(Një intervistë e rrallë e Poetit Lirik Kombëtar, Skënder Rusi, i sapo ndarë nga jeta. Intervista është e vitit 2011, dhënë gazetares korcare me banim në SHBA-ës, Raimonda Moisiu)

Janë djetra e dhjetra libra poetikë të botuar të lirikut Skënder Rusi, që dëshmojnë për vitalitetin e këtij poeti lirik, që është bërë aq i dashur dhe i kërkuar nga lexuesit e pasionuar të poezisë, ku secila prej tyre është një gjendje e veçantë shpirtërore, një vibrim i ri dhe një realizim me vlera të larta artistike. Poezia nuk mund të jetë tjetër përveçse dashuri, thotë poeti, dhe këtu ka parasysh jo thjesht temën e dashurisë, por ndjenjën e dashurisë, e cila përshkon nga fillimi e deri në fund poezitë e tij. Këto poezi janë të qëndisura me filigramë artisti të vërtetë, në të cilat gërshetohet kaq bukur dhe kaq hollë lirizmi me meditacionin, dashuria për jetën, me trishtimin që sjell ikja e viteve, erotizmi, impresionizmi, simbolizmi. e sidomos trishtimi rusian! Ikona e poezisë shqipe, i madhi Dritëro Agolli, do të shprehej për Skënder Rusin: “Po ta marrësh më konkretisht, në poezinë e Skënder Rusit unë shoh dy elemente, ose më mirë dy rryma: të ekzistencializmit dhe të impresionizmit. Këto janë të veçanta, që dallojnë nga njëra-tjetra, ndërsa te ky poet bashkohen të dyja në një të vetme, duke e bërë atë që jo të kërkojë sendin, por të hyjë brenda këtij sendi apo fenomeni, dhe jo që vetëm t’i ndriçojë, por t’i shikojë përplasjet nga del shkëndija e poezisë dhe mendimit. Ndaj unë e veçoj Skënder Rusin që jeton në Korçë,- thotë Dritëro Agolli, poezia e tij shquhet për një lirizëm të hollë në marrëdhëniet njerëzore dhe në aleancë me natyrën. Unë do të thosha se Skënder Rusi është ndër lirikët më të mirë në komunitetin e poetëve tanë bashkëkohorë.” Ndërsa poeti Moikom Zeqo do të shprehet për poezinë e Skënder Rusit: “Poezia e tij është pasaporta e vërtetë dhe joalibike, që pasqyron natyrshëm traditën e lirikëve të shquar të poezisë shqipe në shekuj. Një sukses i merituar, , një dëshmi drithëruese, plot dritë”.

-A ka pasur diçka të pazakontë në fëmijërinë tuaj që ju hapi rrugën për t’u bërë poet?

Po, ka pasur diçka të pazakonshme, që mua më pëlqen ta quaj të jashtëzakonshme. Dhe kjo ka qenë Vishocica, vendlindja ime, fshati më i bukur i botës, që ngrihet pranë një kodre me akacie, e cila s’është gjë tjetër veçse teprica e dashurisë së saj. E pra, është kjo dashuri, që më pëshpëriti në vesh fjalët magjike për t’u bërë poet. Dhe unë nuk ia prisha: “Dhe sado larg që unë të jem, / Ngado që ta shkoj moshën, / Unë e di mirë se do ma lesh/Një gur ta mbështes kokën! ”

-Çfarë ju ka pëlqyer të lexoni në adoleshencën tuaj?

Unë nuk kam lexuar atë që më pëlqente, por atë që gjeja, dhe kjo për mua do të thotë që nuk ia prishja kurrë librave. Më dukeshin të gjithë të bukur, më shkelnin syrin, binin në dashuri me mua. pastaj vinte ndarja. dhe ata iknin prej meje për të shkuar tek të tjera duar, tek të tjerë lexues. Megjithatë, për t’iu përgjigjur konkretisht kësaj pyetje do të veçoja nga autorët, Zhyl Vernin e madh, me romanet e tij të mrekullueshëm dhe me më të preferuarin e tyre “kapiteni 15-vjeçar”.

-Cila ka qenë poezia e parë që keni shkruar?

Nuk ka qenë poezi, por poemë. Diçka për veten time (kam qenë 12 vjeç atëherë). Po ju them vetëm një strofë prej saj dhe nuk dua të ma gjykoni, sepse nuk mund të gjykohen fëmijët: “Si top bore, një këngë të pabindur / E mora dhe qëllova mbi një zemër! / Lamtumirë o fshat ku ka lindur / Një poet që ende s’ka emër!”

-Cili ka qenë libri juaj i parë me poezi?A mund të na thuash diçka për atë libër? Cili ka qenë titulli i tij dhe çfarë do të thotë ai titull?

Libri i parë është si e puthura e parë, që nuk harrohet. në krijimtarinë time ai ka një emër që nuk e gëzoi dot, duke mos më gëzuar dot as mua. Titulli i tij ishte “Etje”! Ishte një etje për ta jetuar jetën në të gjitha dimensionet e saj, për të pirë ajër dhe liri, për t’i sfiduar muzgjet dhe hijet e netëve të rënda që jetonim ne shqiptarët. Dhe të gjitha këto, të mbështjella me mjegullën e trishtimit, bënë që ky libër të kishte 9 vjet vajtje-ardhje nga unë, te shtëpia botuese “Naim Frashëri” e pastaj nga shtëpia botuese “Naim Frashëri” tek unë. E kështu, ai libër u bë si një gur sizifi, që më duhej ta mbaja në shpinë për 9 vjet me radhë.

-Çfarë është për ju muza?A është ajo një aftësi gjenetike, sipas mendimit tuaj?

Mos e keni fjalën për talentin? Për të do të thosha se është gjenetik, i lindur, që është pjesë e poetit dhe që shpërthen në momente të veçanta, në gjendje muze, e cila është hyjnore se vjen nga lart. Poeti është thjesht dora që shkruan!

-Ju shkruani poezi, lirika dashurie, “të pastra e të drejtpërdrejta në të shprehur”, dhe jeni një nga poetët e rrallë që shpërtheni në vargje dashurie. Ju kanë quajtur “poeti i dashurisë”, ”Lasgushi i dytë”. Përse një gjë e tillë?

Unë jam poeti i dhimbjes së bukur (ky është përcaktimi im për dashurinë dhe në këtë sens bashkohem me mendimin e Markezit që thoshte: “Dashuria është ideologjia ime! ” Për sa i përket përcaktorëve që më vënë të tjerët, do të thosha se ajo është puna e tyre, por unë jam unë në poezitë e mia dhe çdo krahasim me poetë të tjerë çalon.

-Shumë poezi dashurie… Çfarë ju ka shtyrë të shkruani poezi të tilla? Ç’është dashuria për ju? Kur një burrë e ndien se është i dashuruar? Si ia keni arritur ju ta reflektoni në poezitë tuaja?

