Sylë Ukshini, “Roli i politikës së jashtme të Gjermanisë ndaj Kosovës, 1990-2008” («Artini», Prishtinë, 2025).

Dr. Konrad Clewing

Libri i Sylë Ukshinit, “Roli i politikës së jashtme të Gjermanisë ndaj Kosovës, 1990-2008” («Artini», Prishtinë, 2025) është një studim shembullor mbi temën që trajton. Me të drejtë, Muhamet Brajshori ka shkruar në “Koha” në mënyrë kaq të detajuar për përmbajtjen e këtij studimi. Marrë parasysh këtë, kërkoj që të reflektohet dhe të mendohet edhe mbi studimet dhe kërkimet historike kosovare mbi temat jo-kosovare dhe jo-shqiptare. Me një thjeshtim të vogël mund të thuhet se në fakt nuk ka ndonjë marrëdhënie, por një mungesë marrëdhënie. Temat jo-shqiptare nuk shfaqen as për Kosovën dhe as për territore të tjera në hulumtimet historike. Kjo ka pasoja të rënda.

Tendenca e përhershme për trajtimin mbi tematika vetëm shqiptare është një pengesë e madhe për cilësinë shkencore por edhe për rrjetëzimin ndërkombëtar të historiografisë kosovare.

Në mënyrë më pozitive: ky tekst është një apel për të hapur temat e tjera dhe për të synuar ndërtimin e një “hulumtimi të jashtëm(ndërkomkombëtar)” kosovar.

Qasja albano-centrike dhe hapja tematike

Në librin e historianit Sylë Ukshinit, lexuesi pa dyshim merr informacion të rëndësishëm edhe mbi Kosovën. Nga ky këndvështrim, ky studim është një shembull (fatkeqësisht jo shumë i zakonshëm) për studime metodologjikisht të mira, që janë zhvilluar me nje sërë botimesh të përgjithshme mbi periudhën pas vitit 1990 (dhe sidomos pas 1998/99) në Kosovë, që nga çlirimi i saj.

Megjithatë, Ukshini shërben për diçka më shumë: një nxitje tematike inovative. Sepse në të vërtetë, ai nuk ka për qëllim kryesor Kosovën. Synimi i tij kryesor është Gjermania: politika e jashtme gjermane dhe ndryshimet e saj në një kohë të re vendimtare për Gjermaninë, Kosovën dhe Europën. Njëkohësisht, bëhet fjalë për një vend që ka një rol të madh në Europë dhe gjithashtu një ndikim të madh në nivel global. Po ashtu, për sistemin ndërkombëtar, zgjedhja e temave nga Ukshini lejon të kuptohen dhe të studiohen më thellë aspekte të rëndësishme.

Një shembull tipik janë pjesët e mëdha ku në librin e Ukshinit përmendet “Grupi i Kontaktit për Ballkanin” (paraardhësi direkt i “Quint-it”). Kjo platformë e re informale diplomatike shërbente për të ofruar fuqive të mesme europiane një përfaqësim të veçantë në politikën në Ballkan. Në këtë nivel, Gjermania, Franca dhe Britania e Madhe (më vonë edhe Italia) fitonin në thelb të njëjtin nivel politik si SHBA dhe Rusia.

Interesante është se politika e jashtme gjermane në mënyrë shumë të vetëdijshme e kishte synuar dhe e pranoi pozicion si një “fuqi” e barabartë. Pra, në këtë situatë, ajo nuk u orientua aq strikt tek multilateralizmin e institucionalizuar, siç vetë zakonisht e thekson. Publiku gjerman pothuajse nuk e vuri re këtë. As kërkimet dhe hulumtimet historike gjermane të kohës nuk e kanë trajtuar pothuajse fare këtë. Për këtë arsye, libri i Ukshinit ka rëndësi jo vetëm për studiues kosovarë ose gjermanë, por edhe për lexues të ‘‘rëndomtë‘‘ që kanë interesim mbi temat e politikës.

E njëjta gjë vlen për lexuesit në Kosovë, edhe pse dhe sepse, siç u tha, kryesisht bëhet fjalë për Gjermaninë. Politika gjermane ka rëndësi të drejtpërdrejtë për Kosovën. Analiza shkencore e sfondit historik është e dobishme edhe për akterët kosovarë të politikës së jashtme dhe diplomacisë. Ukshini, me perspektivën e tij më të gjerë, i shërben edhe vendit të tij me përgjegjësisë e tij shoqërore si studiues

Nga pikëpamja e kërkimit, studimi e tij është një shembull se kur studiuesit kosovarë hapin tematikat, ata mund të kontribuojnë me interes në tema më të përgjithshme ose tema jo-kosovare. Nëse kjo bëhet praktikë, historiografia e Kosovës mund të fitojë një vend unik, rrjetëzim më të thellë dhe një zë të dallueshëm në arenën evropiane dhe ndërkombëtare. Deri më tani, kjo mungon pothuajse plotësisht. Për më tepër, referimi i vazhdueshëm vetëm në sfondin shqiptaro-kosovar dëmton rëndësinë shkencore të vendit dhe ndikimin jashtë kufijve të gjuhës shqipe.

