Shkolla Shqipe “Children of the Eagle” feston 10 vjetorin e themelimit dhe ditën ndërkombëtare të gjuhës amtare.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Në këtë javë pushimi nga shkolla, por dhe aq me punë, zgjodhëm një ditë t’ja kushtonim Bibliotekës Publike në Manhattan, më e madhja në Amerikë, pas Bibliotekës së Kongresit Amerikan. Kjo për arsye të shumta, por dhe për krenari për të eksploruar dhe pasuruar më shumë dijet tona. Të udhëtosh nga Staten Island pa makinën personale në Manhattan është një udhëtim poetik mbi oqean. Oqeani na mëson të vallëzojme me valët dhe të dëgjojmë muzikën e ujit përballë Statujës së Lirisë apo gradaçielave të Manhattanit. Oqeani na rrethon kudo në ishull ku zgjodhëm të jetojmë në New York. Kur ka rrebeshe, furtunë Anija (Ferri) na trainon të mos kemi frikë nga stuhitë, sepse jep “leksione” si të lundrojme me këtë anije duke dalë në ballkonin e saj, edhe pse era ta rrëmben kamerën… Ecëm në këmbë drejt Bibliotekës së New Jork-ut egzaktësisht sa minuta e bënim nga shtëpia jonë në Tiranë, Bibliotekën Kombëtare, ku me krenari them se Qemali ka ngujuar bërrylat për punimin e dizertacionit në sallën shkencore atje, dhe natyrshëm ecnim me një nostalgji të papërshkrueshme, ndonëse kemi qenë disa herë bashkë me bijat tona, secili në punën e vet.

Sa herë ndodhem përballë kësaj godine nga më madhështoret ndjej emocion, ngazëllim, sepse ka peshë të rëndë, është minierë e florinjtë. Ajo mban thesare të tilla si: Një draft të Deklaratës së Pavarësisë, shkruar me dorën e Thomas Jefferson, një nga kopjet e pakta të mbijetuara të Biblës së Gutenberg, dhe vepra origjinale, dorëshkrime, letra dhe më shumë nga personazhe të njohur nga letërsia dhe arti etj. Aty kupton se “Kombet e qytetëruara ndërtojnë biblioteka; tokat që kanë humbur shpirtin i mbyllin ato.” Shkruan Toby Forward.

Bukuria dhe madhështia e Bibliotekës Publike të Nju Jorkut është e vetëkuptueshme në bazë të arkitekturës së saj qe është një pikë referimi. Ajo simbolizon madhështinë e qytetit të Nju Jorkut. Shumë filma të famshëm dhe shfaqje televizive kanë pasur bibliotekën.

Muret e mermerta dhe Hollet e Bibliotekës janë gjigande, të larta, plot art, piktura, skulptura dhe kjo bibliotekë është një nga vendet më ikonike të qytetit të Nju Jorkut. Dhoma madhështore e leximit Rose Main ka madhesine e dy blloqeve të qytetit – me tavane shumë të larta që shfaqin murale të qiejve të gjallë dhe reve të ndezura.

Ndërtesa ndodhet e shkruar në Regjistrin Kombëtar të Vendeve Historike në vitet 1960.

Divizioni i librave të rrallë kërkon regjistrim paraprak për studiuesit përpara se të lejohen të hyjnë. Koleksioni përfshin 800 vepra të botuara në Evropë para vitit 1501, dhe gazeta amerikane të botuara para vitit 1865, si dhe mbi 20,000 faqe të gjera, atlase të vjetër dhe vepra rreth udhëtimeve.

Nje seksion përmban gjithashtu Bibla të rralla, duke përfshirë Biblën e parë të Gutenbergut që u soll në SHBA. Përveç kësaj, ajo përfshin botimet e para dhe kopjet nga shkrimtarë të shquar, duke përfshirë William Shakespeare.

