Prof. Asc.Dr. Gëzim MUSTAFAJ/

Ballkani historikisht ka qenë arenë e përballjeve të mëdha midis Lindjes dhe Perëndimit dhe fushë e konkurrencës së fuqive të mëdha, ose as lindje as perëndim, por një Ballkan kurdoherë i trazuar. Vendet e Ballkanit janë heterogjene në pikëpamje etnike, kombëtare dhe fetare. Ndonëse jo shumë i madh në aspektin gjeografik, ai ka qenë gjithmonë dhe mbetet një rajon shumë i brishtë, kjo për shkak të pozicionit që ka, i ndodhur në rrugët që hapen në çdo drejtim, por edhe si pasojë e konkurencës dhe mosmarveshjeve midis vetë popujve të Ballkant. Që nga Romakët në vitin 200 para erës sonë. Me pushtimin e Stambollit nga osmanët në vitin1453, bizanti mori fund dhe historia ballkanike përjetoi administrimin osman, i cili vazhdoi deri në vitin 1912. Përveç Perandorisë Osmane, Ballkani u njoh edhe me administratën e Habsburgëve. Monarkia Habsburge që nga viti 1867 e mbrapa u bë një monarki e dyfishtë dhe filloi të njihej si Perandoria Austro-Hungareze deri në fund të Luftës së Parë Botërore. Në shekullin e 16-të një perandori tjetër filloi përpjekjet për shtimin e influencave në Ballkani, ajo ishte Perandoria Ruse.

Në shekullin e 18-të në lojen e tyre për influencë në Ballkan futen edhe Anglia me Francën dhe më fuqizimin e tyre edhe Gjermanina me Italinë. Kështu nga njëra anë kemi Perandorinë Austro-Hungareze, Gjermaninë dhe Italinë, ndërsa nga ana tjetër kemi Britaninë e Madhe, Francën dhe Rusinë. Me Traktatin e Shën-Stefanit, nënshkruar më 3 mars 1878, Rusia e copëtoi Ballkanin siç deshi dhe erdhi deri para portave të Stambollit. Traktati i Shën-Stefanit donte krijimin e Bullgarisë së Madhe. Ndërhyrja e Britanis së Madhe me Austro- Hungarinë në Kongresin e Berlinit në vitin 1878 pengoi këto përpjekje ruse. Në periudhën e Luftës së Ftohtë në ekuilibrat e konkurrencës në Ballkan filloi të hyjë edhe Amerika.

Rivalitet i fuqive të mëdha në Ballkan vazhdoi dhe po vazhdon edhe sot. Shpërbërja e Jugosllavisë pas viteve 1990, Lufta në Bosnje dhe në Kosovë dhan shpresa se Perëndimi fitoi, dhe më në fund Ballkani do të ketë stabilitet. Nga ana tjetër, shpresat e vëndeve të Ballkanit Perëndimor për një integrim në Bashkimin Evropian inkurajuar ato të ecin drejt reformave demokratike, me shpresë se ato do të çojnë një ditë në përmirësimin e marrëdhënieve midis popujve të rajonit. Po kështu edhe qënja anëtare të NATO-ja e shumicës së këtyre vëndeve dhe ndjenja e sigurisë që garanton aleanca, u pa si shpresë për vendet e Ballkanit Perëndimor. E megjithatë rajoni vazhdon të jetë përsëri i trazuar.

Ideja e një Ballkani unik është hedhur që në shekullin 19-të, kur këto vende ishin nën sundimin e Perandorisë Osmane. Kjo ide është përfaqësuar më vonë edhe nga socialistet e popujve të Ballkanit. Ndoshta e tillë ishte edhe nisma ekonomike, “Open Balkan”, një alternativë momentale, por jo zëvendësuese e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Kjo nisem e fundit u kundërshtuan nga vendet ku banojnë jo pak shqiptarë si në Kosovë, Maqedoni dhe Malin e Zi. Kjo nisem ekonomike “Ballkani i hapur” ishte e pavënd, pasi në Ballkan akoma nuk janë zgjidhur problemet themelore të disa popujve, të cilat presin zgjidhje dhe që janë shumë më parësore sesa idetë për integrime ekonomike të shteteve të rajonit.