Disa pyetje njëherazi që kërkojnë disa përgjigje, por unë do të thosha se në një kopsht, siç është ky i poezisë, unë kam aromën time, e cila shpresoj dhe besoj se është e veçantë dhe nuk mund ta ngatërrosh me të tjerat. Kjo është aroma e dashurisë, dhe kush e ndien atë, ka ndier jetën, do të thotë ndonjë që unë qenkam i tmerrshëm për të dashuruar, kjo nuk është e vërtetë, se duhet t’ju them që unë i bëj të miat edhe dashuritë e të tjerëve, të miqve dhe shokëve të mi, të cilët janë shumë dhe më japin mua mundësinë për t’u bërë interesant. Shpërblimi më i mirë për ta është kur në poezitë e mia gjejnë veten, ashtu siç janë. Për ta vazhduar më tej mendimin, do të thosha se dashuria për mua është gjithnjë lunatike, të krijon imazhin e një hëne të ngrënë, para së cilës gjithsecili nga ne është një i verbër që sheh, një shurdh që dëgjon, një i etur që thith ajër të kaltër. Por unë dua të them se nuk ka rëndësi të dashurosh, rëndësi ka të jesh i dashuruar! Në qoftë se kjo të ndodh në jetë, me siguri ka për të ndodhur edhe në krijimtarinë tënde.

-Cilat janë disa nga idetë apo temat që ju shtjelloni në poezitë tuaja? A janë ato autobiografike?

Mua nuk më mundon asnjëherë ideja për të zgjedhur idenë apo temën për të cilën do të shkruaj. Perëndoi ajo kohë kur kërkoheshin temat e mëdha apo idetë e mëdha, që i kishte aq me qejf nëna parti! Poetët nuk janë për të bërë revolucione, evolucione, po.

-Çfarë është idealja përreth poetëve, në mënyrë që të dalin poezi të arrira?

Të shkruhet poezia atëherë kur ajo lëviz brenda teje si foshnja brenda barkut të nënës, që kërkon të dalë duke goditur me shkelma, si për t’i thënë botës lajmin e madh të ekzistencës, jo atëherë kur mund të kesh kohë të lirë dhe i thua vetes hajde të bëjmë ndonjë vjershë se kemi kohë. Ky do të ishte një dështim e asgjë tjetër.

-Më jepni një poezi tuajën më të preferuar!

“Tepër vonë”

Ti ke një moshë me time bijë,/ Me babin tënd unë moshatar!/ Kush të dha urdhër të më duash,/ Me hirin tim të ndezësh zjarr!?/Ata thëngjij që ishin shuar,/�Ti, si guxon, me dorë i prek!?/ Kush të dha urdhër të më ndezësh,/ Pa pasur frikë se unë të djeg!?/ Ke ardhur vonë./ Tepër vonë. Kur dimri krejt më ka pushtuar,/ Kur vdekja firmën më kërkon,/ Ndoshta në ferr për të më çuar!/ Ti, gjysma hënë je kur zhvishesh/ Dhe gjysma tjetër – Perëndi!/ Me çdo të puthur m’i ul vitet,/ Më kthen në moshën që ke ti!/ Me këto gjysma unë, poeti,/�Mund të ndërtoj tjetër planet!/�Në djall pastaj të shkojnë vitet,/ Dhe moshat le të shkojnë në dreq!/Po prapëseprapë një frikë ndiej,/�Po mora zjarr, si mund ta fik!?/ Prandaj dhe po vonoj të zgjohem, Them ndoshta ik…/ Them ndoshta ik!

-Cila është gjëja më e vështirë për të shkruar poezi!?

Të mos kesh asgjë në kokë (përveç kohës së lirë) dhe të kërkosh të shkruash. “Poeti ka një zemër në kokë”, thoshte Samuel Beketi, e kur kjo të mungon, e ke të vështirë për të bërë vjersha e për t’u bërë poet!

-Cilin konsideroni sukses në “botën e poezisë”?

Kur poezitë e tua mësohen përmendësh prej të tjerëve dhe kur arrin t’i bësh fansa edhe kundërshtarët e tu.

-Poezia është një art introspektiv (analizë e vetvetes).

A besoni se përhapja e poezive të shkruara në internet, revista e gjetkë, kontribuon pozitivisht apo negativisht në gjendjen e poezisë sot?

Interneti është një arritje e jashtëzakonshme e njeriut dhe poezia duhet ta ndiejë veten komode brenda magjisë së tij. Ai është një superfuqi që vepron si askush tjetër në njohjen dhe propagandimin e vlerave letrare e artistike të saj. Fuqia e tij është universale. parë në këtë sens, mund të them se interneti është një kontribuues pozitiv i vlerave poetike më të mira. Por interneti nuk ka “redaktor”, e në këtë mënyrë, bashkë me poezitë e mira, hyjnë dhe bëhen shqetësuese edhe mediokritetet letrare dhe gjithë skadencat e tjera, që ia zbehin vlerat poezisë duke e larguar lexuesin nga poezia.

-Në poezinë tuaj ka dashuri, por ka edhe poezi serioze. Si mundeni që t’i trajtoni këto ide?

Pavarësisht se juve më quani poet të dashurisë, unë do të thosha se idetë më të rëndësishme tek poezia ime janë ato që kanë të bëjnë me raportet midis jetës dhe vdekjes, raporte ekzistenciale këto që rezonojnë në të gjithë botën. Në këtë mënyrë edhe poezia merr një frymëmarrje më të gjerë, bëhet më ajrore, më e vërtetë. Siç duket, këto poezi ju i quani serioze, por unë do të thosha se edhe poezitë e dashurisë janë të tilla, na futin në mendime, na xhelozojnë.

-A keni shkruar tekste këngësh? Para se të shkruani një lirikë dashurie, tekst për këngë, si e konceptoni poezinë tuaj? Na tregoni një tekst kënge.

Unë kam shkruar jo pak tekste këngësh (mbi 200), dhe shumica e tyre kanë qenë thjesht poezi që janë marrë nga kompozitorët dhe me ndonjë ndryshim të vogël janë bërë këngë. Kam shkruar edhe së prapthi, duke ecur nëpër notat e kompozitorit, se edhe kështu mund të arrihet suksesi i këngës, por është më vështirë për poetin. e meqenëse donit një tekst kënge, po jua them:

As që më duhet kjo e puthur,/�Që ti ma jep se të vjen keq!/�Në ç’pjesë të zemrës më je futur,/ Që sa ta shoh, menjëherë ta heq! As që më duhet kjo pikë loti,/�Që ti më thua se për mua rrjedh!/�Unë jam një lumë që s’e ndrroj shtratin,/ Që gjithë ç’kam në det e derdh!/ As që më duhet kjo drithërima jote,/ Që ti e bën të më torturosh!/�Dy sytë e mi janë dy ishuj të blertë,/ E as njëherë dy zero bosh! etj.

-Sapo keni nxjerrë librin e ri me lirika që mban titullin “Ndodh ndonjëherë”. Çfarë mund të ta thoni për këtë?

Ndodh ndonjëherë që libri të shitet i gjithi dhe poeti është i detyruar të bëjë ribotimin e tij. Dhe kjo nuk është pak. Ky libër shkoi dorazi në shumë shtete të Europës e deri në SHBA e Kanada, e deri në Australi e Argjentinë, dhe kjo të lumturon, apo jo!? Dhe është më tepër se një çmim që japin ata komisionerët e Tiranës!

-Jeni krenar për krijimtarinë tuaj?

Po, paçka se si gjithnjë i pakënaqur me veten.

-Çfarë roli kanë njerëzit e letrave në shoqërinë shqiptare?