Dega kryesore u krijua nga bashkimi i bibliotekave Astor dhe Lenox. Kjo ndodhi në vitin 1895. Andrew Carnegie bëri një dhurim të madh prej 5.2 milionë dollarësh që shkuan në krijimin e sistemit të mrekullueshëm të bibliotekave.

Të kombinuara së bashku, të dy bibliotekat kishin 350,000 artikuj. Si Astor ashtu edhe Lenov konsideroheshin si vendndodhja fizike e degës kryesore. Megjithatë, administratorët e bibliotekës u vendosën në një vend të freskët përgjatë Avenusë së Pestë. Ky ishte një vend qendror midis Astor dhe Lenox. Ky është vendi ku aktualisht ndodhet dega kryesore.

Bibliotekës Publike të Nju Jorkut nuk i mungojnë kurrë librat, revistat dhe raportet.

I famshëm Norbet Pearlroth, kaloi vite midis 1923 dhe 1975 në bibliotekë. Thuhet se ai lexonte mbi 7000 libra në vit.

Biblioteka Publike e Nju Jorkut njihet edhe me emrin Schwarzman. Kjo është për nder të një donatori. Për të kujdesur për rinovimin dhe zgjerimin e bibliotekës, Stephen Schwarzman i dhuroi bibliotekës 100 milionë dollarë. Një pllakë për nder të Stephen Schwarzman ekziston në ndërtesë.

Vendndodhja kryesore e Bibliotekës Publike të Nju Jorkut, ndërtesa Stephen A. Schwarzman, është një nga qendrat kryesore kërkimore të Bibliotekës, e njohur për koleksionet e saj të jashtëzakonshme historike dhe përkushtimin e saj për të ofruar akses të lirë dhe të barabartë në burimet e saj.

Rruga e Bibliotekës

Pas këtij donacioni, arkitekti britanik Norman Foster projektoi rinovimet.

Midis Parkut dhe Fifth Avenue në 41st Street, ka një seri pllakash. Kjo njihet si Rruga e Bibliotekës. “The Library Way” ka një seri pllakash me citate nga autorë të famshëm, poetë dhe individë të shquar në histori. Unë përzgjodha këtë thënie nga Francis Bacon (1561-1626) si: “Disa libra duhen shijuar, disa të tjerë janë për t’u gëlltitur dhe pak prej tyre per t’u përtypur dhe tretur.

Dhoma në degën më të madhe të bibliotekës publike në qytetin më të madh të vendit – është një punë e zbukuruar sipas standardeve të Beaux-Arts të ndërtesës, ka shumë ngjyra të praruara, kerubinë që luajnë flaut që vërtiten atje lart, rreth muraleve qiellore të reve të buta rozë. Përshtypja që jep një shkëlqim i tillë është një ekuilibër hyjnor, por kerubinët u nënshtrohen ligjeve të entropisë ashtu si ne të tjerët. Stili Beaux-Arts evoluoi nga klasicizmi francez i stilit Louis XIV, dhe më pas neoklasicizmi francez duke filluar me stilin Louis XV dhe Stili Louis XVI

Te gjitha Dritat rrjedhin nëpër dritaret e dhomave dhe rrezatojne nga llambat e llambadarëve të saj me tetëmbëdhjetë nivele, të cilat varen varur mbi rreshtat e tavolinave të punës si ëmbëlsira dasme të përmbysura.

Emigranti gjerman Astor që i dhuroi 400, 000 dollarë

Biblioteka Astor u krijua përmes bujarisë së John Jacob Astor (1763–1848), një emigrant gjerman, i cili, në vdekjen e tij, ishte njeriu më i pasur në Amerikë. Në testamentin e tij ai premtoi 400,000 dollarë për ngritjen e një biblioteke referimi në Nju Jork. Biblioteka Astor hapi dyert e saj në 1849, në ndërtesën që tani është shtëpia e Teatrit Publik Joseph Papp të Festivalit të Nju Jorkut Shakespeare. Megjithëse librat nuk qarkullonin dhe orët ishin të kufizuara, ai ishte një burim kryesor për referencë dhe kërkime.