Europa nuk është aq naive sa të mos e dijë se një “Ballkan i Hapur” për integrime ekonomike, edhe nëse pranohet nga të gjitha shtetet e Ballkanit (që në fakt ajo e dinë që është e pamundur), nuk do të ketë asnjë element federate, por është thjesht një ide, një përpjekje për të demonstruar pakënaqësinë kundër padrejtësive të BE-së, e cila ende nuk e ka të qartë se çfarë do të bëjë për integrimin e vendeve të Ballkanit. Çdo nismë e tillë, sado qëllimmirë të ketë qenë, nuk ka arritur asnjëherë të bëhet realitet, kjo jo aq shumë për shkak të popujve të Ballkanit, se sa për shkak të politikave jo të qarta nga Fuqitë e Mëdha të kohës dhe interesave të tyre gjeostrategjike, ekonomike e kolonialiste.

Që nga viti 1918, kur në Ballkan, Fuqitë e Mëdha krijuan shtetin e sllavëve të jugut, (Mbretërin Serbo-Kroato-Sllovene) ky shtet mercenar i Rusisë dhe i Francës u bë minuese e demokracis në Ballkan, duke u përkrah fuqishëm edhe nga shtetet më të mëdha të Evropës. Prandaj ideja për një Federatë ballkanike kishte dështuar gjithmonë, pasi Serbia me mbështetjen e Fuqive të Mëdha europiane dalngadalë projektonte dhe realizonte Serbinë e Madhe brenda Jugosllavisë.

Më shumë se çdo hapësirë tjetër e Evropës, Ballkani, ndodhet i lëkundur midis Lindjes dhe Perëndimit, midis të shkuarës dhe të ardhmes së tij. E shkuara e lidh me periudhat e sundimit të Perandorisë Bizantine, të Perandorisë Otomane, të sferave të ndikimit të periudhës së Luftës së Ftohtë. Këto periudha sundimesh sot lidhen me tre shtete të fuqishme, që po përpiqen të bëhen faktor në këtë botë të trazuar, Rusia, Kina dhe Turqia.

Rusia, anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurmit, është trashëguese e Bashkimit Sovjetik, njërës nga dy supërfuqitë e Luftës së Ftohtë, ka ringjallur ambicjet sovjetike dhe të Rusisë Cariste. Po kështu ajo e mbante veten trashëguese e vërtetë e Perandorisë Bizantine të Lindjes, duke i njohur vetes të drejtën e zgjerimit në territoret e dikurshme të kësaj perandorie. Qëllimet e Moskës janë të qarta, ta shtri fuqin e ndikimin e saj me përparësi të veçantë edhe në hapësirën e dikurshme të influencës sovjetike, pra në gjithë Evropën Qendrore dhe Lindore, por edhe në vendet ku ka pasur parti të fuqishme komuniste të varura nga Moska.

Për arsye strategjike gjeopolitike, ajo e përqëndron infrastukturën e saj ushtarake, ekonomike sidomos në Ballkan, ku ka pasur një rol dhe prani të veçantë e vendimtare që nga koha e luftërave Ruso-Turke. Një prani të gjithanshme ka në Serbi. Ajo ka ruajtur terrenin e saj edhe në periudhat e marrëdhënieve më të acaruara me Jugosllavinë e kohës së Luftës së Ftohtë. Rusia, sidomos ajo e Putinit, është sfiduesja më e madhe e integrimeve evro-atlantike të rajonit të Ballkanit, duke arritur të vonojë, të pengojë dhe të vërë në pikëpyetje këto integrime nëpërmjet disa lëvizjeve populiste në kontinent.

Kina, anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit, ndërkohë ekonomia e dytë më e madhe në botë krahas SHBA, faktor me peshë të madhe botërore. Në vitet ’60-’70 të shekullit të kaluar Kina e shtriu ndikimin e saj në vendet komuniste që e kundërshtuan ose i rezistuan Bashkimit Sovjetik. Në vitet ’80-’90 e zgjeroi praninë në vendet e ashtuquajtura të Botës së Tretë. Nga periudha e Luftës së Ftohtë, Kina ka trashëguar një prani të drejtpërdrejtë të fuqishme në Shqipërinë e viteve 1960-70 dhe në vitet 1970-80 në ish Jugosllavi. Në fillim të këtij shekulli Kina po e zgjeron praninë e saj shumë më përtej këtyre hapësirave.

