Andi Xhixha themelues i shkollës  shqipe në Lübeck – Gjermani rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “VATRA”, New York, ruajtjen e identitetit kombëtar, historisë, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Lübeck – Gjermani, nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe, historisë, traditës e kulturës shqiptare dhe aktiviteteve patriotiko- kulturore. Me themeluesin e shkollës shqipe në Lübeck – Gjermani Andi Xhixha bisedoi editori i “Diellit” Sokol Paja.

SHKOLLA SHQIPE NË LÜBECK

Shkolla Shqipe në Lübeck është fryt i një përkushtimi të madh dhe një dëshire të thellë për të ruajtur gjuhën dhe kulturën shqiptare në diasporë. Ajo u hap më 26 mars 2022, si rezultat i përpjekje te palodhur nga ana ime dhe falë mbështetjes së madhe nga Konsulli Z. Kole Gjoka, kjo nismë u bë realitet. Mësimi zhvillohet dy herë në javë – ditën e martë dhe të enjte – dhe përfshin fëmijë të grupmoshave të ndryshme. Shkolla është bërë një pikë referimi për komunitetin shqiptar në Lübeck dhe tashmë është pjesë e një rrjeti të gjallë shkollash shqipe që po rriten në veri të Gjermanisë, duke bashkëpunuar ngushtë për ruajtjen e identitetit kombëtar përmes gjuhës amtare.

KURRIKULA MËSIMORE DHE ARGËTIMI

Në mësim përdoret një kurrikulë e përshtatur për fëmijët shqiptarë që rriten në një mjedis dy-gjuhësh. Ajo përfshin elementë të gramatikës shqipe, lexim, shkrim, këngë popullore, tregime tradicionale, poezi dhe njohuri mbi historinë dhe kulturën shqiptare. Mësimi bazohet në metoda bashkëkohore dhe teknologji të përshtatura për fëmijët. Bashkëpunimi me prindërit është thelbësor. Ata inkurajohen të flasin shqip me fëmijët në shtëpi dhe të jenë të pranishëm në aktivitetet shkollore. Komuniteti shqiptar luan një rol aktiv në funksionimin e shkollës, duke mbështetur organizimin e aktiviteteve kulturore, festave kombëtare dhe ndihmës logjistike. Thirrja ime për prindërit është e qartë: ruajtja e gjuhës është detyrë e përbashkët dhe çdo përpjekje vlen.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE, FORMËN RUAJTJES SË IDENTITETIT KOMBËTAR TË SHQIPTARËVE NË GJERMANI

Gjuha shqipe është themeli i identitetit tonë kombëtar. Mësimi i saj në diasporë nuk është thjesht edukim – është ruajtje e trashëgimisë dhe ndërtim i ndërgjegjes kombëtare. Fëmijët që mësojnë shqip rriten me vetëdijen se kush janë, nga vijnë dhe çfarë vlere ka kultura e tyre. Përmes gjuhës ata lidhen me vendin e tyre të origjinës, me familjen dhe me historinë e kombit.

SHOQËRIA GJERMANE, MBËSHTETËSE DHE MIRËKUPTUESE NDAJ NISMËS SË SHKOLLËS SHQIPE

Shoqëria gjermane ka qenë mbështetëse dhe mirëkuptuese ndaj nismës së shkollës shqipe. Falë bashkëpunimit me institucionet vendore, kemi mundur të sigurojmë hapësira për zhvillimin e mësimit. Në veçanti, në veri të Gjermanisë është krijuar një frymë bashkëpunimi midis shkollave shqipe në qytete si Elmshorn, Kiel, Bremen e të tjera. Këto shkolla po ndërtojnë ura komunikimi dhe bashkëpunimi, duke i dhënë gjuhës shqipe një jehonë të fortë në rajon. Komuniteti shqiptar në Lübeck është i përkushtuar dhe kontribuon me pjesëmarrje aktive në ruajtjen dhe zhvillimin e shkollës shqipe.

MËSIMDHËNIE PËRMES TEKNOLOGJISË, VËSHTIRËSITË NË MËSIMDHËNIE ME FËMIJËT ME DY GJUHËSI

Përdorimi i teknologjisë ka ndihmuar në përmirësimin e mësimdhënies – video edukative, aplikacione për gjuhën shqipe, libra dixhitalë dhe materiale interaktive janë bërë pjesë e orëve të mësimit. Megjithatë, sfidat me fëmijët që rriten në një mjedis dy-gjuhësh janë të shumta. Shpesh ata kanë vështirësi me shqiptimin, ndërtimin e fjalive dhe pasurimin e fjalorit. Duhet një qasje e duruar, e personalizuar dhe kreative për t’i motivuar dhe për t’i mbajtur të angazhuar.

EFEKTI QË KA PASUR TE FËMIJËT NË RRITJEN E NDJENJËS PATRIOTIKE MËSIMI I GJUHËS SHQIPE

Mësimi i gjuhës shqipe ka ndikuar dukshëm në rritjen e ndjenjës së përkatësisë dhe patriotizmit tek fëmijët. Ata mësojnë me krenari për flamurin kombëtar, për figurat e shquara të historisë sonë, për festat tona tradicionale. Në çdo aktivitet ku këndojnë apo recitojnë në shqip, ndjehet një emocion i veçantë dhe një lidhje shpirtërore me Shqipërinë. Kjo ndihmon në ndërtimin e një identiteti të fortë dhe të qëndrueshëm, pavarësisht se jetojnë jashtë kufijve gjeografikë të atdheut.