Për një “ studim ndërkombëtar”

Në pjesën e dytë të këtij recensioni, dua ta pranoj që termi “kërkim i jashtëm (ndërkombëtar)” në gjermanisht (“Auslandforschung”) tingëllon disi i vjetër në aspektin shkencor. Sepse ai sugjeron një ndarje midis “vendit tonë” dhe “botës së jashtme”, që për evropianët perëndimor nuk përshtatet më me imazhin e vetvetes dhe nuk tingëllon e lehtë për studime kërkimi. Megjithatë, e propozoj këtu si një term punë. Kush ka interesim mund t’i referohet edhe si “studime ndërkombëtare”. Mund të ndahen edhe më në detaje në tematikat me interes për Kosovën, p.sh. në“studime për Evropën Perëndimore” dhe “studime për Ballkanin”.

Institucionet bashkëkohore të “kërkimit të jashtëm” kanë një histori të gjatë (p.sh. Instituti Zviceran për Kërkimin e Jashtëm, Cyrih) dhe shpesh fokusohen më shumë në transmetimin e dijes për botën sesa në kërkimin rreth tyre.

Pra nuk e kisha për këtë kuptim këtu, megjithatë rëndësia e transmetimit ndërkombëtar të rezultateve shkencore edhe jashtëzakonisht e rëndësishme edhe për Kosovën. “Kërkimi i jashtëm” duhet të ketë për qëllim kërkimin shkencor dhe transmetimin e njohurive shkencore mbi marrëdhëniet përtej kufijve të vet. Në një hap tjetër, këto njohuri mund dhe duhet të ndikojnë edhe në kërkimin e brendshëm dhe ndërkombëtar për Kosovën.

Ideja fillestare e “Deutschen Ausland-Instituts” (sot: “Institut für Auslandsbeziehungen”, Stuttgart) duket pothuajse e formuluar për Kosovën e sotme: e themeluar në 1917, në mes të Luftës së Parë Botërore sipas thelemuesve të saj ajo paraqiste një “vepër paqeje në mes të luftës”.

Sigurisht, sot Kosova nuk është më “në mes të luftës”. Por Serbia mbetet një kërcënim për shtetësinë e saj. Prandaj, është e paarsyeshme që në Kosovë nuk ka kërkim serioz mbi Serbinë, ashtu si mbi fqinjët e tjerë jashtë hapësirës shqiptare. Këta fqinj nuk janë të rrezikshëm si Serbia, por për shkak të lidhjes së ngushtë me historinë dhe të tashmen e Kosovës, është i domosdoshëm kërkimi shkencor. Deri më tani, kjo mungon. Kjo situatë është e dëmshme për kërkimin, publikun dhe politikën e Kosovës.

Për të ndërtuar kapacitete “kërkimore jashtë vendit”, duhet investuar diçka. Së pari, nevojitet më shumë kuriozitet intelektual dhe interes shkencor për “të jashtmen” sesa deri më tani. Kjo mund të realizohet lehtësisht në nivel individual. Së dyti, duhet të ketë mbështetje institucionale për të zhvilluar më tej këtë interesim. Shembull, studentët e historisë në Universitetin e Prishtinës duhet të kenë më shumë mundësi (dhe herë pas here më shumë presion) për të marrë pjesë në lëndët filologjike të vendeve fqinje. Sa i përket gjuhëve ballkanike dhe gjuhëve e mëdha europiane duhet të ofrohet mundësia për t’i mësuar ato për qëllime shkencore.

Prandaj, studiuesi Sylë Ukshini nuk mund të shkruante librin e tij pa njohuri të mira të gjermanishtes. Njohuritë gjuhësore përtej anglishtes do të jenë gjithmonë të rëndësishme për kërkime historike të mira, edhe pse inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në leximin e teksteve përkatëse, kur bazat e njohurive ekzistojnë. Përpjekja e investuar shpërblehet vetvetiu. Në thelb, gjithçka që duhet për një të ardhme më të mirë kosovare është më shumë vetëbesim, guxim dhe hapje në kërkimin shkencor. Të paktën tani, me librin e SylëUkshinit, ekziston një shembull i mirë.

Dr. Konrad Clewing

Studiues i lartë

Bashkëredaktor i serive shkencore: Südosteuropäische Arbeiten, Südost-Forschungen, Handbuch zur Geschichte Südosteuropas/Regensburg

Gjermani

mashqip.com/

Një gjykatë federale në SHBA ka shpallur të paligjshëm vendimin për mbylljen pothuajse totale të Voice of America, duke urdhëruar rikthimin e menjëhershëm në punë të rreth 1,000 punonjësve dhe rifillimin e aktivitetit të plotë të këtij institucioni.

Vendimi është marrë nga gjyqtari federal Royce C. Lamberth, pjesë e Gjykatës së Qarkut për Distriktin e Kolumbias në Washington D.C., i cili konstatoi se tentativa për “shuarjen” e Agjencisë Amerikane për Median Globale, U.S. Agency for Global Media (USAGM), ka shkelur ligjin federal administrativ.