Turqia është fuqi e madhe rajonale dhe evropiane. Ndër 20 ekonomitë më të mëdha të botës, me synime të qarta për të hyjë në 10 ekonomitë më të mëdha të botës. Është nga anëtaret më të vjetra të NATO-s. Synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Është trashëguese e drejtpërdrejtë e Perandorisë Otomane. Perandoria Otomane, nga ana e saj, ishte trashëguese e drejtpërdrejtë e Perandorisë së Bizantit. Turqia ka shfaqur interesim fill pas Luftës së Ftohtë në rajonin që ishte pjesë e Perandorisë Otomane. Dhe kjo bën pjesë edhe në interesimin e saj për të ripërtërirë praninë në hapësirën e dikurshme të kësaj perandorie. Në Ballkan, sidomos në ish Jugosllavi dhe në Shqipëri, ajo e ka shtuar praninë e saj me investime në rritje.

Nga ana tjetër Perendimi, pas mbarimit të Luftës së Ftohtë me gjithë premtimet dhe pritshmëritë e një pranie të madhe në Ballkan mbeten larg ëndrrës së popujve të rajonit të sapo dalë nga sundimi i gjatë komunistë.

Luftërat në ish Jugosllavi gjatë viteve 90 dhe përqëndrimi i Bashkimit Evropian në parandalimin e falimentimit të Greqisë nga kriza ekonomike evropiane dhe botërore që e përfshiu këtë vend më rëndë se çdo vend tjetër, ishin dy shkaqet kryesore që perendimi nuk i kushtoi rëndësi Ballkanit. Ato që mund të kishin qenë investime për integrimet perëndimore të Ballkanit u shndërruan në kredi për mbijetesën e Greqisë. Duke i shtuar këtu edhe vetë krizen që përfshiu BE-në si pasojë e zhvendosjeve të mëdha të popullsive drejt kontinentit e lanë dhe po e lënë pas dore Ballkanin. Vetëm tani Perëndimi po e kupton se prania e tij në rajon, është duke u sfiduar nga Rusia, Kina dhe Turqia, fuqi të cilat nuk nguruan të investojnë gjatë kësaj periudhe. Të tria përdorin përparësinë e traditës së marrëdhënieve me rajonin. Perëndimi mund ta fitojë sfidën, bashkë me Ballkanin, vetem duke e rritur praninë e tij të gjithanshme në rajon dhe duke e integruar, pa humbur më kohë, për asnjë arsye, në hapësirën evro-atlantike.

Po rajoni vetë? Përpos gjithë këtij kalvari të gjatë, Kosova dhe dy shtete të rajonit të Ballkanit Perëndimor që janë pjesë e Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior (NATO-s), Shqipëria dhe Kroacia, nënshkruan para disa kohëve një deklaratë për thellim të bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes dhe të sigurisë. Shtetet u zotuar se do të forcojnë hapat e përbashkët për t’iu përgjigjur kërcënimeve hibride, përfshirë kërcënimeve kibernetike, fushatave të dezinformimit të cilat mund të komprometojë ose të ndikojë në sigurinë kombëtare dhe rajonale. Ato zotohen që Shqipëria, Kosova dhe Kroacia do të eksplorojnë mundësitë e reagimit për një sërë kërcënimesh të mundshme ndaj infrastrukturës së tyre kritike. Pika e fundit e marrëveshjes është për mbështetjen që shtetet do të ofrojnë për integrimin euroatlantik. Këtu përfshihet përafrimi i politikave me institucionet dhe strukturat euroatlantike të sigurisë dhe mbrojtjes, si dhe për integrimin e plotë të Kosovës në nismat rajonale të sigurisë dhe mbrojtjes në Programin për Partneritet për Paqe të NATO-s. Shpresojmë që kjo të mos ngelet vetëm në letra si shumë nisma të tjera.

Serbia ka shfaqur haptas synimin e saj për të ripërtërirë praninë e saj në vendet e ish Jugosllavisë. Kjo është tejet e dukshme në Kosovë e në Bosnjë (sidomos Republikën Serbe), ishte e dukshme edhe në Maqedoninë e periudhës së Gruevskit. Parada ushtarake e organizuar në shkallë të gjerë në kryeqytetin Beograd, duke shfaqur tanke, sisteme raketash dhe avionë luftarakë në atë që zyrtarët e përshkruan si shfaqja më e madhe e forcës ushtarake të vendit në historinë e saj, shfaqi hapur këto synime. Presidenti Aleksandar Vuçiç mori pjesë në paradën, e cila përfshinte rreth 10,000 trupa, duke thënë se shfaqja e forcës nënvizoi aftësinë e Serbisë për të mbrojtur pavarësinë dhe sovranitetin e saj dhe për të vepruar si një pengesë kundër çdo agresori të huaj. Në aktivitet u demostruan si armë të prodhuara në vend, ashtu edhe raketahedhës nga Izraeli, dronë të blerë nga Emiratet e Bashkuara Arabe, tanke të furnizuara nga Rusia dhe sisteme kundërajrore nga Kina.

