Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani dhe kryeministri Kurti pritën në takim Zëvendës Ndihmës Sekretarin e SHBA-ve për Ballkanin Perëndimor, Alexander Kasanof. Në takim u diskutua për forcimin e mëtejshëm të aleancës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si dhe për rëndësinë e bashkëpunimit të ngushtë për t`i përmbushur synimet e përbashkëta strategjike. Presidentja Osmani shprehu mirënjohjen e saj të thellë për përkrahjen e vazhdueshme të SHBA-ve ndaj Kosovës, duke shtruar nevojën e dialogut strategjik me SHBA-në, si një hap i rëndësishëm në fuqizimin e partneritetit, kërkesë kjo që ka vite që është përcjellë nga Presidentja Osmani.

Në këtë kontekst, Presidentja Osmani nënvizoi rëndësinë e anëtarësimit të Kosovës në NATO, duke potencuar se një Kosovë e integruar në Aleancën Veri-Atlantike forcon sigurinë e vendit, por kontribuon edhe në stabilitetin e rajonit. Në takimin me Kasanof, Presidentja Osmani diskutoi edhe për mundësinë e thellimit të bashkëpunimit në fusha të ndryshme me interes të ndërsjellë, siç është fusha e mbrojtjes dhe sigurisë.

Pas takimit të tyre në New York në fundin e muajit të kaluar, Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, e mirëpriti tashmë në Prishtinë Ndihmës Sekretarin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës për Ballkanin Perëndimor, Alexander Kasanof. Ky i fundit shoqërohej në këtë takim nga ambasadori i ShBA-ve në Kosovë, Jeffrey M. Hovenier. Kryeministri Kurti i uroi mirëseardhjen z. Kasanof në këtë vizitë të tijën të parë në vend, gjersa shprehu vlerësimin e lartë për marrëdhëniet e fuqishme bilaterale mes Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe kontributit të tyre në çlirimin, pavarësimin dhe zhvillimin e shtetit tonë. Shtoi se me Shtetet e Bashkuara të Amerikës ndajmë vlera dhe qëllime të përbashkëta, si miq, aleatë e partnerë, e cila reflektohet edhe nga dëshira e perceptimi edhe i vetë qytetarëve të vendit tonë. Kryeministri Kurti falënderoi Shtetet e Bashkuara të Amerikës për bashkëpunimin në fushën e ekonomisë, energjisë, sigurisë e më gjerë. Theksoi edhe progresin demokratik, ekonomik e shoqëror që ka njohur vendi ynë përgjatë këtij mandati qeverisës, me ç’rast veçoi edhe rëndësinë e sigurisë dhe të sundimit të ligjit.

Kryeministri theksoi edhe domosdoshmërinë e bashkëpunimit rajonal në pritje edhe të samitit të Procesit të Berlinit të hënën e ardhshme, ku trajtoi nevojën e zbatimit të marrëveshjes për lëvizjen e lirë mes Kosovës dhe Bosnjë dhe Hercegovinës, e cila i kontribuon qytetarëve të dy vendeve. Duke folur për marrëdhëniet bilaterale, kryeministri Kurti trajtoi mundësitë e bashkëpunimit edhe me emisarin e ri Alexander Kasanof si dhe partnerët tanë evropianë pas zgjedhjeve të mbajtura dhe komisionerëve të rinj. Ai shtoi dhe rëndësinë e anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare dhe bashkëpunimin e dyanshëm me Shtetet e Bashkuara të Amerikës në këtë drejtim. Përgjatë takimit u trajtua dhe dialogu me Serbinë, ku kryeministri shprehu konstruktivitetin e Kosovës në proces dhe nevojën për zbatimin e plotë dhe sa më parë të Marrëveshjes Bazike të Brukselit dhe Aneksit Implementues të Ohrit.

Bujar Leskaj/

77 vite më parë, diktatori Enver Hoxha instaloi zyrtarisht diktaturën e proletariatit, vrau pluralizmin, mendimin e lirë dhe inteligjencën e vërtetë në Shqipëri, duke ekzekutuar Grupin e Deputetëve, të cilët mbronin lirinë dhe demokracinë perëndimore.

Deputetët opozitarë, të cilët u dënuan dhe u ekzekutuan pas torturash çnjerëzore, ishin ajka e mendimit intelektual e politik shqiptar, ishin kundërshtarët e vendosur të regjimit gjakatar komunist.

U dënuan 16 deputetë dhe dhjetëra qytetarë e intelektualë shqiptarë nga qytete të ndryshme të Shqipërisë si bashkëpunëtorë të tyre.

Në 10 Tetor 1947, nga 16 deputetët, tre u dënuan me varje, Shefqet Beja 35 vjeç, Sulo Ismail Klosi 36 vjeç dhe Riza Alizoti 37 vjeç.

13 deputetët e tjerë u dënuan me pushkatim: Sheh Ibrahim Karbunara, 67 vjeç, Dr. Enver Sazani 37 vjeç, Sami Kokalari 50 vjeç, Selaudin Toto 33 vjeç, Irfan Majuni, 36 vjeç, Tefik Deliallisi 37 vjeç, Hysen Shehu 35 vjeç, Beqir Çela 34 vjeç, Abdyl Kokoshi nga Vlora 37 vjeç, Petref Karaxhozi 39 vjeç, Agathokli Xhitomi 50 vjeç.

Me burgim të përjetshëm u dënuan Ramazan Tabaku, Gjon Vlashi, Foto Bala, Ram Marku.

Me 20 vjet burg u dënuan Rustem Sharra, Xhevat Xhafa, Shefki Minarolli. Me 15 vite burg u dënua Sulo Konjari.

Gjatë torturave në hetuesi vdiqën ose u vranë Kolë Kuqali, Syrja Selfo, etj.

Disa dhjetëra intelektualë, kundërshtarë të regjimit: Kostë Boshnjaku, Irfan Pustina, Suat Asllani, Sami Qeribashi, Riza Dani, Musine Kokalari, Gjergj Kokoshi u dënuan ose u pushkatuan para e pas këtij gjyqi…

Mirënjohje të thellë, respekt të veçantë për këta antikomunistë, demokratë të vërtetë!