BIBLA E PARË E GUTENBERGUT

Biblioteka tjetër kryesore e Nju Jorkut u themelua nga James Lenox dhe përbëhej kryesisht nga koleksioni i tij personal i librave të rrallë (që përfshinte Biblën e parë të Gutenbergut që erdhi në Botën e Re), dorëshkrime dhe Americana. E vendosur në faqen e koleksionit aktual Frick, Biblioteka Lenox ishte menduar kryesisht për bibliofilët dhe studiuesit. Ndërsa përdorimi ishte pa pagesë, kërkoheshin bileta pranimi. Bibla e Gutenbergut është si gur themeli i shtypjes në Perëndim, Bibla e Gutenberg mishëron arritjet e krijuesit të saj. Koleksionisti dhe themeluesi i Bibliotekës James Lenox mori kopjen e Bibliotekës, e para e sjellë në Amerikë, në 1847.

Në pamje të parë, Bibla e Gutenbergut nuk duket shumë e ndryshme nga dorëshkrimet e shkruara me dorë që dolën përpara saj. Shkronja e dendur gotike imitonte stilin e zakonshëm të shkrimit të dorës të skribëve në atë që sot është Gjermania. Edhe shkronjat fillestare të zbukuruara ose të rubrikuara ishin një mbetje nga traditat e mëhershme të dorëshkrimeve.

Ekspozita

Më tej salla të ndryshme si një ekspozitë e rëndësishme murale me tridhjetë deri në pesëdhjetë fotografi të historisë së Amendamentit të të Drejtave të Barabarta është me të vërtetë diçka për të ecur, lexuar dhe mësuar. Gjithashtu ketu është dhe Bibla e Gutenberg nga mesi i viteve 1400 me inicialet e saj me bojë dore është mjaft magjepsëse Me mbështetjen e Fondacionit Polonsky, Biblioteka Publike e Nju Jorkut digjitalizoi mbi 50,000 faqe të materialit historik të dorëshkrimit të hershëm amerikan. Projekti i Dorëshkrimeve të Hershme Amerikane i lejon studentët, studiuesit dhe publikun e gjerë të rishikojnë ngjarjet kryesore politike të epokës nga këndvështrime të reja dhe të eksplorojnë rrymat e jetës së përditshme shoqërore, kulturore dhe ekonomike në periudhat koloniale, revolucionare dhe të hershme kombëtare.

Libri i shtypur më i vjetër i njohur në botë vjen nga Kina e shekullit të 9-të. Megjithatë, për shekuj pas kësaj, shumica e librave ishin ende të shkruara dhe të kopjuara me dorë. Vetëm nga mesi i shekullit të 15-të, përdorimi i shkronjave të luajtshme u përhap gjerësisht dhe Bibla e Gutenberg-libri i parë thelbësor i shtypur në Evropë- paralajmëroi një ndryshim rrënjësor në mënyrën se si komunikonte bota.

Hapja e Bibliotekës, më 1911

Michael Inman është kurator i librave të rrallë këtu në Bibliotekë.

Kur Biblioteka u hap më 23 maj 1911, turma prej 50.000 vetash shënoi ngjarjen historike dhe mbante titullin e ndërtesës më të madhe prej mermeri në Shtetet e Bashkuara. Duheshin 20 tonë qymyr për të ngrohur bibliotekën në vitet e para – në ditë! Kaq mbresëlënës ishte “Tempulli i mrekullueshëm i mendjes” i Nju Jorkut, saqë Presidenti Taft e quajti hapjen e tij një ditë me rëndësi të kombit, duke deklaruar se Biblioteka do të ishte një model për qytetet e tjera që shpresojnë të përhapin njohuritë mes njerëzve.

Pse është e famshme salla kryesore Rozë e leximit?