KUSH ËSHTË MËSUESI ANDI XHIXHA?

Kam përfunduar studimet Bachelor në Universitetin “Luigj Gurakuqi” në Shkodër dhe më pas Masterin në Universitetin e Tiranës. Gjatë viteve të studimeve kam punuar në mënyrë vullnetare në disa shkolla në Shqipëri. Pas përfundimit të studimeve, kam emigruar në Gjermani ku kam dhënë një kontribut të madh për hapjen e shkollës shqipe në Lübeck. Falë përkushtimit tim dhe mbështetjes se palodhur nga Konsulli Z. Kole Gjoka, u realizua me sukses hapja e shkolles shqipe ne Lübeck. Në vitin 2024, jam  nderuar me titullin “Ambasador për Paqe” në Gjermani – një vlerësim për punën e time të palodhur në ruajtjen e gjuhës dhe kulturës shqiptare në mërgatë. Së bashku me bashkëshorten  time, mësuesen Armela Xhixha, mendoj qe jemi zemra e kësaj shkolle – jo vetëm si mësues, por si udhëheqës, organizatorë, dhe mbi të gjitha, si prindër të përkushtuar ndaj çdo fëmije që ka nevojë për ndihmë në rrugën e ruajtjes së identitetit kombëtar.

Ambasador Blerim Reka/

Dje, në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, me zv. kryeministren dhe ministren e punëve të jashtme dhe të diasporës të Republikës së Kosovës, Donika Gërvalla.

Në betejën diplomatike të radhës kundër Serbisë, për ta demaskuar botërisht si hegjemoni militariste.

Tri sulmet terroriste në dy vitet e fundit kundër Kosovës, dëshmi se Beogradi mbetet kërcënuesi kryesor i paqes rajonale.

Përfaqësuesi amerikan në OKB John Kelly, riktheu: “mutual recognition”, pra njohjen reciproke, si qëllim përfundimtar të dialogut Kosovë-Serbi.

Irena Alushani themeluesja e shkollës “Bijtë e Shqipes” në Trieste – Itali rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “VATRA”, New York, ruajtjen e identitetit kombëtar, historisë, gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare në Trieste – Itali, nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe, historisë, traditës e kulturës shqiptare dhe aktiviteteve patriotiko- kulturore. Me themeluesen e shkollës shqipe “Bijtë e Shqipes” në Trieste – Itali Irena Alushani bisedoi editori i “Diellit” Sokol Paja.

SHKOLLA SHQIPE NË TRIESTE TË ITALISË

Shkolla Shqipe “Bijtë e Shqipes” në Trieste të Italisë është hapur për herë të parë në vitin 2012, nga një ide personale imja e transformuar në projekt arsimor dhe e paraqitur organeve zyrtare të Drejtorisë Arsimore vëndase, si profesioniste dhe me eksperiencë shumë vjeçare në arsim, me dy objektiva kryesore: Së pari, për të ushtruar profesionin tim duke ju ardhur në ndihmë fëmijëve shqiptarë në mërgim dhe familjeve shqiptare që do të dëshironin të ruanin gjuhën shqipe, këtë gjuhë hyjnore të perëndisë siç shkruan Naim Frashëri. Me historinë e saj të vecantë që të parët tanë e kanë ruajtur me aq mund e sakrifica dhe si një nga treguesit kryesor të identitetit kombëtar por edhe ruajtjen dhe trashëgimin e historisë, kulturës shqiptare dhe së dyti për integrim sa më me dinjitet dhe civilitet në realitetin e shoqërisë mikëpritëse italiane sepse shkolla është ajo që jo vetëm të pajis me dituri por edhe edukon me vlerat më të larta humane njerëzore gjithë përfshirësëse evropjane që trasmeton. Në Trieste jetojnë mbi 1800 shqiptarë, një numër i konsiderueshëm por pak të intersuar e të dëshiruar në mësimin e trasmetimin e gjuhës shqipe. Kështu me bashkëpunimin e atyre familjeve kosovare të interesuara bëra të mundur hapjen zyrtare, për herë të parë në Trieste, në shkurt 2012, të shkollës së parë shqipe dhe me mbështetjen e Drejtorisë Arsimore Trieste mu vu në dispozicion një klasë në shkollën shtetërore “Guido Corsi” ku numri i nxënësve të regjistruar arriti në 20 dhe me kalimin e kohës ky numër u rrit në 50 nxënës.

