Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Rent o Marathonomak….

by

Dr. Dorian Koçi

Imzot Noli, idetë dhe vizionet e tua për Shqipërinë ende shqetsojnë “shakaxhinjtë e përparimit” që nën petkun e historianëve, kritikëve , estetëve përpiqen të zvogëlojnë veprën tënde. Fan Noli iu duk i çuditshëm në shoqërinë shqiptare , si i rënë nga qielli kur u thoshte shqiptarëve se pasuria nëntokësore që gjendej në tokë të bejlerëve u përkiste të gjithëve dhe shteti do bënte më të mirën për ta shitur e për të përfituar të gjithë. Iu duk i pafuqishëm ky njeri që thoshte që do t‘u jepte tokë dhe ndërsa fuqitë e Vrangelit dhe bateritë serbe rrihnin kryeqytetin për të sjellë Zogollin, ai luante klarinetë dhe lutej që “fali Zot se s’dinë se ç’bëjnë”. E deshën shumë pak fqinjët se do t’u vinte kufirin tek thana, ndaj u bënë të gjithë bashkë me Pashic, Musolin e qeveritarë grekë për të mos e njohur e për ta përmbysur. Mirëpo këtë mëri të fqinjëve, ata të tjerët që kishin rendur në Beograd nga zemërimi popullor i vrasjes së Avni Rustemit e quanin “legjitime”, politikë të drejtë dhe sukses të tyre. E cilësuan aventurier, sepse kërkonte të sillte qytetërim dhe barazi në një vend që s’kish ndryshuar për qindra vite me radhë. Gëzonin dhe fërkonin duart që ai s’i njihte dredhitë e vogla orientale të mësuar në oborre pashallarësh dhe që u jepnin përparësi që pushtetin e tyre ta shisnin për përparim. Disa historianë e quajnë sot këtë gjë, zotësi të kundërshtarëve të tij, zgjuarsi që buronte nga natyra e tyre popullore. Në fakt nuk është çudi që prej shekujsh në Shqipëri adhurohet i ligu dhe hileqari, që ka mundësi të ta hedhë dhe poshtërojë tjetrin sesa vizionari dhe misionari që mundohet të mbjellë farën e ndryshimit. Fati i personazhit të quajtur Plug të Konicës në “Katër Përralla nga Zuzulandi” ka ndjekur gjithmonë fatin e idealistëve në Shqipëri.Gjithsesi Fan Noli s’u mërzit kurrë me vendin e vet e mbeti fisnik deri në palcë. E deshi Shqipërinë më shumë se vetja dhe përherë i vinte keq për teatrin mizerabël që kishin ndërtuar “dallkaukët” dhe “kopukët” dhe “turmat pa tru”. I paepur vazhdoi të kulturonte veten dhe kombin e vet me përkthimet dhe letërsinë që krijonte, duke u dhuruar shqiptarëve vargje të mrekullueshme dhe vepra të klasikëve i bindur se një ditë fjalimi i Mark Antonit te “Jul Qesari” do të kuptohej nga brezat që vinë. Ndjekjet e atyre që s’e deshën e përndoqën deri në Amerikë, ku hapnin fjalë se peshkopi që kish synuar reforma në vendin e vet ishte Peshkop i “kuq”, një akuze që i tejkalonte dhe përndjekjet e Komisionit MacCarthy dhe që shumë “studiues” të sotëm i përsërisin herë pas here si “pafajësisht” për të baraspeshuar traktatet e bashkëpunimit me të huajt që nënshkruan të tjerë. Imzot Noli ju mbeteni gjallë në ndërgjegjen e kombit, një maratonomak që përcjell lajmin e fitores të së mirës mbi të keqen, të së drejtës mbi padrejtësinë, të përparimit mbi prapambetjen.RRENT, OR MARATHONOMAKRent, or rent, rent e u thuajSe u çthur ordi e huaj,Se betejën e fituamDhe qytetin e shpëtuam!Rent, or rent,Rent, or Marathonomak!Kap një degë prej dafineDhe vërtitesh ndaj Athine,Nëpër fush’ e brek mi brekKëmba tokën as t’a prek,Hip’ e zbrit,Petrit, Marathonomak!Ke një plagë, po s’e the,Djers’ e gjak pikon për-dhe;Do që ti të jesh i pari,Për triumfin lajmëtariFlamur-gjak,Kuqo, Marathonomak!T’u tha gryka, po s’të pihet,T’u mpi këmba, po s’të rrihet,Se mileti po të pret,Ankthi zëmrat ua vret,Vrer e tmerr,Shpejt, or Marathonomak!Kurrë kaqë s’dogji djelliDhe si plumb s’rëndovi qjelli,Kurr’ aq ëmbël’ e bukur s’ftojHij’ e lisit edhe kroj;Turru tej,Tutje, or Marathonomak!Vapa mbyt e pluhri nxinFerra çjerr e guri grinAfsha gjoksin përvëlonSyrin avulli verbon;Ur’ e prush,Furr’, or Marathonomak!Gryka si gjyryk të çfrynPrej Vullkani flag’ e tymSe ç’vëngon e se ç’gulçon,Zëmra brinjët t’i çkallmonMe tokmak,Mbahu, or Marathonomak!Nëna, motra, nusja dalin,Ngrehin krahët të të ndalin,Mos, se s’janë veç NajadaMagjistrica dhe Driada;Lark, or lark,Lark, or Marathonomak!Hajde, ja Akropolia,Ja qyteti e njerëziaQë të pan’ e që të çquanDhe fuqinë t’a rishtuanHa dhe pak,Hajde, or Marathonomak!Ja, arrive, ua the:Ç’gas e ç’helm qe kjo myzhde!”E fituam!”, brohoriteDhe për tok’ u-përpëlite;Vdiq, or vdiq!Vdiqe, or Marathonomak!Rent kudo, dyke bërtitur,Nëpër shekuj faqe-ndritur,Se i vogli shtrin viganinDhe i shtypuri tiranin,Veç e tok,Tok, or Marathonomak!

Drita Kiqina, mbesa e Hasan Prishtinës vizitoi Vatrën

by

Dielli

Vatrën e vizitoi mbesa e Hasan Aliuka Prishtinës, Drita Kiqina. Ajo ka lindur në Drenicën e Hasan Aliuka Prishtinës dhe Adem Jasharit. Ka emigruar në Suedi në shtetet Scandinave me familje nga Kosova në vitin 1992. Emigrimi familjar në Suedi ka qenë jo e lehtë për familjen e Dritës por ata janë përshtatur dhe kanë shkëlqyer në të gjitha angazhimet që kanë ndërmarrë në shtetin suedez. Drita Kiqina ka ardhur në New York për të festuar 109 vjetorin e Pavarësisë dhe Flamurit Kombëtar. Ajo u shpreh shumë e lumtur për momentet që po kalon me diasporën shqiptare në USA dhe vizitën në Vatër e kishte pritur me entuziazëm të madh. Drita Kiqina është shkolluar ne fakultetin Handels&Högskolan (Masterdegree) në Suedi në degën Banka&Finance/Insurance dhe ka eksperiencë 12 vjeçare në këtë profesion në njërën prej bankave më të madha në Suedi.Hasan Prishtina ka lindur dhe është rritur në Polac në familjen Aliuka. Familja Aliuka e Hasan Prishtinës kanë qenë një familje prej 55 anëtarësh në atë kohë por gjithmonë kanë pasur armikun e përbetuar Serbinë, sepse në atë kohë familja e Hasan Aliuka Prishtinës kanë qenë si familja Jashari e cila u masakrua prej forcave serbe. Motrat e Hasan Prishtinës kanë qenë gjallë deri në luftën e Kosovës 1999 por për fat të keq Serbia arriti ti vrasë motrat e vetme të mbijetuara. Drita Kiqina u shpreh e lumtur për vizitën në Vatër dhe falënderoi me mirënjohje punën e shkëlqyer që Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA zhvillon në dobi të komunitetit shqiptar në Amerikë dhe Kanada.

