Kongresi i Elbasanit, i mbajtur më 2 shtator 1909, përfaqëson një nga momentet kyçe të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Mbledhja e tij ishte një ngjarje e shënuar në historinë e arsimit, shkollës dhe kulturës shqiptare, që njihej ndryshe edhe si “Kongresi i Shkollave Shqipe”, ku morën pjesë 35 përfaqësues nga 28 klube e shoqëri patriotike, brenda dhe jashtë territoreve shqiptare.

Midis delegatëve të kongresit kishte veprimtarë të njohur të Lëvizjes Kombëtare, si edhe mësues atdhetarë, siç ishin Orhan Pojani, Grigor Cilka, Gjergj e Sevasti Qiriazi, Ahmet Dakli, Refik Toptani, Hamdi Ohri, Nikollë Kaçori, Andrea Konomi, Idhomen Kosturi, Kahreman Vrioni etj.

Programi kulturor e arsimor që hartoi Kongresi i Elbasanit parashtronte njohjen zyrtare të gjuhës shqipe në sistemin ekzistues arsimor dhe përhapjen e mëtejshme të arsimit në gjuhën shqipe. Një nga vendimet më të rëndësishme ishte themelimi i Shkollës Normale të Elbasanit, e cila u hap më 1 dhjetor 1909 dhe u bë një institucion i rëndësishëm për përgatitjen e mësuesve shqiptarë. Po ashtu, Kongresi u kushtoi rëndësi hartimit të programeve mësimore, organizimit të shkollave shqipe dhe nxitjes së botimit e përhapjes së librave në gjuhën shqipe. Çështja e alfabetit ishte trajtuar më parë në mënyrë të veçantë nga Kongresi i Manastirit i vitit 1908.

Rëndësia e këtij Kongresi është e madhe, sepse ai hodhi baza të rëndësishme për zhvillimin e arsimit kombëtar shqiptar dhe forcoi unitetin kulturor të kombit në periudhën që i parapriu Shpalljes së Pavarësisë.

Kongresi i Elbasanit mori një sërë vendimesh, të pasqyruara në Aktin e Vendimeve të Kongresit, i cili përmbante 15 pika, si dhe miratoi rregulloren e klubeve dhe shoqërive patriotike. Në vendimet e këtij kongresi theksohej se Shoqëria “Përparimi”, që do të krijohej në Korçë, kishte për detyrë të financonte mbajtjen e Shkollës Normale. Me ndihmat që do të grumbulloheshin, ajo do t’u jepte mbështetje shkollave shqipe ekzistuese, do të orientonte hapjen e shkollave të reja në shumë vise të vendit, si dhe do të nxiste përhapjen e mësimit të shqipes edhe në shkollat e huaja që ekzistonin në territoret shqiptare.

Jo rastësisht, për mbajtjen e kongresit të arsimit u zgjodh qyteti i Elbasanit. Ishin traditat e shkëlqyera patriotike, arsimore e kulturore, si dhe figurat e spikatura të Rilindjes Kombëtare të këtij qyteti, që ndikuan në zgjedhjen e tij.

Kongresi i Elbasanit hodhi bazat më të rëndësishme për zhvillimin dhe konsolidimin e arsimit kombëtar shqiptar.

www.akad.gov.al

Prof.Muhamed Mufaku/

Me themelimin e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë e Kulturën Shqiptare për të Huaj në Prishtinë më 1974, Prishtina u bë qendër tërheqëse për albanologë të huaj e për ata që filluan të interesohen për albanologji për një arsye a tjetër. Një prej tyre ishte historiani egjiptian Antoni Sorjal që mori pjesë më 1983 në Seminar dhe tregoi interesim për burimet angleze në lidhje me Lidhjen e Prizrenit dhe më 1985 botoi në Kajro librin “Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881”, i cili ishte libri i parë në arabisht për Lidhjen e Prizrenit. Siç duket, me këtë botim u pa ç’rëndësi e ç’domethënie kishte Lidhja e Prizrenit për botën arabe, e cila ishte po ashtu nën sundimin osman për nja 400 vjet.