PËRPJEKJET INTENSIVE PËR TË RRITUR INTERESIN E FËMIJËVE PËR GJUHËN SHQIPE

Kurrikula mësimore është ajo e hartuar dhe e udhëzuar nga Ministria e Diasporës. Bashkëpunimi me familjet është i vazhdueshëm dhe sensibilizimi gjithashtu edhe shumë i vështirë sepse familjet shqiptare, në përgjithësi e kanë humbur interesimin për mësimin dhe trasmetimin e gjuhës shqipe fëmijëve të tyre sepse “Gjuha Shqipe nuk ka çu duhet fëmijëve ngaqë nuk jetojnë në Shqipëri apo Kosovë dhe ajo që ju jep një të ardhme, një rrogë, është ajo italiane prandaj nuk kanë pse ta mësojnë gjuhën shqipe. Ju mjafton ajo dialektale, që flasin në shtëpi, nuk ka nevojë të frekuentojnë shkollën shqipe për ta mësuar atë mirë e bukur e me gramatikë sepse nuk do ju duhet më në jetë, pra është pa vlerë” – sipas mentalitetit të disave prej tyre. E shikojnë mësimin e gjuhës shqipe si një bisnes si një interes ekonomik që nuk ju vlen më, tashmë në mërgim dhe jo më si trashëgimi kulturore, historike dhe ruajtje të origjinës, të indetitetit kombëtar, të dinjitetit, krenarisë dhe në respekt të prejardhjes së tyre shqiptare të pamohueshme që pasaporta italiane, faktin që janë shqiptarë, nuk mund t’jau eliminojë dhe mohojë, sigurisht.

GJUHA SHQIPE SI DËSHMI E IDENTITETIT KOMBËTAR

Shkolla Shqipe në mërgim, mësimi i Gjuhës Shqipe dhe ruajtja e saj, jo vetëm që është forma më e lartë e ruajtjes së identitetit kombëtar por njëkohësisht është pjesëmarrja aktive e tyre dhe e drejtëpërdrejtë në trashëgiminë tonë historike –kulturore. Gjuha është peshorja dhe treguesi kryesor se sa ata duan ta ruajnë dhe ta përcjellin brez pas brezi dhe me dinjitet identitetin, origjinën e tyre. Kjo tregon edhe dashurinë e krenarinë për atdheun e tyre. Po humbe gjuhën je i humbur në të gjitha kuptimet e drejtimet por fatëkeqsisht pak e kuptojnë këtë. Asnjë popull nuk e harron dhe nuk e nënëvleftëson gjuhën e tij në mërgim por e trasmeton me besnikëri dhe krenari atë. Italianët p.sh në mërgim kanë shkollat në gjuhën e tyre dhe i frekuentojnë ato rregullisht dhe çdo ditë kurse ne kemi vështirësi ti çojmë përpara ato edhe pse mësimi zhvillohet vetëm 2 orë në javë, çdo të shtunë.

ITALIANËT MBËSHTESIN MËSIMIN SHQIP

Shoqëria, institiucionet arsimore, komunale italiane përfshirë kishat kanë qënë gjithmonë dhe janë pozitive dhe të hapur në drejtim të mbështetjes së mësimi shqip. Italianët nuk pengojnë as krijimin e shoqatave shqiptare dhe as hapjen e shkollave shqipe, përkundrazi nga eksperienca personale, projektet arsimore, janë mirëpritur dhe instiucionet më kanë mbështetur gjithmonë në dhënien e hapsirave dhe klasës ku mund ta zhvilloja mësimin apo e zhvilloj akoma sot. Personalisht e kam zhvilluar mësimin në hapsira institucionale shtetërore/publike dhe jo private dhe jam ndjerë gjithmonë e respektuar dhe e vlerësuar, për punën, seriozitetin dhe rëndësinë e projektit tim nga istitucionet arsimore lokale e krahinore. Mund tu them me siguri të plotë edhe që në shkollën italiane vet mësuesit italianë au këshillojnë familjeve shqiptare rëndësinë e ruajtjes, trasmetimit dhe të folurit të gjuhës shqipe në ambjentet familjare shqiptare edhe për faktin që fëmijët dygjuhësh dhe sidomos kur flitet për gjuhën e nënës, kanë një zhvillim të trurit dhe të inteligjencës më të lartë se ata 1 gjuhësh. Kjo e bazuar dhe e verifikuar nga studime të bëra në këtë fushë nga Universiteti Bicoça-Milano.

TEKNOLOGJIA DHE TRADICIONALJA NË MËSIMDHËNIE

Vështirësi nuk kam pasur në mësimdhënie asnjëherë përmes teknologjisë. Personalisht preferoj dhe ushtroj metoden tradicionale në mësimdhenie por kur është vërtetë e nevojshme apo e domosdoshme patjetër që e përdor teknologjinë duke e ndërthur atë pa asnjë problem. Për mua kjo nuk është priotitet por as pengesë. Mundohem ta evitoj në klasë sa më shumë të jetë e mundur përdorimin e ekzagjeruar të tyre në punën time me nxënësit. I jap më shumë rëndësi punës së dorës, shkrimit të dorës, dërrasës së zezë ,shkumësit, leximit dhe shfletimit të librave për zgjerimin e njohurive të tyre dhe krijimit të biblotekës së shkollës shqipe.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE RRIT DHE KULTIVON PATRIOTIZMIN

Mësimi i gjuhës shqipe rrit dhe kultivon patriotizmin te fëmijët. Patjetër që gjuha është shumë e rëndësishme dhe esenziale e pazëvëndësushme e vetmja rrugë që jo vetëm ruan, zhvillon ndjenjën e krenarisë, idetitetin, dinjtetin kombëtar por rrit absolutisht ndjenjën patriotike nëpërmjet studimit të historisë dhe kulturës shqiptare.

KUSH ËSHTË MËSUESE IRENA ALUSHANI ?