Gazetari dhe poeti Shani Pnishi vizitoi Vatrën

by

Dielli

Shani Pnishi, poet, gazetar dhe aktivist në komunitetin shqiptar në Hamilton të Ontarios, Kanada, vizitoi Federatën Panshqiptare të Amerikës Vatra. Z.Pnishi ka botuar dy vëllime poetike “99” dhe “Këtu dhe Atje”. I ftuar në 20- vjetorin e themelimit të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro- Amerikane, në fjalimin e tij ai bëri një rezume të shkurtër për shkrimtarët shqiptarë të Kanadasë. Z.Pnishi është aktiv në komunitetin shqiptar në Kanada, duke drejtuar për disa vite Shoqatën Shqiptare të Hamiltonit. Për një kohë ka qenë bashkëpunëtor nga Kanadaja për gazetën shqiptaro-amerikane “Illyria”, ndërsa nga viti i kaluar bën reportazhe dhe intervista për gazeten online të Tiranës “Diaspora Shqiptare”. Në vitet 2014-2015 ka qenë kryeredaktor i gazetës së shqiptarëve të Kanadasë “Flas Shqip”. Në vizitën që bëri në selinë e “Vatrës ”, u anëtarësua në Federatë, dhuroi kopje të librave të tij për Bibliotekën e Vatrës, dhe u zotua se nga numri i ardhshëm do të jetë bashkëpunëtor i rregullt i gazetës “Dielli”.

Dhjetë Misteret e Donika Kastriotit

by

Nga Rafael Floqi/

Donika Kastrioti, ishte gruaja e Skënderbeut dhe fatin e ka patur te njëjtë me shumë bashkëshorte të tjera njerëzish shumë te famshëm, është lënë në hije prej lavdisë së tyre. Ka shumë informacion mbi bëmat dhe zulmën e Kastriotit tonë të madh, por dhe ka edhe mjaft informacion mbi Donika Kastriotin, apo AndronicaCastriotiConmenaAranititin, sidomos, pas vdekjes së Skënderbeut.Sidomos në kohën kur kjo zonjë e rëndë, zuri vend, në sajë të cilësive të saj, në oborrin e mbretit të Napolit, FerdinanditI, të quajtur Ferrante. Tek ajo zënë fill, siç dëshmon edhe Gjon Muzaka në testamentin e tij, mjaft nga degëzimet e Kastriotëve tek arbëreshët e Italisë. Historiografia e periudhës komuniste, duke qenë kryesisht ideologjike, u mor më shumë me heroin si lider luftërave historike të masave fshatare shqiptare, dhe u mor pak, ose aspak me klasën e fisnikërisë shqiptare të shek. XIV –XV, që ishte në të njëjtën gradë të zhvillimit shoqëror feudal, ashtu si fisnikëria evropiane e kohës.

Gjergj Kastriotit dhe bëmave të tij, ne u jemi kthyer, por unë sot po i rikthehem figurës dhe personalitetit të Donika Kastriotit dhe cilësive, që ajo ka mishëruar me po atë përkujdesje si heroit tonë kombëtar, gjë që padrejtësisht, i ka munguar shoqes së tij të jetës, Donikës, kësaj zonjë të rëndë të fisnikërisë shqiptare.

Donika, apo Andronica (Donika) Arianiti CommeniCommiata, ishte e bija e Gjergj Arianitit, kapitenit të shquar të luftës së shqiptarëve kundër turqve në vitet 30- të shek. të 14-të, më vonë aleat i hekurt i Skënderbeut dhe i Maria Muzakës. Donika lindi në Kaninë, në 1428, babai i saj, Gjergj Arianiti qe anëtar i familjes së shquar së Aranitëve, pronat e së cilëve shtriheshin në të gjithë luginën e Shkumbinit, gjatë rrugës së vjetër “Via Egnatia” deri tek Manastiri në lindje. Nëna e saj, Maria Muzaka ishte nga dera e familjes Muzaka, pronat e së cilës shtriheshin në Myzeqe.Andronica Gjergj Arianiti lindi rreth vitit 1428 (po të llogarisim se kur u martua me 1451 ishte 23 vjeç), ajo ishte një ndër tetë vajzat që Gjergj Arianiti kishte me gruan e tij të parë, MarieMuzakën.[1]

Donika pinjolle e denjë e Aranitëve

“Një muaj pas Traktatit të Gaetas, më 21 prill 1451, Skënderbeu u martua me Donikën sipas ritit ortodoks lindor, në Manastirin e Ardenicës,që ndodhet në Lushnjën e sotme, në jugperëndim të Arbërisë dhe kështu u forcuan lidhjet me familjen Arianiti.Më vonë, motra e saj Angelina u martua me sundimtarin serb Stefan Brankoviçin.Ajo njihet edhe si shenjtore e kishës ortodokse serbe.

Emri i Gruas së Skënderbeut përmendet si AndronikaComneniates në veprën e Gjon Muzakës për familjen Muzaka, ndërsa OliverJensSchmitt, në veprën e tij biografike për Skënderbeun e quan Andronika Arianiti. Por ashtu siç e thotë edhe Barleti, ajo ishte një ndër vajzat më të bukura të dyerve bujare të Arbërisë së shekullit të XV-të.Ajo i përkiste një prej familjeve më të fuqishme dhe më fisnike, duke qenë e bija e Gjergj Arianitit, njërit prej njerëzve më të shquar të fisnikërisë feudale shqiptare. Topiajt dhe Dukagjinet kanë qenë familjet e vetme katolike në radhët e despotëve shqiptare. Muzakajt, Kastriotët, Arianitët kanë qenëortodoksë, kane patur tënjëjtin flamur dhe kane qenë të lidhur edhe me krushqi me njeri-tjetrin. “Sipas Konicës, çiftit iu dha bekimi ungjillor në Qishbardhë (Në Kishën e Bardhë) afër Kaninës. Më pas ceremonia vazhdoi në Manastirin e Ardenicës, në afërsi të Lushnjës, dhe më pas në kalanë e Beratit. Populli buçiste e duartrokiste kudo ku shkelte çifti”.[2] Por le të ndalemi tek misteri i parë.

Si quhej gruaja e Skënderbeut, Donika, Andronika, apo Marina?

Konica e përshkruan kështu, “ Dasmën e Skënderbeut” tek Revista Albania, nr. 10, 1890 me titull “Martesa e Skënderbeut”:

“Viti 1450, qe plot me mundime, me luftëra e me gjakra dhe u mbarua duke ndritur edhe më bukur emrin e Skënderbeut.U dëftua në atë vit, në faqe të gjithë dheut, se Skënderbeu qe më i madhi kapetan i kohës së tija. Vitin 1451, Babai i Kombit e shkoi në qetim e në paqe; trimi i mjerë kishte nevojë të mblidhte kockat e të çlodhej. Në atë vit godit në dy punë të lumtura:Skënderbeu u martua me zonjëzënMarinë, të bijën e Arianitit, që ish kryezot i Kaninës, – në atë vit prapë, ngriti kështjellën e Modrisës.

