Sokol Paja/

Hartford, Connecticut, 14 Dhjetor 2024 – Patrioti Ilir Gjomarkaj me propozim të të gjithë anëtarëve pjesëmarrës u zgjodh kryetar i Federatës Vatra në Hartford. Pas një procesi diskutimesh e riorganizimi, veprimtari i çështjes kombëtare në mërgatën e Amerikës z.Ilir Gjomarkaj pas votëbesimit unanim falenderoi mbështetësit dhe kërkoi më shumë organizim dhe angazhim të çdo anëtari të Vatrës e çdo shqiptari për të mirën e Vatrës dhe komunitetit shqiptar në Hartford, Amerikë. Sipas z.Gjomarkaj vatranët e shqiptarët e Hartford do kontribuojnë me aktivitete patriotike sidomos në hapjen e shkollës shqipe në Hartford dhe aktivitetet e ndryshme patriotike. Ish kryetari Prof.Milaim Tahiri ekspozoi vlerat e Vatrës ndër vite dhe renditi disa problematika të funksionimit të degës dhe propozoi Ilir Gjomarkajn duke bërë thirrje të gjithë vatranëve për bashkëpunim të ngushtë në përpjekjet për çështjen kombëtare dhe komunitetin shqiptar në Hartford. Ai renditi në fjalën e tij punën e domosdoshme për shkollën shqipe në mënyrë që fëmijët shqiptarë të flasin shqip e të ruajnë identitetin shqiptar. Diskutuan në takim edhe arkëtari i Vatrës z.Besim Malota, kryetari i Vatrës në Jacksonville z.Adriatik Spahiu, dhe vatrani kontributor z.Nesim Muçollari etj. Në fjalën e tij, kryetari i Federatës Vatra Dr.Elmi Berisha lavdëroi punën e Vatrës Hartford prej 1 dekade dhe siguroi mbështetjen e pakufishme të Vatrës Qendrore në një proceset kombëtare të përpjekjeve për çështjen shqiptare në mërgatën e Amerikës dhe partneritetin e Vatrës me institucionet amerikane. Dr. Berisha përmendi punën e shkëlqyer diplomatike dhe institucionale të Vatrës në vitet e fundit dhe projektet në vazhdim. Federata Vatra zhvillohet e fuqizohet çdo ditë e më tepër duke qenë prej 112 vitesh lideri i padiskutueshëm i proceseve patriotike dhe atdhetare në mërgatën shqiptare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Akad. prof. dr. Valter MEMISHA/

Mid’hat Frashëri ka bërë punë e jashtëzakonshme për fjalën shqipe, për terminologjinë, për pastrimin e gjuhës nga fjalët e huaja etj. Ai e ktheu revistën “Diturija” në tribun të kulturës e emancipimit gjuhësor, të mbrojtjes së shqipes e të pasurive të saj. Gati në çdo numër të kësaj reviste zinte vend rubrika “Fjalëtore e vogëlë / Fjalëtoretë shqip”, ku gjejmë lëndë leksikografike, terminologjike e etj. Kjo përbën një fushë me interes të madh studimi për të rinjtë e pasionuar për kërkime e studime në lëmë të shqipes. 

Madje ai është marrë dhe me interpretime përmes kundrimeve psikologjike. Nga artikulli “Vërejtje psikologjike mbi fjalorin e Marko Boçarit”, shkëputim:

“Fjalori i vogël që na ka ruajtur trimi suljot përfytyron jo vetëm një rëndësi gjuhësore për të folmen e Çamërisë, po edhe një interes psikologjik nga disa mësime që dalin sish, mësime të dhëna prej mbledhjes dhe kombinimit të fjalëve e të mënyrës me të cilën jepet kuptimi i frazave. Vetë këto fraza, thotë njeriu, kanë dalë prej një farë ndjenje, një mendimi të fshehtë që manifestohet befas, i lindur prej individualitetit të luftëtarit ose më mirë akoma, prej shpirtit të një race. 

Agon (faqe 27), fjalë greqisht, që do të thotë luftë, luftim, përpjekje; është përkthyer me kuptimin punë, sikur të punuaritështë më e madhja luftë për shqiptarin, rreziku që duhet t’i druhemi, kanosja e varur mbi kryet tonë.

Gajdharos dhio fores (f. 32), gomar dy herë. Padyshim, ky epitetkaq “i butë” nuk drejtohet për kafshën e urtë, që na shërben aq besnikërisht, pa u ankuar kurrë.