Kështu, pas tij u paraqit historiani libanez Abdulrauf Sinno më 2008 me librin “Konfliktet provinciale në Perandorinë Osmane: Siria, Hixhazi, Kurdistani e Shqipëria”, në të cilin zbërthen një qasje komparative duke u bazuar në burimet e literatura gjermane që ishin më të interesuara për këtë pjesë të Ballkanit. Më vonë, u botua në Amman më 2023 libri “Çështja shqiptare në aspektin politik e kulturor 1878-1908” nga dy historianë irakianë Farkad A. Kasim dhe Maisun N. Al-Kinani.Në krahasim me tjerat, kjo monografi përmbledh historinë e kulturën shqiptare në një fazë të pasur që çoi në Shpalljen e Pavarësisë më 1912.

Me gjithë vlerën që kanë këta libra për historinë e kulturën shqiptare, ku më pak e ku më shumë, tani kemi një libër që doli vjet në Marok (2025) dhe na arriti në Levent më 2026 nga historian maroken Bilal al-Dahija që depërtoi thellë në historinë e kulturën shqiptare.

Ai deri tani ishte i interesuar për historinë e Sirisë gjatë sundimit osman (2015) dhe për praninë e marokenëve në Sirinë osmane (2019). Siç duket, me hulumtimet në Siri për marokenët e të tjerët, gjeti atje edhe prani shqiptare, gjë që e nxiti ta zgjerojë interesimin për shqiptarët në përgjithësi për ta paraqitur këtë monografi interesante për praninë e shqiptarëve në botën dhe kulturën arabe si valinj, ushtarakë, gjykatës, kopjues të dorëshkrimeve dhe autorë në fusha të ndryshme (poezi, prozë, histori etj.) gjatë sundimit osman, 1389-1912.

Në kaptinën e parë dhe të dytë, autori merret me gjenezën historike të shqiptarëve nga mitet deri në rezultatet më të reja të projektit të madh “Albanian Blodlines” të institutit “Famliy Tree DNA” që paraqitën më pak ndryshime në Kosovë e më shumë rreth saj. Më tutje autori përcjell paraqitjen e disa miteve që lidhen me origjinën shqiptare si miti fenikas-ilir dhe miti i origjinës nga fisi Gassan nga Jemeni ose nga fisi Kurajush nga Hixhazi, duke shpjeguar në ç’rrethana u paraqitën ato dhe në shërbim të kujt ishin.

Në kapitullin e tretë autori fillon të merret me historinë reale shqiptare, përkatësisht me paraqitjen e arnautëve (siç njiheshin shqiptarët në shekullin XV) në elitën ushtarake, politike dhe kulturore të Shtetit të Mamlukëve (1260-1517) me qendër në Kajro i cili përfshinte Egjiptin, Leventin, Hixhazin dhe Jemenin. Prej kësaj elite ai përqendrohet te dy sulltanët arnautë (Hoshkadam dhe Damirboga) që sunduan gjatë gjysmës së dytë të shekullit XV dhe një historian i njohur (Ibn Tagri burdi) i Egjiptit të asaj kohe.

Ky libër, në të vërtetë, sjell shumë risi për lexuesin arab sikurse pasuron njohuritë e orientalistëve tanë me kontributin e intelektualëve shqiptarë në gjuhët orientale, përkatësisht në gjuhën arabe.

Në kaptinën vijuese autori paraqet historinë shqiptare me princat e parë në Mesjetën e vonë nga Karl Thopia deri te Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe rezistencën e madhe që tregoi kundër ushtrive osmane deri kur viset shqiptare u bënë nën sundimin osman.