Dasma u bë më 26 të prillit 1451, – Skënderbeu ish 47 dhe e zonja 23 vjetësh. Princët e zotërit fqinjë erdhnë më të shumët në dasmë, e ata që ishin të penguar në dhe të tyre, dërguan zëvendës, – të gjithë me kanisqe të bukura.Veç nuk erdhën princëtDukagjinë, që ishin si pak më të ftohtë me Skënderbenë, edhe në vëllezërit e nuses, të cilët s’deshnë të venë në dasmë, se ishin të zemëruar keq, që i ati i kish dhënë pajë të tepërt së motrës tyre. ”[3]Nga ky përshkrim, duket se Konica ka ndikim prej GianmariaBiemit, të cilin nuk duhet ta marrim si burim të sigurtë, e cili e quan nusen me dy emra Andronika ose Marina, ndërsa në veprën e JuliusVonPisko “Skanderbeg”[4]citohet po Gian Maria Biemmi “ ku thotë se nusja quhej Marina, por Barleti e quan atë Donika, por ekzistonmundësiaqë t’iketë pasur të dy emrat”.

Dasma u kremtua në Manastirin e Adrenicës me rit ortodoks

Martesa e Andronika (Donika) Komnenit (Arianitit) ka qenë një martesë politike për kohën, por ajo u kthye në një model të shkëlqyer të raportit të saj me bashkëshortin, i cili mori mbi shpinë një emision madhor para historisë dhe Atdheut, por dhe si një zonjë që reflektoi madhështinë e familjes së Arianitëve dhe të Kastriotëve. Pra ajo, qe një përfaqësuese komplekse figurës së bashkëshortes së fisnikërisë së kohës. Duke qenë vajza e prijësit të famshëm të luftës kundër osmanëve, Gjergj Arianitit, ndërkohë ajo ishte dhe një dukeshë e njohur, atribut që rridhte nga hierarkia familjare.

Barleti thotë se“Skënderbeu nuk e kishte mendjen për martesë, por atë nuk e linin rehat princërit farefis me të, të cilët e nxisnin, që ai të vendoste për martesë dhe për “Filizin” që duhej ti zinte vendin”.Edhe Gjergj Arianiti e mirëpriti këtë martesë, por edhe Skënderbeu ishte dakord për këtë fakt, sepse Gjergj Arianiti Komneni ishte i dëgjuar si askush tjetër, për mbretërinë e tij të madhe dhe për fisnikërinë e lashtë të fisit të tij. Gjithashtu Donika ishte bërë e njohur që me kohë dhe mbahej në gojë për bukuri fort të rrallë. Paja iu la në dorë Gjergj Arianitit, i cili nga prika që i dha së bijës i kënaqi të gjitha palët ”[5].

Por ajo që na intereson është fakti se kurorëzimi i çiftit, midis Gjergjit 46 vjeçar dhe Donikës 23 vjeçare, u bë në kishën e vjetër të Manastirit të Ardenicës. Tre vjet pas martesës me Skënderbeun, Donika e gëzoi heroin me lindjen e djalit të vetëm të tyre, Gjonit të ri, i cili sipas traditës mori emrin e gjyshit.

Në gravurat e kohës del se ajo ishte një femër simpatike, me tipare të spikatura të një zonje.Sipas një gravurë të gjermanit JohannTheodor de Bry1561–1623) të pikturuar gati një shekull më vonë.

Vdekja e mistershmee Skënderbeut.Donika,regjente e së birit

Nuk dihet me saktësi roli që luajti Donika gjatë jetës bashkëshortore pranë Skënderbeut (1451-1468).Por pas vdekjes së tij në 17 Janar 1468, Donika u shpall regjente e të birit Gjonit, trashëgimtarit legjitim të Skënderbeut.E ndodhur në kushte të tilla në të cilat ajo nuk mund të ushtronte funksionin e saj, kur turqit kërcënonin në mënyrë më serioze shtetin shqiptar, Donika u largua së bashku me të birin në Itali.Vdekja e Skënderbeut më 17 janar 1468, qe një gjëmë e madhe për Arbërinë.Po aq e madhe qe edhe për familjen e heroit.Donika Kastrioti dhe djali i saj Gjon Kastrioti, 13-14-vjeçar, e patën të vështirë të jetonin në Arbëri pa kryefamiljarin e tyre.Rreziku i vazhdueshëm i pushtuesve osmanë i detyroi Donikën me të birin të largoheshin nga Arbëria.Republika e Venedikut e kishte shpallur Gjonin, birin e Skënderbeut, “Qytetar Nderi”.I kishte siguruar edhe një shtëpi banimi në ishullin Korçula në Dalmaci.Por Donika preferoi Mbretërinë e Napolit.Por pse?A kishte të bënte kjo me qëndrimin apo dyshimet që ajo kishte mbi Venetikun?

E para, pse ajo trashëgonte nga i shoqi në Pulia dy feude me të ardhura, të cilat mbreti i Napolit, Ferdinandi, ia kishte dhuruar me dekret heroit më 1464, – njërin në MonteSantd’Angelo, e tjetrin në San GiovanniRotondo.

E dyta, se Mbretëria e Napolit nuk bënte si Venediku kompromise të papritura me turqit.Kështu pra Donika dhe Gjon Kastrioti jetuan në Mbretërinë e Napolit, në pronat që i kishte trashëguar prej babait të tij, Skënderbeut.Madje, Gjoni kishte qëndruar për një kohë në këto feude pas pritjes në Venecia.

Sipas “Storiadocumentata di Venetia” të S.Romanin, cituar nga Pisko,“Skënderbeu i gjendur në pamundësi për të rezistuar, i dorëzoi Krujën, venecianëve, kjo sipas kronikës së Malipieros, fq.38, dhe shkoi vetë t’i kërkonte ndihmë Papës, pastaj u kthye në shtëpi dhe vazhdoi me vrull luftën”, por vdiq papritur, thuhet nga malaria.

Mbreti Aragonez, Ferrante në një letër të datës 24 shkurt 1468, e cila i drejtohet, Donikës, e përshëndet atë me mjaft nderimedhe i shkruan” Illustrisdominatamquammatercarissima, “(E nderuar zonjë mëmë e dashur, lat.RF) duke shtuar se “(Kemi marrë vesh se Skenderbeg, burri juaj i dashur që për ne që qe si baba i dytë, që siç e desh zoti ynë ka vdekur. lat . RF), [6]sipas FrancescoTrinchera, “CodiceAragonese”.

Në të njëjtën ditë, Ferrante urdhëroi ambasadorin e tij JeronimCarvigno për të shkuar në Arbëri dhe për t’i shprehur ngushëllimet dhe për t’i konfirmuar Gjonit dhe Donikës se” (Ardhja e juaj do të jetë shumë e pëlqyeshme dhe nga ne, do të keni të njëjtat ndere dhe përkujdesje, ashtu si biri për nënë dhe babai për djalin dhe jo vetëm do japim ato që ju kemi dhënë po kur të jetë mundësi do t’u japim edhe të tjera).[7]

Lajmi i vdekjes së Skënderbeut shkaktoi pikëllim të thellë dhe te papërshkrueshëm tek të gjithë shqiptarët.Këtë humbje të madhe Senati i Venedikut e shprehu me fjalët:“Me vdekjen e tij shqiptarët kishin rënë në një ngashërim dhe në një tronditje të madhe”.