Varvaros (f. 35), kokëtrashë. Nuk mund të gjendet përkthimmetaforik më i bukur: njeriu të hollojë mendjen dhe ndjenjat, që të bëhet dhe i qytetëruar.

Pié krasi kallo (f. 36), pi verë të mirë. Por, kur të jetë e mirë, njeriu mund të pijë sa të dojë, pa ndonjë ndrojtje, lumturi që vetëm perënditë mund ta shijojnë.

Voli megallon (f. 37), plumb i madh. Sa të jetë e mundur më imadh, që të mos dalë dot i gjallë armiku, preokupim i çdo dite, i çdo ore! 

Dhimios, ehthros (po atje), xhelat, hasëm. Armik i tmerrshëm:armiku është i pamëshirë, smiri i tij vete gjer sa të të rrjepë lëkurën.

Vuci megallo (f. 38), but i madh. Ëndërr, poezi: buti plot verëapo i mbushur me vaj, pasuri e shtëpisë, rrojtje e siguruar. Është një pamje, një mirazh, një serab e një farë beduini, banues i një vendi, i një mali jopjellor. Por dëshirë e pashprehur, e ndjerë dhe më fort akoma në theks të zërit një psherëtimë e hollë, shpresa që ky but, më i madh se ajo e kështjellës së Heidelbergut, të mbushet vetvetiu, mrekullisht dhe jo një herë si shoqe e saj në atë breg, buzë Neckarit, por kurdoherë, në qoftë e mundur prej engjëjve, si në kuzhinë të Murillojt, pa u lodhur ne, pa marrë as më të paktin mundim. Lumturi e vërtetë, kaq vështirë për ta realizuar.

Parthemos (f. 41),…. Fjalën që përdor Markoja për të dhënë kuptimin shqip, s’pata guxuar ta jap në editën tim, as edhe këtu s’do të mund ta shkruaj. Fjalë e ashpër, më realiste dhe “barbare” se një shprehje latine, pa hollësi ndjenje dhe gjuhe, pa respekt për krijesën e butë dhe të këndshme, që me aq dashuri e quajmë vajzë, grua.

Simvuli timion (f. 48), simvuleps me nder, sikur ka pasur nevojëtë caktojë se këshilla që jep s’është për të keqe, për një shpagë ose nakar, për të shkretuar një shtëpi ose zhdukjen e një njeriu; por përjashtim i rrallë, një këshillë e mirë, e ndershme. Leksikografi s’ka guxuar të shtojë dhe e dobishme, si e ndaluar mbase prej ndërgjegjes së tij.

Korfuz hora (f. 50), Korfuz kasabá, qytet. Se jashtë atij s’ka veçsekatunde pa një dukje qytetërimi, pa një zbukurim edilërie, pa një aktivitet tregtar. Tekdo marazi, frika e jetës, shpata e tiranisë; vetëm atje, në atë çip nisije ku ka shkuar veneciani, francezi, anglezi, vetëm atje gjendet ëmbëlsia e një begatie, lumturia e një sigurie, shija e një butësie jete që e bën njeriun t’i pëlqejë të rrojturit, të mos shohë këtë botë një skëterrë, duke pritur vdekjen.

Qira timia (f. 52), zonjë timisurë, e nderuar. Ky kujdes për tëvënë pranë fjalës “zonjë” mbiemrin “timisur” (e nderuar), a nuk ju jep mendime të pikëllueshme, i dashur këndonjës, sikur ideja e një gruaje natyrisht duhet të jetë e ndarë prej respektit, prej nderimit? Apo është një shenjë galanterie e hollë e një njeriu me ndjenja të lëmuara, për të cilin e shoqja, bashkudhëtarja e jetës, mbretëresha e shtëpisë dhe mëma e fëmijës, nuk mund të jetë veçse e nderuar? Më pëlqen kjo hipotezë e dytë, ky besim se gruaja me njomësinë e ndjenjave, me dashurinë që ka në zemër, me tërheqjen fizike të bukurisë, është një element qytetëronjës dhe zbutës, një objekt kulti, e respektuar dhe e nderuar. Nuk më pëlqen, as dua të sjell në mendje, që krijesa e mëshirshme dhe delikate, dora e adhurueshme e së cilës është bërë për të shëruar plagët tona, të jetë viktimë, një martire në duart e më të fortit, një “femër” e tiranizuar, e mirë si kafshë ngarkese, si një shërbëtore, si një plaçkë, që duke folur për të, duhet të themi më parë “me nder z. sate!). Të kërkoj ndjesë, e dashur këndonjëse, prej këtij paraleli dhe të ftoj të mendohesh, të meditosh.”