Në kaptinën e pestë autori merret me institucionin e Devshirmës, pra me rekrutimin e djemve shqiptarë që dërgoheshin në qendër të Perandorisë (në Aderne e më vonë në Istanbul) për përgatitje profesionale e më vonë dërgoheshin në funksione të ndryshme ushtarake e administrative. Prej këtyre u shquan dhjetëra figura në vilajetet osmane në Lindjen e Mesme dhe në Afrikën Veriore si Ahmet pashë Dukagjini, Ijas Pasha, Lutfi Pasha, Sulejman Pasha, Sinan Pasha e shumë të tjerë. Prej këtyre u shquan Mehmet pashë Dukagjini (djali i Ahmet pashë Dukagjinit) dhe Sinan Pasha me ndërtimin e komplekseve urbanistike në Damask dhe Halep, që janë karakteristike deri në ditët tona.

Në kaptinën vijuese autori përqendrohet te një figurë ushtarake (Ahmet pashë Arnauti) i cili emërohet në krye të Vilajetit të Damaskut më 1635. Ky u shqua me kompleksin urbanistik që e ndërtoi në hyrje të Damaskut për shërbim të haxhilerëve që kalonin nëpër Damask në rrugë për në Mekë. Ky kompleks mori më vonë një famë pasi u bë qendër prej nga nisej karvani i madh për haxh çdo vjet që mblidhte edhe ata të Ballkanit e të Anadollit dhe mbeti si monument historik deri në ditët tona.

Si historian maroken autori na tërheq vëmendjen për praninë e figurave shqiptare në Afrikën Veriore, përkatësisht në Algjeri dhe Marok. Prej këtyre ishte Memi Arnauti, komandanti detar që plaçkiti shumë anije në Mesdhe, në mesin e të cilave ishte një më 1575 ku në mesin e udhëtarëve qëlloi shkrimtari Miguel de Cervantes, i cili kaloi disa vjet në Algjeri deri kur u lirua dhe u kthye në Spanjë. Më 1482 e dërgoi bashkëvendësin Reis Murati në Sela të Marokut, kur ndërtoi tri anije me të cilat e pushtoi ishullin Lanzarote të Kenarieve, kurse më 1584 ai u vendos për një kohë në krye të vilajetit të Algjerisë. Rreth asaj kohe ai i solli në Algjer gruan dhe dy djemtë e tij (Muhamedin e Mustafën) ku i vendosi në pallatin që e ndërtoi në Algjer që ende ruhet si monument historik me emrin “Shtëpia e madhe” ose “Pallati i Memi Arnautit”.

Memi Arnauti u bë i njohur edhe në Marok si kapiten detar pasi më 1589 lundroi nga Tatwani me anijen që e çoi ambasadori i sulltanit të Marokut te sulltani osman në Stamboll. Po në atë port u shquan dy kapitenë detarë shqiptarë, Ramadan Aga dhe Musa Aga që mendohet se ishte nipi i Memi Arnautit, të cilët luajtën rol në historinë e këtij vendi në atë kohë.

Në kaptinën vijuese autori e prezanton Shqipërinë e shekullit XVII, pra pas dy shekujve të sundimit osman, në bazë të veprës kapitale “Sijahetname” të Evlija Çelebiut që u përkthye edhe në arabisht, kurse në kaptinën tjetër flet gjerësisht për sektin e bektashizmit në aspektin fetar dhe kulturor.

Në aspektin kulturor autori prezanton gjuhën shqipe dhe alfabetet që u përdorën nëpër shekuj, në mesin e tyre edhe alfabeti arab. Në këtë kontekst flet edhe për disa poetë të asaj kohe si Jahja bej Dukagjini, i cili krenohet me origjinën shqiptare, si dhe për Ahmet bej Dukagjinin, Suzi Çelebiun nga Prizreni, Nezim Frakullën nga Berati, Sulejman Naibin, Hasan Zyko Kamberin e shumë të tjerë.

