e gatshme të shkojë në zgjedhje të përsëritura derisa të sigurojë një shumicë komode në Kuvend, edhe nëse mbetet përkohësisht në opozitë?
Nëse nuk ndërtohen mekanizma të vërtetë ndërvarësie – si presidenca apo garanci të tjera institucionale – atëherë alternativa logjike që mbetet është mosmarrja e vendimeve përmes krizave të reja dhe zgjedhjeve të reja. Prandaj, kriza aktuale nuk është veç çështje për ndarjen e posteve, por e vullnetit të përbashkët politik për të qeverisur kur sfidat janë të vështira dhe vendimet bartin kosto të lartë.

Bruksel 10.08.2026
Ramadan Gjanaj
Politolog

Kosova nuk është precedent politik për t’u përdorur sipas interesit të ditës, por një çështje me rrethana të veçanta historike, politike dhe juridike.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në debatin e sotëm ndërkombëtar, emrat e Presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelenskyy, dhe Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, shfaqen në kontekste të ndryshme, por me një pikë të përbashkët: të dy përpiqen ta mbështesin pozicionin e shteteve të tyre përmes argumenteve historike, politike dhe juridike.

Por ekziston një kufi që asnjë lider politik nuk mund ta kapërcejë: politika nuk mund ta zëvendësojë të drejtën ndërkombëtare.

Zelenskyy ka të drejtë kur mbron sovranitetin dhe integritetin territorial të Ukrainës. Parimi i integritetit territorial është një nga shtyllat themelore të rendit juridik ndërkombëtar dhe mbrohet nga Karta e Kombeve të Bashkuara.

Mirëpo, nga kjo e drejtë nuk mund të nxirret përfundimi se çdo rast i konfliktit territorial apo i ndryshimit të statusit të një territori është juridikisht i njëjtë.

Këtu qëndron edhe dallimi themelor në rastin e Kosovës.

Kosova nuk mund të shpjegohet me një fjali të vetme politike dhe as të vendoset automatikisht në të njëjtën kategori me çdo konflikt tjetër territorial në botë. Historia e saj e fundit juridike dhe politike përfshin një periudhë të administrimit ndërkombëtar nën autoritetin e Kombeve të Bashkuara, një proces të gjatë diplomatik për përcaktimin e statusit dhe një përfshirje të drejtpërdrejtë të faktorëve ndërkombëtarë.

Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, administrimi ndërkombëtar, Procesi i Ahtisaarit dhe Opinioni Këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i 22 korrikut 2010 nuk mund të fshihen nga historia juridike e Kosovës vetëm përmes deklaratave politike.

Veçanërisht i rëndësishëm është Opinioni i GJND-së. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë arriti në përfundimin se deklarata e pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare.

Ky fakt juridik është i rëndësishëm dhe nuk mund të zëvendësohet nga interpretime politike të Beogradit.

Vuçiq dhe politika e mohimit

Presidenti serb Aleksandar Vuçiq vazhdon ta paraqesë Kosovën kryesisht përmes narrativës së “shkëputjes së njëanshme”. Ky është qëndrimi politik i Serbisë dhe si i tillë mund të shprehet në arenën ndërkombëtare.

Por një qëndrim politik nuk bëhet automatikisht normë juridike.

Problemi lind atëherë kur një shtet përpiqet ta paraqesë interpretimin e vet politik si të vetmin interpretim të mundshëm të së drejtës ndërkombëtare.

E drejta ndërkombëtare nuk përcaktohet nga propaganda politike e as nga përsëritja e pafundme e një narrative.

Ajo mbështetet në traktate, norma, akte ndërkombëtare, jurisprudencë, praktikë shtetërore dhe interpretimin e organeve kompetente.

Prandaj, Beogradi mund të mos e njohë pavarësinë e Kosovës, por mosnjohja politike nuk mund ta zhdukë ekzistencën e një realiteti juridik dhe politik që është zhvilluar përmes proceseve ndërkombëtare.

Zelenskyy dhe kufijtë e analogjisë

Edhe në rastin e Zelenskyyt duhet bërë një dallim i rëndësishëm.

Ukraina ka të drejtë të mbrojë integritetin territorial të saj dhe të kërkojë respektimin e Kartës së OKB-së. Por rasti i Ukrainës nuk mund të përdoret si instrument për të mohuar automatikisht specifikat juridike të Kosovës.

Nuk është juridikisht e qëndrueshme të thuhet: “Nëse integriteti territorial i Ukrainës duhet mbrojtur, atëherë çdo rast tjetër duhet të jetë identik.”