Në vendimin e tij, gjyqtari thekson se autoritetet kanë vepruar në mënyrë arbitrare dhe të pajustifikuar, pa ndjekur procedurat ligjore dhe pa dhënë argumente të mjaftueshme për një ndërhyrje kaq drastike. Sipas tij, pezullimi masiv i punonjësve dhe reduktimi ekstrem i operacioneve përbën në praktikë një mbyllje të institucionit, e cila nuk mund të kryhet pa respektuar ligjin.

Gjykata urdhëroi jo vetëm rikthimin e stafit, por edhe ndalimin e çdo veprimi tjetër që synon kufizimin apo mbylljen e aktivitetit të VOA-s, duke e cilësuar ndërhyrjen si tejkalim të kompetencave nga ana e autoriteteve përgjegjëse.

Ky vendim vjen pas masave të marra në fillim të vitit 2026 për të ulur në minimum funksionimin e VOA-s, një hap që u kundërshtua fort nga punonjësit dhe u çua në gjykatë. Me këtë vendim, drejtësia amerikane i jep një goditje të fortë përpjekjeve për të ndërhyrë në një prej institucioneve më të rëndësishme mediatike të SHBA-së.

“Zëri i Amerikës”, i themeluar gjatë Luftës së Dytë Botërore, konsiderohet një nga instrumentet kryesore të SHBA-së për informimin ndërkombëtar, veçanërisht në vendet ku media e lirë është e kufizuar. Për këtë arsye, tentativa për mbylljen e tij u pa si një zhvillim i rrezikshëm për rolin e medias publike.

Vendimi i gjyqtarit Lamberth shihet si një precedent i rëndësishëm që rikujton se edhe në SHBA, vendimet e pushtetit ekzekutiv kanë kufij dhe mund të rrëzohen nga gjykata kur bien ndesh me ligjin.

Prof. Dr. Muhamet Racaj
Gjeneral Major në pension

HYRJE

Siguria në Ballkanin Perëndimor mbetet një nga çështjet më të ndjeshme të arkitekturës së sigurisë në Evropë. Rajoni vazhdon të jetë i ndikuar nga zhvillimet gjeopolitike, rivalitetet strategjike dhe proceset e modernizimit ushtarak të shteteve përkatëse. Në këtë kontekst, deklarata e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vučić, se Serbia ka siguruar raketa supersonike CM-400 nga Kina, ka shkaktuar reagime të menjëhershme në rajon dhe në qarqet euroatlantike të sigurisë.
Reagimi i kryeministrit të Kroacisë, Andrej Plenković, i cili paralajmëroi konsultime me aleatët e NATO-s dhe të Bashkimit Evropian lidhur me këtë zhvillim, dëshmon se kjo lëvizje shihet si një çështje me implikime të drejtpërdrejta për stabilitetin rajonal.
Rritja e kapaciteteve raketore të ushtrisë serbe nuk është një fenomen i izoluar, por pjesë e një strategjie më të gjerë të modernizimit ushtarak dhe të forcimit të fuqisë goditëse në rajon. Në këtë kuadër, analiza e këtyre sistemeve dhe e ndikimit të tyre në sigurinë e Ballkanit, veçanërisht në raport me Kosovën dhe shtetet e tjera të rajonit, paraqet një domosdoshmëri strategjike.
PËRPUNIMI I PËRMBAJTJES
Modernizimi i ushtrisë serbe në vitet e fundit është përqendruar në zhvillimin e kapaciteteve raketore me karakter ofensiv, të cilat mundësojnë goditje në thellësi të territorit të kundërshtarit. Një nga projektet më të rëndësishme në këtë drejtim është sistemi raketor Shumadija/Vila, një platformë moderne vetëlëvizëse e bazuar në kamionë të rëndë me mobilitet të lartë operacional.
Ky sistem përdor raketat balistike Jerina-1, me rreze veprimi deri në rreth 300 kilometra dhe me kokë shpërthyese prej rreth 200–250 kilogramësh. Përmes teknologjisë së navigimit satelitor dhe sistemit inertial të drejtimit, këto raketa janë të afta të godasin me saktësi objektiva strategjikë si bazat ushtarake, aeroportet, depot logjistike dhe infrastrukturën kritike. Në të njëjtën kohë, sistemi përfshin edhe municionin loitering Vila-1, i cili mund të qëndrojë mbi zonën e objektivit për një periudhë të caktuar dhe të kryejë sulme të përsëritura me ngarkesë të konsiderueshme shpërthyese.
Një tjetër element i rëndësishëm i arsenalit raketor serb është sistemi PULS, i prodhuar nga kompania izraelite Elbit Systems. Ky është një sistem modern i shumëfishtë i lëshimit të raketave (MLRS), i aftë të përdorë një gamë të gjerë raketash – nga kalibri 122 mm me rreze rreth 40 kilometra deri te raketat taktike balistike me rreze deri në 300 kilometra, si modeli Predator Hawk. Sistemi karakterizohet nga modulariteti, shpejtësia e reagimit dhe integrimi me sistemet moderne të komandimit dhe kontrollit (C4I).