Ai është marrë me çështje të fjalëformimit e të semantikës morfologjike. Në faqetv e revistës “Diturija” gjejmë emrat e dijetarëve më të shquar të Shqipërisë së viteve 1909-1929, si Mati Logoreci, K. Gurakuqi, Gj. Pekmezi, P. Ikonomi, Gj. Haxhi Mihali, A. Xhuvani, P. Nilo Borggia, prof. Mihal Sherko etj. Aty gjejmë informacion të pandërprershëm për botimet në fushën e gjuhës shqipe etj., si Një gramatikë e vogël e gjuhës shqipe, më 1710; informacion për botimin prej 46 faqe të Fjalorit të M. Boçarit (lexique de Marc Botzari), 1926; 

Në shumë nurmra gjejmë rubrikën “Tribunë Gramatike e Gjuhësije”.

Në numrin 3 të “Diturisë”, të muajit gusht 1916, gjejmë punimin “Fundoretë në emrat shqipe”, ku trajtohen rreth 48 prapashtesa fjalëformuese (si disa variante të disa prej tyre). Është një punim me interes, sepse ai përbën gur shënues në historikun e fjalëformimit ndajshtesor të shqipes. Në lëndën e sjellë kemi ilustrime të formimit të fjalëve me brumë të shqipes dhe në shumicën dërrmuese jepet dhe një informacion semantik, duke parë gjurmët e para të një koncepti bashkëkohor të specializimit të ndajshtesave fjalëformuese. Po përmendim këtu disa nga këto ndajshtesa: -ac, -ak, -an, -ar, -as, -ash, -azi, -cak, -cuk, -e, -er, -esë, -eshë, -ës, -icë, -ik / -nik, -je, -im, -isht / -risht, -o, -ok, -or, -osh, -onjë, -tar, -tor, -uke, -ush, -veç, -zë.

14. M. Frashëri është dhe fjalëkrijues e gjuhëlëvrues i rrallë. Po japim vetëm tri pjesë (të marra nga Mid’hat Frashëri, Vepra të zgjedhura, 3, Tiranë, 2028), për të parë bukurinë të shprehurit, vlerën e fjalës shqipe në gojën e tij, sintaksën aq të bukur dhe aq të thjeshtë, që lehtësisht duhet të merret si gjedhe pune sot në fushën e letrave: 

Ejani, o kujtime!

Ejani, ejani o kujtime, se kam nevojë për ju! Zemra sot ka pikëllim. Ejani, se ju dua!

T’ëmbël a të hidhur, gjithnjë ju kam dashur, o miqt’ e mi! Të ngroht’ a të ftohtë, sido që kini qenë, zemra ju ka pritur me dashuri.

Jini miq të vjetër: m’arrin të mbyll sytë, që t’ju shoh këtu pranë meje. Ejani, pra, o kujtime!

Kur shpirti më ndjen të ftohtë, kur zemra ndjen veten e saj jetime, ju dua, o kujtime, si i varfëri që trazon hin’e vatrës, për të gjetur pak shpuzë. Sa t’ëmbëla t’i duken ato shkëndijat e vogla!

Po edhe në kohë të gazit dhe të shpresës, ahere kur një e sotm’ e qeshur më bën të dua gjithë kohën e shkuar dhe të shoh t’ëmbël dhe të bukur udhën që kam përpara, edhe ahere, o miqt’ e mi, dua të trazoj këtë hi të jetës që të shoh shpuzën, ta shoh, të gëzohem e të qesh duke e flakur n’erë!

Ineboll, 18/31 korrik 1912

N’është vërtet se zemra jote s’rreh kurrë për mua – ashtu si ke dashur të më duash, – në është vërtet se fytyra ime nuk zë asnjë vend në ëndërrimet e tua, pse, o e bukura ime, kur më sheh ngadalson çapnë, pse më lëshon vështrimn’ e atij syri tënd të shkruar?

Nuk e di ti si më buçet dhe më zjen gjaknë ay vështrimi yt kaq i qetë dhe i ftohtë? Nuk e di ti si më çpon zemrën ay vështrimi ngjyrë qielli?

Vështrimi yt është si një shtizë në dorë të një djali që lot me një zog; vuajtjet e shpesit i heq dhe zemëra ime. Të lutem pusho, pushoje këtë lodër të gjakme!

