Isuf B.Bajrami/
Çfarë do të kishte ndodhur me Amerikën nëse George Washingtoni do të kishte zgjedhur pushtetin mbi republikën? Pyetja mund të duket hipotetike, por përgjigjja e saj zbulon një të vërtetë të thellë historike. Në fund të luftës për pavarësi, Washingtoni gëzonte autoritet të jashtëzakonshëm. Ai ishte heroi i kombit, komandanti fitimtar, njeriu të cilit qytetarët i besonin më shumë se kujtdo tjetër. Në duart e tij ndodheshin fuqia ushtarake, legjitimiteti politik dhe admirimi i popullit. Historia i kishte dhënë të gjitha mjetet për t’u bërë sundimtar. Por ai zgjodhi të mos bëhej.
Ai e kuptoi se liria e fituar me sakrificë mund të humbej po aq shpejt nëse pushteti përqendrohej në duart e një individi të vetëm. Ai e kuptoi se madhështia e një republike nuk ndërtohet mbi vullnetin e individëve, por mbi forcën e institucioneve. Për këtë arsye, ai hoqi dorë nga pushteti që mund ta mbante për gjithë jetën dhe u kthye në jetën civile, duke u bërë shembull për brezat që do të vinin.
Në atë moment, Washingtoni nuk fitoi thjesht mbi një armik. Ai fitoi mbi tundimin e pushtetit. Dhe pikërisht për këtë arsye historia e kujton si “Babain e Vendit të tij”. Jo sepse ishte më i forti, por sepse pati forcën morale të mos e vendoste veten mbi shtetin.
Sot, më shumë se dy shekuj më vonë, ky mësim mbetet thellësisht i rëndësishëm edhe për Kosovën.
Kosova është një nga shtetet më të reja në Evropë, por rruga e saj drejt lirisë ka qenë e gjatë dhe e dhimbshme. Liria nuk erdhi pa kosto. Ajo u pagua me sakrifica, me vuajtje, me humbje jete njerëzish dhe me përkushtimin e brezave të tërë që besuan se një ditë ky vend do të jetonte i lirë dhe i barabartë mes kombeve të botës.
Megjithatë, historia na mëson se çlirimi i një vendi nuk është fundi i rrugëtimit kombëtar. Është vetëm fillimi.
Pas fitimit të lirisë vjen sfida më e vështirë: ndërtimi i shtetit. Një shtet nuk ndërtohet vetëm me flamur, himn dhe institucione formale. Ai ndërtohet me kulturë politike, me përgjegjësi publike dhe me një kuptim kolektiv se e mira e përbashkët është më e rëndësishme se ambicia individuale. Pikërisht këtu Kosova vazhdon të përballet me provën e saj më të madhe.
Vitet kalojnë, qeveritë ndryshojnë, partitë politike ndërrojnë rolet mes pushtetit dhe opozitës, por qytetarët vazhdojnë të përballen me të njëjtën pyetje: pse interesat politike shpesh duken më të forta se interesat e shtetit? Pse energjia kombëtare shpenzohet në përplasje të pafundme politike, ndërsa problemet jetike mbeten të pazgjidhura? Pse institucionet vazhdojnë të mbeten peng i kalkulimeve politike? Këto pyetje nuk i drejtohen një individi, një partie apo një qeverie të caktuar. Ato janë pyetje që duhet t’ia bëjmë vetes si shoqëri. Sepse sfida më e madhe e një demokracie nuk është mungesa e zgjedhjeve.
Problemi fillon kur politika humb kuptimin e saj si shërbim publik. Demokracia nuk është një garë e pafund për pushtet. Ajo është një sistem përgjegjësie ndaj qytetarëve. Mandatet zgjedhore nuk janë shpërblime personale; ato janë besim publik. Pushteti nuk është pronë. Është detyrë. Kur ky parim harrohet, fillon erozioni i kulturës demokratike. Atëherë kundërshtari politik nuk shihet më si rival legjitim, por si armik. Kompromisi nuk shihet më si virtyt, por si dobësi. Institucionet nuk shihen më si themel i shtetit, por si mjete për përfitim politik.
Dhe kur kjo ndodh vazhdimisht, humbësi më i madh nuk është as qeveria dhe as opozita.
Humbësi është shteti.
Humbësi është qytetari.
Humbësi është vetë besimi.
Në Kosovë, qytetarët kanë treguar pjekuri demokratike në shumë raste. Ata kanë votuar, kanë pranuar ndryshimet politike, kanë respektuar proceset demokratike dhe kanë treguar durim përballë krizave të njëpasnjëshme.
Por asnjë shoqëri nuk mund të ecë pafundësisht mbi durimin e qytetarëve të saj.
Besimi ndërtohet kur politika prodhon rezultate, kur institucionet funksionojnë, dhe kur shteti ofron siguri, drejtësi dhe shpresë për të ardhmen.
Prandaj sfida e vërtetë e Kosovës nuk është vetëm ekonomike, diplomatike apo institucionale.
Ajo është, mbi të gjitha, një sfidë morale.
Është sfida për të krijuar një kulturë ku shërbimi ndaj shtetit vlerësohet më shumë se vetë pushteti.
Ku liderët maten jo nga sa gjatë qëndrojnë në detyrë, por nga ajo që lënë pas.
Ku madhështia nuk përcaktohet nga numri i mandateve të fituara, por nga forcimi i institucioneve që mbeten.
Ku politika kuptohet si përgjegjësi dhe jo si privilegj.
Historia është e mbushur me njerëz që kanë fituar pushtetin.
Shumë pak prej tyre kanë ditur ta kufizojnë atë.
Shumë kanë fituar zgjedhje.
Pak kanë fituar respektin e historisë.
Dhe historia është gjykatësi më i drejtë, sepse nuk pyet sa herë ke fituar, por çfarë ke ndërtuar.
Një ditë, emrat e politikanëve të sotëm do t’i përkasin historisë. Brezat e ardhshëm nuk do të kujtojnë çdo debat parlamentar, çdo krizë politike apo çdo garë elektorale. Ata do të gjykojnë nëse kjo gjeneratë udhëheqësish e forcoi apo e dobësoi shtetin.
Do të gjykojnë nëse interesi kombëtar qëndroi mbi interesin personal.
Do të gjykojnë nëse Kosova u bë më e fortë, më e drejtë dhe më e bashkuar.
Prandaj mësimi i Washingtonit mbetet i përjetshëm.
Ai na kujton se fitorja më e madhe e një lideri nuk është mbi kundërshtarët e tij.
Fitorja më e madhe është fitorja mbi vetveten.
Sepse vetëm ai që arrin ta vendosë shtetin mbi egon, detyrën mbi privilegjin dhe të ardhmen e kombit mbi interesin personal, meriton të quhet burrë shteti.
Dhe ndoshta pikërisht kjo është ajo që Kosovës i nevojitet më shumë se kurrë sot.