Kaptina vijuese ka vlerën e vet pasi ndriçon kontributin e shqiptarëve në kopjimin e dorëshkrimeve orientale, përkatësisht arabe, qoftë në vendin e tyre ose në vendet ku shërbyen. Nga ana tjetër, autori prezanton edhe disa intelektualë shqiptarë që shkuan me shërbime në vende të ndryshme dhe aty lanë ca vepra sikurse Mula Fevzi i cili u emërua myfti i Damaskut më 1570, por ishte i njohur si poet e kaligraf duke lënë disa vepra në arabisht. Po ashtu, autori flet shumë e gjatë për Sami Frashërin dhe veprën e tij që e botoi në arabisht “Përpjekja e heronjve në përhapjen e Islamit”.

Për praninë e re shqiptare në Lindjen e Mesme autori i kushton Egjiptit një kaptinë pasi u ngrit atje Mehmet Ali Pasha, i cili e shndërroi Egjiptin në një shtet modern, që tërhoqi shumë shqiptarë nga jugu i Shqipërisë, me çka kolonia shqiptare u bë e pesta në vend dhe Kajroja u shndërrua në një nga qendrat e Rilindjes Kombëtare shqiptare.

Në fund të librit kemi një kaptinë që tregon rëndësinë e Lidhjes së Prizrenit qoftë në aspektin politik ose kulturor, pasi Sulltan Abdulhamidi II deshi ta ngjyrosë me islamizmin, por shqiptarizmi dominoi dhe përfundoi me konflikt të armatosur midis ushtrisë osmane dhe forcave shqiptare. Ky libër, në të vërtetë, sjell shumë risi për lexuesin arab sikurse pasuron njohuritë e orientalistëve tanë me kontributin e intelektualëve shqiptarë në gjuhët orientale, përkatësisht në gjuhën arabe. Si i tillë, autori i këtij libri meriton të jetë vitin e ardhshëm në Seminar dhe të na kumtojë risi të tjera nga hulumtimet e tij serioze në këtë fushë.

Prof. Dr. Pal Nikolli/

Ka më shumë se dy muaj që Tirana po përjeton protesta dhe reagime qytetare, ku një pjesë e rëndësishme e zërit publik po vjen nga brezi i ri. Mund të pajtohesh ose jo me kërkesat, format apo mënyrën e artikulimit të këtyre protestave. Por një gjë është e pamohueshme: kur një brez del në rrugë për të shprehur pakënaqësinë e tij, shoqëria duhet ta dëgjojë.

Dhe pikërisht këtu lind një shqetësim tjetër: ku është zëri i universiteteve, i profesorëve, i akademikëve, i intelektualëve dhe i elitave publike?

Pyetja është e drejtë, por duhet bërë me një saktësim të rëndësishëm: jo të gjithë akademikët dhe profesorët kanë heshtur. Ka pedagogë, studiues, profesorë dhe intelektualë që kanë reaguar publikisht, kanë shkruar, kanë folur dhe kanë mbështetur të drejtën për të menduar ndryshe. Ka edhe individë që, pavarësisht kostos personale apo institucionale, kanë zgjedhur të mos bëhen pjesë e heshtjes kolektive.

Prandaj problemi nuk është se të gjithë akademikët heshtin. Problemi është se zëri kritik i botës akademike nuk ka peshën publike që duhet të kishte.

Dhe kjo është shumë më serioze.

Universiteti nuk është vetëm një institucion ku jepen leksione, merren diploma dhe bëhen karriera. Universiteti është një nga mekanizmat kryesorë të shoqërisë për të prodhuar mendim kritik. Profesori nuk është thjesht një nëpunës i arsimit të lartë. Akademiku, në kuptimin më të plotë të fjalës, është edhe një ndërgjegje publike.

Kur shoqëria përballet me një krizë politike, institucionale, morale apo demokratike, universiteti nuk mund të sillet sikur gjithçka ndodh jashtë mureve të tij.

Heshtja akademike nuk është gjithmonë neutralitet. Ndonjëherë ajo është konformizëm.

Por duhet bërë edhe dallimi tjetër: të jesh kritik nuk do të thotë të jesh kundër qeverisë, kundër opozitës apo në favor të një partie. Akademia nuk duhet të bëhet tribunë partiake. Përkundrazi, detyra e saj është shumë më e rëndësishme: të vendosë faktin mbi propagandën, argumentin mbi sloganin, provën mbi opinionin dhe interesin publik mbi interesin e momentit politik.