Po ç’them unë! shtjemë, shtjemë syt’ e tu, se vështrimi yt, o e bukura ime, m’i thjeshtë se frymë e Jehovajt, i jep gjëllim shpirtit tim.

Prill, 1906

Më pyet sa ësht’ e thellë dhe a është e përjetshme dashuria ime.

Ahere syt’ e tu, ata sy të zez q’i dua kaq, marrin një shkëlqim, një vështrim të ri, edhe buza jote ka një të qeshur të hidhur.

Pse, o e dashura ime, pse lë të hyjnë të tillë mendime të hidhur n’atë kokë të bukur?

Nuk’ e di ti që çdo gjë në këtë jet’ është e vdirshme? Nuk e di ti që çdo gjë mbi këtë dhé ka një fund?

Prapsi, prapsi, këto mendime. Mos i përsërit këto pyetje.

Të dua me gjithë shpirt, me dashuri të thellë; sot të dua sa për një jetë të tërë. Mos prish gaz’ e sotmë, duke menduar të nesërmen e errët.

Mos më pyet më sa ësht’ e thellë dhe sa ësht’ e përjetshme dashuria ime!

1908

Duke i mbyllur, këto skicime për disa sytha që trupëzojnë pamjen e përgjithshme të Paradigmës së gjuhës shqipe në veprën e Mid’hat Frashërit, theksojmë se dhe me kaq pak lëndë që sollëm, duket qartë ndihmesa e këtij personaliteti dhe në këtë fushë. E ardhmja e afërt do të na bëjë t’i afrohem gjithë veprës së tij dhe për ta parë të plotë këtë paradigmë. 

(Pjesa e katërt…)

12 dhjetor, 2024

• Ilirian Agolli

---

Në Tiranë, studiues dhe diplomatë nderuan profesorin e shquar Peter Prifti me një takim përkujtimor në 100 vjetorin e lindjes së tij. Oratorët vlerësuan nivelin e lartë shkencor të studimeve të tij në filozofi, politikë dhe gjuhësi, duke u bërë një personalitet i rëndësishëm i diasporës shqiptare në SHBA. Ata theksuan se zoti Prifti dha një ndihmesë të çmuar në çështjen kombëtare gjatë vetizolimit të Shqipërisë komuniste dhe gjatë përplasjeve shqiptaro-serbe në Kosovë.

Tiranë: Përkujtohet Peter Prifti, studiues shqiptaro-amerikan

Gjatë jetës së vet 86 vjeçare profesori i shquar Peter Prifti krijoi një seri librash mbi historinë, kulturën dhe politikën e Shqipërisë dhe Kosovës, si dhe një sërë shkrimesh në revista dhe gazeta të njohura.

Autori, ndër më të njohurit nga radhët e komunitetit shqiptaro-amerikan në SHBA, u nderua në Tiranë në 100 vjetorin e lindjes për këtë krijimtari kaq të frytshme dhe të pasur studimore gjatë një tubimi, ku morën pjesë diplomatë, historianë, shkrimtarë e poetë, si dhe familjarë të tij.

“Piterin ne e kemi njohur jo fizikisht, por mendërisht, pasi kemi lexuar librat e tij, që ishin të ndaluar si Rezervat në Bibliotekën e Shqipërisë. Vërtet ai ka qenë një nga përfaqësuesit më të denjë të kulturës shqiptare dhe të intelektualëve shqiptaro-amerikane të kohës. Piteri ka qenë një nga përfqësuesit elitarë shqiptarë”, tha në tubim historiani Paskal Milo.

Studiuesit pohuan se Profesor Peter Prifti u shqua gjithë jetën e tij si mbrojtës i interesave kombëtare në periudhat më të vështira të diktaturës të vet-izolimit të regjimit komunist të Shqipërisë dhe dekadave të përballjes shqiptaro-serbe në Kosovë.

Ai shkroi e botoi qindra faqe si historian, sociolog, gjuhëtar, publicist, shkrimtar e përkthyes, ndërsa ishte profesor në Universitetin e San Diegos të Kalifornisë dhe veprimtar i diasporës shqiptare në SHBA.

Krahas shumë librave dhe shkrimeve historike, kulturore, bashkautor në libra mbi gjuhën shqipe, çështja e Kosovës ka qenë një shqetësim kryesor i profesor Peter Priftit, për të cilën botoi shumë shkrime dhe një libër të posaçëm me studime.