Kam studiuar në Universitetin e Tiranës në specialitetin Histori. Mbas mbarimit të studimeve universitare kam punuar si mësuese në Shqipëri, në shkollat tetëvjeçare dhe të mesme ku më është besuar edhe roli si drejtoreshë shkolle të cilin e kam përmbushur me sukses dhe rezultate të larta. Mbas tranzicionit që kaloi vendi ynë në vitin 1997 u larguam familjarisht, me vizë të rregullt, dhe u vendosëm në Itali, ku jetoj prej 26 vitesh. Këtu ndoqa në Universitetin e Studimeve në Trieste njohjen e diplomës time universitare shqiptare dhe mora “Laurea in Scenze Storiche”, mbas një viti plus studimesh. Gjithashtu kam ndjekur edhe shumë kurse në “Qendrat e Formimit Profesional të Qarkut në Trieste” si eksperte në çështjet e integrimit dhe emigracionit dhe si Mediatore Gjuhësore -Kulturore. Kam punuar si mediatore gjuhësore dhe kulturore në shkollat e Triestes me fëmijë shqiptare dhe në ndihmë të përfshirjes së tyre sa me më pak probleme në procesin mësimor dhe të integrimit shkollor dhe njëkohësisht të familjeve në atë shoqëror. Kam punuar edhe në disa Bibloteka, kam qenë dhe jam aktive në jetën social-politike të qytetit për të dhënë kontributin tim sadopak në mbarëvajtjen sa më të mirë të problemeve në fushën e emigrazionit dhe integrimit por edhe për ngritjen lart të imazhit të Shqipërisë duke u ndalur sidomos në zhvillimin e pamohushëm dhe të prekshëm, konkret që Shqipëria ka bërë sidomos në 10 vjeçarin e fundit, 10 vjeçar ky që na ka ngritur kokën lart si shqiptarë dhe i cili ka hequr frikën e të thënit “jam shqiptar” kudo në botë duke rizgjuar ndjenjën e krenarisë kombëtare ku shqiptari sot nuk shikohet më si një njeri me “bisht”por po ecën me dinjtet drejt rrugës së bashkimit me familjen e madhe evropjane ku gjeografikisht e ka vëndin por faktikisht akoma jo. Vendi ynë e ka treguar se e meriton të jetë e barabartë mes të barabartëve, shqipëtarë me pasaportë evropiane ku edhe gjuha shqipe dhe shkolla shqipe do të ketë vlerësimin dhe vëndin që vërtetë meriton.

Studim nga Rafael Floqi/

Kryengritja e Malësisë së Madhe ishte një ngjarje e rëndësishme historike që përfshiu një pjesë të madhe të popullsisë shqiptare në periudhën e periudhës së Luftës së Parë Botërore dhe pas saj, dhe ishte e vlerësuar dhe pasqyruar si një ngjarje kryesore edhe në shtypin ndërkombëtar. Gazetat amerikane dhe evropiane, përfshirë ato britanike, shpenzuan shumë hapësirë për të trajtuar dhe komentuar ngjarjet që po zhvilloheshin në këtë rajon të Ballkanit. Në shtypin amerikan të kohës, kryengritja e Malësisë së Madhe shpesh pasqyrohej si një manifestim i dëshirës për pavarësi dhe liri nga sundimi i Perandorisë Osmane dhe më pas nga ndikimi i pushtetit të Serbisë dhe Malit të Zi. Gazetat kryesore të New York Times dhe Washington Post, që ishin të pranishme në tregun ndërkombëtar, shpesh e trajtonin këtë ngjarje si një shembull të luftës për vetëvendosje dhe lirinë e kombit shqiptar, duke theksuar heroizmin e luftëtarëve malësorë dhe karakterin e tyre të pamposhtur.

Në këto gazeta, shkrimet për kryengritjen shpesh përshkruheshin si një akt i mençur dhe i domosdoshëm për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve dhe si një reagim ndaj agresionit të dyfishtë të ushtrisë serbe dhe malazeze. Nga ana tjetër, shtypi britanik, veçanërisht ai i gazetave si “The Times” dhe “The Guardian”, kishte një qasje më të nuancuar dhe ndonjëherë më kritike. Gazetat britanike shpesh e përshkruanin situatën në Malësinë e Madhe si një pasojë të pasigurisë që kishte përfshirë të gjithë Ballkanin. Megjithatë, ato e theksonin rëndësinë e këtij rajoni në kontekstin e stabilitetit të përgjithshëm të Evropës dhe ndikimin që ngjarjet në Malësi mund të kishin në marrëdhëniet ndërkombëtare, veçanërisht mes fuqive të mëdha, si Austria-Hungaria dhe Rusia. Për shumë analistë të kohës, shtypi britanik e shihte Malësinë e Madhe si një vatër tensioni të mundshëm që mund të shkaktonte probleme në stabilitetin rajonal.

Shtypi evropian, veçanërisht ai që mbështeste pozitat e fuqive perëndimore, shpesh kishte një ton kritik ndaj politikave të shteteve të Ballkanit, përfshirë Malin e Zi dhe Serbinë, të cilat konsideroheshin si faktorë të mundshëm të destabilizimit në rajon. Kjo temë zë vend jo vetëm në gazetat e mëdha, por edhe në ato lokale, madje dhe të komuniteve, siç do t’i shohim më poshtë, që të suprizojnë madje kur tregojnë një tubim të panjohur më parë të ndodhur në Neë York, një bashkim të emigrantëve shqiptarë dhe atyre arbëreshë, për t’ia bërë të qartë publikut amerikan që të ndërgjegjësohej për fatin e shqiptarëve dhe të luftërave të tyre për liri dhe kjo qysh në qershor të vitit 1911, kur kryengritja kishte marrë hov. Le të ndjekim nga Gazeta “The Sun. [N.Y.]), Mars 06, 1911” artikullin e një kolone në artikullin “Shqiptarët luftojnë për liri”.