Nga Rafael Floqi/

Duke u nisur nga supozimi se populli kalabrez, emri i njërit prej dy entiteteve në të cilat u ndanë fiset Messapiane, jetonte në territorin e asaj që sot quhet Pulia, në jug të qytetit aktual të Brindizit, përgjatë bregdetit dhe në brendësi, praktikisht përballë Shqipërisë së sotme, dhe që në rajonin e tanishëm të Kalabrisë jetonte dhe një popull tjetër, ai i Bruzëve, nuk do të ishte krejtësisht e pamundur të hipotezohej një prejardhje e emrit Kalabria, jo aq. nga një popullsi autoktone, si ajo e Kalabrezëve të Pulias, por se toponimi i fundit rrjedh nga njerëzit e prejardhjes oskane të pulianëve, si dhe nga një lokalitet përtej detit Jon, që historikisht dhe gjeografikisht korrespondon me Shqipërinë e Jugut, me krahinën Labëria (shqiptimi i së cilës në shqip tingëllon pak a shumë si Labria),shkruan studiesi arbëresh, Giuseppe M. S. Ierace në një studim të tij të vitit 2023.

Mesapët fisi ilir që kishte alfabetin e tij

Mesapianët, mesapët, ishin një fis japigian që banonte në Salento në antikitetin klasik. Dy fise të tjera japigjiane, Peucetianët dhe Daunianët, banonin përkatësisht Pulian qendrore dhe veriore. Të tre fiset flisjin gjuhën ilire mesapiane, por kishin zhvilluar kultura të veçanta arkeologjike deri në shekullin e shtatë para Krishtit. Gjuha mesapike ishte me origjinë indo-evropiane. Mbeten pak më shumë se pesëqind mbishkrime të gjuhës (kryesisht emra vendesh ose njerëzish) që datojnë nga shekulli i 6-të deri në shekullin e dytë para Krishtit. Nëse mesapët kishin alfabetin e tyre, ilirët kësaj ane të adriatikut nuk e shkruanin gjuhën e tyre.

Mesapianët përdorën një alfabet grek më rreptësisht lakonik për mbishkrimet e tyre, sigurisht të importuar nga fqinjët grekë të Taras (Taranto). Ndër karakteristikat e këtij alfabeti është mungesa e një shenje për zanoren /u/ dhe prania e një shenje në trajtë treshe që “tregon tingullin e kalimit fërkues (jo fonemë) midis zanores dhe jodit pasues” Në kohët e lashta, Kalabria fillimisht i referohej territorit që tani quhet Salento, është vetëm që nga koha e Lombardëve që Kalabria i referohet vetëm Kalabrisë së sotme një pjesë e përmendur e Italisë jugore (e ashtuquajtura majë e çizmes)! Mario Lombardo, Kalabri, në: Der Neue Pauly (DNP) 2 (1997), fq. 930-931. Në kohët e lashta kishte një larmi emrash për zonën e Salentos dhe më gjerë. Termat zakonisht përdoren në mënyrë sinonime, ose më mirë termat e tyre të saktë. Kufijtë/dallimet gjeografike nga njëri-tjetri ndonjëherë janë paksa të paqarta.

Sipas disa studiuesve mesapikishtja duhet konsideruar si gjuhë indoevropiane më vete, ndonëse gjithashtu është hedhur hipoteza se ajo i përket gjuhëve ilire, të vërtetuara në bregun përballë detit Adriatik, sipas Philip Baldi, The Foundations of Latin, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2018, p. 150,. Hipoteza e lidhjes mes mesapishtes dhe ilirishtes bazohej kryesisht në emrat e njerëzve të gjetur në mbishkrimet e varreve ose në referenca nga shkrimtarët klasikë. Duke filluar nga shekulli i tretë para Krishtit, shkrimtarët grekë dhe romakë e dalluan ndryshe popullsinë indigjene të gadishullit të Salentos.

Sipas Strabonit, emrat Iapygian, Daunian, Peucetian dhe Mesapik ishin ekskluzivisht grekë dhe nuk përdoreshin nga vendasit, të cilët e ndanë Salenton në dy pjesë. Pjesa jugore dhe joniane e gadishullit ishte territori i Salentinoi, duke filluar nga Otranto në Leuca dhe nga Leuca në Manduria. Pjesa veriore në Adriatikut dhe i përkiste Kalabroit dhe shtrihej nga Otranto në brendësinë e Egnatias.

Në vitin 272 para Krishtit, romakët pushtuan Tarentumin. Në 267 pes, Roma pushtoi Mesapët dhe Brundisium. Ky qytet u bë porti i Romës për lundrimin drejt Mesdheut lindor. Më pas, Mesapët përmendeshin rrallë në të dhënat historike. Ata u romanizuan.

Pas pushtimit të Salentos nga Republika Romake në vitin 266 para Krishtit, dallimi midis fiseve japigiane u mjegullua pasi ato asimiloheshin në shoqërinë e lashtë romake. Straboni e bën të qartë se në kohën e tij, fundi i shekullit të parë para Krishtit, shumica e njerëzve përdornin emrat Mesapia, Japygia, Calabria dhe Salentina në mënyrë të ndërsjellë për Salenton. Emri Kalabria për të gjithë gadishullin u zyrtarizua kur perandori romak August që e ndau Italinë në rajone dhe i dha të gjithë rajonit të Pulias emrin Regio II Apulia et Calabria. Dhe sot arkeologjia ende ndjek ndarjen origjinale trepalëshe të fiseve bazuar në dëshmitë arkeologjike.

Gjuha messapike shkoi deri në zhdukje kur Salento u pushtua nga romakët, të cilët futën aty latinishten. Megjithatë, vitaliteti i Messapishtes ishte komprometuar qtw më parë për shkak të përhapjes së madhe dhe ë shpejtë të gjuhës oske midis popullsive të ndryshme italike në kohët pararomake; në këtë drejtim është domethënëse që poeti Quintus Ennius, i lindur më 239 para Krishtit. Rudiae (në Tavoliere di Leçe) pretendonte se fliste, përveç latinishtes dhe greqishtes, edhe gjuhën oske, ndërkohë që nuk kishte asnjë referencë për messapishten. Anasjelltas, meqenëse një substrat mesapian (ose në çdo rast një ndikim) njihet mirë në disa varietete të dialekteve oske të folura në rajone të fundme (për shembull, në Tabula Bantina), është e besueshme që në kohë të largëta zona e ​përhapjes e gjuhës Messapike ishte shumë më e madhe.