Kjo do të ishte një barazim artificial i situatave juridikisht të ndryshme.

Në të drejtën ndërkombëtare, ngjashmëria politike nuk krijon domosdoshmërisht identitet juridik.

Ky është një parim që duhet kuptuar veçanërisht në debatet për Kosovën.

Kosova nuk është një instrument diplomatik

Kosova nuk duhet të përdoret as si argument kundër Ukrainës dhe as si instrument për të justifikuar qëndrime të caktuara politike të Serbisë.

Ajo duhet të trajtohet si një rast me rrethana të veçanta historike, politike dhe juridike.

Kjo nuk do të thotë se çdo aspekt i statusit të Kosovës duhet të interpretohet në mënyrë të njëanshme. Përkundrazi, do të thotë se debati duhet të jetë serioz, juridik dhe i bazuar në dokumente.

Nëse pranojmë se e drejta ndërkombëtare është mbi interesat e momentit, atëherë duhet ta pranojmë edhe parimin se asnjë shtet nuk mund të zgjedhë vetëm ato pjesë të së drejtës ndërkombëtare që i përshtaten interesit të tij.

Kjo vlen për Serbinë. Vlen për Ukrainën. Vlen për Kosovën. Dhe vlen për çdo shtet tjetër.

E drejta ndërkombëtare nuk është pronë e asnjë presidenti

Në fund, mesazhi është i qartë:

As Zelenskyy, as Vuçiq dhe asnjë lider tjetër politik nuk mund ta zëvendësojë të drejtën ndërkombëtare me narrativën e tij politike.

Presidentët mund të flasin. Qeveritë mund të protestojnë. Diplomatët mund të negociojnë. Shtetet mund të mos njohin ose të njohin një realitet të caktuar.

Por mbi të gjitha këto qëndron norma juridike ndërkombëtare.

Prandaj, Kosova nuk duhet të gjykohet përmes sloganit “integritet territorial”, por as përmes sloganit “shkëputje e njëanshme”. Ajo duhet të analizohet në tërësinë e zhvillimeve të saj historike dhe juridike: nga shpërbërja e Jugosllavisë, lufta dhe kriza humanitare, ndërhyrja ndërkombëtare, administrimi i OKB-së, Procesi i Ahtisaarit, shpallja e pavarësisë dhe Opinioni Këshillimor i GJND-së.

Ky është dallimi ndërmjet politikës dhe së drejtës.

Politika mund të ndryshojë nga një ditë në tjetrën.

E drejta ndërkombëtare nuk mund të ndryshohet me një deklaratë presidenciale.

Dhe Kosova, mbi të gjitha, duhet të kuptohet përmes fakteve, dokumenteve dhe së drejtës, jo përmes narrativave politike të momentit.

Isuf B.Bajrami/

Një këndvështrim mbi qeverisjen demokratike, parimet kushtetuese dhe rolin e sovranitetit të qytetarëve në ndërtimin e shtetit. Kur vota flet, institucionet duhet të dëgjojnë. Në çdo demokraci të qëndrueshme ekziston një parim themelor që nuk mund të negociohet: pushteti buron nga qytetarët. Vota e qytetarëve nuk është thjesht një procedurë zgjedhore që zhvillohet në një ditë të caktuar. Ajo është burimi i legjitimitetit të institucioneve dhe themeli mbi të cilin ndërtohet rendi demokratik.

Në një republikë kushtetuese, institucionet nuk janë pronë e partive politike, nuk janë privilegj i individëve dhe nuk janë rezultat i marrëveshjeve që mund të anashkalojnë vullnetin e sovranit. Ato janë përgjegjësi publike e krijuar nga besimi që qytetarët japin përmes votës. Për këtë arsye, çdo proces i formimit të institucioneve duhet të nisë nga një pyetje themelore:

Çfarë vendosën qytetarët?

Kjo pyetje duhet të jetë pikënisja e çdo negociate politike, sepse demokracia nuk matet vetëm me aftësinë për të arritur marrëveshje, por edhe me aftësinë për të respektuar rezultatin që ka prodhuar qytetari.

Kompromisi demokratik nuk është anulim i vullnetit qytetar Në një sistem parlamentar, kompromisi është i domosdoshëm. Dialogu ndërmjet subjekteve politike është pjesë normale e funksionimit të demokracisë.