Ata janë iluministë. “Gjithnjë është më mirë të ndezësh një qiri, sesa të mallkosh errësirën”, thoshte dikur Konfuci.

-Ç’këshilla do të preferonit të ndanit me ata që aspirojnë të bëhen poetë?

Nuk më ka pëlqyer asnjëherë të jap këshilla, unë jam letrar, jo këshilltar! Megjithatë, meqenëse ju po e kërkoni këtë me kaq këmbëngulje, unë po ju them kandidatëve për poetë: shkruani shpirtin tuaj dhe mos u futni kurrë nëpër oborret e të tjerëve!

-Jetoni në Korçë. Prej 14 vjetësh jeni drejtuesi i festivalit Ballkanik të Poezisë, që mban siglën “Netët korçare të poezisë”. Çfarë ndikimi ka ky festival tek poetët?

Ky festival poetik, që është në moshën 14-vjeçare, është një tregues që dëshmon se Korça e do artin, e do poezinë, i do poetët. Dhe kjo nuk është ndonjë çudi, ashtu si nuk është çudi t’ju them që gurin e parë në themelet e këtij qyteti e ka vënë një poet. Po kështu, ka qenë poet ai që thuri kalldrëmin e parë, ka qenë poet ai që mbolli blirin e parë, jargavanin e parë, ka qenë poet ai që çeli shkollën e parë, që këndoi serenatën e parë, ai që solli kitarën e parë, që dha puthjen e parë. E meqenëse jemi tek puthja, ngazëllehesh teksa i sheh poetët që përqafohen e puthen me njeri-tjetrin, që shkëmbejnë libra dhe japin autografe, që shkruajnë vjersha për Korçën.

-E përfytyroni veten pa shkruar ndonjëherë!

Po, atëherë kur të kem vdekur!

-Është shkruar shumë për ju, si ndihet Skënder Rusi?

Asnjëherë narcist!

Çfarë doni të shtoni?

-Një përqafim për të gjithë poetët dhe, natyrisht, një poezi për ta.

Poeti

Përroi e ka zili lumin,�Se vdes prej tij sapo e prek!

Lumi e ka zili detin,�Se sheh në të vdekjen e vet!

Deti e ka zili poetin,�Se hyn në të edhe humbet!

Intervistoi: Raimonda Moisiu

Author/Freelancer

Korçë, shkurt 2011

*Intervista është shkëputur nga libri me 61-ë intervista “Letrat shqip këtej dhe përtej Atlantikut”, i autores shqiptaro-amerikane, Raimonda Moisiu-Sade.

Ramazan Çeka/

Katër netë magjike në Aulonën e lashtë e Vlorën e re.

“Aulona Inter Folk Festival” shpalosi sërish këtë vit një spektakël madhështor në qytetin e Vlorës, aty ku flamujt ndërkombëtarë u valvitën duke rrezatuar ngjyrat dhe vlerat e artit dhe kulturës të kombeve përfaqësuese.

Ashtu si edhe në disa edicione të mëparshme, edhe këtë vit pata nderin që për katër ditë e netë me radhë të jem pjesë e kësaj feste të madhe.

Nga t’ia filloj më parë? Natyrisht nga organizatorët dhe qyteti mikpritës i Vlorës. Natyrisht nga Sejmen Gjokoli, drejtor i këtij festivali, si dhe nga banorët e mrekullueshëm të Vlorës që kishin hapur zemrat dhe dyert e tyre, për të mikpritur miqtë e ardhur nga anë e mbanë Botës.

“Aulona Inter Folk Festival”, ky emërtim, sa motivues, po aq edhe autentik, shpalosi siparin e edicionit të 16-të të tij në qytetin bregdetar, në qytetin e historisë, kulturës, trashëgimisë e turizmit, detit dhe malit, në Vlorën e bukur, perlë e vërtetë e Mesdheut, ku u zhvillua e u përmbyll me sukses manifestimi folklorik ndërkombëtar, tanimë tradicional, listuar në kalendarin botëror të CIOFF.

“Aulona Interfolk Festival” është një ngjarje e rëndësishme në kalendarin kulturor të Shqipërisë dhe një shembull i mirë për krijimin e një marke të fortë të turizmit kulturor shqiptar.

Dhe sërish gjithça lidhet me emrin e një njeriu, Sejmen Gjokoli, pasi largpamësia dhe konributi prej vizionari në sektorin e kulturës e ngre këtë festival në peshën e një institucioni të përkushtuar, duke ndikuar në rritjen e nivelit artistik të tij, në rritjen e numrit të artistëve dhe turistëve që e vizitojnë Vlorën dhe Shqipërinë.

Kështu sezonet verore në Vlorë, në këtë rrugëtim, nisin me të vërtetë bukur nga performancat e grupeve që me paraqitjen plot ritme e ngjyra përndritën qytetin, duke e gjallëruar me madhështinë e këtij spektakli, që solli këngë e valle, ngjyra e kostumografi të larmishme, i cili përveçëse traditë tashmë është kthyer edhe në atmosferë, entuziazëm e bukuri në qytet.

Për të 16-in vit me radhë, Qendra Kulturore “Aulona” në bashkëpunim me Bashkinë Vlorë dhe mbështetjen e Ministrisë së Kulturës dhe Sporteve, solli edhe këtë vit një eksperiencë të përkryer, si organizatore e këtij Festivali Ndërkombëtar Folku, duke e kthyer qytetin në një oaz të vërtetë kulturor e turistik në brigjet e Mesdheut.

Dita e parë nisi me nderimin që Festivali u bëri burrave të Kombit në Sheshin Historik të Flamurit me paradën e kostumeve me ngjyra të larmishme, në Bulevardin “Ismail Qemali”, me performancat në miediset e hapura të Qendrës Historke në Lungomare e kudo në rrugë e trotuare, duke e mbushur qytetin me ritme vallesh, që i dhanë Vlorës një atmosferë festive, si dhe duke i shtuar edhe më shumë bukurinë dhe magjinë që natyra i ka dhënë me shumë dashuri, pasi folku mbart dhe sjell kudo që shkon bukurinë e artit bio, artistët e mjeshtrat e papërsërtshëm popullorë me talentin, energjinë, emocionet dhe vlerat e mëdha.

Në të gjitha ditët e festivalit, grupet dhe ansamblet që erdhën nga vende të ndryshme të Europës, të mbështetur edha nga donatorë të tjerë, performuan në sheshet, trotuaret dhe qendrat kryesore të qytetit, si dhe në mjediset historike e turistike të Vlorës, duke shpalosur vlerat më të mira të trashëgimisë shpirtërore.

Në edicionin e këtij viti ishin pjesëmarrës grupe dhe ansamble nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Rumania, Hungaria, Italia, Greqia dhe Ukraina, duke e kthyer qytetin bregdetar të Vlorës në epiqendër të folkut europjan, si shkëmbim vlerash kulturore, pse jo edhe një event e promocion i rëndësishëm publicitar për turizmin e këtij qyteti.

Në natën e parë, sipas traditës së festivalit, u prezantuan në skenë Flamujt Kombëtarë, grupet dhe ansamblet pjesëmarrëse në këtë edicion.