Një profesor nuk ka pse të jetë militant. Ka nevojë të jetë i lirë.

I lirë për të thënë se një politikë është e gabuar edhe kur e propozon qeveria. I lirë për të kritikuar opozitën kur ajo gabon. I lirë për të mbrojtur protestuesin kur e drejta e tij cenohet, por edhe për të kritikuar protestën kur ajo humbet argumentin. I lirë për të mos iu nënshtruar as pushtetit politik, as pushtetit ekonomik, as pushtetit mediatik.

Kjo është pavarësia e vërtetë akademike.

Nëse të dhënat e V-Dem tregojnë një dobësim të rolit publik kritik të akademisë shqiptare ndaj politikave qeveritare, kjo duhet të merret seriozisht. Jo sepse një indeks mund të përkufizojë i vetëm realitetin shqiptar, por sepse ai ngre një pyetje që ne duhet ta bëjmë edhe pa asnjë indeks:

Sa ndikojnë realisht profesorët dhe universitetet në debatin publik shqiptar?

Sa herë që miratohen politika të rëndësishme publike, sa herë ndryshojnë ligjet, sa herë ndërhyhet në territor, në arsim, në ekonomi, në mjedis, në administratë apo në sistemin demokratik, a dëgjohet zëri i ekspertizës universitare?

Dhe, më e rëndësishmja: kur ky zë dëgjohet, a merret parasysh?

Sepse demokracia nuk ka nevojë vetëm për njerëz që flasin. Ka nevojë edhe për institucione që dëgjojnë.

Në Shqipëri është krijuar prej kohësh një terren ku konformizmi mund të jetë më i leverdishëm se kritika. Një akademik që hesht mund të shmangë konfliktin me pushtetin, me drejtuesit, me institucionin apo me interesa të caktuara. Një profesor që flet mund të përballet me pasoja profesionale, administrative ose thjesht me izolim publik.

Por universiteti nuk mund të matet vetëm me numrin e artikujve shkencorë, titujve akademikë apo projekteve të financuara.

Një universitet matet edhe me guximin intelektual që prodhon.

Një shoqëri që u mëson të rinjve të mendojnë në mënyrë kritike, por pastaj i mëson ata se kritika nuk duhet të prekë pushtetin, krijon një kontradiktë të madhe. I mëson studentët të analizojnë tekstin, por jo realitetin; të kritikojnë një teori, por jo një politikë; të debatojnë në auditor, por të heshtin në shesh.

Kjo është pikërisht arsyeja pse protesta e të rinjve duhet parë edhe si një provë për universitetin.

Ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është: “Pse protestojnë?”

Pyetja është: “A kemi krijuar ne, si shoqëri dhe si sistem arsimor, një brez që ndihet i dëgjuar?”

Nëse përgjigjja është jo, atëherë protesta nuk është thjesht një problem politik. Është një simptomë shoqërore.

Dhe këtu roli i profesorëve bëhet i pazëvendësueshëm.

Ata nuk duhet të dalin domosdoshmërisht në çdo protestë. Nuk duhet të bëhen organizatorë politikë. Nuk duhet të marrin flamuj partish. Por duhet të jenë aty ku është detyra e tyre natyrore: në debatin publik, me argument, dije, fakte dhe integritet.

Ka profesorë që e kanë bërë këtë. Ka akademikë që kanë folur. Ka intelektualë që nuk janë pajtuar me klimën e konformizmit. Dhe këta njerëz nuk duhen futur në të njëjtin thes me heshtjen.

Përkundrazi, pikërisht zërat e tyre tregojnë se universiteti shqiptar nuk është pa ndërgjegje. Problemi është se këta zëra shpesh janë të shpërndarë, individualë dhe pa një peshë të mjaftueshme institucionale.