“Tri gjuhë të ndryshme ishin të nevojshme për të shprehur patriotizmin shqiptar dhe po aq të tjera u përdorën për ta komentuar, diskutuar dhe lavdëruar në një takim të mbajtur mbrëmjen e kaluar në shkollën italiane në rrugën e Worth-it, në New York e cila ishte thirrur nga banorët shqiptarë të Nju Jorkut me qëllimin për të rritur interesin e amerikanëve për luftën e Shqipërisë kundër turqve. “Aty ishte frymëzimi i tyre flamuri i kuq shqiptar me shqiponjën e zezë dykrenare dhe foton e Skënderbeut, heroit kombëtar, dhe në platformë ishin ulur disa të moshuar që kishin njohur vështirësitë e sundimit turk dhe vuajtjet e shqiptarëve. Prof. Giuseppe Cadicamo dhe Orazio Irlanni e thanë këtë në italisht dhe Misto Gorguzi and V. Shkëmbi në shqip, ndërsa Androw S. Slipman deklaroi në anglishte të thjeshtë se pse populli i Shqipërisë kërkontenw një qeveri të tijën dhe lirinë nga dominimi turk. Të gjithë në audiencë njihnin mjaftueshëm një nga këto gjuhë për të folur në kor sa herë që flitej për lirinë shqiptare.

Folësit duke folur për betejat e shqiptarëve për liri u kthyen në kohën kur turqit erdhën si pushtues në Evropë dhe pushtuan brezin e ngushtë të tokës përgjatë bregut të Adriatikut që shtrihej nga Mali i Zi në veri deri në Greqi në jug duk e bërë atë avant postin perëndimor të Perandorisë Osmane. Ata luftojnë për të rifituar lirinë e humbur dhe luftën nuk e kanë braktisur kurrë. Shqiptarët kanë qenë gjithmonë një popull që kish rrëmbyer armët, të gatshëm për të luftuar sa herë që mblidheshin një grusht burrash dhe ata nënshtroheshin si në kryengritjen e fundit kundër turqve, vetëm kur kundër tyre dërgoheshin mijëra trupa shtypëse.

“Njerëzit tanë në këtë vend, – thoshte njëri nga shqiptarët, – nuk janë as të shumtë dhe as të pasur. Ka ndoshta rreth 10 mijë shqiptarë në Nju Jork dhe përreth, por shumica e tyre emigruan fillimisht në Itali dhe më pas në SHBA, por simpatitë e tyre janë para së gjithash për shqiptarët në atdhe, ndërsa lidhjet e tyre italiane u shërbejnë vetëm për të zgjeruar ndikimin e tyre tek amerikanët. “Kjo është një kohë kritike për Shqipërinë dhe ne besojmë se do të jemi në gjendje t’i ndihmojmë njerëzit tanë në atdhe. Ky takim nuk u bë me një qëllim apo organizim tw përcaktuar me ndonjë plan për këtë qëllim, por, thjesht, për të ngjallur interesin, mbi zhvillimet e fundit në Shqipëri dhe për një diskutim jozyrtar të mënyrave dhe të mjeteve për të dhënë ndihmë. Në kushtet e tanishme ne jemi një popull pa asnjë të drejtë dhe as për të përdorur gjuhën tonë, u tha në takim. ”

Ndërsa gazeta e komunitetit italian në SHBA “ La sentinella e West Virginias, më 03 qershor 1911, ku jepet një pasqyrë të ngjarjeve në Malësi përcillte shkrimin “Kryengritje në Shqipëri, rritet mosbesimi ndaj Turqve”, shkruante. “Cetinë, 15 Qershor -Konsulli i Turqisë në Podgoricë kishte postuar shpalljen e Turgut Shefqet Pashës, i cili ftonte malësorët e rebeluar të dorëzonin armët brenda pesë ditëve. Shpallje të shumta iu dorëzuan komandantit të guvernatorit të Podgoricës me lutjen, që t’i çonin në kampin kryengritës dhe ta përdornin ndikimin e tyre për t’i shtyrë rebelët, që të pajtoheshin me urdhrat e Turgut Shefqet Pashës, duke u premtuar atyre, se ushtria perandorake nuk do të tentonte asnjë sulm para skadimit të afatit.

Edhe pse afati ishte i shkurtër, Guvernatori i Podgoricës e pranoi, i menduar, në emër të fqinjësisë të mirë, misionin që i ofroi konsulli dhe dërgoi njoftim nga zyra për të nxitur malësorët rebelë që ta merrnin në konsideratë apelin e Turgut Shefqet Pashës.

Nëse përpjekje të tilla do të kishin sukses pjesërisht ai besonte se sot se një pjesë e madhe e kryengritësve do të kishin dorëzuar armët në Tuz; por për habinë e madhe të qeverisë e të së gjithëve, dje të dielën, mes orës 4 dhe 5 të mëngjesit, një pjesë e ushtrisë turke sulmoi gjatë të gjithë kufirit, pavarësisht, premtimeve që përmbante dhe u siguronte atyre deklaratat e konsullit turk.