Për më shumë se 100 vjet, salla e leximit ka mbështetur shumë shkrimtarë, gazetarë, historianë, nobelistë dhe fitues të çmimit Pulitzer me famë ndërkombëtare, si dhe shpikës, aktivistë dhe studentë në mbledhjen e informacionit, avancimin e njohurive, përmirësimin e zanatit të tyre, thellimin e tyre. John Fedeler, mbikëqyrësi i parë i Bibliotekës, jetoi në një apartament me tetë dhoma në katin e ndërmjetëm nga viti 1911 deri në 1941, duke rritur dy fëmijë atje. Vajza e tij lindi në ndërtesë. Gati sa gjatësia e një fushe futbolli, kjo hapësirë monumentale është e ndarë në dy seksione të ndriçuara nga dritaret masive dhe llambadarët madhështorë. Me një estetikë që më pëlqen ta përshkruaj si “Hogwarts-elegant”, Dhoma kryesore e Leximit Rose ofron një mjedis të pashembullt për të studiuar, kryer kërkime ose për të shijuar një libër të mirë.

Rose Reading Room është një mjedis i qetë, paqësor dhe frymëzues për të hapur një libër ose për t’u përgatitur për një provim.

Shumica e njerëzve e konsiderojnë atraksionin kryesor në Bibliotekën Publike të Nju Jorkut.

Edhe McGraw Rotunda është një nga dhomat më të bukura në New York City, për mendimin tim. E pamundur mos të shikoje tavanin, nje qiell hyjnor. E përshtatur nga kolonat e arrave korintike, Rotonda shfaq pjesë në murale nga Edward Laning që përshkruajnë historinë e fjalës së shkruar.

DY LUANËT

Ndërsa ngjiteshim shkallëve, gjërat e para që takojmë janë dy luanët e gurtë majtas dhe djathtas. Ato janë një markë tregtare e Librarise kombetare dhe janë bërë si nje bekim në njëfarë kuptimi. Më parë ata quheshin Leo Astor dhe Leo Lenox, pas janë dy prej zotërinjve që ndihmuan në themelimin e bibliotekës në vitin 1911.

Megjithatë, në vitet 1930, luanët u quajtën Durim dhe Qëndrueshmëri nga kryebashkiaku i atëhershëm Fiorello LaGuardia. Ai ndjeu se këto ishin dy cilësitë që u duheshin qytetarëve për t’i mbijetuar Depresionit të Madh.

Në hyrje të ndërtesës madhështore të mermertë dy Luanët qëndrojnë kryelartë, të fuqishëm. Në fakt, ata simbolizojne dhe jane të pagëzuar nga kryebashkiaku Fiorello LaGuardia në vitet 1930. Të gjithë njujorkezët kishin nevojë për durim dhe guxim për të kapërcyer Depresionin e Madh. Ai gjeti tek ata, simbolikën e fuqishme të luanëve. Ata qëndrojnë sfidues dhe të qetë në qendër të një qyteti të zhurmshëm, të vendosur me krenari pavarësisht nga rrethanat. Nuk ka rëndësi se sa e frikshme dhe e pasigurt ndihet bota: ata qëndrojnë të fortë, disi mbrojtës dhe mikpritës.

Durimi dhe qëndrueshmëria nga çifti i luanëve prej mermeri me famë botërore që qëndrojnë me krenari përpara ndërtesës madhështore të Beaux-Arts në Fifth Avenue dhe 42nd Street në Manhattan, kanë rrëmbyer imagjinatën dhe dashurinë e njujorkezëve dhe vizitorëve nga e gjithë bota që më 23 maj 1911 kur u hap biblioteka.