Një dimension tjetër i rëndësishëm është bashkëpunimi ushtarak i Serbisë me Kinën. Blerja e raketave supersonike CM-400 përfaqëson një rritje të konsiderueshme të kapaciteteve goditëse të ushtrisë serbe. Këto raketa janë projektuar për të goditur objektiva strategjikë me shpejtësi shumë të lartë, gjë që e bën interceptimin e tyre nga sistemet tradicionale të mbrojtjes ajrore shumë më të vështirë.

Karakteristikat taktike dhe teknike të raketës CM-400

Raketa CM-400AKG është një raketë moderne supersonike e zhvilluar nga industria ushtarake kineze. Ajo është projektuar për goditje precize ndaj objektivave tokësorë dhe detarë me rëndësi strategjike.
Nga aspekti teknik, raketa arrin një shpejtësi supersonike prej rreth Mach 4 deri Mach 5, ndërsa rrezja e veprimit varion nga 100 deri në 240 kilometra, në varësi të profilit të fluturimit. Koka luftarake ka peshë rreth 150 deri në 200 kilogramë, me mundësi përdorimi të ngarkesave shpërthyese ose penetrante kundër objektivave të fortifikuara.
Sistemi i drejtimit kombinon navigimin inertial (INS), navigimin satelitor dhe sensorë radarikë ose infra të kuq në fazën finale të goditjes, duke rritur ndjeshëm saktësinë e saj. Për shkak të shpejtësisë së lartë dhe profilit manovrues të fluturimit, kjo raketë konsiderohet një armë shumë e vështirë për t’u neutralizuar nga mbrojtja ajrore tradicionale.

Për pasojë, në analizat bashkëkohore të sigurisë, raketa CM-400 konsiderohet një armë me potencial të lartë ofensiv, e cila mund të përdoret për neutralizimin e bazave ushtarake, sistemeve radarike, infrastrukturës kritike dhe objektivave të rëndësishëm strategjikë.
Kur këto zhvillime analizohen në kontekstin rajonal, bëhet e qartë se Serbia ka krijuar një avantazh të konsiderueshëm në kapacitetet raketore krahasuar me shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor, si Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina apo Maqedonia e Veriut. Kjo diferencë krijon një asimetrí strategjike, e cila mund të ndikojë në perceptimin e sigurisë dhe në balancën e fuqisë në rajon.

Në këtë situatë, reagimi i aktorëve ndërkombëtarë është i rëndësishëm për ruajtjen e stabilitetit rajonal. NATO dhe Bashkimi Evropian kanë një rol të veçantë në monitorimin e këtyre zhvillimeve dhe në ruajtjen e balancës strategjike në Ballkan. Për Kosovën, kjo situatë nënkupton nevojën për të vazhduar modernizimin e forcave të saj të sigurisë, për të forcuar bashkëpunimin me NATO-n dhe partnerët strategjikë, si dhe për të zhvilluar kapacitete të avancuara të mbrojtjes ajrore dhe të inteligjencës strategjike.

PËRFUNDIM
Rritja e kapaciteteve raketore të ushtrisë serbe dhe bashkëpunimi i saj ushtarak me Kinën përbëjnë një zhvillim me rëndësi strategjike për sigurinë në Ballkan. Sistemet raketore si Shumadija/Vila, PULS dhe raketat supersonike CM-400 përfaqësojnë armë me karakter të qartë ofensiv, të cilat potencialisht mund të ndikojnë në ekuilibrin ushtarak në rajon.
Megjithatë, stabiliteti i Ballkanit nuk mund të garantohet përmes garës së armatimit. Ai mund të ruhet vetëm përmes forcimit të bashkëpunimit rajonal, transparencës ushtarake dhe rolit të strukturave euroatlantike të sigurisë.
Në këtë drejtim, për Kosovën dhe shtetet e tjera të rajonit mbetet thelbësore forcimi i kapaciteteve mbrojtëse, thellimi i bashkëpunimit me NATO-n dhe zhvillimi i politikave të qëndrueshme të sigurisë. Vetëm përmes një kombinimi të mbrojtjes së fortë, diplomacisë strategjike dhe partneritetit ndërkombëtar mund të garantohet paqja dhe stabiliteti afatgjatë në Ballkanin Perëndimor.

Arben Iliazi/

Shkrimtari, kineasti dhe studiuesi i mirënjohur i artit, Luan Rama, vjen me një libër tjetër për piktorët francezë, që kanë pasur si tematikë shqiptarët, të titulluar “Shqipëria dhe shqiptarët në tablotë e piktorëve francezë të Shkullit XIX”. Një libër i formatit të madh, botuar nga “Albas”, falë mbështetjes së fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”. Rama do ta prezantojë nesër, datë 14 mars, këtë botim, (në ambjentet e Kalasë së Tiranës, ora 11), shoqëruar me një Ekspozitë, që do të qëndrojë e hapur më 13, 14 dhe 15 mars 2026). Libri vjen si pjesë e një kolane librash, vija lidhëse e të cilëve është piktura dhe Shqipëria.