Mesapikja konsiderohet si gjuha më e afërt me shqipen, e grupuar në një degë të përbashkët të titulluar Iliriku në Hyllested & Joseph (2022). Hyllested & Joseph (2022) në përputhje me bibliografinë e fundit identifikojnë greko-frigishten si degën IE më të afërt me atë shqiptaro-mesapike.

Emrat Messapii (greqishtja e vjetër: Μεσσάπιοι) dhe Mesapia zakonisht interpretohen si “(vendi) në mes të ujërave”, Mess- nga proto-indo-evropianisht *medhyo-, “mes” (krh. shqip mes-, “mes”). (krh. greqishtja e vjetër μέσος méssos “mes”), dhe -apia nga proto-indo-evropianisht *ap-, “ujë” (krh. një toponim tjetër, Salapia, “ujë i kripur”).

Siç shkruan Straboni, ky është emri (eksonim) që grekët e Tarentinës (Tarantos) përdorën për t’iu referuar kolektivisht komuniteteve Japigjiane që i referoheshin vetes si Kalabri (Greqishtja e vjetër: Καλαβροί) dhe Salentini (Greqishtja e lashtë: Σαλεντίνοι) (endonimet) dhe toka e tyre. si Iapygia.

(Kah + Labëria), një etimologji e mundshme, jo një skeç humoristik

Me ardhjen e migrimit të parë të atyre që atëherë ishin ilirët e Ballkanit dhe që, në thembrën e çizmes në Salento, u bënë Messapë, dega ekstreme jugore e gadishullit italian (maja e çizmes) tregohej ndryshe e më pas, nëse ka asgjë, ende në përgjithësi dhe përgjithësisht, vecc një Magna Grecia, në varësi të zones, nëse është veriore, qendrore apo jugore, përkatësisht Bruttia, Œnotria ose Italia. Prandaj etimologjia e “Kalabrisë”, nga e cila emri i njërës prej popullsive mesapike dhe të rajonit të sotëm, mund të shpjegohej nëpërmjet leksikut të shqipes (i ngjashëm me dialektin e lashtë të Œnotri-ve), i cili madje tregon, me saktësi të mjaftueshme, origjinën gjeografike origjinale.

Në fakt, “Ka” nuk do të ishte asgjë më shumë se shqiptimi i parafjalës (që në Toskërisht shkruhet “nga”), ndërsa “Labria” (Labëria) i përgjigjet emrit të vendit, nga i cili do të ishte larguar ai popull, drejt bregdetit më të afërt perëndimor.

Ndoshta, gjatë valëve të ndryshme të imigrimit të shqiptarëve, të cilat u shtuan veçanërisht rreth shekujve XV dhe XVIII, në popullatën paraekzistuese, mesapishtja e lashtë, me prejardhje ilire, flitej si një lloj shqipe “arkaike” që dallonte kështu të sapoardhurit. nga ata që tashmë qenë vendosur prej disa kohësh.

Nëse, pra, “Calabria” mund ta nënkuptojmë “Ka+ Labria” (Nga Labëria), d.m.th. “nga Shqipëria e jugut”, në mënyrë të ngjashme mbiemri “Calabrese” do të ishte i vlefshëm si “i ardhur nga Shqipëria e Jugut”.

Këtë ngjasim e kishin vënë re dhe ca humoristë shqiptarë që kishin bërë një skecc mbi emigracionin vlonjat në Itali, por ky argument është më serioz.

Për më tepër, ka shumë të ngjarë, veçanërisht në vendet jo në Kalabri, por në Lucania, veçanërisht në Barile (në arbërisht: Barilli), ku kjo familje “kalabre” ka jetuar përgjithmonë dhe ku flitet edhe sot një dialekt me origjinë shqiptare. Ajo që ne mund ta përkufizonim si “arkaike” shqiptare, meqenëse ajo paraekzistonte, imigrimet e mëvonshme që vinin nga ana tjetër e Jonit ose Adriatikut, duke etiketuar kështu anëtarët e saj për t’i dalluar nga njerëzit e sapoardhur nga familjet origjinale të vendit nga ku mund të ishte origjina e mundshme e atij mbiemri?

Labëria Gjeografike

Labëria është një zonë jugperëndimore e Shqipërisë, kufijtë e së cilës shtrihen nga Vlora në Himarë drejt jugut dhe, afër Sarandës, shtrihen deri në Greqi, duke përfshirë zonën e Kurveleshit dhe rrethin e Gjirokastrës, si dhe në lindje qytetin. të Tepelenës. Pavarësisht se janë të vendosur në Shqipërinë më jugore, lebër (Λιάπηδες, Liapides, në greqisht) duken më të ngjashëm me gegët (gegët, shqip) të veriut sesa me shqipëtarët e tjerë më të afërt me ta.

Pra, është i dallueshëm kulturalisht nga pjesa tjetër e vendit, mbi të gjitha për traditat dhe folklorin e saj, si në greqisht ashtu edhe në shqip) ishte kryesisht një popull i barinjve luftëtarë që, gjatë pushtimit osman të Shqipërisë, zunë kryesisht malet e Kurveleshit, Progonatit dhe Vlorës. Megjithatë, për shkak të migrimeve masive në zonat urbane pas Luftës së Dytë Botërore, ku popullsia u përqendrua më shumë në qendrat urbane të Vlorës, Tepelenës, Gjirokastrës dhe Sarandës.

Labëria historike si u konveruan lebërit në islam

Nga pikëpamja historike, Lebërit i përkisnin fesë së krishterë ortodokse lindore, edhe pse më vonë, gjatë periudhës së dominimit osman, shumë u konvertuan në Islam. Këto konvertime ishin veçanërisht intensive gjatë viteve të konfliktit midis Perandorisë Osmane dhe Rusisë Ortodokse, kur një kërkesë e detyruar për islamizim u bë më e ngutshme ndaj subjekteve të krishterë ortodoksë nga sundimtarët osmanë, në kontrast me tolerancën e zakonshëm të tolerancës ndaj të krishterëve të mbajtur në vitet e mëparshme.