Po shqiptarët? Rreziqet që u kanosen shqiptarëve janë realisht të mëdha.

Mjedisi ndërkombëtar karakterizohet nga një konkurrencë e pandalshme midis shteteve, shumica dërrmuese e të cilave janë shtete kombëtare. Në këtë mjedis, ku “i forti e ha të dobëtin”, forcimi dhe legjitimiteti i shtetit janë aspekte themelore për mbijetesën e tij. Kombëtarizmi parashikon një politikë të brendshme idealiste dhe një politikë të jashtme realiste në mënyrë që shteti të konsolidohet dhe kombi të forcojë pozitat. Duhet kuptuar qartë se kjo nuk është zgjedhje, por domosdoshmëri, e cila rrjedh edhe nga natyra e sistemit ndërkombëtar. Askush nuk duhet të ketë frikë të thot të vërteten se e ardhmja e shqipëtarëve varet vetëm nga ata dhe askush tjetër.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Këshilli i marrëdhënieve shqiptaro-amerikane AARC mblodhi qindra shqiptare në një mbrëmje gala në Gotham Hall që ka hapësira ikonike për ngjarje elegante sociale si dhe për mysafirë tepër special. Kjo godinë dikur perdorej nga Banka e famshme e Kursimeve Greenwich. Mbrëmjen gala e moderoi plot kulturë, pasion dhe atdhetari presidenti i AARC-së z. Martin Vulaj një përfaqësues i denjë i Diasporës në Amerike dhe më gjerë. Fjala e tij mbresëlënëse në këtë mbrëmje madhështore shërbeu si frymëzim për gjithë shqiptarët që duan të punojnë fort për çështjen kombëtare, politikanët, por njëkohësisht ishte dhe si një nderim për të gjithë ata që kanë shërbyer pa u ndalur për Kombin.

Mbrëmja filloi me intepretimet e dy Himneve Kombëtare Amerikane dhe shqiptare kënduar plot talent nga Ilsi Ademi dhe Fiorela Miria. Me duartrokitje janë mirëpritur dy presidentët e Shqipërisë dhe të Kosovës Dr. Vjosa Osmani, Z. Bajram Begaj i cili shoqërohej nga Ambasadore Dr. Suela Janina në UN, Ambasador në Washington z. Ervin Bushati. Fjala e tyre në podium ndezi zemrat e shqiptarëve pjesëmarrës për mirënjohjen që ata shprehën për Mergatën Shqiptare si dhe respektin reciprok që treguan midis njeri tjetrit. Mbrëmjen e bekoi Dom Pjeter Popaj Famullitari i Kishës Katolike “Zoja e Shkodrës”, Imam Tahir Kukaj dhe në krah tyre ishte Imam Edin Gjoni.

Këta klerikë të komunitetit punojnë pa u lodhur për të gjallëruar jetën në Amerikë dhe jemi te bekuar t’i kemi midis nesh në komunitet duke sjellë vetëm bashkimin dhe shkuarjen vëllazërore midis nesh. Fjalen kryesore e mbajti Kongresisti z.Keith Self, një mbështetës i përkushtuar i çështjeve të Kosovës dhe shqiptarëve, ku fjala e tij u mirëprit me plot dashuri dhe duartrokitje.

Kongresisti Self është një përkrahes i madh i rrugës së Kosovës drejt anëtarësimit në NATO. Fjalë miradie u folën për filantropistin e madh, manjat i bizneseve Sal Rusi i cili ka nje kontribut të vyer në çështjen kombëtare bashkë me vëllain e tij të nderuar Ilir Rusi.

Nëpërmjet një video mesazhi përshëndeti të pranishmit Kongresisti z. Mike Lawler si dhe ndihmësi i Presidentit Bill Clinton Christopher Hyland.