Lufta, ishte e ashpër, dhe zgjati gjatë gjithë ditës. Emrat e të vrarëve dhe rezultati nuk dihen ende. Por, por mungesa e mirëbesimit ndaj konsullit të Turqisë dhe Turgut Shefqet Pashës, i ka dëmtuar shumë projektet e paqësimit dhe tashmë ka shkatërruar plotësisht efektin e shpalljes. Për më tepër, tani sulmi i lidh duart gjeneralit Vukotiq, i cili komandon garnizonin e Podgoricës. Ky precedent ka shkaktuar një indinjatë të thellë në të gjithë vendin.”

Ndërsa “The Bridgeport evening farmer”, e 12 Majit, 1911” në artikullin Apel Austrisë për Katolikët Shqiptarë, paraqet implikimin e gjeopolitikës të fuqive evropiane dhe të frikës të një lufte botërore që po përgatitej. “Kërkesat për një ndërhyrje austriake në emër të Malësorëve në Shqipëri vazhdojnë të dëgjohen në disa nga gazetat vjeneze. Një shqiptar katolik anonim botoi një “Apel për Fuqitë e Mëdha, për të mos lejuar që një “grusht e heronjsh” shqiptarët, të vdesin nën dhunën e mizoritë dërrmuese të turqve. Qeveria turke ka ndërmend t’i asgjësojë njëherë e përgjithmonë malësorët,. “Evropianë. Pushteti osman po kryen një akt të tillë mizor! A do të lejojë qeveria austriake, ndaj së cilës këta njerëz kanë treguar lidhjen më të madhe “sepse ajo është mbrojtësja e fesë së tyre, që gjaku i Malësorit të derdhet ashtu, siç t’u pëlqejë turqve?”

Doktrina e mosndërhyrjes mund të përkrahet gjithmonë në mjediset zyrtare si edhe e drejta e shenjtë e çdo shteti për të shtypur trazirat”, siç të dëshirojë, brenda kufijve të tij, mund të shpallet sipas diplomacisë ndërkombëtare, por është e kotë që Fuqitë e Mëdha të mbyllin sytë para faktit dhe metodave të përdorura kundër shqiptarëve, tw tilla si ato të përdorur si në rastin e fundit ndaj një populli të Evropës lindore. Por shtypja e Malësorëve sot por edhe e Maqedonisë nesër, do të jetë me pasoja që do ta detyronin Evropën të mbajë qëndrim”.

Artikujt të shumtë paraqesin dhunën e “Mizoritë e turqve. Vuajtjet e shqiptarëve të pabesueshme” Gjenerali Turk Turgut Shefqet Pasha është përgjegjësi për grabitje, vrasje dhe plaçkitje. Një korrespondencë me një kabllogram special për gazetën Evening star. Washington, D.C. e 06 gushtit,1911, e cila shkruante:

“LONDËR, 5 gusht 1911. Hetues specialë u dërguan në rajonin e turbullt të Shqipërisë për të raportuar për një situatë të rëndë përtej të besueshmes. Ata deklarojnë se nëse nuk merren masa nga ndonjë komb i fuqishëm i krishterë, fise të tëra shqiptarësh inteligjentë, paqësorë, e punëtorë do të shfarosen së shpejti.

Ata pohojnë se gratë dhe fëmijët po përballojnë barrën e mizorisë turke dhe tani ata ndodhen në një vend të infektuar me ethe, të mbushur me ushtarë turq, prirja e të cilëve për grabitje, vrasje dhe përdhunime, krahasohet me tregimet biblike që janë transmetuar që nga luftërat e Tokës së Shenjtë.

Në veçanti, ata akuzojnë Turgut Shefqet Pashën, gjeneralin komandues të trupave turke për to. Raportet e tyre thonë se “megjithëse Turqia ka nxjerrë disa gjeneralë të paskrupullt dhe gjakatarë, ajo kurrë nuk kishte prodhuar një njeri kaq djallëzor në aplikimin e metodave mizore shekullore turke të luftës, sesa Turgut Shefqet Pasha.” Ai, pretendojnë ata, mbështetet nga qeveria turke, dhe qëndron pas mizorisë hakmarrëse të treguar nga turqit ndaj kundërshtarëve të tyre.

Një racë Inteligjente

Për të vlerësuar domethënien e plotë të kësaj tragjedie historike që po ndodh në cepin juglindor të Evropës, është e nevojshme të kuptohet se njerëzit të cilët Turgut Shefqet Pasha po i shkatërron pamëshirshëm, nuk kanë asnjë nga atributet e turqve dhe as ngjasim me ta. Ata janë një racë e bukur, inteligjente, katolikë në fe, dhe në thelb popull evropian me prejardhje. Edhe pse për shekuj me radhë ata kanë qenë subjekt i dominimit brutal të turqve, ata kurrë nuk e kanë adoptuar gjuhën, fenë apo mënyrën e jetesës turke.