Si “ambasador” i shkëmbimeve ndërkulturore, i “dënuar me ndjesi”, L. Rama ka dhënë e jep kontribute të vazhdueshme, me gjuhën e artit, me filozofinë dhe kulturën e tij, duke u frymëzuar pikërisht nga kjo lidhje e pikëtakim historish, brenda një kaleidoskopi që e quajmë kulturë. Jo pak lidhje kanë ekzistuar historikisht midis Francës e Shqipërisë, veçanërisht që nga shekulli XVI, kur stradiotët shqiptarë krijuan kalorësinë e lehtë franceze të quajtur nga historianët francezë “la chevalerie albanoise”.

Përmes “Shqipëria dhe shqiptarët në tablotë e autorëve francezë të shekullit të XIX”, lexuesit mund të gjejnë rikrijojnë jetën e shqiptarëve në trojet e tyre dhe përtej kufijve në rrugëtimet e gjata të historisë. Shqiptarët hynë gjerësisht në tablotë e piktorëve të huaj veçanërisht në vitet e para të shekullit XIX, kur pas Revolucionit francez e sidomos pas fitores së Revolucionit grek, një rradhë e madhe artistësh, shkrimtarësh, historianësh, arkeologësh etj., përshkuan Greqinë që të pikëtakonin jo vetëm heronjtë e kohëve të reja por dhe të shikonin rrënojat e vjetra të një qytetërimi të jashtëzakonshëm. Shqiptarët u shfaqën në tablotë e tyre me profile e karaktere të ndryshme: herë në pozicione luftarake e herë në pamje të qeta meditimi, apo portrete të lira, ku secili nga piktorët ka shprehur origjinalitetin dhe stilin e tij piktural. Etydet mbi karakteret, tipat dhe kostumet shqiptare janë më të shumta sesa ato tablo që u bëjnë jehonë figurave apo ngjarjeve historike.

Libri hapet me portretin e hershem të Skëndërbeut në kështjellën e Beauegardit. Vijon me gravurat e Jean- Jacques Boissard, (1581), pikturën e ushtarit shqiptar dhe atë të marinarit shqiptar, gruaja në brigjet shqiptare dhe bariu shqiptar, nga Jean- Baptiste Van Maur. Piktura “Shqiptar” nga Pierre Duflos, (1784), apo “Familje shqiptare” në Kalabri. “Luftëtarë shqiptarë” dhe “Grua shqiptare”, nga Jean- Baptiste Hilaire, 1776. “Familja arvanitase në udhëtim”, nga Alphonse L. Castellan. “Gruaja shqiptare”, nga F. Fauvel,” Një burrë dhe një grua shqipatre”, “Një suliot dhe një suliote”, nga F. de Pouqueville.

Pasojnë imazhet e shqiptarëve në tablotë e jashtëzakonshme të Lois Dupre-së: “Foto Xhavella”, “Suliot në Korfuz”, “Ali pasha në liqenin e Butrintit” (1825), “Dasmë te Arvanitët në Athinë”.

Dupre shkruante nga Korfuzi: “Rrugës takova disa grekë, tiprate dhe veshja e vecantë e të cilëve nuk ngjane aspak me ato të ayre që kisha parë….Ishin suliotët, vështrimi i të cilëve shikonte me trishtim nga brigjet pëballë, si të maste distancën që i ndante nga vendi i tyre”.

Vijon me “Etyd për një personazh suliot”, 1824, nga E. Delacroix, pikturë në vaj, që ndodhet në Muzeun e Luvrit. Si dhe: “Shqiptar i Sulit, Marko Boçari i plagosur për vdekje” dhe “Dy suliotë në breg të detit”.

Nga Alexandre Decamps (1803-1860) kemi tablon e famshme “Valltarë shqiptarë”, “Duel mes shqiptarësh”, “Gra shqiptare”, nga Ch. Gleyre (1840) “Shqiptari i Janinës”, “Ushtar shqiptar”, “Dy shqiptarë në Korfuz”, 1834.

“Portret shqiptari dhe greku”, nga D. Papety, që përshkoi Çamërinë dhe Sulin: “Pamje nga Qaf-Suli”. “Luftëtar shqiptar”, “Çift shqiptar”, “prijës shqiptar”, nga Th. Valerio,(1819-1879).

Epopenë heroike të suliotëve dhe të revolucionit grek e hodhi në telajo edhe piktoori Ary Scheffer (1795-1858). “Gratë suliote” është në koleksionin e Luvrit. Një pikturë të famshme me titullin “Luftëtar shqiptar” ka lënë edhe H. Vernet (1827). Kemi gjithashtu “Luftëtar shqiptar” dhe “Dy shqiptarë”, nga Alexandre Bida, (1813-1895). ‘Prijës shqiptar”, nga A. Deveria, litografi me ngjyra. “Djalosh nga Hidra”, nga Alfred de Curzon (1820-1895). “Shqiptarja”, e Corot-së, një tablo tepër e vecantë, e pikturuar në vitin 1872. Kjo është një tablo mitike për ne shqiptarët. “Në portretin “Shqiptarja”, – shkruan kritiku i veprës së Corot, Jean Selz, në librin e tij “Jeta dhe vepra e Camille Corot”, – është dhënë një meditim i padeshifrueshëm”. Nga J. L. Gérôme, kemi pikturën “Vallja pirike, si dhe tablonë e Marko Bocarit, 1854. Ndësa nga Alphonse- Antoine Monfort, “Luftëtar arvanitas”.