Emociounese dhe e dhimbshme ishte kur z. Vulaj iu kërkoi të pranishmëve të nderonim me heshtje të ndjerin Charlie Kirk, aktivistin e shquar politik kombëtar dhe ndërkombëtar i cili vdiq pasi u qëllua në një aktivitet para studenteve në mëngjesin e së mërkurës në Universitetin e Utah Valley. Ai bashkëthemeloi organizatën konservatore Turning Point USA (TPUSA) në vitin 2012 dhe ishte drejtori ekzekutiv i saj. Në këtë mbrëmje u nderua me çmimin “Nënë Tereza” Kryetari i Bashkisë së Nju Jorkut Eric Adams i cili me fjalën e tij rrëmbeu zemrat e pjesëmarrësve duke thënë se unë jam vëllai i shqiptarëve. Z. Adams u prezantua nga z. Mark Gjonaj Kryetari i Këshillitt të Diasporës emëruar nga shteti shqiptar me kryeministër Edi Rama. Çmimin “Kalorësi i Skënderbeut” iu dha z. Xhim Xhema nje aktivist dhe patriot i madh i çështjes kombëtare, çmim që e mori në emër të tij Kryetari i Federatës Pan Shqiptare “Vatra” Dr. Elmi Berisha i cili tha se ai është një Konica i dytë koheve të sotme.

Z. Martin Vulaj e vlerësoi si modelin më të mirë se si duhet të punojmë. Ishte kënaqësi të takonim figura të shquara të komunitetit si Harry Bajraktari “Nderi i Kombit”, Vehbi Bajrami botues i gazetës “Illyria, me bashkëshorten e tij Gena Morina Bajrami, menaxhere, Dr. Shpresa Xhakli, etj. Ne ishim në një tavolinë me pjesëmarrës në këtë aktivitet dinjitoz së bashku me diplomaten Vlera Thaqi ish mësuese në Alba Life, S.I., Themeluese e “Staten Island Learning Center” një aktiviste e palodhur, grua plot kulturë dhe bamirësi, me znj. Edit Shkreli, Gjyqtarja e parë shqiptare në Nju Jork e cila është një profesioniste e njohur ligjore dhe u betua si gjyqtare në Gjykatën Civile të Bronx-it, më 1 janar 2024, zonjushen Vanesa Limani një vajzë e integruar plot kulturë dhe me të ardhme pranë kabinetit të Kryetaritt ë Bashkisë së NY, Erik Adams, diplomatin në karrierë plot sukses Arian Spasse bashkë me bashkëshorten e tij fisnike Elda Spasse, Klodiana Zylo CPA, Finance Director, Manager Global Pensions and Corporate Investments at The Estée Lauder Companies Inc. kontribuese e Shkollave Shqipe “Alba Life” dhe drejtuese ne disa aktivitete.

Në Bordin e AARC-së janë Martin Vulaj, President, Eli Rusi Kryetar i Bordit, Burim Regjaj Sekretar, Tony Marke zv/kryetar dhe Sokol Anadolli për llogarinë financiare.

Të pranishmit u argëtuan me muzikë nën interpretimin e artistëve Riad Ymeri, Marsela Çibukaj, Mira Konci, Faton Macula ku një performancë të shkëlqyer dha mjeshtri Igli Tuga.

Udhë të mbarë AARC!

Autorja e shkrimit mban titullin e lartë: Kalorës i Urdhrit të Flamurit nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Medaljen e Meritës Presidenciale dhënë nga Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani. Është publiciste, shkrimtare, autore e tetë librave, mësuese dhe bashkëthemeluese e Shkollave Shqipe “Alba Life” në New York, Ambasador i Kombit, Gruaja e Vitit 2022, NY dhënë nga Motrat “Qiriazi”.

Takimet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Kryeministri në detyrë i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, i nisi me kongresistin amerikan nga radhët e Partisë Republikane, Keith Self, të cilin e mirëpriti në mjediset e Konsullatës së Republikës së Kosovës në New York.

Kongresisti Self është një mbështetës i zëshëm i Republikës së Kosovës. Bashkë diskutuan për marrëdhëniet bilaterale dhe bashkëpunimin ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës, veçanërisht në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë, dhe për rolin aktiv dhe kontributin e vazhdueshëm të diasporës shqiptare në ShBA.