Ajo u krijua në 1895 përmes konsolidimit të bibliotekave private Lenox dhe Astor dhe besimit prej 2,000,000 dollarësh të Fondacionit Tilden. Bibliotekat kërkimore ende të financuara privatisht, plus 83 biblioteka të degëve të shtuara nga libraritë, përbëjnë bibliotekën, e cila përmban më shumë se 10,000,000 libra dhe më shumë se 10,000,00 dorëshkrime, si dhe koleksione të mëdha fotografish, hartash, librash për të verbërit, filma dhe mikrofilma.

Ndër zotërimet e veçanta të Bibliotekes janë Koleksioni Berg i letërsisë angleze dhe amerikane, libra të rrallë dhe dorëshkrime nga shekulli i 15-të në shekullin e 20-të; dhe Divizioni i Dorëshkrimeve dhe Arkivave, i cili përfshin, ndër të tjera, letrat e H.L. Mencken dhe fjalimin e lamtumirës të George Washington, me dorën e tij.

Në këtë letër drejtuar “Miqve dhe Qytetarëve”, Uashingtoni paralajmëroi se forcat e seksionalizmit gjeografik, fraksionalizmit politik dhe ndërhyrja e fuqive të huaja në punët e brendshme të vendit kërcënonin stabilitetin e Republikës.

Fjalimi i lamtumirës i Uashingtonit, i botuar në fund të mandatit të tij të dytë, qëndron sot si një paralajmërim i përjetshëm për forcat që kërcënojnë demokracinë amerikane. Në 1796, Presidenti Uashington vendosi se ishte koha të tërhiqej nga jeta publike.

E ndërsa u larguam pas një dite të gjatë nëpër libra, kërkime, hulumtime, Tempulli i trurit dhe i dijes të afron dhe të tërheq si me magnet për të shkuar përsëri e përsëri, pasi kjo minierë floriri nuk ka fund kurrë.

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave/

Ky botim periodik, që cilësohet si gurthemeli i shtypit kombëtar, qe nën drejtimin e një prej figurave qendrore të periudhës së Rilindjes, shkrimtarit arbëresh Jeronim de Rada.

Gazeta, shkruar kryesisht në gjuhën italiane dhe pjesërisht në arbërisht, shërbeu si një tribunë e komunikimit të mesazheve politike, shoqërore e kulturore, në përpjekje për të krijuar dhe informuar opinionin publik të komunitetit arbëresh në Itali. Për këtë qëllim, në disa prej numrave të saj, janë publikuar lajme të shumta mbi zhvillimet në Shqipëri dhe në rajonin e Ballkanit.

De Rada, i cili gëzon atributet e “babait” të gazetarisë shqiptare, përveç konceptimit të periodikut, kish marrë nën ngarkim të plotë kryerjen e çdo procesi të parashikuar deri tek shtypshkrimi i përmbajtjes. Në vijim, do t’i vinte në ndihmë një bashkëpunëtor, studenti Nicola Castagna. Personaliteti i botës arbëreshe, ndërmori në vitin 1883 edhe botimin e revistës së parë në gjuhën shqipe, “Flamuri i Arbërit”.

#LalbaneseDItalia

#JeronimdeRada

#ArkivatFrymëzojnë

#ArkivatKujtojnë

Hazir Mehmeti, Vjenë/

Nëntëmbëdhjetë shkurti, dita e likuidimit të shkencëtarit kroat nga sigurimi jugosllav. Shkencëtari me të cilin historiografia evropiane u pasurua në vërtetësinë e saj. Milan Shuflajt, shteti shqiptar i ndanë Dekoratën “Naim Frashëri i Artë”, me motivacion: “Për kontribut të shquar në studimet albanologjike, për karakterin shkencor dhe objektiv të mbrojtjes së çështjes shqiptare në veprën e tij”. Kryetarja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmain, Milan Shuflaj-n e dekoron me “Medalje Presidenciale të Meritave”, në vitin 2023.