Sipas A. Xharas, Andronika, e cila në historinë e Arbërisë njihet me emrin Donika, mbërriti në Itali më 23 maj të vitit 1468, për më shumë[8], por ka dëshmi se AndronicaCommeno ose Cominata, patjetuar disa kohë në Monte S.Angelo edhe në vitin 1467, dhe se ajo Gjon Kastrioti kur erdhi në trevat Napolitane, gjeti strehë në atë feud ose në Napoli, ndërsa Kruja u ishte lënë në posedim dhe mbrojtje venecianëve.

Ndërkohë që më me interes ishin të dhënat që jepen në libër për Donika Kastrioti Arianitin, bashkëshorten e heroit tonë kombëtar, të panjohura nga historiografia jonë më parë.Aty, autori pohon se e veja e Skënderbeut, e quajtur në gjuhën vendase si “Scannalibeca”, ka jetuar në mërgim me krenari dhe mençuri aq të shquar, duke u krenuar për emrin e madh të shoqit dhe duke e lartësuar atë. Dokumenti i publikuar në faqen 74 të librit na njofton se ajo merrte si të ardhura një pension prej 1.000 dukatësh nga mbreti i Napolit.[9]

Më vonë e veja e Gjergjit, në fakt, duket se ishte pranishme në jetën mondane tëkryeqytetit në Napoli, në qershor të 1488, kur Ephemeris e Leostello e kujton atë si pjesëmarrëse në një banketsolemn në Poggioreale. Poggioreale (në dialektin sicilian: Poggiuriali) është një qytet i vogël në Sicili, në Itali, i vendosur në luginën e Belices, i cili administrativisht i përket krahinës së Trapanit. Ajo pastaj përmendetedhe në nëntor 1496, kur ajo bashkëpunoi pak a shumë, me Nënën Mbretereshë, gruan e Alfonsit I, kjo sipas disa dokumenteve dhe njoftimeve të mbledhura po aty.[10]Në fillim Gjoni Kastrioti trashëgoi feudet e të atit, pastaj siçduket, ka të mundur t’iketë ndërruar në vitin 1485 me ato të Shën PietrosnëGalatina e Soletos, duke trashëguar dhe titullin e kontit, apo të dukës.

Si ndryshoi llagapi nga Skanderbega në “Scannalibeccha”,Conmema apo Commiata

Po në librin, “Periudha pas Skënderbeut, ngaprofesori i Universitetit të Salentos, GiancarloVallone, tregohet për integrimin e familjes Kastrioti dhe të shqiptarëve të tjerë të emigruar në Itali pas vdekjes së Skënderbeut, në institucionet e Mbretërisë së Napolit në shekujt XV-XVII. Aty autori pohon se e veja e Skënderbeut, e quajtur në gjuhën vendase si “Scannalibeca”, ka jetuar në mërgim me krenari dhe mençuri të shquar, duke u krenuar për emrin e madh të së shoqit dhe duke e lartësuar atë.

Aranitët nga rridhte dhe Donika kanë përdorur në mesjetë disa mbiemra. Në vitin 1253, në kronikat bizantine, përmendet Gulem Arianiti, zoti i Albanonit, i cili ishte i martuar me fisniken Irena, kushërirë e gruas së perandorit të Bizantit, e pikërisht ky mendohet se është edhe motivi, pse kjo familje e madhe arbërore, përdori dhe mbiemrin perandorak, Konmeni.

Kështu u sqarua dhe ky mister, për mbiemrin Konmeni. Po pse Comiata? Mbiemër i përmendur edhe nga Gjon Muzaka. Në fakt ky llagap, lidhet me shkrimin latinisht të vetë emrit Conmenia. Në këtë formë, emri i Donikës, del edhe në varrin e nipit djalit të Gjonit Konstandinit në epigrafin dhe varrin monumental në Santa Maria la Nuova, cituar nga De StefanoSchradero, nga Eugenio, nga Ghelli, nga Ciarlanti, dhe Moroni, e të tjerë. “Monumenti është një epigraf, që u kujton brezave që vijnë të mos harrojnë dashurinë amësore që AndronicaComniata, me fjalë dashurie shkruan në latinisht, kujton virtytet e nipit të dashur që humbi jetën dhe shpresat e kishës në një moshë mjaft të re”.  Është interesant një monument funeral i Donikës për të nipin Konstandinin që ishte peshkop i Izernias dhe vdiq në moshë të re, se ajo nënshkruan, AndronicaCominata dhe jo Scannalinbeka.

Donika, nga refugjate, në një zonjë oborri

“Raportet e Donikës me kurorën e Napolitu bënë më të ngushta pas mbërritjes në Napoli, në shtator 1477, të Giovannassë III-të, gruas së dytë, nuses së re të Ferrantes, me të cilën, Donika lidhi një miqësi të thellë dhe të gjatë. Vetëm për pak kohë gjatë sezonit të shkurtër të Carlo VIII, gjatë vitit 1496 në kohën, kur u rindërtua apartamenti i Giovanna III në CastelNuovo.

“Zonja” Donika kishte një banesë mbi apartamentin e saj, në katin e dytë, të krahut perëndimor të kështjellës .Së bashku me të ishin dhe zonjat të tjera shoqëruese, në mes së cilave “zonja Porfida”, apo Petrina e shtëpisë së Arianitëve, kushurirë e ngushtë e Donikës, e cila ndodhej në oborr, gjithnjë në shoqërinë galante të dy Giovannave,(Johanave) dhe të famshmitFerdinandoFrancescod’Avalos, markezit të Pescaras.Thuhetse besimi i Mbretëreshës Giovanna tek Donika, ‘Scannalibeccha’, ishte aq i madh, sa ajo i besoi asaj kujdestarinë e vajzës së saj, foshnjës me të njëjtin emër, Giovanna:më 2 qershor 1488, dhe në kohën kur Duka i Kalabrisë inauguroi pallatin e Napolit, Poggioreale, dhe e la atë të rrinte në një dhomë me vogëlushen, si dado e saj. [11]

Nga dëshmi të tjera, për kohën e mbërritjes së Donikës në Napoli, tregohet se ajo u respektua shumë qysh në momentin e parë, jo vetëm si e veja e Skënderbeut të lavdishëm, por edhe nga emri i saj si bijë e Aranitit, dhe pinjolle e dinastisë së Bizantit të Konmenëve, që kishte në linjën e saj të gjakut, të paktën me dy apo tre perandorë të Bizantit.Ajo quhet në dokumentet italiane Andronica (Donika) Arianiti CommenaScalinbecha”.Pavarësisht nga afërsia me pushtetin dhe lajkatimet e tij, Donika kalon jetën e matur, me dinjitet dhe moderim.

A ka patur Skënderbeu dhe Donika një vajzë?