Festivali startoi me performancen e grupit të valltarëve të vegjël, të Qendrës Kulturore të qytetit të Vlorës, të cilët me zërat e tyre të gëzuar si lulet e freskëta të pranverës, e hapën këtë festë, për t’i treguar të gjithëve se kjo pasuri e madhe e popullit tonë nuk do të shuhet kurrë, por do të trashëgohet brez pas brezi.

SHQIPËRIA, Ansambli “Hazis Ndreu”, Dibër, që mbart me vehte jehonën e 9 maleve të Dibrës, me udhëheqës dhe koreograf të tij Avni Ndreun, “Mjeshtër i Madh”. Në gjirin e këtij ansmbli nuk kishte si të mungonte bilbili i këngës dibrane Liri Rasha, “Mjeshtre e madhe”.

GRUPI POLIFONIK I LAZARATIT, një nga grupet polifonike më në zë në pjesën Jugore të Shqipërisë, erdhi në këtë festival me një përgatitje e paraqitje virtuoze, pasi në krahasim me shumë grupe të tjera të Jugut, ku lëvrohet polifonia, grupi i Lazaratit është nga më karakteristikët dhe të dallueshmit për stilin, melodinë dhe interpretimin skenik.

DIASPORA, Grupi i Valleve “Jeta”, Selanik – Greqi, është krijuar në vitin 2017 nga një grup vajzash dhe grashë shqiptare dhe ka në repertorin e vet valle koreografike nga të gjitha krahinat e vendit, nën drejtimin e koreografes Margarita Evangjelou.

Si pjesëmarrëse në këtë festival, këngëtarja IRINI QIRJAKO “Mjeshtre e Madhe”, një nga këngëtaret më të shquara të këngës popullore shqiptare, si gjithmonë ndezi atmosferën me performancen e saj të jashtëzakonshme.

Ajo njihet me kohë në skenat shqiptare edhe si soliste e shquar e Ansamblit Kombëtar të Këngëve dhe Valleve Popullore, Tiranë.

FOLK GRUP “BILBILI”, VLORË, është krijuar në vitin 1994 me qendër në qytetin e Vlorës, me drejtor z. Sejmen Gjokoli, njëkohësisht themelues dhe drejtues i këtij festivali.

Edhe në këtë edicion, ky grup virtuoz solli një performancë të shkëlqyer, duke u dalluar mes grupeve pjesëmarrëse të folkut shiptar.

Ky grup tashmë ka një biografi të shkëlqyer historiko-kulturore të pasuruar ndër vite me një pjesëmarrje shumë të madhe, në aktivitete e festivale të ndryshme kombëtare e ndërkombëtare, siç janë pjesëmarrja në tre Festivale Folklorike Kombëtare të Gjirokastrës dhe në shumë aktivitete ndërkombëtare si në Itali, Greqi, Turqi, Bullgari, Poloni, Kroaci, Lituani etj.

Ky grup është gjithashtu pjesëmarrës në dy festivale botërore folklori: Hollandë 1996 dhe Rusi 2021.

Më poshtë po radhisim edhe grupet pjesëmarrëse të ardhura për të marrë pjesë në këtë aktivitet.

HUNGARIA, Ansambli i Valleve “Nógrad Tancegyuttes” i themeluar në vitin 1975, në Salgótarján të qarkut Nograd.

ITALIA, Grupi Folklorik “Città di Palagianello”, i cili është themeluar në vitin 1982 në Komunën e Palagianellos, në provincën e Tarantos, në Pulia, Itali.

KOSOVA, SHKA “Anamorava”, komuna Viti, e cila është krijuar në vitin 2011, dhe me aktivitetin e zhvilluar gjatë kësaj periudhe ka dëshmuar se është ansambl i vlerave të pastërta kulturore, ku me paraqitjet e bëra në festivalet kombëtare dhe ndërkomtare, ka patur vazhdimisht suksese dhe vlerësime të shumta.

Interpretimi i shkëlqyer i këngëtarit virtuoz Fahrush Azemi, ndezi skenën e festivalit, duke kënduar një këngë të cilën e ka kënduar së pari i madhi Agim Tomorri dhe me zërin e tij të bukur, Fahrushi e solli shumë orgjinale këtë këngë të rrallë shqiptare, e cila u duartrokit me shumë ovacione nga spektatorët e pranishëm.

“Anamorava” është shembull i sukseseve jo vetëm për Komunën e Vitisë, por për të gjithë rajonin e Ana Moravës dhe Karadakut.

MAQEDONIA E VERIUT, Ansambli “Vapcarov”–Delçevë, i cili është në juridiksion të Qendrës së Kulturës “Nikola Jonkov Vapcarov” të qytetit dhe i ka fillimet në shtator të vitit 2009.

RUMANIA, Ansambli Folklorik “Romanasul”, i cili është krijuar në vitin 1974 nga një grup studentësh të Institutit Politeknik të Cluj-Napoca. Në përbërje të asamblesë janë studentët dhe pedagogët e Universitetit Teknik.

UKRAINA, Ansambli “Gorytsvit”, Lviv, cili është një ansambël universitar në qytetin e Lvivit dhe është nga ansamblet më të njohura e më të mira të Ukrainës.

Ky ansmbël ka një aktivitet të jashtëzakonshëm përmes një pjesëmarrjeje shumë të madhe në të gjitha vendet e Botës. Ai është vlerësuar me shumë çmime e laurime, si dhe është mbajtës i “Gjerdanit të artë” të Dizhonit në vitin 2001.

Ky grup erdhi me një përbërje të re, me një grup rinor, pasi ata më të rriturit kishin angazhime të tjera në llogoret e mbrojtjes së Atdheut.

Ky ansambël popullor ukrainas, solli në këtë festival mesazhin e paqes mes popujve dhe po këtë mesazh e përcollën të gjithë grupet pjesëmarrës në mbështetje të një populli që lufton për liri.

Ansambli “Gorytsvit” në edicionin e kaluar ishte fitues i Kupës së këtij Festivali.

“Aulona Inter Folk Festival” tregoi edhe një herë se instalimi i një aktiviteti të tillë me karakter kulturor e turistik, ka qenë një ide e duhur dhe e nevojshme jo vetëm për qytetin bregdetar të Vlorës, por edhe për hapësirën kulturore mbarë shqiptare.

Kjo është patjetër një arritje që realizoi të gjithë pritshmëritë dhe standartet që ky festival ka prej fillimit. Është një festival që ka startuar qysh në vitin 2009 dhe ky edicion ka ardhur me risi, duke u shtrirë edhe më shumë në pjesën komunitare në qytet, që padiskutim është një sipërmarrje e madhe organizative e z. Sejmen Gjokoli, drejtuesi i këtij organizimi gjigand, duke i dhënë sigurinë dhe besimin e suksesit, i cili është më se i merituar.

Vetëm për efekt të këtij aktiviteti, qytetin e Vlorës dhe rrethinat kanë pasur rastin ta vizitojnë rreth 125 ansamble folklorike me mbi 4400 pjesëmarrës nga 36 vende të Ballkanit, Evropës dhe Azisë.

Nisur nga natyra dhe përmasat e Festivalit, ai mbetet krejt i veçantë, mbasi për të 16-in vit radhazi, jo vetëm për qytetin e Vlorës, por edhe për trojet shqiptare, mbahet një aktivitet kaq i rëndësishëm i folklorit në nivel evropian dhe botëror.