Por kompromisi ka një kuptim të qartë: ai duhet të ndërtohet mbi realitetin politik të krijuar nga zgjedhjet.

Një kompromis i drejtë nuk e zhbën shumicën e krijuar nga vota. Nuk e barazon artificialisht një mandat të madh me një mandat më të vogël dhe nuk krijon një situatë ku raporti i përcaktuar nga qytetarët humbet përmes negociatave politike.

Respektimi i shumicës nuk nënkupton dobësimin e opozitës. Përkundrazi, një demokraci funksionale ka nevojë për një opozitë të fortë, kritike dhe konstruktive. Por opozita demokratike nuk ndërtohet mbi refuzimin e realitetit zgjedhor. Ajo ndërtohet mbi kontrollin institucional, alternativën politike dhe përgatitjen për t’iu drejtuar përsëri qytetarëve përmes votës.

Mandati zgjedhor është edhe vlerësim për të kaluarën Çdo zgjedhje është një vendim për të ardhmen, por është edhe një vlerësim për të kaluarën.

Qytetarët nuk gjykojnë vetëm programet e reja politike. Ata vlerësojnë edhe mënyrën se si është ushtruar pushteti, cilat vendime janë marrë dhe çfarë pasojash kanë pasur ato për shtetin dhe shoqërinë.

Për këtë arsye, çështjet që kanë prekur interesin strategjik të Kosovës duhet të mbeten pjesë e debatit publik.

Këtu përfshihen proceset diplomatike, marrëveshjet ndërkombëtare, organizimi institucional, politikat e decentralizimit, menaxhimi i pasurisë publike dhe vendimet ekonomike me ndikim afatgjatë.

Debati mbi këto çështje nuk është pengesë për shtetin. Përkundrazi, është shenjë e një demokracie të gjallë.

Një shoqëri demokratike ka të drejtë të kërkojë:

transparencë për vendimet e marra në emër të saj;

përgjegjësi politike për politikat e ndjekura;

institucione që mbrojnë interesin publik;

dhe drejtësi të pavarur për çdo çështje që kërkon vlerësim juridik.

Përgjegjësia politike nuk trashëgohet, fitohet përmes besimit qytetar

Në demokraci, askush nuk ka të drejtë të përhershme mbi institucionet.

Përvoja politike mund të jetë një vlerë, por ajo nuk zëvendëson besimin aktual të qytetarëve.

Çdo figurë politike, pavarësisht historisë së saj, duhet të jetë e gatshme të përballet me vlerësimin demokratik. E kaluara politike mund të analizohet, të vlerësohet dhe të debatohet, por legjitimiteti për udhëheqje buron gjithmonë nga qytetarët.

Prandaj, funksionet e larta shtetërore duhet të bazohen në kombinimin e tri elementeve themelore:

legjitimitetit demokratik;

integritetit personal dhe institucional;

aftësisë për të mbrojtur interesin e shtetit.

Kjo është baza mbi të cilën ndërtohet besimi publik.

Interesi shtetëror mbi çdo marrëveshje politike

Një shtet demokratik nuk mund të shmangë dialogun dhe marrëdhëniet ndërkombëtare. Diplomacia, negociatat dhe marrëveshjet janë mjete të domosdoshme për çdo shtet që synon stabilitet, zhvillim dhe integrim ndërkombëtar.

Por një parim duhet të mbetet i pandryshueshëm: çdo proces politik ose diplomatik duhet të vlerësohet sipas pyetjes themelore:

A e forcon apo e dobëson shtetin?

Vendimet që prekin organizimin institucional, funksionimin e administratës publike, sigurinë, subjektivitetin ndërkombëtar ose interesat strategjike të vendit nuk mund të trajtohen vetëm si çështje të një mandati politik. Ato janë çështje që prekin breza dhe kërkojnë standardin më të lartë të përgjegjësisë.

Prandaj, çdo marrëveshje e arritur në emër të qytetarëve duhet të shoqërohet me transparencë, debat demokratik dhe vlerësim institucional.

Një shtet i fortë nuk është ai që refuzon dialogun. Një shtet i fortë është ai që hyn në dialog me institucione të konsoliduara, me mandat të qartë dhe me vetëdije të plotë për interesin e tij.

Dialogu me Serbinë dhe kërkesa për përgjegjësi demokratike

Çështjet që lidhen me dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë kanë qenë ndër proceset më të rëndësishme dhe më të ndjeshme politike të periudhës së pasluftës.