Kryeministri e njoftoi kongresistin Self për investimet që janë bërë në ngritjen e kapaciteteve profesionale dhe operative të Forcës së Sigurisë së Kosovës, përfshirë këtu pajisjet dhe armatimin nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si rezultat i drejtpërdrejtë i bashkëpunimit bilateral në mbrojtje. Ndër të tjera, ai theksoi vendimet e qeverisë për pranimin dhe zhvendosjen e përkohshme nga ShBA-të të shtetasve të vendeve të treta dhe, së fundmi, heqjen e tarifës doganore ndaj të gjitha produkteve me origjinë nga ShBA, si dhe vazhdimin e programit Kompakt të Korporatës së Sfidave të Mijëvjeçarit për Kosovën nga administrata e re amerikane, si shprehje dhe dëshmi e partneritetit të besueshëm.

Gjatë takimit, gjithashtu u theksua roli dhe rëndësia e diasporës shqiptare në ShBA në forcimin e lidhjeve mes dy vendeve dhe shtimin e bashkëpunimit në sektorin privat përmes fasilitimit të investimeve të huaja direkte.

Kryeministri e ftoi kongresistin Self për vizitë në Kosovë dhe e falënderoi atë për qëndrimet dhe përkrahjen publike të tij ndaj Kosovës dhe anëtarësimit të saj në NATO dhe struktura të tjera euroatlantike, teksa theksoi interesimin dhe gatishmërinë e Republikës së Kosovës dhe institucioneve të saj për bashkëpunim edhe më të afërt me miqtë tanë në Kongres dhe me qeverinë amerikane në promovimin e vlerave dhe interesave të përbashkëta të të dy vendeve.

Kryeministri Kurti po qëndron në New York për takime në kuadër të Javës së Nivelit të Lartë të Sesionit të 80-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.

Ambasador Blerim Reka/

Dy vite pas agresionit të Serbisë kundër Republikës së Kosovës, vazhdon heshtja në institucionin kryesor botëror për ruajtjen e paqes.

Çuditërisht, mblidhej urgjentisht për ndalimin e qarkullimit të monedhës së një shteti të huaj në një shtet tjetër, por jo edhe për sulmin e armatosur të një shteti kundër një shteti tjetër.

Aleati i Vuqiqit, kryekrimineli përgjegjës për sulmin e armatosur në Banjskë, shëtit i lirë në Serbi, kurse kreu i këtij shteti, mban ligjërata për “paqen” në organizatën botërore.

Kur diplokracia hesht për kërcënimin e paqes, stabilokracia flijon demokracinë për autokraci.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Prijësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, të cilët sot gjenden në Hagë, nuk janë të njohur vetëm si individë që udhëhoqën një rezistencë të armatosur. Ata janë simbol i gjallë i përpjekjeve të një kombi të tërë për liri, barazi dhe dinjitet. Për shqiptarët kudo, ata njesohen me figurat më të ndritura të kombit, të cilët në momentet më të vështira historike morën mbi vete barrën e sakrificës.

1. Legjitimiteti i luftës së UÇK-së

Lufta e UÇK-së nuk ishte një luftë e imponuar apo e motivuar nga interesa individuale. Ajo ishte përgjigje ndaj një regjimi shtypës dhe gjenocidal, i cili me vite të tëra kishte përdorur dhunë sistematike ndaj shqiptarëve të Kosovës. Raportet e organizatave ndërkombëtare si Human Rights Watch, Amnesty International dhe OSBE dokumentuan qartë spastrimet etnike, dëbimet masive dhe shkeljet e rënda të të drejtave të njeriut të kryera nga forcat serbe në periudhën 1998–1999.

Në këtë kontekst, UÇK-ja u njoh si forcë çlirimtare edhe nga diplomacia amerikane dhe britanike. Sekretarja amerikane e Shtetit, Madeleine Albright, në vitin 1999 theksoi se “populli i Kosovës ka të drejtë të mbrojë veten nga një regjim që po kryen mizori”. Ky qëndrim u konkretizua me ndërhyrjen e NATO-s, e cila pa luftën e drejtë të UÇK-së si element kyç për ta ndalur katastrofën humanitare.

2. Prijësit e UÇK-së – bartës të një misioni kombëtar

Figura si Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, të cilët sot mbahen në Hagë, nuk përfaqësojnë thjesht individë. Ata mishërojnë gjeneratën që i dha Kosovës orientimin euroatlantik dhe e bëri atë pjesë të rendit të ri ndërkombëtar të sigurisë. Kontributi i tyre në luftë, por edhe më pas në paqe, është i pakrahasueshëm.