Arsyet e tjera që çuan në konvertimin e detyruar të tyre do të gjenden në diskriminimin dhe shfrytëzimin e të krishterëve nga pushtuesit, si dhe modelet e mëparshme të kalimit midis besimeve dhe sekteve të ndryshme të krishtera (përfshirë, përveç ortodoksisë, katolicizmin, arianizmin dhe bogomilizmin), të shpërndara në mënyrë të ndryshme në rajon gjatë epokës së mëparshme paraosmane.

Stimujt e mëtejshëm do të përcaktoheshin nga taksat që duhej të paguanin vetëm të krishterët, nga varfëria e kishës, nga analfabetizmi masiv i priftërinjve dhe nga fakti se gjuha e folur në adhurimin liturgjik nuk ishte shqipja popullore. Tradita thotë se një konvertim masiv i Lebërve ndodhi gjatë një zie buke, gjatë së cilës peshkopët e vendosur të Himarës dhe Delvinës refuzuan t’i lejonin besimtarët të ushqeheshin të paktën me qumësht.

Labëria ushtarake dhe mistike

Shumë lebër, për shkak të natyrës së tyre luftarake dhe preferencës fillestare të osmanëve për subjektet ballkanike, u rekrutuan si jeniçerë. Pas shpërbërjes së kësaj korpusi ushtrie nga Sulltan Mahmudi II, në vitin 1826, u çmontua edhe bërthama qendrore e identitetit të jeniçerëve, pra dega sufi bektashiane dhe pasuesit e saj u internuan në Shqipërinë e Jugut.

Për rrjedhojë, pjesa më e madhe e lebërve të sotëm i përket pikërisht këtij besimi bektashi, ndërsa të krishterët ortodoksë janë më të përqendruar në pjesën jugore dhe lindore të rajonit, në Himarë bregdetare, si dhe në disa zona të rrethit të Vlorës, apo rreth Gjirokastrës, Delvine dhe Sarandë.

Vëllazëria islame, me prejardhje sufi (ṭarīqa, rendi), e bektashinjve (në shqip: Tarikati Bektashi; në turqisht: Bektaşi Tarîkatı), e themeluar në shekullin e 13-të nga Haxhi Bektash Veli (mistik me origjinë persiane, i cili jetonte në Anadoll, dhe eksponent i alevizmit shiit), njihet në doktrinën e “aparentizmit” të Ibn Arabiut, por me siguri përcjell mësimin okult të doktrinës Hurufi (të sufiut persian Fadlullah), që qe konsideruar heretike nga sunitët. Në këtë rajon lindi i famshëm Ali Pasha i Tepelenës, ose i Janinës (Janina), i mbiquajtur Asllan, “Luani”, ose “Luani i Janinës” (1740-1822), i cili sundonte në pjesën perëndimore të Rumelisë, Territori evropian i Perandorisë Osmane, prandaj quhet edhe Pashallëku i Janinës, sepse oborri i tij ishte në Janinë. Nga ana tjetër më vonë Labëria,Vlora u bë qendra e pavarësisë dhe e shtetit të pavarur shqiptar.

Labëria mitike: Lapitët, Centaurët dhe Amazonat

Lab, ose Liapides, ndoshta mund të jenë trashëgimtarë të atij populli legjendar që banonte në luginën e Peneusit, në Thesali, dhe që, si mirmidonët dhe fiset e tjera thesaliane, datojnë qysh nga epoka parahelene. Gjenealogjitë e lashta pretendonin se prejardhja e Lapithëve ishte e lidhur me atë të Centaurëve, pasi ata ishin të dy pasardhës të Apollonit dhe nimfës Stilbe, bija e perëndisë së lumit Peneus.

Një nga Lapithët më të famshëm, Caeneus, në lindje, do të kishte qenë një vajzë e quajtur Ceni, e preferuara e Poseidonit, e cila e shndërroi atë në një luftëtare të paprekshme. Dhe Amazonat e këtij lloji, të zakonshme tek kalorësit skitë, do të ishin ende të pranishme në traditën shqiptare.

Kalabrezët ose Dardanët

Përtej Adriatikut, kalabrezët më të lashtë (në greqisht: Galavrioi), të cilët Straboni i lidh me Thunatae, ishin një fis ilir i dardanëve, më pas i romanizuar, qe ngulur në rajonin e Kosovës lindore, midis Serbisë jugore dhe Maqedonisë veriore, të cilët më së shumti qytetet të rëndësishme ishin “Vendenae”, midis Ad Fines (Kuršumlija) dhe Viminacium (Kostolac), “Vicinianum”, midis Vendenae dhe Therandës dhe “Tranupara”, midis Astibus (Shtip) dhe Scupi (Shkupit).

Arkeologu John Joseph Wilkes flet për të si një popullsi me origjinë të mundshme trake. Por ishte etnologu dhe filologu anglez Robert Gordon Latham (1812-1888) që i rilidhi me Italinë e Jugut në “Etnologjinë përshkruese” të vitit 1858. Dhe, duke e ndjekur atë, ai na detyron të kthehemi pas në kohë.

Një “rekord” shqiptar?

Një mit, i konsideruar akademikisht i vjetëruar, për origjinën e popullsisë shqiptare lidhet me një prejardhje të tyre të drejtpërdrejtë nga pellazgët, një term i përgjithshëm ky, megjithatë i përdorur

shpesh nga autorët klasikë për të treguar banorët vendas të Greqisë. Kjo teori u zhvillua nga gjuhëtari austriak Johann Georg von Hahn (1811-1869) në “Albanesische Studien”, të vitit 1854. Protoshqiptarët origjinalë ishin pellazgët dhe gjuha e folur nga ilirët dhe epirotët, si dhe nga të lashtët. Vetë maqedonasit ishin pellazgë, të lidhur ngushtë me ta.

Duke i dhënë një lloj përparësie ndaj kombeve të tjera ballkanike, kjo teori vërteton se qytetërimi i lashtë helen do të kishte një origjinë “shqiptare”.