Lufta që po zhvillon tani Turgut Shefqet Pasha është një luftë e përqendruar tek vuajtja nga uria, taksat, plaçkitjet, shkatërrimet nga zjarri dhe masakrat e thjeshta brutale. Malësorët pasi kërkuan që ‘premtimet turke të bëra kur xhonturqit morën pushtetin në Stamboll, të përmbusheshin, Turgut Shefqet Pasha iu përgjigj duke djegur fshatrat e tyre. duke i dëbuar nga malet, duke marrë në zotërim qafat malore, duke i detyruar ata të qëndrojnë gjatë verës së nxehtë dhe të pashëndetshme në ultësira, ku bagëtia e tyre do të vdesin nga uria; duke iu mbyllur kështu të gjitha burimet e furnizimit me ushqime dhe duke shpallur rebelë të gjithë ata që u japin atyre ndihmë.

Të vrarë në Malësi

Gati gjysma e fiseve malësore janë mësuar që nga kohëra të lashta të zbresin çdo vjeshtë me kopetë dhe familjet e tyre në Bregu e Matit dhe të dimërojnë atje. Por në qershor tufa të mëdha mushkonjash e bëjnë këtë vend fushor të pabanueshëm dhe për këtë arsye në fillim të verës malësorët kthehen në malet e tyre. Turgut Shefqet Pasha, duke përfituar nga kjo shpërngulje vjetore, vendosi t’i shfaroste ata malësorë që mbetën në male në dimër. Pasi nuk e kapi dot ata përtej kufirit në Mal të Zi, në fillim të pranverës, ai mori në zotërim kalimet malore, nëpër të cilat pritej që emigrantët të ktheheshin në shtëpitë e tyre, por ai refuzoi t’i linte ata që të ktheheshin. Fiset malësore tani janë të përqendruara në vende të ulëta malarike, ku po therin kopetë e tyre, nga të cilat varen ekzistenca, por nuk furnizohen mjaftueshëm me ushqim në vendet moçalore, ku si njerëzit ashtu edhe kafshët, po vdesin nga ethet e shkaktuara, nga pirja e ujit të ndotur të kënetave të ndenjura.

Ibrahim Efendi Qori, një oficer epror turk në Shkodër, ka deklaruar publikisht se qeveria osmane synon ta shpopullojë Malësinë për të sjellë aty më shumë kolonë të rinj myslimanë që simpatizojnë qeverinë dhe fenë turke. I njëjti zyrtar turk shton me qetësi se qeveria synon t’i lërë malësorët “të vdesin në Bregun e Matit si derrat në moçal”. Duket se Turgut Shefqet Pasha është afër arritjes së këtij qëllimi. Dhe vetëm një veprimi i bashkuar i popujve të krishterë të Evropës dhe Shteteve të Bashkuara mund ta pengojë atë që të shfarosë mijëra të krishterë të Shqipërisë së Veriut”.

Si përfundim, kryengritja e Malësisë së Madhe nuk ishte thjesht një ngjarje lokale, por një shprehje e një lufte më të madhe për të drejtat kombëtare dhe vetëvendosje të popujve të Ballkanit. Në shtypin amerikan, kjo ngjarje pasqyrohej si një simbol i luftës për liri, por gjithashtu, si një reflektim i pasigurisë dhe tensioneve që përfshinin rajonin, duke krijuar kështu një imazh të ndërlikuar dhe të shumanshëm për publikun ndërkombëtar. Por ajo ç’ ka është e rëndësishme sipas konkluzionit të hulumtimeve tona, që publiku amerikan, e njihte dhe e mbështeste Kryengritjen e Malësisë së Madhe si një luftë e një populli të vogël, por trim për liri dhe pavarësi, qysh në vitin 1911 dhe e simpatizonte atë.

Si shqiptarët, ashtu edhe amerikanët, kanë luftuar për lirinë dhe dinjitetin e individëve, duke ndarë vlera të përbashkëta që kërkojnë drejtësi, mundësi të barabarta dhe respekt për të drejtat e njeriut. Në çdo periudhë të historisë, liria ka qenë fryma që i ka udhëhequr këto popuj drejt një të ardhmeje më të ndritshme. Jo më kot poeti ynë i rilindjes kombëtare Ndre Mjeda tek poezia Liria këndonte, mbi temën e lirisë dhe me lidhjen mes shqiptarëve dhe amerikanëve:

“Liria është jeta, është ndjenja, është drita,

Ajo është frymë që fryn në shpirtin e popujve,

Liria është luftë, është gjaku i derdhur,

Është shpresa që ringjallet, çdo ditë, çdo orë.”

Sokol Paja/

New York, 5 prill 2025 – Shoqata Malësia e Madhe – New York bashkoi shqiptarë nga e gjithë Amerika për të nderuar 114 vjetorin e kryengritjes së Malësisë dhe 30 vjetorin e themelimit të shoqatës Malësia e Madhe – New York. Një mbrëmje festive dhe nderimi për historinë kombëtare dhe kontributorët që ruajnë e trashëgojnë vlerat kombëtare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Shoqata Malësia e Madhe në New York është një ndër organizatat patriotike më serioze dhe dinjitoze në diasporën shqiptare të Amerikës, model atdhedashurie e shqiptarie për tri dekada me radhë.

Me prezantimin e shkëlqyer të Veronika Junçaj e Sakib Beqaj, mbrëmja festive filloi me himnet kombëtare të Republikës së Shqipërisë kënduar nga Gjystina Bojaj dhe himni i Shteteve të Bashkuara të Amerikës kënduar nga Jozef Junçaj e një valle kombëtare nga grupi artistik “Barbana”.