Prapa skenës gjigande, para Stadiumit “Flamurtari”, binin në sy “ethet e bukura” të organizimit, angazhimi i stafit të palodhur të “Aulona Inter Folk Festival”, si dhe përkushtimi i regjisorit të qindra veprimtarive artistke z. Llesh Nikolla “Mjeshtër i Madh”, me një eksperiencë të suksesshme në RTSH.

Ishin mijëra qytetarë dhe turistë, ata të cilët u bashkuan dhe shijuan spektaklin e dhuruar, si dhe traditën e sjellë me vete nga të gjitha ansamblet e pranishme.

Në fjalën e tij z. Sejmen Gjokoli deklaroi se këtë herë ka qenë e jashtëzakonshme pjesëmarrja e publikut dhe e turistëve, të cilët i janë bashkuar valleve, duke u bërë si pa dashtë edhe pjesë në këtë spektakël.

Një grup turistësh nga Amerika dhe një grup turistësh nga Anglia, kanë qenë ata që janë bashkuar, duke krijuar grupin e tyre në mënyrë provizore e të shpejtë, sigurisht duke performuar aq sa kanë mundur traditën e tyre.

Është një festival, i cili argëton dhe i ndryshon në një farë mënyre energjinë qytetit të Vlorës, duke qenë absolutisht krenarë për të gjitha fjalët dhe vlerësimet që turistët dhe folkloristët, që këtë herë ishin rreth 300 folklorist, kishin në përshtypjet që ata do të regjistronin në përvojën e tyre.

Është mirë kur organizime e aktivitete të tilla shërbejnë jo vetëm në aspektin artistik kulturor me informacione të ndryshme, por edhe si një promovim i turizmit, si një mirëseardhje për gjithë turistët e huaj.

Sigurisht që mbështetja e donatorëvë meriton një falenderim të veçantë: “Dhoma e Tregtisë Vlorë”, “Vlora beton 2013”, “Regina Grup”, Resorti “Gjurma”, Hotel “Kral”, “Polifonia”, “Beler”, “Hako”, “Reha”, “Birra Stela” dhe “Uji Vlora”, si dhe një falenderim për paraqitjen: Studio “Sai”; “Enea Elektronik” dhe “Pixel Studio”.

Për organizimin e këtij festivali ka punuar një staf me specialistë të artit e kulturës, të trashëgimisë shpirtërore e pasionantë të ruajtjes dhe transmentimin e vlerave të trashëgimisë tonë kulturore.

Kupa e Festivalit në edicionin e 16-të u fitua nga Ansambli “Romanasul”, Rumani dhe për ta dorëzuar këtë kupë, në skenë u ngjit zv. Ministrja e Turizmit Vilma Bello.

Unë e ndoqa për katër ditë e netë me radhë këtë festë madhështore në qytetin e bukur të Vlorës, jo vetëm si mik i festivalit, por dhe si gazetar që me pasion përpiqet të pasqyrojë vlerat etnokulturore të folklorit të trashëguar, që ruhet me kaq dashuri nga brezi në brez.

Unë isha në këtë festival jo vetëm me penën time, por edhe me kamerën e Televizionit “Kultura Shqiptare” ACTV në Amerikë.

Nuk është hera e parë që unë kam nderin të kem në krah dhe kamerat e Televizionit të shquar Publik Shqiptar, që natyrisht është edhe shkollë për të gjitha mediat që emetojnë në hapsirën mediatike shqiptare.

Ndjekja e këtij aktiviteti nuk ishte e lehtë për mua, pasi kërkoja që të mos më kalonte asnjë detaj. Në këtë ngarkesë arrita të marrë opinionet edhe nga moderatorja e mrekullueshme Afërdita Krasniqi, regjisorit të shquar të Radio Televizionit Shqiptar z. Llesh Nikolla, drejtorit të këtij festivali z. Sejmen Gjokoli, si dhe drejtuesit të Ansamblit të Rumanisë, i cili fitoi kupën e Festivalit.

Këtu qëndron dhe vlera më e madhe e këtij festivali, i cili ka si kryefjalë “Mjeshtrin e Madh” Sejmen Gjokoli, një njeri i aposionuar, njeri i përkushtuar, njeri me fantazi dhe një nga realizuesit më të mirë të gjithë festivaleve.

Prezenca ime me telereportazh, me angazhim, është modeste karshi punës që bën stafi drejtues i Sejmen Gjokolit.

Madhështia dhe suksesi i këtij festivali kishte injektuar në gjithë qytetin e Vlorës magjinë e pavdekshme të krijimtarisë popullore dhe spektatorët e të gjitha moshave. Vendas, vizitorë apo turistë të huaj e ndoqën dhe shijuan me ëndje këtë event kulturor, historik dhe tradicional, që çdo vit gjallëron perlën e bregdetit shqiptar, Vlorën e Flamurit.

Dr. Nexhat ÇOÇAJ/

Që në fillim të shënimit tim, kjo vepër e Mëhill Velajt na sjell para lexuesve portretin e kompletuar të një pedagogu, shkrimtari dhe studiuesi të palodhshëm, që nga ditët e para kur ka nisur të merret me krijime letrare e deri në vitin jubilar të 60 vjetorit të lindjes.

Edhe pse libri është botuar në SHBA, ai ka ardhur te ne si një dhuratë me shumë vlera për të dëshmuar rrugën e krijimtarisë letrare, publicistike e shkencore të Besim Muhadrit, i cili në fakt një pjesë të madhe të këtij rrugëtimi e ka barë së bashku me mua e në veçanti në rrugëtimin e publicistikës.

Për të folur për këtë libër monografik, së pari do të ndalem me pak fjalë për titullin, që mendoj se është një titull i qëlluar, që përkon me rrugën e veprimtarisë letrare e shkencore të Besim Muhadrit dhe në anën tjetër lidhet ngushtë me titullin e veprës së studimeve dhe kritikave të Besim Muhadrit me titull “Tradita hasjanë e shkrimit shqip”, në të cilën vepër ka prezantuar autorët e preferuar të tij, pasi Hasi ka edhe shumë shkrimtarë e studiues tjerë, për të cilët do të duhej disa vëllimshme të shkruhet një studim gjithëpërfshirës. Me këtë titull autori Velaj, e pranon faktin se rrënjët e shqipes janë në Has, gjë që edhe kjo lidhje e shoqëron shtjellimin e autorit nga fillimi deri në fund.

Librit i paraprinë një parathënie, përmes së cilës autori Mëhil Velaj tregon për arsyet pse ka vendosur ta botojë këtë libër që po e përurojmë sot. Ndërsa sa i përket strukturës së veprës autori Velaj, ka zgjedhur në mënyrë simbolike ndarjen e librin në katër pjesë. Numri katër ka simbolika të shumta, në radhë të parë për të qenë njerëzimi të barabartë. Numri katër shpreh simbolikisht “kryqin e fijeve që përbëjnë mirëkuptimin tonë”. Në anën tjetër simbolizon katër stinët e vitit, ku njeriu duhet të bashkudhëtojë me peshën e jetës në të katër stinët, pavarësisht kushteve dhe rrethanave.