Pellazgët dhe Enotrianët: Siculi, Itali, Morgeti

Dhe nëse fiset ilire të Siculotes dhe Segestani zbritën për të kundërshtuar Sicanët dhe Elymët, kalabrezët quheshin Messapi që jetonin nga Otranto në Egnatia dhe Œnotri që pushtuan territorin e lashtë midis Basilicata-s së sotme dhe pjesës veriore të Kalabrisë së sotme. Morgeti, një nga degët në të cilat u dalluan Œnotri, edhe para se të vendoseshin përfundimisht në Morgantinë, në Siçili, lanë gjurmë toponimike të pelegrinazhit të tyre edhe në Campania, në Morigerati dhe në Kalabri (San Giorgio Morgeto). Dega tjetër e Œnotri, ajo e Italisë, ose Vituli (nga Vitlu, viç), nën presionin Brutian, kryesisht Samnite dhe Oscan, u vendosën në pjesën më jugore të Kalabrisë së sotme. Emri fisnor Mesapik Kalabroi/Calabri ka qenë i lidhur me Dardanin Galabroi/Galabri në Ballkan.

Teoria e monogjenezës së gjuhëve

Ideja e monogjenezës së gjuhëve u përhap nga Sir William Jones (1746-1794), por ka shumë studiues që e mbështetën atë. Për shembull, Alfredo Trombetti (1866-1929), filologu që njohu i pari ngjashmërinë e baskishtes me gjuhët kaukaziane dhe me familjen kino-tibetiane; glotologu Elia Làttes (1843-1925), i cili studioi gjuhën etruske duke përdorur metodën “kombinatore”. Zacharie Mayani, për të demonstruar se si gjuha etruske mund të kuptohet vetëm përmes shqipes, midis viteve 1961 dhe 1970, shkroi tre vëllime: “Les Etrusques commencent à parler”, “Les Etrusques parlent”, “La fin du mystère étrusque”.

Kohët e fundit, Aristides Kollias (shqip: Aristidh Kola) ka insistuar më tej në promovimin e rehabilitimit të arvanitëve (Αρβανίτες, greqisht, arvanitët, arbëreshët, arbërorët, shqip dhe në “arvanitiko”: Αρbε̰ρεσ̈ε̰ ose arbërorë) me origjinë shqiptare. në Greqinë postdiktatoriale dhe pikërisht me motivacionin se gjuha e tyre është shumë më afër idiomës së lashtë të banorëve të parë të pjesës jugore të gadishullit ballkanik, pikërisht pellazgëve. Mbi bazën e kësaj gjuhe pellazgjike u formua greqishtja e vjetër, në mënyrë që fjalët greke të kishin kryesisht origjinë etimologjike shqipe.

Në kontekstin helen, kjo teori mund të jetë ideologjikisht në themel të objektivit socio-politik të atribuimit veç popullatat arvanitase të Greqisë jugore luajtën një rol dukshëm më pozitiv në historinë greke, duke bashkuar në një gjenealogji të vetme ata që e konsideronin veten aborigjenë me ata që në vend të kësaj do të konsideroheshin emigrantë.

Në shërbim të kauzës së “rehabilitimit” të shqiptarëve si popullsi e lashtë e vendit (Ballkanit), këto ide legjitimojnë praninë e tyre në vend, madje duke u atribuar atyre një rol të rëndësishëm në vetë zhvillimin e qytetërimit klasik grek dhe më vonë, në krijimin e shtetit modern helen, në kontrast të plotë me atë imazh përgjithësisht negativ, zakonisht të përhapur në shoqërinë mesatare, për minoritetin arvanitas.

Shkurtimisht, një mënyrë për të ndryshuar gjithashtu marrëdhënien e pabarabartë midis migrantëve dhe vendit pritës, duke i bërë trashëgimtarët e parë të një popullsie indigjene dhe të qytetëruar pothuajse të barabartë, të cilëve ky i fundit si “mikpritës” duhet t’i njohë shumë nga ajo që, në historinë e qytetërimit, e bëri ata kulturalisht më superiorë.

Një temë shumë më pak e debatuar dhe e ndjerë në Itali, ku minoriteti “arbëresh” – i cili, ndonëse i shpërndarë me copëza, ka mbetur gjithmonë me krenari kompakte dhe në të njëjtën kohë mjaft i integruar – padyshim njihet se ka peshë më të madhe intelektuale. Arbërishtja e folur në territorin italian është një varitet arkaik i dialektit të shqipes jugore (toskërisht) dhe eksponentë të shquar të letërsisë vendase, si Jul Variboba (1725–1788), Jeronim De Rada (1814-1903), Gavrill Dara (1826- 1885), Marko La Piana (1883–1958), Francesko A. Santori (1819-1894), Zef Serembe (1844-1901), Bernardo Bilotta (1843-1918) ose Giuseppe [“Zef”] Schirò (1827)11 , dhe bashkëkohësi homonim Zef Skiro Di Maxho, si dhe Mario Bellizzi, Fabio Stassi, Carmine Abate etj. ata gëzojnë famë edhe në atdheun në anën tjetër të Adriatikut.

A mund të jetë kjo arsyeja e mungesëa së shtysës për pretendime të tilla që kanë mbytur interesin për vlerën gjuhësore të një arkaizmi të tillë?

Të dashur Bashkëatdhetarë dhe Bashkëatdhetare,

Vatra Tampa Bay dëshiron t’ju kujtojë se shkolla shqipe Vatra do të rihapet më 12 Tetor 2024. Të gjithë prindërit që kanë regjistruar fëmijët e tyre në shkollë kanë marrë tashmë një mesazh në telefon në lidhje me këtë temë.

Mësimi do të fillojë nga ora 02:00p.m. deri në orën 04:00p.m. nën drejtimin e mësuesve Lida Zaimi, Luan Goxhaj, Ana Kullaj, Haki Veliu, Ariana Poloska, and Aurora Deda. Pas mësimit të gjuhes shqipe, nxënësit do të vazhdojnë me mësimin e valleve shqiptare nën drejtimin e zonjave Linda Zaimi dhe Aurora Deda. Për aktivitetet artistike do të ndihmojë edhe profesori i nderuar i muzikës z. Armand Zaçeliç.

Adresa e shkollës është: 1200 S. Keen Rd., Clearëater, FL 33756.

Për më shumë informacion, ju lutemi të kontaktoni administratorin e shkollës, z. Tasim Ruko, drejtuesen, znj. Meri Kodra, dhe sekretarin, z. Bledar Prifti, respektivisht, në numrat 727-647-2091, 727-249-4207, dhe 727-512,4701. Si ndihmëse për problemet e përditshme të shkollës do të jetë znj. Jonida Selic. Gjithashtu, në bordin e shkollës do të marrin pjesë prindërit Klejdia Dhimo dhe Ilir Sako.