“Peter Prifti është i pari që filloi të shkruajë për Kosovën qysh në vitin 1968 në gazetat e mëdha amerikane New York Times, Washington Post etj. Të gjithë materialet që shkroi për 31 vjet u mblodhën në një libër në anglisht. Peter Prifti ishte një të parët që shkroi për lirimin e Adem Demaçit nga burgu. U ndjeva shumë krenare kur gjeta me gëzim në mjediset tona familjare një libër me përkushtimin nga Demaçi për xhaxhanë tim “Vëllait tim Peter Prifti”, thotë për Zërin e Amerikës Julika Prifti, mbesa e profesorit dhe mikpritëse e tubimit.

Profesor Peter Prifti ishte veprimtar i “Vatrës” mes drejtuesve të saj nga mesi i shekullit të kaluar, autor i gazetës Dielli në Boston, një nga bashkëpunëtorët e Fan Nolit, ndërsa më pas punoi në Institutin e Teknologjisë në Masaçusets, një qendër e njohur e studimeve ndërkombëtare.

Ndër librat më të njohur të profesor Peter Priftit janë “Shqipëria Socialiste nga 1944”, Përballja në Kosovë, lufta shqiptaro-serbe 1966-99”, “Shqipëria nga larg”, politikat e izolimit”, “Atdheu i shqiptarëve, një kryqëzim i dhimbjes me krenarinë”, “Mozaik Shqiptar”, “Portreti i Papërfunduar i Atdheut”, pa përfshirë këtu një seri librash mbi shqipen e folur dhe shqipen standarte, si dhe një mori përkthimesh dhe krijimesh origjinale në shqip.

“Librat nga Peter Prifti, Stavro Skëndi, Nikolla Pano, Elez Biberaj më vonë, si dhe Ilir Ikonomi, plotësojnë një vakuum shumë të madh sa i takon deheroizimit të historisë së Shqipërisë dhe për të çuar tek brezat tani dhe për të bërë të qartë në të ardhmen se çfarë ka qenë historia politike e Shqipërisë në kohën e diktaturës”, tha në tubim Albert Rakipi, drejtues i Institutit Shqiptar të Studimeve Ndërkombëtare.

Profesor Peter Prifti vlerësohet në Shqipëri dhe në SHBA si një personalitet i shquar i kulturës shqiptare në diasporë, si një autor që ka dhënë ndihmesë me rëndësi në zhvillimin e shkencave albanologjike.

Ai u lind në fund të vitit 1924 në Rehovë të Shqipërisë dhe pas mbërritjes në SHBA në moshën 16 vjeçare, u bë atje një figurë e rëndësishme e intelektualëve shqiptarë në SHBA, ku kreu studimet për arte dhe letërsi.

Peter Prifti ndërroi jetë në gusht 2010 në San Diego të Kalifornisë dhe familjarët përmbushën porosinë e tij të fundit, që trupi i tij të prehej në atdhe.

Sokol Paja/

New York, 10 Dhjetor 2024 – Patriotë nga Tirana vizituan Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra. Gazetari Fitim Zekthi, ekonomisti Pëllumb Seferi dhe artisti Arbër Neziri u pritën në takim zyrtar nga kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha, sekretari Dr. Pashko Camaj, arkëtari i Vatrës z. Besim Malota, anëtari i kryesisë z.Ilir Cubi, editorja e gjuhës angleze në Diell znj.Rafaela Prifti dhe editori i Diellit. Në fjalën e mirëseardhjes kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha prezantoi aktivitetin institucional të Federatës Vatra në institucionet e shtetit amerikan, punën influencuese në Uashington për Kosovën, Luginën e Preshevës, Çamërinë dhe veprimtarinë atdhetare të Vatrës në komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Gazetari Fitim Zekthi shprehu nderim e respekt për historinë e Vatrës dhe vlerësoi punën e jashtëzakonshme të Federatës Vatra, misionin e saj të shenjtë, punën e shkëlqyer në shërbim të atdheut dhe komunitetit shqiptar në Amerikë. Z.Seferi në fjalën e tij çmoi punën historike të Vatrës në momentet më të vështira për kombin shqiptar dhe ndihmën që jep gazeta Dielli për çështjen kombëtare, rritjen e patriotizmit dhe atdhedashurisë. Sekretari i Vatrës Dr. Camaj tregoi rreth institucionalizimit të Vatrës si institucioni më i fuqishëm që udhëheq veprimtarinë atdhetare, kulturore e patriotike në mërgatën e Amerikës.