Historiani Dr.Paulin Marku në fjalën e tij theksoi se kryengritja e Malësisë së Madhe është një ngjarje e rëndësishme historike me ndjenja të thella atdhetarie. Viti 1911 shënon arritje për malësorët dhe për drejtuesit politik dhe krerët e Malësisë. Ngritja e flamurit shqiptar më 6 prill 1911 në Deçiq ishte një ngjarje që frymëzonte shqiptarët dhe rriste ndjenjat e atdhetarisë. Lufta e malësorëve për disa muaj, mbështetur edhe nga shqiptarët brenda dhe jashtë trojeve shqiptare, ishte një përpjekje për të fituar të drejtat e popullit shqiptar. Betejat e përgjakshme, kryesuar nga Ded Gjo Luli dhe krerët e zonave të ndryshme, bashkuan shqiptarët dhe ftuan intelektualët e kohës, Ismail Qemali, Luigj Gurakuqi, Nikoll Ivanaj e intelektualë të tjerë shqiptarë. Suksesi i patriotëve shqiptarë në bashkëpunim me krerët organizativë përgatiten Memorandumin e Greçës më 23 qershor 1911, i përbërë prej 12 pikash dhe e shpërndanë nëpër Kancelaritë Diplomatike dhe një kopje iu dërgua autoriteteve në Stamboll. Pasi Porta e Lartë u njoh me kërkesat e shqiptarëve, pranonte pjesërisht dhe premtonte zbatimin e tyre. Me ndërmjetësimin edhe të Malit të Zi, u arrit marrëveshja e gushtit 1911. Kryengritja e 1911 ishte ngjarje e rëndësishme historike dhe me karakter gjithëpërfshirës për interesa të shqiptarëve, tha ndër të tjera studiuesi Dr. Paulin Marku.

Kryetari i shoqatës “Malësia e Madhe” z.Senad Lulanaj në fjalën e tij theksoi se kryengritja e Malësisë së Madhe ishte historike, kombëtare e patriotike dhe jo ngjarje krahinore. Ajo i dha Malësisë e Shqipërisë histori të veçantë që kulmoi me pavarësinë e Shqipërisë. Festa e 30 vjetorit të shoqatës Malësia e Madhe është festë për dashurinë dhe përkushtimin patriotëve malësorë ndaj vendlindjes dhe komunitetit shqiptar në Amerikë. “Për 30 vite, shoqata Malësia e Madhe ka dhënë për studentët malësorë mbi 1 mijë bursa, afro 2 milion dollarë falë bujarisë e fisnikërisë së malësorëve në Amerikë” tha z.Lulanaj.

Me motivacion: “Për përkushtim në shërbim të Zotit dhe popullit shqiptar, për forcimin e lidhjeve tona me besimin dhe ruajtjen e vlerave tona kombëtare” u nderuan me “Mirënjohje” Dom Pjeter Popaj dhe

Imam Edin Gjoni. Në fjalën e tij Dom Pjetër Popaj u shpreh se kjo festë është nderim për historinë kombëtare dhe popullin tonë të vuajtur. Imam Edin Gjoni bekoi mbrëmjen festive dhe theksoi se sonte nderojmë një histori të lavdishme dhe një frymë brenda nesh, një akt patriotik i historik nga shqiptarët për shqiptarët. Gjaku i derdhur në Deçiq ushqen rrënjët e ndërgjegjes sonë kombëtare, tha ndër të tjera Imam Gjoni.

Me rastin e 114 vjetorit të Kryengritjes së Malësisë dhe 30 vjetorit të shoqatës Malësia e Madhe – New York u nderuan me “Mirënjohje” z.Gjek Gjonlekaj, z.Lek Gjolaj, z. Gjon Dedvukaj dhe Anton Dedvukaj me motivacion: “Për kontributin dhe përkushtimin e tyre të çmuar në shërbim të vendlindjes dhe Shoqatës Malësia e Madhe”. Me motivacion: “Për kontributin e çmuar në shërbim të vendlindjes dhe forcimit të lidhjeve me diasporën Malësore dhe Shoqatës Malësia e Madhe” u nderua me “Mirënjohje” kryetari i komunës së Tuzit z. Lindon Gjelaj i cili në fjalën e tij vlerësoi dhe falenderoi patriotët e Malësisë në Amerikë për sakrificat e punën e shkëlqyer në dobi të malësorëve e Malësisë.

Me motivacion: “Për bashkëpunim në realizimin e veprës historike të vendosjes së përmendores së Gjergj Kastriotit Skenderbeut në Tuz” u nderuan me “Mirënjohje” kryetari i shoqatës Malësia e Madhe Michigan z. Nrek Gjolaj, kryetari i shoqatës Malësia e Madhe në Kaliforni z. Sherif Krniq dhe kryetari i shoqatës Jehona e Malësisë z. Agron Dedivanaj.

Shoqata Malësia e Madhe – New York dha një leksion të pastër atdhetarie e patriotizmi duke dëshmuar përkushtimin e dashurinë për vendlindjen e komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Festa vazhdoi deri në orët e vona nën argëtimin brilant të Lek Dedvukaj dhe Gjystina Bojaj.

Mbrëmja festive u asistua mediatikisht nga producenti televiziv Nazim Salihu “Noli Tv” dhe fotografi Nik Morina.