Në pjesën e parë të librit autori përmes një analize të veprimtarisë letrare e shkencore të Dr. Besim Muhadrit, të ndarë në shtatë pjesë, flet për krijimtarinë letrare e shkencore të Besim Muhadrit duke filluar nga të dhënat biografike e deri te aktivitetet e fundit në fushën e shkencës, përkatësisht në harkun kohor 1991 – 202 4 ose nga viti kur e boti përmbledhjen e parë me poezi “Diçka e bukur po ndodhë” e deri te libri shkencor “Studime letrare shqiptare dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit”. E veçanta e kësaj pjesë mund të themi është fakti se autori Velaj e ka e portretizuar Besim Muhadrin si një krijues të lidhur e të mishëruar me truallin e lindjes. Por, gjithsesi edhe vlerësimi për punën shkencore në fushën e letërsisë në veçanti me studimin për njërin nga figurat kresore të poezisë moderne shqiptare Din Mehmetin, që për autorin e kësaj monografia Dr. Besim Muhadri është kompetent dhe profesional, pasi ai e ka zbërthyer në mënyrë më të mirë të mundshme poezinë e Din Mehmetit, pasi edhe e ka njohur personalisht. Mëhill Velaj, Dr. Besim Muhadrin e argumenton në këtë libër edhe prurje serioze dhe akademike në fushën e kritikës letrare, duke i veçuar disa nga punimet e Besimit si kritik letrar. Në pjesën e gjashtë të kësaj analize të autorit Velaj, autori flet për prirjen e Dr. Besim Muhadrit si mjeshtër i publicistikës dokumentare, ku gjithashtu i përmend disa nga veprat më të arrira të Besimit, ndër të cilat veçon monografinë për atdhetarin Zenel Sadikun, Vezir Ademaj- Heroi i Kosovës, për Gaspër Karaqin, për Avdyl Gjocin, për Mehmet Cenën , për nacionalistin Rexhep Krasniqin e disa vepra tjera që i përmend autori. Ndërsa në pjesën e shtatë autori Velaj, në analizën e thuktë të tij për veprimtarinë letrare të Dr. Besim MUhadrit e vlerëson dhe e krahason me Bogdanin dhe citoj: “ Jo rastësisht e citova këtë paragraf të një shkrimi të Besim Muhadrit për Pjetër Bogdanin. Qëllimi dhe arsyeja janë se si njëri ashtu edhe tjetri (ndonëse në një diferencë kohore treshekullore) janë të lidhur fort me vendlindjen e tyre, Hasin, prej të cilës krahinë marrin frymëzim , krenarinë dhe forcën krijuese. (f. 25-26)

Për pjesën e dytë të librit, autori Velaj, ka prezantuar tetë kumtesa të njohësve dhe studiuesve që jetojnë në SHBA me rastin e promovimit të katër librave në selinë e Federatës Vatra, në janar të vitit 2023. Librata që u promovuan janë: 1. “Shtjefën Gjeçovi dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit” 2. Prof. Rexhep Krasniqi- Një jetë në shërbim të Shqipërisë etnike” 3. “Esencat e mendimit letrar” dhe 4. “Studime letrare shqiptare dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit” në anglisht.

Në kumtesën e parë të Sokol Pajës, editor i gazetës “Dielli” në Amerikë ka bërë një përmbledhje të këtij promovimi tepër të suksesshëm të Dr. Besim Muhadrit.

Adnan Mehmeti, në kumtesën e tij të titulluar “Studime të rëndësishme për letërsinë shqipe” ka folur për librin “Esencat e mendimit letrar” dhe për jehonën e këtij libri që ka bërë në Amerikë, duke veçuar disa nga pjesët më të arrira të këtij libri. Po për këtë libër ka folur edhe miku i Besimit Pal Ndrecaj, i cili ka theksuar se ky libër studimor mëton të zbërthejë aspekte qenësore të artit letrar dhe ka shtuar se kjo vepër i jep lexuesit një mundësi të mirë për thellimin e kuptimit të veprave letrare.

Në anën tjetër Frak Shkreli, ish gazetar i “Zërit të Amerikës” në kumtesën e tij ka folur për librin e Shtjefën Gjeçovi dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit dhe për librin e Rexhep Krasniqi, duke i quajtur këto dy figura apostuj të idesë për bashkim kombëtar, ndërsa autorin e këtyre librave Dr. Besim Muhadrin e cilëson si njërin ndër studiuesit më serioz të letrave shqipe, pasi përmes këtyre studimeve, tregohet se fryma atdhetare e Gjeçovit dhe Rexhep Krasniqit ende është gjallë.

Kumtesa e Valdete Cenalisë, ishte përqendruar në veprën për Rexhep Krasniqin të përgatitur e të redaktuar nga Dr. Besim Muhadri, e cila ndër të tjera ka theksuar se Besim Muhadri përmes këtij libri, e ka nxjerrë në mënyrë komplekse figurën e atdhetarit Rexhep Krasniqi.

Për veprën “Studime letrare shqiptare dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit”, me kumtesën e saj “Letërsia dhe etnologjia në një libër” ka folur Doktorantja Arjeta Ferlushkaj –Kotrri, e cila ka theksuar se ky studim është një prekje interesante në krijimtarinë e disa autorëve shqiptarë. Për Kanunin e Lekë Dukagjinit, përkatësisht për veprën e Dr. Besim Muhadrit ka folur edhe Dr. Bexhat Hasani, i cili si njohës i trashëgimisë kulturore jep vlerësime për këtë vepër të Besim Muhadri.

Në këtë pjesë është sjellë për lexuesit edhe një recension për librin e Avdyl Gjocaj – mësues dhe luftëtar” nga studiuesi dhe poeti Mëhill Velaj, njëherësh edhe autor i monografisë për studiuesin Besim Muhadri, që po e promovojmë sot. Në këtë analizë brilante të poetit e shkrimtarit Velaj, vihet në pak gjetja e autorit Muhadri për ta skalitur në pavdekësi një mësues e atdhetar, që një jetë e kishte kaluar duke u angazhuar për çështjen kombëtare.

Në pjesën e tretë të librit “Vlerësimi nëpër vite për librat e Besim Muhadrit”, autori i librit ka përzgjedhur 14 recensione nga 10 studiues. Ndër këta recensione po i përmendim Prof. Dr. Agim Vincën, që ka falur për studimin e Besim MUhadrit për Din Mehmetin, recensionin e Akademik Mehmet Halimit, Halil Haxhosajt, Besim Cengut, Ismail Sylës, Murat Gecajt, Alban Dobrunës dhe Dalip Grecës. Në fakt të gjitha këto recensione ose janë të botuara në librat e Besimit ose janë lexuar si kumtesa gjatë promovimit të librave, që dëshmojnë për punën e shkëlqyer të studiuesit e poetit Besim Muhadri. Këto vlerësime në fakt janë edhe vlerësim për veprat e autorit dhe janë të ngjashme me vlerësimet e pjesës së dytë.