Biografi

Milan Shuflaj u lind në Lepogllavë të Kroacisë. Pasi mbaroi shkëlqyeshëm gjimnazin, vazhdoi studimet për shkencat historike në Universitetin e Zagrebit. Njihet dhe mëson shumë gjuhë, mes tyre edhe gjuhën shqipe. Qe në moshën e re njëzet e katër vjeçar njihet si shkencëtar në nivel ndërkombëtar. Ai krahas studimeve të shumta dhe me rëndësi ndërkombëtare, kjo i hapi rrug0ë të punon gjatë viteve 1902-1903 pranë Institutit të Studimeve Historike në Vjenë ku boton “Dokumente private të Dalmacisë”. Zgjerimin e studimeve të tij e vazhdon në Budapest, njëri nga kryeqytet e Austro-Hungarisë, nga 1904 deri në vitin 1908 në Muzeun Popullor të Budapestit. Shuflaj aktivitetin e tij të vrullshëm studimor e vazhdon në Universitetin e Zagrebit deri në vitin 1918 ku ishte profesor Universiteti. Vepra monumentale e Shuflajt mbetet “Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia” (“Dëshmi dhe dokumente që ilustrojnë ngjarjet e Shqipërisë në kohën mesjetare”, në dy vëllime për historinë e Shqipërisë njihet me emrin “Acta Albaniae”. Volumi i parë u botua me 1913, kurse volumi i dytë më 1918 që të dyja në Vjenë. Ato flasin për Shqipërinë e viteve 334-1406 dhe janë shkruar në bashkëpunim me studiuesit Konstantin Jireček dhe L. Talocin.
Në vitin 1916 e më pas boton: “Gjendja kishtare në Shqipëri”, “Kufijtë e Shqipërisë në mesjetë”, “Shqipëria mesjetare”, “Lidhja hungaro-shqiptare në Mesjetë”, “Fatet politike të temës së Durrësit”, “Biologjia e fiseve të popullit shqiptar” etj.
Pas Luftës së Dytë Botërore, me krijimin e shtetit sllav, ku veç Serbisë përfshihet edhe Sllovenia e Kroacia, për historianin, që tani ishte bërë i dallueshëm, fillojnë ndjekjet dhe persekutimet. Ai arrestohet, burgoset dhe dënohet me 3 vjet e gjysmë burg si anëtar i Komitetit Kroat të formuar në Grac të Austrisë. Serbët nuk mund të harronin aq lehtë argumentet dhe analizat që ai kishte bërë për lashtësinë e shqiptarëve.
Pasi del nga burgu i Mitrovicës boton “Mjegullat kombëtare”, “Kadastrat e Shkodrës”, “Ciklonet etnike në Ballkan”, “Kështjellat dhe qytetet mesjetare të Shqipërisë”, “Serbët dhe shqiptarët”, “Mozaiku nacional në Maqedoni”, “Qytetet dhe fshatrat ne mesjetë”, gati 3 mijë tituj librash e artikujsh studimorë mbi Shqipërinë, Serbinë, Kroacinë, Bullgarinë Rumaninë, Hungarinë, Malin e Zi, Italinë, Slloveninë, Austrinë.
Milan Shuflai ka botuar edhe me pseudonimin Alba Limi. Me këtë emër ai ka botuar romanin historik “Konstandin Balshaj”.
Shuflaj është një nga personalitetet më të mëdhenj të shkencës dhe albanologjisë, një nga përfaqësuesit më dinjitet të saj. Është albanologu më i madh i studimeve të periudhës së mesjetës. Ai argumenton fillimet e para të jetës qytetare të Shqipërisë, shumë kohë para se sa të vinin sllavët deri në kohën e re. Milan Shuflaj është përcaktuesi i saktë i periudhave historike kohore ilire, helene, romake e bizantine të Shqipërisë. Shuflaj e meriton vlerësimin e tij si njeri dhe shkencëtar i madh i kohës i cili la vepër të bazuar në argumentet e pakontestueshme.
Einstein, Heinrich,.. protestë
Milan Shuflaj vritet në atentat të organizuar nga forcat e mbretërisë jugosllave. Rreth vrasjes së tij shkruan gazetat kryesore në Evropë, kurse me një memorandum të veçantë protestuan edhe kolosët e shkencës e të letrave, si: Albert Einstein, Heinrich Mann, dr. Josef Bajza, dr. Max Hildebert Boehm, dr. Karl Fritzler, dr. Zenon Kuziela, dr. Martin Spahn, dr. Branimir Jeliq, Josip Milkoviq, Lumo Skendo, Faik Konica, si dhe organizatat “Ligue Internationale des Droits des L’Homme”, “Federation Universitaire Internationale” etj.
Trupi vdes fizikisht, por vepra mbetët gjeneratave si fanar që ndriçon hapësirave ku shkruhet e vërteta historike. I tillë ishte historiani trim Milan Shuflaj. Shqiptarët i nderojnë miqtë, edhe Milan Shuflajn. Lavdi veprës së tij!