Sponsorët kryesor i shkollës shqipe do të jetë Vatra Tampa Bay, bizneset, dhe çdo individ i cili është i interesuar të mbështesë këtë iniciativë patriotike. Vatra do të sigurojë që çdo sponsor dhe kontribues të falenderohet dhe promovohet publikisht si në faqen tonë në Facebook ashtu edhe në eventet e organizuara. Dera e shkollës sonë është e hapur për të gjithë vullnetarët që duan të ndihmojnë.

Ju mirëpresim së shpejti!

Bordi i Vatra Tampa Bay

Dr. Dorian Koçi/

Në një editorial të vitit 1909 në Gazetën Liria të Selanikut, intelektuali i njohur i botës shqiptare, Mid’hat Frashëri shkruante …një komb është një familje madhe që ka nevojë për të gjithë të mirat e së voglës: shkuarja e mirë, harmonia, bashkëpunimi këtu janë shumë më të nevojshme se te familja. Për lumturinë e një kombi duhet që njeriu të ketë këtë virtyt, që në frëngjisht i thonë altruizëm. Altruizmi është vetia fare kundër egoizmit: egoizmi na urdhëron që të mundohemi vetëm për veten tonë, të bëjm’ atë që na do qejfi, t’i bëjmë dëm tjetrit për të mirën tonë. Po altruizmi na këshillon që më parë të mendojmë tjetrin, të shikojmë të mirën e tij, të ruajmë të drejtat e shokut tonë, me një fjalë, altruizmi na thotë që çdo punë ta gjykojmë pas interesit të përgjithshëm dhe jo vetëm pas interesit tonë. Altruizmi është ajo lëndë, mund të themi, që lidh njerëzit e një kombi, gëlqerja që lidh gurët e një muri. Ky editorial i shkruar vetëm në më pak se një vit pas Revolucionit Xhonturk dhe disa muaj pas Kongresit të Manastirit, provës gjenerale të shqiptarëve për të qenë të lirë e të pavarur, ndriçonte dy vetira të shpirtit shqiptar që ashtu si filozofia e të kundërtave kishin shenjuar edhe veprimet e udhëheqësve të tij politikë përgjatë historisë së mesme e të re. Lumo Skëndo në përçapjen e tij intelektuale vërente se nëse për egoizmin mund të sillte shembuj pa fund të sjelljes politike të shqiptarëve , për altruizmin e ndiente se për shqiptarët ishte një koncept i huaj. Altruizmi!-shkruante në të njëjtin editorial- Mid’hat Frashëri , Ah, është një fjalë e panjohur për ne shqiptarët. Sa është larg nesh altruizmi, kjo ndjenjë, ky virtyt! Armiqësi e përjetshme e shqiptarëve, fisi me fisin, fshati me fshatin, vëllai me vëllanë, është një prov’e mjaftë, që altruizmit në vendin tonë as emri s’i është dëgjuar!