Në pjesën e katërt autori Mëhill Velaj ka përzgjedhur 21 artikuj të Dr. Besim Muhadrit nga fusha e studimeve që është marrë gjatë dy dekadave të shekullit 21. Të gjitha këto studime të prezantuara në këtë libër janë një punë kolosale e Dr. Besim Muhadrit në fushën e letërsisë me një stil dhe mënyrë të veçantë të shtjellimit. Ndër këto punime do të veçoja disa nga këto studime, të cilat do të mbesin pikë referimi për të gjithë studiuesit që merren me letërsi:

– Kanuni – vepra që rilindi Shtjefën Gjeçovin, pasi Gjeçovi sipas autorit u rilind pas botimit të Kanunit e në veçanti pas Luftës së Dytë Botërore;

– Tradita hasjanë e shkrimit të shqipes, ku flet për Pal Hasin dhe korifenjtë e Beogdanëve, e që më pas ky punim bëhet shkas për botimin e librit me të njëjtin titull, duke i përfshi këtu edhe autorë tjerë hasjanë që kanë kontribuar për Hasin, duke mos harruar edhe ata që kanë shkruar edhe disa vargje për Hasin.

– Poezia e Ernest Koliqit në kontestin e letërsiss shqipe të shekullit XX;

– Anton Pashku simbolist i spikatur i prozës moderne shqipe;

– Letërsia e shqiptarëve të Amerikës dhe integrimi i saj në letërsinë gjithëkombëtare e shumë artikuj tjerë.

Gjithsesi në këtë pjesë të librit vihet re gjetja tepër interesante e dr. Besim Muhadrit për figurat dhe për fenomenet e letërsisë shqipe, gjë që ia ka bërë më të lehtë autorit Mëhill Velaj t’i përzgjedh nga shumë punime shkencore këto 21 punime, që në fakt numri 21 në mënyrë simbolike shënon katër 21 shat e mot moti 21 marsi, 21 qershorin, 21 shtatorin dhe 21 dhjetorin, që pëe autorin Velaj nuk ka qenë e rastësishme përzgjedhja e 21 punimeve për t’i prezantuar.

Në fund të librit është paraqitur edhe vlerësimi Dr. Ermelinda Kashah, që gjithsesi për të gjithë juve që do ta keni në dorë këtë libër do të jetë një lehtësim më i madh për ta kuptuar këtë vepër kapitale për mikun tonë Besim Muhadrin, i cili vazhdon të jetojë e të krijojë nën rrënjët e Hasit.

Mëhill Velaj: “Në rrënjët hasjanë të shkrimit shqip- Besim Muhadri poet dhe studiues”, Botoi Shtëpia Botuese Adriatik Press në New York, 2024.

Aleksandrino Ikonomidhi Sulioti/

Muzika ka qenë gjithmonë dominuese në jetën time.

Nga rastësia ose dhe fati, jam lindur dhe rritur në një shtëpi ku muzika mungonte gjatë ndonjë problemi teknik në “manjetofon” ose kur flinim gjumë. Madje madje edhe në zi, muzika ishte e pranishme në “Suliotët”.

Prandaj muzika është i vetmi element që më shoqëron që kur mbaj mend veten time e deri më sot,

pa përjashtime dhe shmangje. Ajo është zgjimi im i mëngjesit, motivimi im i përditshëm dhe ninulla ime e natës. Aq sa shpesh herë ndihem i shkëputur nga bota përreth duke përjetuar pjesë muzikore si pjesë të përditshmërisë sime.

Trupi im është në një vend të caktuar, por mendja ime udhëton atje ku më çon muzika. Ndihem i lirë (dhe më besoni në jetën time jam ndjerë shpesh i burgosur dhe i ndrydhur nga shumë faktorë) por ja që brenda saj arratisem dhe udhëtoj “kilometra” pa shkuar gjëkundi. Po, kjo është dhurata më e madhe e familjes për mua.

Një sekret tjetër që me kalimin e viteve fillova ta pranoj publikisht, është fakti që muzika përbën betejën time më të ashpër që kam dhenë ndonjëherë dhe që sigurisht kam humbur. Një betejë që zgjati vite, me kokëfortësi, durim dhe shumë djersë. Por talenti është një pasuri hyjnore, që mua…. me mungonte. Kështu që kur e pranova këtë fakt, përtej dhimbjes dhe trishtimit, u ndjeva i lirë.

“Liri” që zgjati pak, derisa rastësish takova në jetën time Inva Mulën dhe që atëherë muzika u bë për mua një frymëzim i ri. Çfarë ingranazhesh lëvizi brenda meje, çfarë recete magjike gjeti dhe më rekrutoi në një rrugë tjetër, betohem se deri më sot nuk e di.

Ju do më thoni se teknika e një dive është si një enigmë që nuk mund ta plotësosh kurrë, sado libra të lexosh, sado filma të shikosh, sado rrëfime të dëgjosh dhe pse jo, sado “muzikë” që të prodhosh. E kuptoni sa e vështirë ishte kjo për mua, kur prej vitesh idhulli im ishte Inva Mula.

Nga ana tjetër, me kalimin e viteve, fillova ti shikoj gjërat ndryshe. Zhvillova një këndvështrim tjetër. Nisa të vlerësoja dhe të afrohesha gjithnjë e më shumë me “polin rival” të fëmijërisë dhe të adoleshencës sime, tenorin Gjergji Mani, i cili jo vetëm përbënte rrezikun numër një që do të më “grabiste” lavdinë e skenës, por ndoshta “mund të më merrte edhe debulesën” që ruante daja im për mua.

(….)Dhe disi kështu, nga përditshmëria e thjeshtë, vitin e kaluar të tre u gjetëm në skenën e edicionit të 6-të të MIK FESTIVALIT në Korçën tonë të dashur, për të hapur një tjetër cikël historik që do vazhdonte historinë që kishte filluar diku në vitët 50’ nga Avni Mula dhe Piro Sulioti, në Vitet 70 nga Avni Mula dhe Gjergj Sulioti, në vitet 80 nga Gjergj Sulioti dhe Inva Mula dhe në vitet 00 nga Gjergj Sulioti dhe Gjergji Mani

Diva botërore që u dha zë partiturave dhe mishëroi si askush tjetër disa nga personazhet më të rëndësishme të repertorit operistik në skenat më të mëdha të botës, u “kthye” sërish në pikënisjen e rrugëtimit të saj ndërkombëtar artistik, pra në Bukuresht të Rumanisë. Atje ku Diva , Inva Mula, para tre dekadash fitoi çmimin e parë ndërkombëtar të karrierës së saj, Çmimin George Enescu.

Inva Mula me talentin e saj të veçantë për të depërtuar thellë në role, u transformua serisht në atë vajzën e talentuar me botën e pasur emocionale që arriti të shkaktonte emocione të mëdha anë e mbarë botës, duke fituar në skenë titullin “Diva botërore”.

Me sukses të jashtëzakonshëm u zhvillua koncerti i Inva Mulës, së bashku me tenorin shqiptar Gjergji

Mani dhe sopranon rumune Ionela Mani në një sallë të mbushur plot. Për dy orë, Zonja e Madhe e repertorit lirik “mbajti një leksion të hapur” duke ia kushtuar shpirtin artit që e do aq shumë dhe që i ka shërbyer me besnikëri prej vitesh.