Rafaela Prifti/

The New York premiere of feature documentary Bekim Fehmiu on Saturday night at Producers Club Theaters paid tribute to the Kosova Albanian movie star of international recognition. The organizers Diar Xani, Arenc Leka, Fation Zogiani said that they timed the screening with the celebration of the 16th anniversary of Kosova Independence Day.

Albanian filmmakers, director Valmir Tertini and screenwriter Fahri Musliu, limn the portrait of an artist that gave life to numerous movie characters yet his own ended with some obscurity when he was found dead at age 74 in his Belgrade residence in 2010. The film runs for 66 minutes as a non-narrative depiction with English subtitles. Taking the audience back in time, the documentary features stock photos, archive footage and interviews with his widowed partner and actress Branka Petric Fehmiu, brother Arsim Fehmiu and a whole gallery of A-list stars of theater and film in Albania, Kosova, Bosnia Hercegovina, Croatia, Serbia, Italy, among them Faruk Begolli, Fadil Hysaj, Enver Petrovci, Piro Milkani, Roza Anagnosti, Miljenko Jergovic, Goran Markovic, Milan Vlajcic, Branislav Lecic. The unique ensemble shared memories and impressions of the actor of humble beginnings whose career seemed destined for Hollywood and whose life ended abrupty leaving the audience wanting something more.

“I laughed, I cried, I was in awe watching this documentary,” said Aida Gashi, Manager at a Real Estate firm in New York. An ethnic Kosova Albanian, Ms. Gashi appreciates the premiere’s showing on Kosova Independence Day. “Bekim Fehmiu, one of out greatest cultural figures, not only left an indelible mark in the international world of cinema, he left a lasting impression on all those lucky enough to have known him and worked with him – that of dignity and resolute character. His talent and steadfast path to the pinnacle of success are a testament to the human spirit.”

Bekim Fehmiu was the six child of eight offspring of Ibrahim and Hedije Halili (the patriarch had the family name change to Fehmiu) The youngest of the male siblings, he was born in Sarajevo on June 1, 1936. His father, a teacher and activist, was jailed by the Yugoslav authorities and the family moved a lot, including two years in the north Albanian town of Shkoder from 1939 to 1941. The family relocated to Prizren where Bekim completed high school and gets recognized for his acting skills. His talent got him at the Belgrade Academy of Dramatic Arts in Belgrade, where Bekim was admitted upon one condition: learning the Serbian language.

Young Director Tertini who had traveled from Albania, to be at the premiere, greeted the theater audience speaking briefly about filming in six countries and overcoming scheduling issues with interviewers. The one night New York premiere had two back to back screenings at the Midtown Producers Club of Freddy (Alfred) Tolljas. It is the first show in the US and follows last year’s European premieres in Albania and Kosova. It is worth noting the significance of those locations in terms of impacting the actor’s life: his childhood and high school education including his acting career, in Prizren and Prishtina, a memorable visit with Albania’s film artists, directors in 1972 on the heels of his breakout roles ushering critical recognition beyond the continent’s borders.