Duke parë gjithë këto tablo ikonike të piktorëve të shquar francezë të shekullit XIX, që kanë udhëtuar në mijëvjeçarë me të njëjtin solemnitet dhe madhështi, në “pasarelat” e kumteve shprehëse estetike, përfshihemi natyrshëm nga entusiazmi për këto vepra arti, që rrinë si brerore të shndritshme mbi kujtesën historike dhe identitetin tonë kombëtar.

Në këndvështrim eidetik, ajo që bie në sy, në rradhë të parë, është një lloj vitaliteti i karaktereve shqiptare të pikturuara nga mjeshtrat francezë, shëmbëlltyrat transhedente të heronjvetë amshuar, karaktere që nuk janë krijuar thjesht nga imagjinata, por nga një pikëtakim i drejtpërdrejtë i tyre me këta personazhe të diasporës shqiptare. Secila prej këtyre tablove ka diçka ndryshe në atë që e quajmë ligjërim krijues. Të gjithë elementët përbërës të piktuarve, idetë, trajtimi, tonaliteti i ngjyrave, larmia stilistike dhe zgjidhjet kompozicionale, janë në themel të dekodifikimit të shprehive dhe gjesteve. Si përfaqësues të Romantizmit, me intuitë dhe imagjinatë të përsosur, piktorët francezë kanë theksuar sublimen, ekzotiken dhe mistiken, duke eksploruar marrëdhëniet midis njerëzve, historisë dhe natyrës.

Duket sikur autorët mendojnë si francezë dhe ndjejnë si shqiptarë përballë historisë dhe fatalitetit etnik. Po të vëresh me kujdes portretet, duket sikur piktorët kanë bërë një thurje të dukshme të shpirtit të tyre të padukshëm, që ka si konstitucion mendor lirinë dhe antropologjinë. Në fund të fundit, arti është domen i lirisë, që vjen nga thellësitë e kohës, për të dëshmuar mbi gjithëkohësinë e së tashmes së një komunikimi estetik.

“Ne s’do të mund t’i imagjinonim si duhej figurat e suljotëve pa pikturat e Louis Dupré, i cili i piktakoi ata në vitin 1819; ne s’do të mund të imagjinonim figurat e arnautëve pa pikturat e J. L. Gérôme, mishërimin e luftës së Marko Boçarit pa tablotë e Delacroix, fytyrën e së resë shqiptare pa tablonë e Corot, e cila u kthye në një tablo emblematike, ashtu siç u kthye dhe “Valltarët shqiptarë”. Kur Dupré mbërriti në Korfuz një nga mbresat më të veçanta të tij ishin suljotët me pamjen hijerëndë dhe veshjen e tyre që spikaste në atë mjedis. Si të gjithë artistët, Dupré kërkoi menjëherë t’i vizatonte ato figura epike dhe dramatike dhe ata nuk kundërshtuan edhe pse qëndrimi i tyre ishte hijerëndë, pasi dukej se kishin mbetur të braktisur nga bota, njerëz pa shtëpitë dhe tokën e tyre”, thotë Luan Rama.

Ka diçka ekzotike dhe romantike në këto portrete, që mund t’i konsiderojmë jo vetëm vepra të shquara të traditës artistike franceze, të romantizmit, por edhe pjesë të trashëgimisë sonë kombëtare. Ka një solidaritet të madh të përftuar nga ndjenja e flijimeve, që kapërcen dallimet e shekujve, të racave, apo kultuave, mbi cdo kufi shoqëror dhe historik. Ndaj këto vepra kanë një vlerë të shumëfishtë dhe po transmetohen brez pas brezi drejt epokës së artit universal. Në këto vepra, që lënë mbresa të rëndësishme për këdo që i sheh, lexohet atdhedashuria që personazhet historikë kanë bërë dhe janë të gatshëm të bëjnë.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Sigurisht, po e ndjek me vëmendje të shtuar dinamikën e luftës në Iran, ngjarje që vijon të mbetet në “top lajmet” të Kancelarive dhe Institucioneve të Sigurisë. Në pamundësi për përgjigje të dedikuar ndaj mediave të interesuara, në vijim gjeni përmbledhje rreth peshës gjeopolitike që mbart ndëshkimi shembullor i regjimit të Iranit jo vetëm për paqen në Lindjen e Mesme dhe interesat e ShBA-së por edhe për besimin në Rendin e Ri/Trump të Sigurisë Globale.

Pikësëpari, përkundër terrorit në studiot-TV nga analistë të gjithëditur, konspiracionistë të marrosur dhe strategjistë mëndjendryshkur, fatkeqësisht edhe gjeneralë të vetë(de)graduar, përfshi në Tiranë dhe Prishtinë, që bëjnë komente delinkuente dhe qesharake njëherësh: “për të pastruar bunkerët e Enverit, apo mbushur gavetat me rezerva ushqimore për ditën e kiametit”, çmoj se ka zero arsye për tu panikosur, pasi Irani ka zero motiv, shanse dhe kapacitete që të sulmojë me raketa territorin e Republikën e Shqipërisë !