Editoriali në fakt i referohej sjelljes sociale brenda etnisë së shqiptarëve, brenda çatisë së Perandorisë Osmane ku shqiptarët mendonin se pas Revolucionit Xhonturk dhe statusquo-s që Fuqitë e Mëdha Evropiane, Perandoria Austro-Hungareze dhe Perandoria Britanike garantonin për Gadishullin Ballkanik, do të fillonin të shijonin frutet e barazisë konstitucionale. Marsi i vitit 1909 ishte shumë shpejt që shqiptarët ti kallnin flakën Perandorisë Osmane, pasi shpresat ishin vërtet të mëdha. Shkolla shqip, klube shqiptare të shtrira në të gjitha hapësirat shqiptare, deputetë shqiptarë në Parlamentin Osman ishin fitore jo të vogla që shqiptarët si kishin pasur kurrë gjatë sundimit të Abdyl Hamitit-Sulltanit të Kuq. Ndërkohë në kancelaritë e vendeve të pavarura ballkanike dhe në Sant Petersburg po përgatititeshin alencat dhe planet për mësymjen e përgjithshme ndaj osmanëve për ta zgjidhur njëherë e mirë “nyjen gordiane” të Çështjes Lindore me anë të luftës. Mes shpërthimit të Luftës së Parë Ballkanike dhe tërheqjes së Perandorisë Osmane nga Ballkani lindi shteti shqiptar. Shteti kombëtar shqiptar u krijua pas rrënimit dhe tërheqjes së otomanëve nga Ballkani dhe kufijtë e tij do të përcaktoheshin në një konflikt të hapur me fqinjët e vet që dëshironin të zbatonin parimin e plaçkës së luftës. Kjo lakmi e fqinjëve për të përfituar sa më shumë territore edhe pa e respektuar fare parimin etnik në terren po dëmtonte shumë popullsinë shqiptare që në vigjilje të krijimit të shtetit të vet kombëtar i duhej që një pjesë e konsiderueshme e popullsisë së saj, të mos përqendrohej rreth bërthamës së vet etnike por t’i nënshtrohej autoritetit të shtetit kombëtar të popujve fqinjë. Sigurisht që parimi etnik nuk ishte respektuar tërësisht dhe në caktimin e kufijve të shteteve kombëtarë ballkanik, por në ndryshim nga Shqipëria që po krijohej, popullsitë dhe territoret e këtyre vendeve kishin mbetur nën dominimin osman , çka linte një shpresë që në të ardhmen diçka mund të arrihej në kuadër të shpërbërjes së Perandorisë Otomane. Në rastin e Shqipërisë caktimi i kufijve të saj merrte një rëndësi të veçantë jo vetëm për të qenë “leben fahig” –viable për të përdorur një term që përdori dhe diplomacia Austro-Hungareze por edhe për të arritur dhe përfshirë në bazë të kriterit etnik pjesën më të madhe të popullsisë dhe etnike shqiptare, pasi lënia e tyre nën administrimin e shteteve kombëtarë fqinjë nuk linte asnjë shpresë se në të ardhmen mund të kishte ndonjë rivendikim kufijsh. Përreth pothuajse një shekull ringjallje të etnisë shqiptare për të krijuar shtet modern shqiptar, elita e tyre kombëtariste ishte ballafaquar me vetëpërpjekjen dhe bashkëpunimin me të tjerët për të zgjidhur problemet mbi territorin dhe hapësirën gjeografike që administronte. Pashallëqet e Mëdha shqiptare u kishin dhënë mundësi elitave shqiptare të kontrollonin Adriatikun, Jonin si dhe një pjesë të Egjeut dhe luginën e Vardarit, pozicionet më strategjike të Ballkanit ndaj në vigjilje të tronditjes së pushtetit otoman në Ballkan nga revolta serbe (1815) dhe revolucioni grek (1821) , elitat serbe dhe elitat greke u përpoqën të bashkëpunonin me eilita shqiptare të pashallëqeve. Si është një fakt i njohur historik, shpërthimi i rrebelimit të Ali Pashë Tepelenës në Epir rriti shanset për triumfin e Revolucionit Grek. Revolucioni Grek dhe lufta për pavarësi 1821-1832 do të shërbenin edhe si lakmues identitar për popullisitë e Epirit, ku suliotët do të përqafonin identitetin kulturor helen. Për më tepër të vonuar do të ishin në këtë drejtim dhe klasa drejtuese e ajanëve myslimanë shqiptarë ku bënte pjesë dhe Ali Pasha Tepelena që shpesh herë në aksionet e tyre politike do të ishin transmetues solidaritetit të ummas islamike në territoret shqiptare duke krijuar konflikte të panevojshme me bashkësitë ortodokse shqiptare si Suli dhe Himara. Në një shoqëri shumëkombëshe, siç ishte ajo e Perandorisë Osmane, jeta e nënshtetasve të saj, ç’është e vërteta, ishte organizuar rreth besimit, të cilit, ata i përkisnin: domethënë, vija ndarëse ndërmjet të qeverisurve dhe qeverisësve-ose, thënë më shkoqur, popullsisë hegjemone-ishte religjioni dhe jo kombësia, ku padyshim, ashtu si në të gjithë perandorinë, myslimanët përftonin një pozicion të priveligjuar, gjë që, në rastin e Shqipërisë qe shndërruar e kishte përbërë një pengesë objektive për të arritur bashkimin kombëtar të myslimanëve me të krishterët, qofshin ata ortodoksë apo katolikë.” Në këtë rast tipari altruist i disa prijësve etnikë shqiptarë qoftë të krishterë apo myslimanë u shfrytëzua në maksimum nga elita kombëtariste greke, pasi duke rrënuar pushtetin otoman pa asnjë garanci politike për mbijetesën e tyre etnike ata u u gjendën në zemër të rrebeshit të asimilimit në shtetin e ri kombëtar grek. Rezultati ishte katastrofal për popullsinë etnike shqipfolëse në Greqi. Si të krishterë ortodoksë që ishin,dhe duke qenë se ortodoksia ishte në themel të identitetit helen modern që po lindte, shumë prej arvanitasve kishin marrë në luftën për çlirim, disa prej tyre madje u bënë dhe udhëheqës të saj. Njëlloj si në shekujt e mëparshëm helenizmi ndihmohej nga përzierja dhe moskompaktësia e disa popullsive, si dhe procesi i urbanizimit. Mungesa e një tradite letrare vepronte po kështu në këtë drejtim. Rrjeti i arsimimit greqisht që po zhvillohej ishte, sëbashku me Kishën, një motor i fuqishëm i greqizimit, veçanrisht kur u shtuan përpjekjet për të shkolluar dhe vajzat. Por, ajo që ndihmoi në fshirjen e gjuhës shqipe ishte dhe zhvlerësimi i saj social, të paktën në hapësirën publike: të flisje shqip do të thoshte t’i përkisje shtresës më të ulët të shoqërisë neo-helenike, domethënë të ishe fshatar ose marinar, kurse të flisje greqisht kishte kuptimin e të qenit një “helen i vërtetë”.

Tetëdhjetë vjet më vonë në prag të shpërthimit të Luftës së Parë Ballkanike, shtetet ballkanike kryesisht Serbia doli me parrullën “Ballkanasi i Ballkanasve” duke dashur të eliminojë çdo ndërhyrje të Fuqive të Mëdha dhe rikomfirmuar hegjemoninë e tyre. Për fat të keq një pjesë e rëndësishme e krerëve të popullit shqiptar përfshi Isa Boletini, Mehmet Pashë Dëralla, Esat Pashë Janina, Hasan Tahsin Pasha(Masareja) ranë dakord të bashkëpunonin në veprime të përbashkëta ushtarake me forcat serbe e greke duke përshpejtuar disfatën e forcave osmane. Historiografia shqiptare nuk e ka analizur artë këtë problem duke mbajtur qendrim njësues si të gjitha historiografitë zyrtare të vendeve ballkanike, ku rëndësi kishte dëbimi i osmanëve nga Ballkani dhe jo pasojat. Pas përfundimit të Luftërave Ballkanike kufijtë e përcaktuar në Konferencën e Londrës kishin lënë jashtë më shumë se gjysmën e territoreve shqiptare he shqiptarët nuk zotëronin më të njëjtin pozicion strategjik në konfigurimin e shteteve ë reja në Ballkan. Parë në këtë kënvështrim analiza dekonstruktive e bilancit të forcave në Ballkan përforcohet kur shikon sesi këto ushtri të dobëta turke që ishin shpartalluar aq lehtë në luftërat Ballkanike nga ushtritë e vogla ballkanike, dy vjet më vonë mbrojtën heroikisht Galipolin në gadishullin e Azisë së Vogël nga sulmet e ushtrive moderne anglo-franceze, të përforcuara dhe me elementë shqiptarë. Nga gjiri i kësaj elitë fisnike ushtarake kishin dalë së ushtarët më të mirë e trima osmanë. Gjatë shekujve të mëparshëm popullsia shqiptare në përgjithësi kishte qenë një element force në perandori Këtë dobësim të pozicionit dhe kontrollit strategjik elita shqiptare e kuptoi shumë lehtë kur pa se në 26 prill 1915 u kthye në një plaçkë tregu në Traktatin e Fshehtë të Londrës.Karakteri altruist në rrëzimin pa kushte të Perandorisë Osmane disa vjet më vonë nxorri në pah karakterin egoist të elitës shqiptare që në Luftën e Vlorës më 1920 përkundrejt gjithë parashikimeve nxorri fitimtar elitën shqiptare komëtariste të edukuar në Perandorinë Osmane dhe të trajnuar në oborrin perandorak të Vjenës. 102 vjet më parë sovraniteti dhe liria kombëtare e shtetit të pavarur shqiptar u siguruan me anë të triumfit të Luftës së Vlorës, epopesë moderne të bashkimit të forcave shqiptare të diplomacisë, artit ushtarak dhe heroizmit të tribunëve popullorë. Lufta e Vlorës ishte një luftë me një karakter kombëtar ku u përfshinë strukturat e shtetit shqiptar nëpërmjet Prefekturës së Beratit që mbulonte administrativisht edhe hiterlandin e Vlorës që mbahej ende e pushtuar nga italianët , organizimit të forcave vullnetare dhe mbështetjes diplomatike. Si një luftë e tillë u perceptua dhe në opinionin publik shqiptar të kohës dhe jehonën që pati në shtyp. At Shtjefën Gjeçovi do të shprehej në gazetën “Mbrojtja Kombëtare” për këtë ngjarje se : “Në luftë të Vlonës luftoj besa e trimnija kundra fuqijet e dijet… Filluen luftën të pështetun në shpresë të ndihmës së Perëndisë e të bashkimit vëllazëror, e patën sosë a me mbetë të gjithë në lam të luftës ose me shpërthye dyert e hekurta e ledhet e çelikta të armiqve.. Hytë ngathnjyes në Vlonë në atë Vlonë kreshnike e cila kurdoherë e ka pas dëftye veten se ndër deje i vlon gjaku fjesht shqiptar” .