The documentary depicts Fehmiu’s professional career chronologically starting with his big break in the 1967 Yugoslavia film Mbledhesi i Puplave (I Even Met Happy Gypsies, English Translation) – a portrayal of Roma life of feather traders, written and directed by Alexandar Petrovic. The film won two awards in Cannes and an Oscar nomination. It got the attention of Western filmmakers, including the US. Fehmiu signed a contract with the acclaimed producer Dino De Laurentiis. In 1968 De Laurentiis, effectively launching his international career, cast Bekim in the main role of the TV mini-series Adventures of Ulysses, The Odyssey, a huge production of Italian national Television RAI, directed by Franco Rossi, Mario Bava, Piero Schivazapp.

As an actor, Fehmiu had an instinct for perfecting every detail of the craft from the makeup and hair all the way to the “macho appearance” as the press referred to it. An interview reveals a telling detail of his character and work ethics: during the filming of The Odyssey, Bekim was displeased with the work that the hair and makeup team did on his character, Ulysses. He kicked them out and unbothered by the complains made to the producers, Bekim procedeed to apply the cosmetics as he saw fit. And it worked!

According to IMBD, Bekim Fehmiu has appeared in 41 films between 1953 and 1998. He stood out among actors of his generation who performed in a series of roles in theaters and movies beyond South East Europe, acting in numeorus productions in French, Italian, German, Spanish, and a handful of English language appearances. Writing about the opening of the Yugoslav movie at the city’s Regency Theater on March 21, 1968, the New York Times praises the star Bekim Fehmiu “a young actor who looks and behaves a lot like Jean-Paul Belmondo and who in 1966, won the Silver Arena in Pula for his performance in “The Journey”. Just a few years later, he would be performing alongside Dirk Bogarde, Ava Gardner, in Permission to Kill (1975) and many big names in the business like John Houston.

For Aida Gashi, his name spells a feeling of pride stemming from his outsize impact in the movie world. “He has left a lasting legacy not only for Albanians but for global cinematic history.” The documentary may feel like a soft attempt to make it right by the ill-fated actor. A subtle comment in the feature made by one of his close friends, Milazim Salihu, currently Director General of Cineplexx movie theater, recalls how Bekim, during his visits in Prishtina, spent a lot of time at the lounge, where he met with people he knew and cared about while quickly sending away those who he said did not deserve his attention or time. Despite a successful career spanning dozens of movies, he was never cast in a leading role of an Albanian-language film. Now 30 year old Albanian director Valmir Tertini with screenwriting by Fahri Musliu, a retired journalist, author and decadeslong Belgrade correspondent of Kosova media, have dedicated a feature documentary to Bekim Fehmiu.

The Head of Mission at Consulate General of the Republic of Kosova Fatmir Zajmi, Ana Mani, Executive Assistant to the Ambassador, celebrated members of the artistic community like Bujar Alimani, Diar Xani, Arenc Leka, Avni Abazi, Herion Mustafaraj, Blerim Gjoci, Faton Macula, Andi Gjoni, Shpendi Xani, Adonis Filipi were among the audience at the Producers Club premiere.

The documentary was supported financially by Albania’s National Cinematography Center. The New York screening was made possible thanks to TV Alba Life, Qemal Zylo founder and owner, Kozeta Zylo, cofounder, Albanian American Association Skenderbej, Board representative Fation Zogiani. As member of the organizing team, Diar Xani, actor and producer, thanked sponsors of the event: TV Alba Life, Albanian American Association Skenderbej, Bright Side Adult Center, Sergios Ristorante, Paesano of Mulberry Street etc. The filmmakers intend to have future premieres in Prishtina, Belgrade, Paris and Rome.

Photo: New York premiere of Bekim Fehmiu at Producers Club on February 17, 2024

New York Times Archives, March 21, 1968