Për shkak të rëndësisë së tyre, ato nuk mund të mbeten vetëm në nivelin e komunikimit ndërmjet liderëve politikë. Në një demokraci, qytetarët kanë të drejtë të kuptojnë drejtimin, përmbajtjen dhe pasojat e vendimeve që merren në emër të tyre.

Transparenca nuk e dobëson diplomacinë. Përkundrazi, ajo i jep më shumë legjitimitet çdo procesi.

Çdo marrëveshje që prek kompetencat institucionale, organizimin territorial, funksionalitetin e shtetit ose të drejtat e qytetarëve duhet të vlerësohet mbi bazën e standardeve kushtetuese dhe interesit afatgjatë të Republikës.

Debati publik mbi këto çështje nuk duhet të shihet si kundërshtim ndaj paqes apo stabilitetit. Përkundrazi, në një shoqëri demokratike, pyetjet dhe kritikat janë pjesë e mbrojtjes së interesit publik.

Decentralizimi: mbrojtja e të drejtave pa dobësuar shtetin

Një demokraci moderne duhet të garantojë të drejtat e të gjithë qytetarëve, pa dallim.

Decentralizimi mund të jetë një instrument pozitiv kur sjell qeverisje më të afërt me qytetarin, shërbime më të mira dhe përfshirje më të madhe lokale.

Por çdo formë decentralizimi duhet të jetë në harmoni me një parim themelor: shteti duhet të mbetet funksional dhe institucionet duhet të jenë të afta të ushtrojnë përgjegjësitë e tyre në mënyrë të barabartë për të gjithë qytetarët.

Mbrojtja e komuniteteve është standard demokratik. Por mbrojtja e të drejtave nuk duhet të interpretohet si krijim i ndarjeve që dobësojnë kohezionin institucional.

Një shtet demokratik është ai që arrin të bashkojë dy qëllime:

respektimin e identitetit dhe të drejtave të komuniteteve;

forcimin e institucioneve të përbashkëta dhe të barazisë para ligjit.

Trashëgimia kulturore dhe përgjegjësia për interpretimin e saj

Trashëgimia kulturore dhe fetare është pjesë e rëndësishme e historisë së një vendi dhe duhet të mbrohet me standarde profesionale, juridike dhe institucionale.

Monumentet historike dhe objektet e kultit kanë vlerë kulturore dhe njerëzore dhe mbrojtja e tyre është përgjegjësi e shtetit.

Megjithatë, trashëgimia kulturore nuk duhet të shndërrohet në instrument të konflikteve politike ose në mjet për krijimin e ndarjeve të reja.

Historia është komplekse dhe kërkon trajtim të bazuar në fakte, kërkime shkencore dhe respekt për realitetet historike.

Një qasje shtetërore e përgjegjshme duhet të mbrojë trashëgiminë, por njëkohësisht të sigurojë që ajo të mos përdoret për qëllime që dëmtojnë mirëkuptimin shoqëror dhe stabilitetin institucional.

Pasuria publike dhe përgjegjësia ndaj qytetarëve

Besimi i qytetarëve në shtet lidhet ngushtë edhe me mënyrën se si menaxhohen burimet publike.

Çështjet që lidhen me ndërmarrjet publike, pronën shtetërore, privatizimet dhe përdorimin e pasurisë së përbashkët kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për zhvillimin ekonomik dhe mirëqenien e qytetarëve.

Në një shtet të së drejtës, çdo vendim që prek interesin publik duhet të jetë transparent, i kontrollueshëm dhe i nënshtrohet mekanizmave institucionalë.

Përgjegjësia politike i takon vlerësimit të qytetarëve.

Përgjegjësia juridike i takon institucioneve të drejtësisë.

Këto dy fusha duhet të jenë të ndara, por të dyja janë të domosdoshme për një demokraci funksionale.

Diplomacia dhe sovraniteti institucional: partneriteti ndërmjet shteteve duhet të forcojë institucionet

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, një shtet matet jo vetëm nga aftësia për të krijuar aleanca, por edhe nga aftësia për të mbrojtur qartë subjektivitetin dhe interesin e tij institucional.

Diplomacia është një instrument i rëndësishëm i shtetit, por ajo duhet të zhvillohet gjithmonë përmes institucioneve të përcaktuara dhe në përputhje me parimet e së drejtës ndërkombëtare.

Konventat e Vjenës për marrëdhëniet diplomatike dhe konsullore kanë vendosur parime të qarta mbi funksionimin e përfaqësive diplomatike dhe konsullore: respektimin e sovranitetit, barazinë juridike ndërmjet shteteve, mosndërhyrjen në çështjet e brendshme dhe zhvillimin e marrëdhënieve mbi bazën e respektit reciprok.