Për fat të keq pësimet e së shkuarës nuk u bënë mësime kur qielli i Evropës u trazua sërsih nga retë e Luftëss së Dytë Botërore. Internacionalizmi i komunistëve shqiptarë nuk bëri të mundur që të mobilizonte të gjitha forcat e kombit shqiptar këndej e andej kufirit për të realizuar kompaktësinë etnike dhe siguruar një vazhdimësi të Shqipërisë që apostulli i shqiptarizmit, Naim Frashëri, në 1886 i kishte kënduar tek “Bagëti e Bujqësia :

…Dellëndyshe bukuroshe, që thua mijëra fjalë,

Dhe të k’ënda vahn’ e lumën, që vjen me vrap e me valë,

A mos vjen nga Shqipëria? Eni vjen pej Çamërie

Me këto milëra fjalë e me gluhë perëndie?

Apo vjen nga Labëria, pra më duke kaqë trime,

Edhe fjalëtë që thua më gëzojnë zëmrën time,

Q’është thier, bërë posi një pasqirë,

Duke këputur nga cmagu, që s’e kanë vartur mirë,

Apo vjen nga fush’e Korçës, nga vënd’i mir’ e i gjerë,

Pej zembrësë Shqipërisë, që del gjithë bot’ e ndjerë?

A më vjen pej Malësie, pej Skrapari, pej Dobreje,

Nga Vijosa, nga Devolli, pej Vlor’ e pej Myzeqeje?

Të munjam të fluturonja e të kishnjam krahë si ti,

Me gas të math do t’i vinjam Shqipërisë brënda në gji!

Për me marrë drejt Shkumbinë edh’ Elbasan’ e Tiranën,

E me ardh ke ti, o Shkodrë, të shof Drinin e Bujanën,

Kostur, Përlep, Fëllërinë, Dibrë, Ipek e Jakovën,

Mat’ e Ysqyp e Prështinë dhe Mirëdit’ e Tetovën;

Krojënë e Skënderbegut, q’i ka pas dhan ner Shqypnisë,

Tue bam me trimni luftë, e m’e munt mren e Tyrqisë.

Durres, o qytet i bukur, që je kërthiz’ e mëmëdheut!

Edhe ti Leshi me emrë, që ke eshtrat e Skënderbeut!

Burrat tuaj aqë trima do ta lenë vall’ Ylqinë

Edhe gjithë shqipëtarët ta mbanjë armiku ynë?

Nukë më ngjan e s’e besonj, kam te zoti shumë shpresë,

Shqipëria këtej-tutje kshu po nukë do të mbesë.

Altruizëm apo egoizëm në marrjen e vendimeve kryesore për rrugëtimin drejt mirëqënies dhe përparimit kombëtar? Marrëdhëniet mes njërës rrymë mendimi e tjetrës duhet ta braktisin modelin Faustian të paktit me Mefistofelin për të fituar rininë, por të fillojnë një reformim të vetë jetës kombëtare të shqiptarëve, ku vlerat demokratike perëndimore dhe prognozat e sakta të përfitimit dhe humbjeve duhet të zënë vend në ligjërimin publik, politik, ekonomik e shoqëror në Shqipëri. Nëse pragmatizmi politik shpeshherë, për shkak të kompleksitetit të tij krahasohet si det i madh, ku derdhen të gjitha pasionet politike, ekonomike e kulturore, ka ardhur koha që notarët profesionistë të mësojnë dhe zhytjen, sepse problemet gjenden shumë thellë brenda shpirtit kombëtar dhe pastaj të fillojnë të notojnë sërish në sipërfaqe për të siguruar më të mirën për interesin kombëtar.

Burimet:

1- At Shtjefën Gjeçovi, Gazeta “Mbrojtja Kombëtare”. 1921.

2- Charles&Barbara Jelavich.: “Themelimi i shteteve kombëtare të Ballkanit, 1804-1920”. Dituria.Tiranë:2004.

3- Dorian Koçi. Pikëtakime Historike, Kulturore,Identitare. Bota Shqiptare, Tiranë,2016.

4- Ferdinant Salleo. “Shqipëria:gjashtë muaj mbretëri”,Tiranë, 2000,Shtëpia e Librit dhe Komunikimit.

5- Lumo Skëndo, Gazeta “Lirija”, Selanik, 7 mars 1909

6- Naim Frashëri. Poema “Bagëti e Bujqësi”, Bukuresht, 1886.

7- Natalie Claire .”Në fillimet e nacionalizmit shqiptar”,Tiranë, Përpjekja, 2009.