Studiuesi italian Carlo Padiglione shkruan në faqen 14 të librit për Gjergj Kastriot Skënderbeun dhe trashëgimtarët e tij, “[12],kushtuar Markezit Antonio CastriotaScanderbech. markez i Aulettes, i cili e pat lejuar të hulumtonte në arkivin e familjes, shkruanse SkënderbeumeDonikën patën dy fëmijë:një djalë me emër Giovanni- Gjon, dhe një vajzë që u martua, me StefanoMaramonten, e quajtur si gjyshja e saj Vaissava (Vojsava) .Autori madje e ka vendosur atë edhe në trungun familjar të Kastriotëve.Emri saj deri tani nuk del në ndonjë burim tjetër, por kjo gjë citohet, dhe në Enciklopedinë Italiane, “Treccani”[13].

Ajo që duhet theksuar është fakti se shumica e shqiptarëve e ka ditur deri tanimë se Skënderbeu ka pasur vetëm një fëmijë, Gjonin, i cili pas vdekjes së Heroit u largua me të ëmën, Donikën, në Itali.

A e ndihmoi Donika, Gjergj Kastriotin e Ri të luftonte për tokën e gjyshit

Në lidhje me Gjergjin e Ri i cili i qe djali i parë i Gjon Kastriotit dhe IreneBrankovicPaleologut, pra nipi i Skënderbeut të famshëm, mendohet se në shkurt 1500 ai duhet të kishte, sipas një burimit shumë të besueshëm tëSanudos njëkronikani të kohës duhet të qe 23 vjeç. Prandaj, data e lindjes së tij duhet të përcaktohet, me të gjitha gjasat, rreth vitit 1477.[14]Eshtë e vërtetë, megjithatë, besnikëria e treguar deri më tani nga Kastrioti i ri kundrejt Mbretit të Napolit, duket se merr fund në shkurt të 1500, kur Gjergji – kundër dëshirave të mbretit Frederick – shkoi në Venecia për të kryer një ekspeditë në Shqipëri e orkestruar nga Signoria dhe e miratuar edhe nga nëna e tij, IreneBrankoviq.

“Këto ditë, erdhi në këtë vend dhe z Schandarbecho, 23 vjeç, biri i të birit të Schandarbeg plakut, që ka një famë të madhe në Shqipëri. Për këtë që na informon një murg për Signoria tonë, ai ishte në vendin e Otrantos me babain e tij, po pa marrë mbështetje e siguri nga Mbreti, erdhi vetëm me vullnetin e nënës, bijë e dhespotëve të Serbisë edhe pse mbreti nuk donte.”  [15]

Arsyet që e shtynë Kastrioti të ri të mos i bindej mbretit e tij nuk dihen. Sigurisht, në muajt e fundit të shekullit të pesëmbëdhjetë fuqia e Frederikut lëkundej nën kërcënimin e afërt të Francës dhe Spanjës.[16] Edhe Mbretëresha Joana III, e veja e Ferdinandit dhe njerka e Frederikut, duke parandjerë fundin e Mbretërisë, kishte vendosur të largohej nga Napoli, dhe më 1 shtator 1499 ajo ishte nisur për në Spanjë, ku do ta kishte vendosur veten nën mbrojtjen e vëllait të saj, të fuqishmit mbreti Ferdinand katolikut.  Vajza e tij Giovanna/Johana, e veja e mbretit Ferrandino, do të nisej për në Spanjë në fillim të gushtit 1501, i shoqëruar nga Andronica Arianiti dhe Alfonso Kastrioti, përkatësisht gjyshja dhe vëllai i Gjergjit.  Kjo do të thotë së Donika nuk është në dijeni të misionit të Gjergjit të ri në Shqipëri.


Vdekja në Valencia, varri i fshehur pas një ikone

Ishte ky inkuadrim në shoqërinë e lartë, që i dha Donikës akses të shpejtë në rrethet shoqërore, duke fituar tituj të shumta dhe pasuri, duke marrë një rol dhe e prestigj të madh në të gjithë mbretërinë e Napolit.Më 20 tetor 1494, Alfonso II i Ashpëri i rekomandon Donikës kujdesin ndaj Giovannave, me fjalë që zbulojnë mirë lartësinë shpirtërore të gruas: “”in le vostreorationequalefaceteadnostrosignordiorecordateveetiam de noi; et recomendateli la nostraIustitia”. Duke qenë me prestigj dhe me ndikim të përditshëm në oborr, mbreti tjetër i Napolit, Alfonsi II, i beson zyrtarisht më 20 tetor 1494 Giovanna-n III, të cilën Donika do të përpiqej ta bindë që të mos e linte Napolin pas vdekjes së mbretit Ferdinand.

Pas vdekjes se Ferantes, aderimi në fronin e ri të mbretit të Aragonës, të birit të Ferrantes, Frederikut, më 13 shkurt 1498, nuk ndryshoi klimën e respektit dhe miqësisë ndaj gruas së” Scannalibecho.Më 7 shtator 1499, Giovanna apo Juana III, largohet nga Napoli, për të shkuar në Spanjë pas turbullirave ne Itali.Donika së shpejti do ta arrijë atë, në shoqërinë e Giovanna Katolikes dhe një personi nga dega e BernardoGranait, i cili ndërkohë është bërë konti Copertino.Në janar 1501 në një njoftim venecian nga legati në Napoli, FrancescoMorosini, shkruhet “se mbretëresha Fiola ka mbetur në Napoli, në moshë njëzet vjeçare ajo është gruaja e ndershme e Mbretit Ferandino, çdo veprim e bën me maturi, ajo ndodhet së bashku me zonjën e moshuar të Scandarbecho, person shumë i dashur për Zotërinë tonë . (Venetikun) “Largimi i saj tok me Giovannën e re filloi nga Napoli në fillim për në Sicili më 2 dhe 3 gusht 1501, duke mbërritur në Spanjë në korrik 1502.

Për këtë problem ka qenë shtypi i shkruar shqiptar. Kështu gruaja e Gjergj Kastriotit të Lavdishëm, Donika, vdiq në Valencia.Ikona e cila ka qenë mbi varrin e saj, u ka mbijetuar të gjitha vështirësive:luftërave, grabitjeve dhe nëpër secilin moment të humbjes së mundshme që ka ndodhur në atë manastir përgjatë shekujve.Kjo ikonë ende ekziston.Është e mbuluar nga një pikturë më moderne, por ekziston.

Me sa duket në vitin 1501 kur mbërriti në Spanjë zonja Donika Kastrioti, tashmë ishte 73 vjeçe dhe nuk do të ketë pasur mundësinë të kthehet më në Napoli.Ajo duhet të ketë vdekur në harkun kohor midis marsit të vitit 1505 dhe shtatorit 1506.Ky fakt, dëshmohet nga testamenti i Giovanna-s së III, në të cilin pohohet se Andronica është varrosur në kishën e Trinisë së Shenjtë në Valencia të Spanjës.Këtë fakt Monti e vërteton edhe nga një burim tjetër.