Një shoqëri nuk ka nevojë për një akademi që mendon njësoj. Ka nevojë për një akademi që guxon të mendojë ndryshe.

Kjo është edhe arsyeja pse debati mbi “elitat” duhet të jetë më i thellë. Elita nuk është ai që ka një titull. Nuk është ai që ka një zyrë. Nuk është ai që është emëruar në një institucion. Nuk është as ai që shfaqet më shpesh në televizion.

Elita është ai që, kur shoqëria përballet me një moment të vështirë, e ndien përgjegjësinë për të folur.

Një titull akademik pa integritet publik është vetëm një dekoratë. Një profesor që ka dije, por nuk guxon ta përdorë atë në shërbim të së vërtetës, mund të jetë i suksesshëm profesionalisht, por nuk e përmbush plotësisht misionin e intelektualit.

Historia na ka treguar se demokracitë nuk dobësohen vetëm kur ndalohen fjalët. Ato dobësohen edhe kur njerëzit më të ditur mësohen të mos i thonë ato.

Prandaj shqetësimi për heshtjen e akademisë është në thelb shqetësim për cilësinë e demokracisë shqiptare.

Por ka ende një ndryshim të madh mes heshtjes absolute dhe një akademie që ka filluar të flasë më pak se ç’duhet. Dhe pikërisht këtu duhet të kërkojmë rrugën e daljes.

Nuk na duhen profesorë që dalin në rrugë për të bërë politikë.

Na duhen profesorë që dalin në publik për të bërë dituri.

Na duhen akademikë që pyesin kur të tjerët pohojnë, që kërkojnë prova kur të tjerët japin slogane, që kundërshtojnë kur argumenti e kërkon dhe që mbrojnë të drejtën e tjetrit për të mos menduar si ata.

Sepse një demokraci e shëndetshme nuk ka frikë nga profesori kritik.

Përkundrazi, demokracia fillon të ketë frikë pikërisht atëherë kur profesori ka frikë të jetë kritik.

Dhe nëse sot një brez i ri po kërkon të dëgjohet, universiteti duhet të jetë ndër vendet e para ku kjo kërkesë analizohet, debatohet dhe merret seriozisht.

Jo për t’i dhënë të drejtë gjithkujt.

Por për të mos lejuar që heshtja të bëhet kultura e re e dijes.

Sepse kur universiteti flet me argument, shoqëria fiton një mekanizëm vetëkorrigjimi.

Kur universiteti hesht, pushteti mbetet pa një nga kundërpeshat më të rëndësishme.

Dhe kur kundërpesha zhduket, nuk është vetëm universiteti që humbet.

Humbet demokracia.

Harry Bajraktari/

Ky është një hap i domosdoshëm i Kongresit të Shteteve të Bashkuara në mbrojtje të demokracisë, sundimit të ligjit, llogaridhënies dhe paqes së qëndrueshme në Ballkanin Perëndimor.

‘SRBIJA Act’ është projektligj i rëndësishëm sepse synon të mbajë përgjegjës ata që kërcënojnë proceset demokratike, nxisin korrupsionin, shkelin të drejtat e njeriut dhe kërcënojnë paqen e stabilitetin në Ballkanin Perëndimor. Ky projektligj dërgon gjithashtu një mesazh të qartë se Shtetet e Bashkuara nuk do ta injorojnë rreshtimin e Serbisë me Rusinë, Kinën, Iranin dhe armiq të tjerë të Shteteve të Bashkuara.

Për shumë kohë, Serbia dhe Presidenti Aleksandar Vucic kanë qenë burim i destabilitetit në rajon me politika agresive ndaj Kosovës, Bosnjës dhe Hercegovinës, dhe fqinjëve të tjerë, si dhe me politikat diskriminuese ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës përmes nënpërfaqësimit, pasivizimit të adresave dhe mohimit të të drejtave të barabarta.

Në reagimin tim në X u bëra thirrje kongresmenëve dhe senatorëve amerikanë që ta çojnë përpara këtë projektligj, për të ardhmen e Ballkanit Perëndimor, demokracinë dhe prosperitetin e rajonit.

