Prof.dr. Pal Nikolli/
Një analizë e hollësishme gjeopolitike e hartës gjermane të Dhjetorit 1912 gjatë Luftërave Ballkanike.
Dokumenti historik i shfaqur në faqen e gazetës paraqet një dëshmi të jashtëzakonshme hartografike dhe arkivore të shkëputur nga shtypi periodik gjermanofon i muajit dhjetor të vitit 1912. Nën titullin kryesor me shkronja gotike “Der Balkankrieg” (Lufta e Ballkanit), ky artikull shoqërohet me një hartë që pasqyron në mënyrë të qartë dhe të hollësishme shtrirjen e plotë të territoreve shqiptare në prag të ndryshimeve të mëdha gjeopolitike që do të ridizenjonin hartën e Europës Juglindore.
1. Konteksti kronologjik dhe rëndësia e burimit.
Artikulli mban datat eksplicite 5 dhe 8 dhjetor të vitit 1912, një moment historik me rëndësi kritike për kombin shqiptar. Ky botim vjen vetëm pak ditë pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në Vlorë më 28 Nëntor 1912 nga Ismail Qemali dhe po ashtu bashkëudhëton me zhvillimet dramatike të Luftës së Parë Ballkanike. Në këtë periudhë, Aleanca Ballkanike po thërrmonte sundimin shekullor të Perandorisë Osmane, ndërsa Fuqitë e Mëdha po përgatiteshin për Konferencën e Londrës, ku do të vendosej fati i shtetit të ri shqiptar.
Prania e kësaj harte në një gazetë të rëndësishme gjermane apo austro – hungareze dëshmon interesin jetik të bllokut të Fuqive Qendrore për çështjen shqiptare. Austro – Hungaria, në veçanti, synonte me ngulm krijimin e një Shqipërie kompakte në kufijtë e saj etnikë, me qëllim parandalimin e daljes së Serbisë në Detin Adriatik, çka do të kërcënonte ekuilibrat strategjikë në rajon.
2. Analiza gjeografike dhe shtrirja territoriale.
Harta e vizatuar me një linjë të qartë me pika paraqet hapësirën unike gjeografike të katër Vilajeteve Shqiptare (Kosovës, Shkodrës, Monastirit dhe Janinës), duke përfshirë nyjat kryesore urbane të banuara historikisht nga popullsia shqiptare:
- Veriu dhe Verilindja (Kosova dhe Shkodra): Në skajin më verior të vijës kufitare është shënuar qartë qyteti i Mitrovitza (Mitrovica), i ndjekur nga Prishtina dhe Podujeva. Më në perëndim, brenda këtij territori gjenden qendra të rëndësishme si Ipek (Peja), Diakova (Gjakova) dhe kryeqendra historike e Lidhjes Shqiptare, Prixrend (Prizreni). Gjithashtu, Scutari (Shkodra) me liqenin e saj dëshmohet si pikë ankorimi në veriperëndim.
- Lindja (Lugina e Vardarit dhe Maqedonia e sotme): Vija e shtetit shqiptar zhvendoset thellë në lindje, duke përfshirë Uskub (Shkupin) si një qendër nevralgjike, e shoqëruar nga Kumanovo (Kumanova) dhe Kiprulu (Velesi). Më në jug, harta integron rajonin e Ochrida (Ohrit) dhe Monastir (Manastirin ose Bitolën e sotme), duke u shtrirë deri pranë portit të madh të Salonique (Selanikut).
- Bregdeti Adriatik dhe Jugu (Epiri): Në vijën bregdetare listohen qytetet porte si Medua (Shëngjini), Alessio (Lezha), Durazzo (Durrësi) dhe Avlona (Vlora). Në skajin jugor, kufiri zbret thellë në Epirin historik përballë shtetit grek (Grece), duke përfshirë brenda hapësirës shqiptare Janina (Janinën), kryeqendrën e vilajetit homonim, si dhe qytete si Metzovo (Mecova) dhe Parga.
Harta dëshmon se përpara se të ndodhte copëtimi zyrtar në tryezat diplomatike të vitit 1913, bota perëndimore e njihte dhe e dokumentonte gjeografikisht hapësirën shqiptare si një tërësi territoriale unike nga Mitrovica e Shkupi e deri në Janinë.
3. Leximi gjeopolitik: Drejt tragjedisë së copëtimit.
Kjo hartë shërben si një pasqyrë e hidhur për të kuptuar kontrastin e madh midis Shqipërisë Etnike të njohur në vitin 1912 dhe asaj që mbeti pas vendimeve të Konferencës së Ambasadorëve në Londër në vitin 1913. Projekti gjeopolitik që shfaqet në këtë gazetë, i cili përkonte me kërkesat e delegacionit shqiptar dhe mbështetjen austro – hungareze, u flijua për shkak të kompromiseve mes Fuqive të Mëdha dhe presioneve të Rusisë Cariste në favor të Aleancës Ballkanike.
Si pasojë, qendra të mëdha urbane dhe rajone të tëra të pasura që shihen këtu brenda vijës shqiptare (si Kosova e plotë, Shkupi, Manastiri e Janina) iu dhuruan shteteve fqinje, duke lënë jashtë kufijve të shtetit të ri të cunguar më shumë se gjysmën e popullsisë shqiptare. Ky dokument mbetet një dëshmi monumentale e asaj çka Shqipëria mund dhe duhej të ishte sipas parimit të kombësive, përpara se të shndërrohej në viktimën kryesore të diplomacisë europiane të kohës.