Ndërsa edhe si kontributor teknik i negociatave për marrëveshjen e Policimit Ajror, konfirmoj se në mungesë të kapaciteteve për të ushtruar “më vehte”, Italia dhe Greqia (në emër të NATO-s, pra jo si marrëdhënie bilaterale) ushtrojnë 24/7 përgjegjësinë e mbrojtjes ajrore të RSh. E thënë më qartë, ose me termat e Nenit-5 (themeli i ngritjes dhe ekzistencës së Aleancës), nëse sulmohet me raketa Manza, Tirana, Konispoli, Vermoshi, jo vetëm do asgjësohen që në Ajër, por pasuesit e Ajatollahut, ose “djatë e rinj të Iranit”, do të marrin përgjigje vdekjeprurëse nga fuqia ajrore e USA/NATO. Asgjësimi nga NATO i 2 raketave drejtuar Turqisë [edhe pse frikacakët Teherani nuk i morën përsipër], e konfirmojnë këtë.

Së dyti, sulmin vdekjeprurës të ushtrisë amerikane ndaj sundimtarit gjakatar (37 vjet), si dhe gardës revolucionare (në fakt terroriste) të Ajatollah-ut: “e gjej si sprovë të suksesshme të Rendit të Ri Global të Sigurisë, si dhe të fuqisë shkatërrimtare të Ushtrisë Amerikane”. Për më tepër, këtë demonstrim të forcës e gjej edhe si ndëshkim shëmbullor ndaj diktatorëve të ngjashëm, pra të dalldisur nga fuqia e mbi-pushtetit (Putinit, Kim Jong-ut), që ashtu si bandat terroriste kërcënojnë se, duke përdorur armët bërthamore: “do i bëjnë gjëmën jo vetëm Izraelit dhe ShBA-së, por njerëzimit, rendit global dhe vlerave të qytetërimit!”

Për të argumentuar “fuqinë e pakonkurrueshme dhe shkatërrimtare të SHBA-ve”, mjafton të përmendim dy nga sulmet më të suksesshme në historinë moderne të njerëzimit: (a) ndaj bazave bërthamore të Iranit në Qershor 2025, me: “6 avionë B-2 me kosto 2 bilion $ secili, 37 orë fluturim; 12 bomba me 14 tonë eksploziv secila dhe 60 m thellësi depërtuese, dhjetëra raketa dhe 125 avionë F-35”, si dhe (b) arrestimin spektakolar të Maduros, kur “mbi 150 avionë dhe dronë sulmuan njëherësh 20 baza ushtarake, zgjati më pak se 4.45’ dhe me zero humbje, duke nxjerrë jashtë luftimi sistemin e mbrojtjes Ajrore të Venezuelës”.

Asnjë shtet tjetër në botë (përfshi Kinën dhe Rusinë) nuk zotëron dhe nuk ka për të pasur në 100 vitet që vijnë, fuqi ushtarake për të realizuar operacione të përafërta me këto 2 shëmbuj! Prandaj këto sulme, si dhe asgjësimi i raketave që shkelën hapësirën ajrore të Turqisë, shërbejnë edhe si mesazh i forcës ndaj djajve të rinj të Iranit, etj, që: “nëse do të guxojnë të sulmojne integritetin e cilindo nga 32 vendet e NATO-s, do të ndëshkoheshin në mënyrë shëmbullore nga fuqia vdekjeprurëse e SHBA-ve, si dhe e Aleancës!”

Thënë sa më sipër, Izraeli, vendet e NATO/BE, por edhe iranianët dhe mbarë njerëzimi do duhet t’i jenë mirënjohëse fuqisë ushtarake të SHBA-ve dhe leadership-it të fortë të Presidentit Donald Trump!

Së treti, kuja turpëruese e medias zyrtare, si dhe militantëve të regjimit të Iranit pas vrasjes së Liderit Suprem, na kujton skenat me ulërima dhe përbetime mjerane (fatkeqësisht edhe me armë dhe uniformë ushtarake) të shoqatave të Enverit pas 20 Shkurtit 1991, për të rivendosur bustin e diktatorit, si dhe shpërfytyrimin e ngjashëm të koreanëve të Veriut për vdekjen e babait të Kim Jong-ut, në dhjetor 2011?!

Për më keq, reagimin e mbetjeve të regjimit, pra trashëgimtarët e Ajatollahut; anëtarët e këshillit të përkohshëm (presidenti kukull, kreu i gjyqësorit vrasës dhe një Jurist i oborrit), si dhe gjeneralët dhe garda e kamikazëve të regjimit, duke sulmuar: “ambasadat dhe bazat USA në Bahrejn, Egjipt, Irak, Izrael, Bregun Perëndimor, Jordani, Kuvajt, Liban, Katar, Arabinë Saudite, Siri, Emiratet e Bashkuara Arabe, Jemen; bazën e UK në Qipro, Azerbajxhanin, etj”, i gjej si qasje të dëshpëruara të një bande terroriste, ose të një gjarpri që i kanë prerë kokën. Dhe meqë jemi te pa-fuqia e Iranit për t’u përballur jo vetëm me USA/NATO, por edhe me vendet e rajonit, mjafton të përmendim reagimin e Emirateve të Bashkuara, ku: “nga 1,305 dronë, 1,229 u rrëzuan, ndërsa nga 221 raketa, 205 u shkatërruan në ajër dhe 14 përfunduan në det”.