Zoti i bekoftë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe të gjithë amerikanët kudo që janë

English version on X:

https://twitter.com/HarryBajraktari/status/2093373365851406727…

Prof. Dr. Sylë Ukshini/

Sadbera Gashi: “Të dëbuar”

Ky është libri i një vajze gjashtëmbëdhjetvjeçare nga Prishtina, e cila përjetoi drejtpërdrejt luftën në Kosovë, dëbimin e familjes së saj dhe eksodin masiv të shqiptarëve nga forcat ushtarake e policore serbe. Fillimisht fillimisht o botua italisht, më pas u botuar edhe në gjermanisht nga Wilhelm Heyne Verlag, Munchen, 1999.

Është një dëshmi tronditëse njerëzore dhe historike, e cila meriton të ekranizohet. Shpesh nxitemi të harrojmë ose të prodhojmë filma për tema që nuk lidhen me përvojën tonë historike. Mirëpo, Kosova ka shumë rrëfime të dhimbshme e të jashtëzakonshme, të cilat meritojnë të dokumentohen dhe t’u përcillen brezave përmes filmave dokumentarë dhe artistikë.Libri

Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, Sadbera fillon të mbajë ditarin e saj, të cilin e quan me përkëdheli “Mimi”. Ajo shkruan në italisht, në mënyrë që askush të mos mund t’ia lexojë mendimet dhe ndjenjat më intime. Sadbera rrëfen për daljet në diskotekë me miqtë, për dashurinë e parë me shikim të parë, për grindjen me shoqen e saj më të mirë dhe për pushimet verore pranë detit. Ashtu si miliona vajza të tjera, edhe Sadbera është e magjepsur pas Leonardo DiCaprios.

Mirëpo, jeta në qytetin e saj të lindjes, Prishtinë, karakterizohet nga konflikte të ashpra ndërmjet popullsisë serbe dhe asaj shqiptare. Sadbera përshkruan urrejtjen dhe poshtërimet e serbëve. Më pas, ajo mëson edhe për masakra dhe përdhunime. I duhet të shohë se si milicia u vë zjarrin dyqaneve dhe shkatërron shtëpitë. Rreth saj zhduken pa gjurmë të njohur, miq dhe anëtarë të familjes.

Më në fund ndërhyn NATO-ja. Natë pas nate bien bomba. Më 31 mars 1999, “pas nëntë ditësh të kaluara në bodrum nën bombardime, policë serbë me maska në fytyrë hynë në shtëpinë tonë dhe na thanë se duhej të largoheshim, nëse nuk donim të vdisnim…”

Familja arratiset. E vetmja gjë që Sadbera mund të marrë me vete është ditari i saj. E dëbuar përmban përjetimet e shkruara thjesht dhe drejtpërdrejt të një vajze gjatë një lufte të tmerrshme, e cila e frikëson, e zemëron dhe e trishton, si dhe ia ndërpret befas rininë. Libri është gjithashtu dëshmia prekëse e një vajze që nuk e humb shpresën.

Prishtinë, 1999. Në Kosovë mbretëron lufta.

“Jemi të gjithë në bodrum. Unë jam ulur në dysheme, sepse nuk ka vend për të fjetur. Bombardimet ende nuk kanë përfunduar. Nuk ka drita. Po shkruaj nën dritën e një qiriu…”

Përjetimet prekëse dhe të përshkruara me gjallëri të një vajze që përjeton një luftë të tmerrshme.

“…një rrëfim shumë intim dhe i hollësishëm për ngjarjet në Prishtinë.”

Shkruan Sadberja në ditarin e saj:

Autorja

Sadbera Gashi ka lindur më 4 gusht 1980 në Prishtinë, Kosovë. Deri në dëbimin e saj në mars të vitit 1999, ajo jetoi në Prishtinë me prindërit dhe katër motrat e vëllezërit e saj; gjatë periudhlës së fundit të luftës jetoi në Shqipëri.