-Hashim Thaçi, si përfaqësues politik i UÇK-së në Rambuje, e bëri të mundur që çështja e Kosovës të vendosej në tavolinën ndërkombëtare, duke i dhënë asaj trajtim juridik ndërkombëtar.

-Kadri Veseli, me strukturimin e inteligjencës dhe organizimin e brendshëm të UÇK-së, siguroi funksionimin e një force të disiplinuar, që nuk ishte thjesht guerile, por ushtri me vizion strategjik.

-Jakup Krasniqi, me rolin e tij si zëdhënës i UÇK-së, i dha luftës dimensionin e transparencës dhe komunikimit politik, duke e vendosur atë në kornizat e luftërave të drejta sipas së drejtës ndërkombëtare.

-Rexhep Selimi, me përfshirjen direkte në organizimin e njësive ushtarake, mbetet një prej figurave që lidhin sakrificën e betejës me qëndrueshmërinë e idealit politik.

3. Ndritës të kombit në sytë e aleatëve ndërkombëtarë

Nuk është rastësi që liderët shtetërorë të SHBA-së dhe Britanisë së Madhe i kanë nderuar vazhdimisht prijësit e UÇK-së. Presidenti Bill Clinton, në vizitën e tij në Prishtinë më 1999, deklaroi: “Ju jeni heronjtë e kohës sonë, sepse nuk lejuat që dhuna dhe gjenocidi të triumfojnë.” Edhe kryeministri britanik Tony Blair, gjatë ndërhyrjes së NATO-s, mbrojti me forcë parimin se “ndërhyrja në Kosovë ishte një ndërhyrje morale, sepse ne nuk mund të qëndronim pasivë para spastrimit etnik”.

Këto qëndrime dëshmojnë se prijësit e UÇK-së janë perceptuar nga vetë faktorët kryesorë ndërkombëtarë jo si krerë të një lufte të dyshimtë, por si bartës të një procesi që solli paqen dhe stabilitetin në Ballkan.

4. Proceset gjyqësore në Hagë – padrejtësi historike

Pavarësisht kësaj, sot prijësit e UÇK-së përballen me procese gjyqësore të politizuara në Hagë. Këto procese janë kritikuar nga shumë juristë ndërkombëtarë dhe organizata të të drejtave të njeriut si të ndërtuara mbi raporte të kontestuara dhe shpesh të bazuara mbi narrativën e njëanshme serbe. Ndryshe nga gjykatat për krimet e ish-Jugosllavisë, të cilat gjykuan qindra serbë për krime lufte, Gjykata Speciale e Kosovës është fokusuar pothuaj ekskluzivisht te ish-luftëtarët e UÇK-së, duke krijuar një standard të dyfishtë.

Kjo jo vetëm që nuk kontribuon në drejtësi tranzicionale, por e dëmton procesin e pajtimit dhe e vendos Kosovën në pozitë të padrejtë historike.

5. Figura e tyre si ndritës të kombit

Nëse shohim analogji me historinë, shumë figura që sot njihen si ndritës të kombeve kanë kaluar nëpër procese të padrejta:

-Nelson Mandela, i cilësuar dikur si “terrorist”, u bë simbol i lirisë dhe drejtësisë në mbarë botën.

-Mahatma Gandhi, i ndaluar disa herë nga administrata koloniale britanike, u bë figurë universale e rezistencës paqësore.

-Liderët e Luftës së Dytë Botërore në Evropën Lindore shpesh u persekutuan, por më pas historia i nderoi si çlirimtarë.

Prijësit e UÇK-së sot ndodhen në Hagë, por historia do t’i vendosë përkrah këtyre figurave botërore. Për shqiptarët, ata janë tashmë ndritësit më të mëdhenj të kombit, sepse sakrifica e tyre ka vulosur njëherë e përgjithmonë rrugën e Kosovës drejt pavarësisë dhe integrimit euroatlantik.

Historia nuk gjykohet vetëm në sallat e gjykatave, por mbi të gjitha në ndërgjegjen e popujve dhe në ndërgjegjen universale për drejtësi. UÇK-ja dhe prijësit e saj nuk ishin vetëm luftëtarë; ata ishin bartës të një ideali që solli lirinë e Kosovës. Për këtë arsye, ata sot dhe përherë do të mbeten ndritësit e kombit shqiptar, njësoj siç janë njohur nga populli i tyre dhe nga aleatët më të mëdhenj të Kosovës – Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Britania e Madhe.