Koncerti shqiptaro-rumun u zhvillua mbrëmjen e së premtes, 24 maj 2024, në Bukuresht. Organizatorët e koncertit ishin Shoqata Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë (ALAR) në bashkëpunim me Teatrin Kombëtar të Operetës “Ion Dacian” në Bukuresht. Inva Mula, Gjergji dhe Ionela Mani, i ftuari special, tenori Daniel Magdal, solist i parë dhe drejtor artistik i Operës Kombëtare të Bukureshtit dhe dirigjenti Alexandru Ilie, shkruan një faqe tjetër në historinë e përbashkët muzikore shqiptare dhe rumune. Me fjalë të tjera, ata i dhanë vazhdimësi historike një marrëdhënieje që filloi rreth 120 vjet më parë.

Këto mendoj duke qeshur i qetë, ndërkohë që mendimet e mia të shpërndara, mbijnë dhe vendosen të çrregullta në faqet e një ditari. Pasi mes zakoneve të tjera të këqija nga adoleshenca, unë ende mbaj shënimin e mendimeve në një ditar. Ndërsa shiu bie hakmarrës në rrugët e Korçës.

Unë, Inva dhe Giergi tashmë jemi miq e ndonjëherë edhe “bashkëpunojmë”. Ok! Edhe njëherë. Unë, Inva dhe Giergi tashmë jemi miq e ndonjëherë edhe “bashkëpunojmë”. Në fakt, më duhet pak kohë për ta konceptuar kur e shoh të shkruar. Ende nuk mund ta besoj. Sa e paparashikueshme që qënka kjo jetë. Dhe jam i sigurt se ky është vetëm fillimi.

Thellësisht krenar dhe i emocionuar. Urime nga zemra Inva, Gjergji dhe Ionela.

Nën duartrokitjet frenetike të një publiku entuziast, u kurorëzua një nga mbrëmjet gala, një mbrëmje magjike, që do të mbetet gjatë në kujtesën e publikut në Bukuresht. Një koncert i jashtëzakonshëm, me artistë shqiptarë dhe rumunë, u zhvillua mbrëmjen e së premtes, 24 maj 2024, në Bukuresht. Organizatorët e koncertit ishin Shoqata Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë (ALAR) në bashkëpunim me Teatrin Kombëtar të Operetës “Ion Dacian” në Bukuresht. Në skenën e Operetës u ngjit sopranoja shqiptare me famë botërore, Inva Mula, së bashku me çiftin e artistëve shqiptaro-rumun, Gjergji dhe Ionela Mani, si dhe i ftuari special, tenori Daniel Magdal, solist i parë dhe drejtor artistik i Operës Kombëtare të Bukureshtit. Orkestra u drejtua nga dirigjenti Alexandru Ilie, artistët interpretuan për publikun e shumtë pjesë nga muzika shqiptare e rumune, nga repertori botëror, por edhe këngë nga folklori shqiptar e rumun. Perfomanca e lartë interpretuese i të gjithë solistëve, repertori i larmishëm, prania e muzikës shqiptare të lëvruar dhe popullore, me ritmin dhe dinamikën e saj, mahnitën publikun dhe zbuluan edhe një herë fuqinë e jashtëzakonshme të muzikës për të bashkuar popujt dhe kulturat. Cilësimi i këtij koncerti gala do të ishte: Zëra të jashtëzakonshëm – publik i mrekullueshëm! Inva Mula – magjia e skenës, zëri i saj i kristaltë, ndjeshmëri e lartë dhe interpretim mjeshtëror arriti të elektrizojë sallën me energjinë e saj; tenori Gjergji Mani, një zë i fuqishëm, energjik, me timbër plot ngjyrë; sopranoja, Ionela Mani, me veçori vokale të rralla, si dhe tenori, i njohur ndërkombëtarisht, Daniel Magdal, i pakrahasueshëm në interpretimin e tij dhe për performancën brilante si gjithmonë!

Koncerti filloi me Vallen Simfonike nr. 2 të kompozitorit të mirënjohur, Thoma Gaqi, e cila është interpretuar disa herë në Rumani nga orkestra të ndryshme simfonike. Është një pjesë me impakt të madh tek dëgjuesi i huaj, në sajë të strukturës simfonike moderne, harmonisë, ndërtur mbi një lajtmotiv popullor shqiptar.

Artistja e madhe, Inva Mula, e kthyer në Bukuresht pas më shumë se 30 vitesh, ku ka marrë çmimin e parë ndërkombëtar të karrierës së saj, Çmimin George Enescu, shkëlqeu me interpretimet e saj, përmes ndjeshmërisë, qartësisë dhe inteligjencës së epërme të zërit të saj. Përveç disa pjesëve të njohura nga repertori i huaj, ajo interpretoi pjesë të babait të saj, kompozitorit Avni Mula si Agimet shqiptare, Valsi i lumturisë etj. Së bashku me tenorin e ri, të talentuar, Gjergji Mani, befasuan publikun me pjesën rumune Te iubesc (Të dua) të kompozitorit Gherase Dendrino. Gjergji Mani, një zë i fuqishëm, energjik, me timbër plot ngjyrë, përcolli emocione të forta te publiku me një sërë këngësh të njohura shqiptare si Më ka shku menja me u fejue, Bishitalecat palë palë apo Ky marak, këngë të cilën e interpetoi në duet me bashkëshorten e tij, Ionela Mani. Interpetimi në duet me Inva Mulën i këngës arbëreshe E lule -lu duket se arriti pikën kulminante të koncertit, sepse interpetimi i dy solistëve u shoqërua ritmikisht nga spektatorët dhe gëzoi duartrokitje të zgjatura të spektatorëve, të cilët u ngritën në këmbë në shënjë vlerësimi. Sopranoja, Ionela Mani, me veçori vokale të rralla, interpretoi pjesë të vështira nga folklori rumun dhe shqiptar, si Lie, Lie ciocarlie, Baresha apo Margjelo, duke evidentuar cilësitë teknike dhe emocionale të interpetimit. Tenori i njohur rumun, Daniel Magdal, me një karrierë ndërkombëtare, plotësoi paletën e pasur të repertorit të koncertit me pjesë spanjolle dhe franceze. Përpos suksesit të jashtëzakonshëm të të katërve artistëve lirikë, një risi e këtij koncerti ishte fakti që u soll në qendër të vëmendjes, mbase si asnjëherë tjetër në kryeqytetin rumun, muzika shqiptare.

Në sallë ndodheshin personalitete të muzikës dhe artit në Rumani, gazetarë, artdashës dhe simpatizantë të kulturës shqiptare si dhe anëtarë të komunitetit shqiptar të Rumanisë. Televizioni Kombëtar TVR1 realizoi një reportazh të posaçëm për koncertin e jashtëzakonshëm. Deputeti Bogdan-Alin Stoica, kryetari i shoqatës së shqiptarëve, kryetari Dr. Radu-Cosmin Savulescu si dhe Koordinatori i Qendrës Kulturore të ALAR, Dr. Luan Topçiu, morën urimet për organizimin dhe realizimin e kësaj ngjarje të rëndësishme kulturore që ndihmon drejtpërsëdrejti njohjen në shkallë të gjerë të kulturës shqiptare në Rumani, promovimin e artistëve të talentuar e të denjë shqiptarë, që shndërrohen, kësisoj, në ambasadorë të vërtetë të kulturës shqiptare dhe vendit të tyre në botë.

Bukuresht

Zyra e shtypit, ALAR