Dr. Dorian Koçi/

Kujtesa historike është një proces që mund të punojë në dy drejtime. Drejtimi i parë është ai përkujtimor që është dhe varianti më i përhapur dhe që nënkupton se vlera, ide dhe personazhe i shërbejnë kombit vazhdimisht për të mbajtur gjallë ndërgjegjen kombëtare dhe i dyti është drejtimi mohues që është variant më pak i përhapur dhe që nënkupton që ngjarje, personazhe apo dhe vlera “harrohen” sërish për ti shërbyer interesave kombëtare. Një rast i tillë është p.sh ai i Zvicrës, ku lufta e konfederatave në 1846 harrohet dhe nuk përmendet për ti mëshuar më fort identitetit zviceran të të tre kantoneve.

Në Shqipëri për shumë arsye që kanë të bëjnë me rastin specifik të saj në historinë e Ballkanit por edhe pse zakonisht modelet janë marrë të gatshme nga jashtë, është përqafuar drejtimi i parë , ndaj dhe njerëzit dhe shoqëria janë shumë të ndjeshëm ndaj çdo mohimi apo denigrimi të atyre që janë pranuar prej kohësh si vlera të mirëfillta kombëtare dhe personazhe të rëndësishëm që kanë mbizotëruar historinë e vendit. Sigurisht që në këtë qasje shqiptare ka vend dhe për korrigjim apo dhe një ç’mitizim që shpesh herë është vënë re në trajtimin e çështjeve dhe ngjarjeve të ndryshme historike, por pavarësisht faktit që kohët e fundit ka shumë përpjekje për rivlerësim apo rebalancim të këtyre vlerave duke u përpjekur për të rishkruar historinë, besoj se është e nevojshme që një histori e përgjithshme e kombit shqiptar nuk mund të shtrihet vetëm brenda kufijve administrativë të Shqipërisë.

Për këtë gjë na vijnë në ndihmë edhe vet ngjarjet madhore që kanë shenjuar rrrugëtimin e formësimit të kombit shqiptar, disa nga të cilat janë zhvilluar jashtë kufijve administrativë të Shqipërisë së sotme, por brenda hartës së etnosit shqiptar. Lidhja e Prizrenit(1878), Lidhja e Pejës(1900), Kongresi i I(1908) dhe II(1910) i Manastirit janë ngjarje që smund të injorohen nga asnjë studiues serioz kur analizon procesin e formimit të kombit shqiptar. Por në të njëjtën kohë edhe ngjarjet e mëdha kombëtare që kanë ndodhur në brenda kufijve administrativë kanë reflektuar dëshirat dhe vullnetin e popullsisë mbanë shqiptare. Kështu p.sh, deklarata e pavarësisë së Shqipërisë, ngjarja më madhore e kombit, shpreh vullnetin e gjithë përfaqësuesve të kombit shqiptar nga tëgjitha krahinat. Ky vullnet qëështë i reflektuar dhe në përbërjen e qeverisë së parë të Shqipërisë së pavarur. Mes personaliteve të ndryshme që nga aktivistë dhe patriotë të Rilindjes Kombëtare, u kthyen në ministrat e parë të shtetit të ri shqiptar, është dhe Mehmet Pashë Dëralla, ministri i parë i Luftës të shtetit të pavarur shqiptar. Shqiptarët etnikë të Maqedonisë, kanë nxjerrë personalitete të ndryshme që kanë kontribuar në krijimin dhe sendërtimin e idesë kombëtare të shqiptarëve, duke pasqyruar më së miri kombinimin e elementit të zgjimit kombëtar si është rasti i Dervish Himës, Josif Bagërit me elementin e forcës si është rasti i Dervish Carës dhe Mehmet Pashë Dërallës.

Mehmet Pashë Dëralla, është një figurë politike e ushtarake për të cilin është folur e studiuar pak. Me propozimin e Isa Boletinit, më 4 dhjetor 1912, Mehmet pashë Dërralla u zgjodh ministër i Luftës në Qeverinë e Përkohshme. Ndonëse ishte në moshën 69-vjeçare, Mehmet pashë Dërralla nisi detyrën e vështirë të organizimit të ushtrisë shqiptare. Me përvojën 40-vjeçare në drejtimin dhe komandimin e ushtrisë, ai organizoi Komandën e Përgjithshme dhe Shtabin Madhor me strukturat përkatëse. Data 4 dhjetor festohet si dita e themelimit të ushtrisë shqiptare, por për fat të keq ministri i parë i luftës, njeriu që ka ngritur me kontributin e tij Ministrinë e Mbrojtjes, nuk ka ende një monografi historike shkruar rreth tij apo një bust apo memorial për ta përkujtuar në Shqipëri.