Gjithësesi, përtej Sindromës së Stokholmit, shpresoj që vrasja e sundimtarit gjakatar (37-vjet), do të shërbejë [jo për t’u dhuruar në tavolinë pushtetin opozitës të Shah-ut në azil], por për të ndezur shpresën e lirisë së popullit, për të zgjuar përgjegjësitë e elitës fisnike të Teheranit si dhe misionin e gjeneratës së re të Iranit: “për ta çliruar dhe transformuar vendin në një shtet modern, që jo vetëm tejkalon krizën aktuale, dhe garanton sigurinë dhe bashkëjetesën paqësore mes mbi 90 milion bashkëatdhetarëve/iranianëve, por edhe që kontribuon si aktor me peshë për paqen dhe stabilitetin e rajonit dhe jo vetëm”!

Së katërti, për sa u përket pretendimeve cinike të Moskës, Pekinit, por “nën zë” edhe ndonjë udhëheqës perëndimor, për t’i marrë leje KS/OKB-së, kujtojmë përgjigjen denigruese që Trump i dha pinjollit të KGB/Putinit në rastin e Iranit dhe Venezuelës: “të ndalë sa më herët gjakderdhjen në Ukrainë”, ndërsa rikonfirmoi se: nuk do t’i marrin askujt leje (aq më pak KS/në agoni) për të përdorur fuqinë ushtarake ndaj çdo vendi që ekspozon kërcënim për jetesën e popullit amerikan, integritetin dhe interesat e SHBA-ve”.

Për më tepër, vrasja e Ajatollahut: “nuk është pushtim, thyerje e ligjit ndërkombëtar dhe as precedent i rrezikshëm, pasi SHBA-të kurrë nuk kanë synuar pushtimin e Iranit”. Në të vërtet: “SHBA janë në luftë vetëm me regjimin e Ajatollahut, për të mos e lejuar prodhimin e armëve shkatërrimtare që kërcënojnë me shfarosje Izraelin dhe prezencën dhe interesat e SHBA-ve, por edhe paqen jo vetëm në rajon”! Kështu, nuk gjej asnjë krahasim me agresionin neo-nazist të Rusisë, +4 vjet më parë, për pushtimin e Ukrainës, interesave dhe fuqisë ushtarake të Aleancës Euroatlantik.

Nga ana tjetër, siç edhe u gjithëpranua edhe në Konferencën e Mynihut: “ndërsa rendi global i ndërtuar pas Luftës së 2-Botërrore nuk ekziston më, mbetet domosdoshmëri kritike për të tejkaluar fundin pa lavdi të OKB-1945, agoninë burokratike të BE-së, demokracitë fasadë dhe shtetet e gjunjëzuara nga korrupsioni”. Kështu, sulmi për ekzekutimin e sundimtarit të Iranit; operacioni për arrestimin e Maduros (që e kishte kthyer Venezuelën në parajsën e narko-terrorizmit dhe interesave ruso-kineze), si dhe ngritja e Bordit të Paqes, vulosën fundin e rendit të vjetër, si dhe konfirmuan themelimin e “Rendit të Ri të Sigurisë, ose paqes së imponuar me fuqinë”, që meriton të skalitet me emrin e Presidentit Donald John Trump.

Në shtesë, përtej fundit të rezistencës së gardës terroriste në Iran si dhe luftës barbare të Putinit në Ukrainë, besoj edhe më fort se vetëm falë (super) fuqisë ushtarake të pakonkurrueshme të SHBA-së, si dhe leadership-it të fortë të Trump: “shpresa e paqes, rendi i ri global dhe vlerat e qytetërimit do të triumfojnë mbi mbetjet e Ajatollah-ut, neo-stalinistët dhe neo-millosheviçët, demokracinë burokratike dhe shtetet e dështuara, si dhe mbi-shtetet dhe organizatat apo bandat narkoterroriste”.

Ndërsa, duke përsëritur duartrokitjet e merituara për: “pjesëmarrjen e RSh/Kosovës në Bordin-Trump të Paqes; marrëveshjen mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh-së; ndërtimin e Bazës Ajrore Kuçovë, rritjen e buxhetit të mbrojtjes dhe modernizimin e fuqisë ushtarake; projektin e Porto- Palermo-s (+Bondsteel-detar të USA/NATO), të ndërthurur me Korridorin-8; kontributet në interes të sigurisë kolektive dhe në mbështetje të Ukrainës; rolin lider në projektet e përbashkëta, si dhe procesin e integrimit euroatlantik të 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor”, i çmoj si prova të forcimit të bashkëpunimit/besimit strategjik, fatmirësisht të ndërthurura me interesat gjeopolitike mes RSh-së dhe SHBA-ve në rajon dhe Mesdhe.

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare,

Ballkanin si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.