Varri bosh i Donikës në Lecce, amaneti i pa mbajtur 

Por krahas këtij varri në manastirin e shenjtë, ka edhe një varr bosh të Donikës në Itali.Në një kishë, ku ndodhet edhe një varr tjetër me shenjat e Dragoit, kjo ka shtuar spekulimet për një lidhje mes Skënderbeut dhe famëkeqit Vlad III TepshDracula, gjë njëshkrim timin të mëparshëm e kam parashtruar këtë hipotezë më në gjerësi, bazuar kryesisht në burime italiane. Në të thuhet se kur Donika erdhi në Napoli ajo kishte me vete bashkë me Gjonin edhe një vajze 7 vjeçe, që disa studime thonë se ajo ishte jo Maria Balsha mbesa e Donikës, por e bija e VladTepeshit, që ishte adoptuar nga Skënderbeu pas vdekjes së Drakulës.[17].

Në këtë manastir në Napoli ka një monument funeral ndërtuar në fund të vitit 1400 nga familja Ferrillo.Varri është bosh dhe aktualisht ka në frontin e një basoreliev që përfaqëson një dragua.Menjëherë në të djathtë të këtij varri, ndodhet një tjetër monument funeral me një mbishkrim që tregon se është varri i bosh i Andronica Arianiti Comnena, të vesë së Skënderbeut.Në testamentin e saj, Mbretëresha Giovanna III, shprehet dëshira që trupi Donikës, që ishte varrosur në kishën e Trinisë së Shenjtë në Valencia, të kthehej në Napoli, në një kapelë të kishës dell’ Erigenda në Manastirin e Santa Maria të Konceptimit, nën përkujdesjen e murgeshave të SantaChiaras. Me sa duket, vullneti i Giovanas III nuk është ekzekutuar dhe prandaj trupi i Donikës ndodhet ende sot i varrosur në Valencia.[18]

Si përfundim, interesimi për Donika Kastriotin plotëson një boshllëk të historisë sonë.Në këtë studim u përpoqa të mbledh informacione të panjohura, shpesh ndoshta dhe jo aq vërtetuara dhe misterioze, duke i ballafaquar sa munda me dëshmi e dokumente të tjera për të zbuluar, sadopak dhe sidoqoftë, portretin e vërtetë të zonjës sonë së madhe, Donika Kastrioti.Ndaj drejtojmë një apel dhe shpresojmë, që eshtrat e saj të gjenden, e të kthehen aty pranë varrit bosh të heroit tonë të lavdishëm, në Lezhë.

*Botohet i shkurtuar

[1] Dhimitër Shuteriqi, Arianitët.Studime për epokën e Skënderbeut, II.Tiranë 1989. fq. 37-83

[2] Faik Konica, Revista Albania, nr 10, 1890 “ Martesa e Skënderbeut”

[3] Revista “Albania”, nr. 10, 1890 “ Martesa e Skënderbeut”

[4]Julius Von Pisko “Skanderbeg”, Historische Studien, Wien, W Frick. 1894, fq.51

[5] Marin Barleti, “Historia e Skënderbeut”,Tiranë 1983. fq. 382-384).

[6]Francesco Trinchera, “Codice Aragonese”, vol.1, Napoli 1866, fq.439.“loro venuta ad nui sera multo piacere, et da nui haveranno quelle carize et honori che figlio deve fare ad matre et patre ad figliolo et non solamente li lassaremo quello ce havemo donato, ma quando bisognio fosse li donaremo de li altri nostri boni.

[7]Po aty fq. 441“Havemo inteso che l’I Scandalbech vostro marito carissimo ad nui como ad patre secundo è stato piacere ad nostro Signore Dio e morto”.

[8] A. Xharra “Donika Kastriot, Nuk-guxon-te-harrohet”, https: //shqiperiaebashkuar. al/2017/01/donika-kastrioti-nuk-guxon-te-harrohet

[9] Po aty, fq 74

[10] Monti po aty

[11] http://www.castriotascanderbeg.it/biografie/7-biografia-andronica-arianiti-commeno

[12] Carlo Padiglione Di Giorgio Castriota Scanderbech e de’ suoi discendenti “ Napoli me 1879 fq. 14

[13] Enciclopedia Italiana Treccani

[14] Sanuto M. Diarii , Venecia 1880 ed. M. Visentini, vëll. III.

[15]Sanuto M. Diarii . Venecia 1880 ed. M. Visentini, vëll. III, kol. me 1308. Il Petta [Despoti i Epirit dhe princat e Maqedonisë, Argo Lecce, 2000, f. 37, shprehet se Gjergji “në të vërtetë shkoi në Venecia në shkurt 1500, i bërë të ditur babait dhe gjyshes së tij ” , por nuk është e qartë se ku i merr ai informacionet se ishte nisur pa dijeninë e Gjonit, babait të tij.

[16] Volpicella L. Federico i Aragonës dhe fundi i mbretërisë së Napolit. Napoli 1908, f. 28.

 

[18] Monti, po aty.

SHQIPONJA E ZEZE NE FUSHEN E PURPURT

by

 “ Il Giorno” 2 dhjetor 1912 

Pavarësia e Shqipërisë sipas dokumenteve Italiane 

Nga Rafael Floqi/

Shqipëria ishte e fundit nga kombet ballkanike që arriti pavarësinë dhe e fundit që zhvilloi një ndërgjegje kombëtare moderne. Historiani Bernd Fischer shtroi  pyetjet: pse u vonua zhvillimi nacionalist në Shqipëri dhe, kur arriti përfundimisht, çfarë forme mori ai?  Kjo pse “Shqipëria, atëherë, ishte në disavantazh kur bëhet fjalë për shfaqjen e nacionalizmit ballkanik në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Pasi Shqipërisë i mungonin të gjitha parakushtet e nevojshme për rritjen e nacionalizmit ballkanik. Nuk kishte shtet, nuk mund të shikonte prapa në një perandori të fuqishme mesjetare, nuk kishte unitet fetar, nuk kishte udhëheqje të ofruar nga një klasë e vetëdijshme. Kur nacionalizmi modern arriti më në fund te shqiptarët, ishte vonë, mjaft i dobët dhe sigurisht unik. Ishte në thelb një fenomen i shekullit të 20-të i nisur dhe i drejtuar nga elita.  Shkëndija e parë e vërtetë e nacionalizmit shqiptar, një zgjim kulturor, ndodhi te italo-shqiptarët e Italisë së Jugut në vitet 1860. Vetëm në fillim të shekullit të njëzetë, shqiptarët, në një numër të konsiderueshëm, filluan të marrin pjesë në lëvizjen kombëtare në rritje që kërkonte synimin tradicional të nacionalistëve modernë, shtetin kombëtar. Faktori i dytë domethënës që ndihmon për të shpjeguar ngritjen e ndërgjegjes kombëtare shqiptare rreth fundit të shekullit ishte rritja e interesit për çështjet shqiptare nga ana e fuqive të huaja, veçanërisht nga Italia dhe Austro-Hungaria. Ndërsa shqiptarët nuk kishin “dashamirës” si të tjerët në Ballkan, ata gjetën se këto dy fuqi synonin të pengonin zgjerimin e Greqisë dhe Serbisë në kurriz të tokave të banuara nga shqiptarët. 