Këto parime kanë rëndësi të veçantë për shtetet që kanë kaluar procese të ndërlikuara të konsolidimit institucional.

Kosova ka interes jetik që çdo veprim diplomatik, çdo iniciativë rajonale dhe çdo proces ndërkombëtar të zhvillohet në mënyrë që të forcojë institucionet e saj dhe subjektivitetin e saj shtetëror.

Bashkëpunimi ndërkombëtar është i domosdoshëm, por ai duhet të jetë bashkëpunim ndërmjet institucioneve sovrane dhe jo zëvendësim i tyre.

Kosova dhe Shqipëria: afërsi historike, përgjegjësi institucionale

Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë kanë një rëndësi të veçantë historike, kulturore dhe strategjike.

Këto marrëdhënie duhet të vazhdojnë të zhvillohen dhe të thellohen në interes të qytetarëve të të dy shteteve.

Bashkëpunimi në ekonomi, arsim, kulturë, siguri dhe diplomaci është një vlerë e rëndësishme dhe një mundësi për të dyja vendet.

Por një partneritet i qëndrueshëm ndërmjet dy shteteve ndërtohet mbi respektimin e sovranitetit dhe përgjegjësive institucionale të secilit shtet.

Miqësia ndërmjet shteteve nuk nënkupton tejkalim të kufijve institucionalë. Përkundrazi, ajo forcohet kur secili shtet respekton institucionet dhe përgjegjësitë e tjetrit.

Çdo iniciativë që prek çështje të ndjeshme politike, rajonale ose diplomatike duhet të trajtohet me kujdes, transparencë dhe koordinim institucional.

Qëllimi i politikës shtetërore duhet të jetë gjithmonë forcimi i stabilitetit dhe i besimit, jo krijimi i paqartësive ose tensioneve të panevojshme.

Institucionet mbi individët, shteti mbi interesat afatshkurtra

Një nga sfidat më të mëdha të çdo demokracie është tejkalimi i politikës së personalizuar dhe kalimi drejt politikës institucionale. Shtetet nuk ndërtohen mbi individë, por mbi institucione.

Udhëheqësit politikë ndryshojnë, mandatet përfundojnë, por institucionet duhet të vazhdojnë të funksionojnë dhe të mbrojnë interesin publik.

Për këtë arsye, pozitat e larta shtetërore duhet të kërkojnë jo vetëm mbështetje politike, por edhe standarde të larta integriteti, përgjegjësie dhe besimi qytetar.

Askush nuk duhet të konsiderohet automatikisht i paprekshëm për shkak të historisë politike.

Në një demokraci, çdo përgjegjësi publike është një detyrë që kërkon llogaridhënie.

Përfundim: sovraniteti i takon qytetarëve

Në fund të çdo debati politik, juridik apo institucional duhet të rikthehemi te parimi themelor i çdo republike demokratike:

Sovraniteti buron nga qytetarët.

Partitë politike marrin mandate, por nuk janë pronare të shtetit.

Institucionet marrin autoritet, por duhet të veprojnë në shërbim të qytetarëve.

Politikanët marrin përgjegjësi, por duhet të japin llogari.

Ky është themeli mbi të cilin ndërtohet një shtet i qëndrueshëm.

Kosova ka nevojë për një kulturë politike

Kosova ka nevojë për një kulturë politike ku:

rezultati zgjedhor respektohet;

opozita ushtron rolin e saj demokratik pa e bllokuar funksionimin institucional;

shumica qeveris me përgjegjësi;

drejtësia funksionon në mënyrë të pavarur;

diplomacia mbron interesin shtetëror;

dhe çdo vendim matet me pyetjen: a i shërben qytetarit dhe Republikës?

Demokracia nuk është vetëm fitore zgjedhore. Ajo është përgjegjësi e përhershme.

Një shtet bëhet i fortë jo kur individët kanë më shumë pushtet, por kur institucionet kanë më shumë besim.

Dhe besimi ndërtohet vetëm atëherë kur qytetarët e dinë se zëri i tyre respektohet, vota e tyre ka kuptim dhe shteti funksionon mbi ligjin.

Sepse Republika nuk u përket atyre që e drejtojnë përkohësisht. Republika u përket qytetarëve që e ndërtojnë dhe e mbrojnë çdo ditë.