Ndërsa këta faktorë të jashtëm ishin të rëndësishëm, merita të konsiderueshme për këtë hap të parë drejt ndërtimit të një ndërgjegjeje kombëtare shqiptare duhet t’i takojë një grushti intelektualësh. Mes këtij grupi mund të përfshihet edhe Ismail Qemal Bej Vlora, babai i pavarësisë shqiptare. Nuk ka dyshim se Ismail Qemali ishte mjeshtër në fushën e diplomacisë. Ngjarjet që u desh të përballojë  nga shkaku i mungesës së kohezionit brenda vendit dhe pretendimeve të jashtme , ai i përballoi, ashtu siç mundi, me duart të zbrazëta, gjithnjë me zotësi të madhe dhe shpesh me hov guximi, kur ngjarjet e detyronin për të mirën e vendit.  Humbja e shpejtë e forcave osmane në Luftën e Parë Ballkanike e ndërlikoi situatën për shqiptarët. Serbët dhe grekët, të cilët e shihnin këtë zonë si plaçkë legjitime, pushtuan shumë territore shqiptare. Përballë kësaj krize, Ismail Qemali vendosi që pavarësia – pavarësisht se sa të papërgatitur ishin shqiptarët – ishte e vetmja mënyrë për të shpëtuar tokat shqiptare nga copëtimi. Dhe, me mbështetjen e Austro-Hungarisë dhe Italisë, suksesi ishte të paktën i mundur.  

Kështu  në këtë artikul,l të botuar në gazetën italiane “ Il Giorno” të datës 2 dhjetor1912, nga korrespondent italian me pseudonim “Eroda” nga Fiume , ( Rijeka) , me titull  “L”aquila nera nel campo vermiglio”, dhe nëntitull “Hija e serbit” dhe sqarimin  “ Pavarësia e nevojshme e Shqipërisë , shtjellohen pikëpamjet gjeopolitike të imperializmit italian në lindje, në divergjencë me ato të përhapjes të Austro Hungarisë në Ballkan. Aty ju mund të shikoni vlerësimin e “Pavarësia e Shqipërisë e parë me këndvështrimin e Italisë. Gjeopolitika e rastit, divergjencat me Austro -Hungarinë që i dhanë mundësi Ismail Qemalit të shpallë pavarësinë. Roli grabitqar i fuqive të vogla ballkanike. Se si Serbia nga e shtypur u kthye në shtypëse. E drejta “ gjoja e  Serbisë për dalje në det”. Dhe rreziku sllav i pushtimit të Shqipërisë për Italinë.  Në artikull edhe pse në frymën e Risorggimentos italiane citohet Mazzini kur thotë se  : “ Gadishulli Ballkanik u takon popujve ballkanikë. Dhe ndaj në vazhdimësi dhe rrjedhimisht -edhe Shqipëria u takon shqiptarëve”. Shkrimi është mjaft interesant për të kuptuar pozicionin e Italisë për Pavarësinë e Shqipërisë, tendenca që u pasqyruan më vonë gjatë Luftës së Parë Botërore me pushtimin italian të Vlorës. Lexojeni për të kuptuar më  thellë…

“SHQIPONJA E ZEZE NE FUSHEN E PURPURT” 

Hija e Serbisë 

Pavarësia e nevojshme e Shqipërisë

Flamuri me shqiponjën e zezë në fushën e kuqe; në Durrës, si në Vlorë, si kudo në tokën shqiptare, flamuri i lirisë, po valëvitet me gëzim. Dhe kalorësia serbe pushton Durrësin. Njëzet e katër orë më vonë. Këto dy lajme u përhapën në mbarë botën.

Por pavarësia shqiptare është, duhet të jetë, e do të jetë. Me gjithë lakminë e fuqive të mëdha e të vjetra, dhe të fuqive të reja e të vogla.

Italia e do pavarësinë e Shqipërisë dhe këtë e kërkon edhe Austria.

Çfarë butësie, me të vërtetë, në zemrën shumë të sinqertë dhe të ëmbël të Austrisë! Sa ekstazë dhe sa e prekur duket nga idealizmi i kombësisë! Ah, dhe Austrisë  kjo nuk mund t’i mohohet, kur bëhet fjalë për ringjalljen e popujve, rikonstituimin e atdheut sipas parimit kombëtar! E gjithë e kaluara dhe e tashmja e saj dëshmojnë për këtë. ( Vini re ironinë. R.F)

Prandaj, shqetësimet e saj pothuajse amtare për Shqipërinë e braktisur janë të natyrshme dhe më besnike.

Veç se – e keqja  nuk dështon kurrë – këto shqetësimet austriake janë në unison me ato të Italisë, por në gadishullin e bukur, ato mund të zgjojnë një fole grenxash.

Kishte frikë, se do ta shihnin qeverinë e Italisë, të futur në zgjedhën austriake, që të udhëhiqej – me sy të lidhur – atje ku e donte interesi imperialist i Vjenës.

Por të këqijtë u mashtruan.

Italia nuk e la veten të shtyhej nga goja e ndonjë fuqie tjetër; por gjithmonë besnike – sinqerisht pa rezerva, kufizime apo implikime e programit të saj të simpatisë dhe ndihmës për çdo drejtësi kombëtare, ajo përsëriti edhe një herë qëndrimin e saj të qetë dhe të vendosur, parimin të cilin secili nënkuptonte nga njerëzit e saj më të mirë duke filluar nga Mazzini që thoshte : “Se Gadishulli Ballkanik u takon popujve ballkanikë. Dhe ndaj në vazhdimësi dhe rrjedhimisht -edhe Shqipëria u takon shqiptarëve ”.

Pra, nëse Italia e ka koordinuar veprimin e saj me Austrinë, kjo nuk do të thotë se e ka ndjekur verbërisht dhe në çdo rrugë, dhe ka hequr dorë nga politika e saj, dhe se sakrifikoi interesat e saj për sytë e bukur të shqiponjës dykrenore, se ishte e shurdhër ndaj zërit të gjithë popullit të vet.

Në të vërtetë, edhe një herë Italia jep një shembull të mirë të harmonisë midis qeverisë dhe njerëzve, nga të cilat qeveria e interpreton mirë mendimin dhe e shndërron atë në veprim.

Dhe të gjithë njerëzit e Italisë në çështjen e Lindjes mendojnë se popujt ballkanikë duhet të sigurojnë vetë atë që ka të bëjë me lirinë e tyre, të mbeten arbitra të sistemeve të tyre të reja të brendshme, të mendojnë se secili prej tyre duhet të shtrihet në kufijtë e vet kombëtarë, nga Deti i Zi deri në Adriatik, në mënyrë që prejardhjet e ndryshme – pa përjashtuar asnjë – të jenë të lira, të pavarura dhe të respektojnë vërtet të drejtat e tyre, të jenë hapur dhe niveluara në rrugën e përparimit civil.

Populli i Italisë e dëshiron këtë në emër të atyre idealeve për të cilat Italia arriti fillimisht “bashkimin” (L’unita) dhe më pas në “bashkim kombëtar”( L’unita nacionale) . Pra, nëse sot Italia e do Shqipërinë e pavarur, ky vullnet i saj nuk është gjë tjetër, veçse një gjest i duarve të shtrira dhe vëllazërore që i zgjaten asaj për ta ndihmuar atë që me kënaqësi të tjerët do t’i mohonin të drejtën e ekzistencës.

Dhe ashtu siç Italia e ka shtrirë vëllazërisht dorën Shqipërisë, po ashtu edhe ajo është e gatshme t’ua shtrijë edhe serbëve, që ata të mos punojnë në dëm të shqiptarëve, në mënyrë që edhe serbët ta shohin luftën e tyre fitimtare të kurorëzuar me një qasje në rrugët detare.

Shqipëria sot duhet të jetë e pavarur; Serbia nuk duhet të jetë më shërbëtorja, skllavja ekonomike, e mohuar, e shtypur, e nëpërkëmbur – e Austrisë. Kështu mendon populli i Italisë dhe jo ndryshe nga ai  në thelb edhe qeveria e saj.

Austria, nga ana tjetër, ndërkohë që e mbante Serbinë fort në pranga ekonomike, kishte gjithmonë një sy ziliqar ndaj Shqipërisë. 

Por ja Serbia, u bë shumë e guximshme, e pangopur dhe e padrejtë e dehur nga sukseset e luftës – që duhet ta kenë rraskapitur me gjak e para – ja tani si Serbia, si Mali i Zi dhe Greqia janë gati të hidhen  Shqipërisë, për ta ndarë në copa-copa ; ndaj është rrezik për Austrinë të mbetet e mbushur me keqardhje, tani që është dobësuar ekonomikisht dhe ushtarakisht; tani që Serbia është gati të thyejë zinxhirin e ashpër të robërisë, për të riafirmuar në kyçet e duarve dhe kyçin e këmbëve të politikës së keqe të agrarëve austro-hungarezë; këtu është Mali i Zi që del jashtë kësaj dhe Greqia tregon se ka një flotë të disiplinuar dhe jo të neveritshme. Sa shumë rreziqe… Dhe kështu në zemrën austriake … mbin lulja shumë e sinqertë e ndjenjës; dhe kështu Austria bëhet kampione e të drejtave të shenjta të kombësisë! Madje dhe për Shqipërinë!

Por pse? Por pse – pas dëshirës së lashtë -që nuk funksionoi me anijet e saj të bukura synuan për ta pushtuar më të kot Durrësin  dhe Vlorën e frikshme? Oh! nuk i mungonte oreksi! Por Italia nuk do ta kishte lejuar kurrë që Shqipëria të bëhej krejt austriake.

– Pra, le të jetë shqiptare – përfundoi dhelpra kur i pa vilet e rrushit shumë lart – dhe le të përpiqemi, nëse mundemi, ta mbajmë ende në robërinë e saj ekonominë serbe.

Për zhgënjimet austriake, për politikën tradicionale të Italisë dhe për veprimin e saj ligjor, pavarësia e Shqipërisë është e garantuar. Dy politika shumë të ndryshme dhe të kundërta përkojnë në këtë mënyrë. Jo pra servilizëm i politikës italiane për kabinetin e Vjenës.

Por me pavarësinë e Shqipërisë, edhe instinktet e pushtimit dhe hajdutit të sllavizmit u zgjuan,  ndodhi  gjithnjë e njëjta gjë, dhe ata po kërcënojnë zotërimin kombëtar të të tjerëve.

Sllavët e Ballkanit, të cilët u zgjuan dhe u ngritën përsëri në emër të shenjtë të lirisë, nuk vonuan t’i veshin maskat shtazarake dhe të ethshme të grabitqarëve dhe … të hidheshin në sulm nën veshjen e kozmetikën e gjoja idealeve të larta; dhe ethet e tyre u dukën për një çast kur ata sulmuar grekët. Sllavët që dukeshin të shenjtëruar nga një luftë e përgjakshme për të fituar liritë e tyre kombëtare, nxituan të kryejnë aktin e shtypjes në dëm të një kombi ballkanik.

Dhe për të justifikuar këtë akt kriminal, i shohim të zhyten në baltën e keqbesimit të keqinterpretimeve të së vërtetës, të shpifjeve dhe gënjeshtrave. Dhe ata bërtasin përmes politikanëve të tyre se shqiptarët janë një gjindje frikacake, amorfe, të paaftë politikisht dhe të papërgatitur, gjysmë të egër, pa një të kaluar të denjë për t’u mbështetur me ligj; me vlera negative në përparimin qytetar, në entuziazmin e verbër çdo gjë harron ose keqinterpreton britmat sllave: edhe pse kryengritjet e fundit të shqiptarëve – ishin të vetmit ata që u rebeluan kundër turqve dhe përsëritën kryengritjen çdo vit – madje harrojnë himnet me të cilat ata e përshëndetën. dhe i subvencionuan me armë dhe për t’u dhënë atyre – veçanërisht Malit të Zi – mbrojtje dhe strehim. Këta gjysmë barbarë vlerësuan kushtetutën dhe – të mashtruar nga Turqia e re – u ngritën për fituar disa forma autonomie: dhe mes tyre me këmbëngulje me kërkesa të argumentuara, ku njëra prej tyre kishte të bënte me alfabetin e tyre!

Është e vërtetë: në fushatën aktuale disa fise shqiptare – myslimane që luftuan krahas turqve – të shtyrë nga forca e islamizmit. Por, shqiptarët –e krishterë – dolën në anën e malazezëve dhe ranë trimërisht në krah të tyre.

Instinktet e liga të sllavëve të dehur nga fitorja e tyre mundimshme nuk do të mbizotërojnë dot. Shqipëria do të ribashkohet për të mbetur një e tërë, si prej prejardhjes gjuhësore në të gjithë territorin ç’ ka i burojnë nga të drejtat tridhjetë shekullore në Gadishullin Ballkanik. Shqipëria ka të drejtë të jetojë dhe të jetë shqiptare, jo serbe as malazeze, as greke apo austriake.

Populli shqiptar, natyrisht – për shkak të shtypjes së lashtë është ende jo aq i zhvilluar sa do të duhet të ishte në kohët tona, por ka brenda vetes energji të admirueshme, të cilat me fitoren e lirisë do të nisin rrugën drejt një përparimi të denjë për popujt e qytetëruar. Shihni në fakt, nuk do të flasim për kolonitë e shumta të përparuara shqiptare të Italisë. apo edhe në koloninë më të vogël kompakte dalmate të Borgo Erizios;   (Zara,  R.F) por për një emigracionin individual shqiptar, që është ai që zgjon frymën e sipërmarrjes dhe do ta  gjesh atë shpërndarë kudo nëpër botë, shqiptarë energjikë, të kulturuar, madje shumë të pasuruar nga puna e tyre, duke mos harruar kurrë atdheun e tyre. Një popull, pra, i denjë për të jetuar i lirë.

Por ne duhet, për t’u dhënë plotësisht pavarësinë e nevojshme shqiptare, të vëmë në dukje edhe rrezikun për kombin tonë nëse Shqipëria që bie në duart sllave, por dhe të drejtën e padiskutueshme të serbëve për dalje në det si dhe paprekshmërinë e Vlorës, që është detyra e Italisë, dhe as të mos harrojmë mendimin imperialist të Francesco Crispi-t. Por ndoshta do të flasim përsëri për të.

Theksojmë vetëm se sot  zemra na gëzohet, që për shkak të përkimit të dy politikave të ndryshme të asaj italiane dhe asaj austriake – flamuri shqiptar mund të shndrisë duke larë me ar në tokën shqiptare duke shkëlqyer të kuqen e ndezur të flamurit të tyre.

Heroda

Bibliografi

Renzo FalaschiIsmail Kemal Bey Vlora , Il pensiero e L’opera attraverso i documenti Italiani , Bardi Editore , 1985

“L”aquila nera nel campo vermiglio” Il giorno” 2, Dicembre 1912

Bernd Fishe,r The Development of Albanian Nationalism, March 23, 2005