Kastriot Fetahu/
Mark Tuen thotë se “fjala pothuaj e duhur me të duhurën janë si xixëllonja me rrufenë”. Do ta korrigjoja Mark Tuenin në një analogji me fjalët Vatra dhe Atdheu, që nuk janë si në aforizmën e tij. Në takimin festiv të dyvjetorit të “Vatra Boston”, në qytetin Beverly, ishte i gjithë Atdheu, që nga shqiptarët e Luginës së Preshevës, nga Mali i Zi e deri në Çamëri.
Qyteti Beverly më sjell në vëmendje adoleshencën, kur ndiqja RAI-n në serialin e famshëm “Beverly Hills”, në kërkim të Perëndimit dhe lirisë. Kalifornia, si një planet tjetër për mua atëherë…
Përpiqesha të kuptoja pse isha aty dhe nuk mund ta harroni kurrë respektin ndaj jush. Vij nga Vatra e Chicagos; as atje nuk kisha të njohur kur më ftuan të jem në drejtimin e saj, po kështu edhe në Boston nuk kisha asnjë njohje dhe kjo më bën të mendoj se Vatra beson në vlerat dhe krijohet mbi vlerat, përderisa asnjë njohje apo lobim në rastin tim.
Nuk ka Vatra Chicago, Boston apo Majemi, por ka vetëm një Vatër me shumë gjymtyrë.
Në një tavolinë me Dr. Pashko Camaj dhe Dr. Sokol Paja ndodheshin edhe sekretari i Vatra Boston, Flamur Vezaj, shkrimtari Aristotel Mici, gjithashtu edhe një djalë nga Presheva, inxhinier mekanik Visari, që banonte në Kembrixhin e famshëm të arsimit universitar botëror. Shikoja njerëz të gëzuar në atë ambient festiv, ku një moderatore serioze si Doriana Dhima, anëtare e kryesisë së Vatra Boston, i dha ngjyrat e fishekzjarreve pa shkrepur të tillë.
Kultura është një tërësi vlerash shpirtërore dhe materiale, të cilat janë një përgjigje ndaj problemeve ekzistenciale, dhe shqiptarët e Amerikës i qëndrojnë besnik kulturës së qytetërimit të tyre në këtë vend kozmopolit.
Himnet kombëtare të SHBA-së dhe Shqipërisë i përcolla me dorë në zemër. Nëse dëgjon himnin dhe nuk të pickon në zemër, apo nuk ndjen lëvizjen e pavullnetshme të flokëve, më duket sikur nuk e do vendin tënd.
Bisedova me shumë vatranë në këtë festë të shqiptarëve të Bostonit. Nuk e di çfarë do të flisja me Nolin nëse do ndodheshim në të njëjtën kohë, ndërsa doktor Camajt i thashë se kur flas me ty jam duke biseduar me Konicën. Buzëqeshi dhe më tha: “Kastriot, Vatra është diçka e mistershme, është sa institucionale aq edhe vëllazërore, që nuk e pranon hierarkinë dhe diferencën mbi vlerat teknike individuale. Vatra është vetëm zemra e vatranëve”, ndërsa më premtoi edhe librin e tij të ri “Brenga”.
Ndërkohë më çuditi editori i gazetës Dielli, Sokol Paja. Nuk e dija se kishte gradën doktor në gazetari. Modestia e këtij njeriu qëndron në atë se midis fjalëve dhe nënkuptimit nuk ka kurrë një hendek të madh, pasi aq natyrshëm i lexohet dëshira për lartësimin e Vatrës dhe shqiptarisë, si një idealist i palimit. Sakrifica e tij për të udhëtuar në kthim në kohë me borë rreth 5 orë, bashkë me doktor Pashko Camaj, më bëri të mendoj për përkufizimin e fjalës “sakrificë”.
Visari i Preshevës (më ka tërhequr gjithmonë fjala Preshevë me atë asonancën e bukur të zanoreve) më tregoi patriotizmin e Luginës.
Jeni istikami i parë i kombit në raport me serbët, i thashë.
Buzëqeshi dhe më tha se shqiptaria nuk vdes kurrë në ato vise.
Ndërsa një djalë nga Bujanovci më tregoi se në fshatin e tij në çdo shtyllë ka flamuj shqiptarë.
Po pyesja veten: “Kush është më shumë shqiptar, në aspektin e dashurisë për flamurin?”
Burgun e ka shpikur dikush që nuk ka qenë vetë aty, ndryshe është emigrimi, një jetë e jetuar me ngjyra burgu shpirtëror në vitet e para.
Duket sikur ka lindur me qytetërimin ndoshta pyetja më e vjetër “Quo vadis”.
Bisedova edhe me shkrimtarin Aristotel Mici, librat e të cilit i kemi lexuar në fëmijërinë tonë; ai më dhuroi një libër me këtë rast. Mësova se babai i tij ka qenë emigrant në SHBA dhe është kthyer në vendin tonë, ku mbylli sytë në vitin 1939.
Anëtari i kryesisë së Vatra Boston, Andrea Pani, më dhuroi një libër që e konsideroj thesar, të shkruar nga ati i tij për familjen Pani si themelues të Vatra bashkë me Fan Nolin.
Gjatë bisedës me të ngula këmbë të mësoja mbi autenticitetin e librit. Ai më tha se gjithçka është mbi bazë dokumentesh të kohës, të cilat dua t’i dixhitalizoj për të mos humbur.
Fjala “origjinale” mbart në vetvete ngjyrime pozitive: autentike, e mirëfilltë, e besueshme, e qëndrueshme, me vlera të brendshme.
Në libër lexova se Konica i kërkon ministrit të Zogut, Sotir Martini, që t’i jepen 5000 dollarë Vasil Panit për kontributin e tij financiar për Vatrën (vlera e një shtëpie në SHBA në atë kohë). Çfarë njerëz, mendova, për mbiemrin Pani.
Ndërkohë bashkëshortja e Andreas, një zonjë me origjinë nga Maroku, më çuditi me shqipen e saj të kulluar dhe dashurinë për Shqipërinë.
Djemtë si Joridi dhe Klajdi, anëtarë të kryesisë së Vatra Boston, ishin në lëvizje pranë çdo zgjidhjeje të çastit.
Një organizim shembullor nga një njeri i tillë si Mentor Maksutaj, kryetar i Vatra Boston, që më sjell eposin e kreshnikëve me pamjen e tij. Do të ishte krenar Adem Jashari për këtë djalë nga Suhareka, i cili në vitet e represionit serb përfundoi në Amerikë i përzënë si student aktiv kundër atij represioni dhe pas tre muajsh është lidhur me familjen.
Gjenocid edhe mes të përndjekurish në vendosjen e raporteve midis tyre.
Kurse sekretarin e Vatra Boston, gazetarin Flamur Vezaj, të cilin në ato kohëra e kisha cilësuar Roberto Saviani shqiptar, e kisha humbur nga fokusi i Tiranës dhe, si nga qielli, e gjej këtu në Boston. I them me shaka: “Si e le atë punë që do të kishte bërë me vila atje?”
Përgjigjja e tij ishte epike: “Leku është karakter, por jam unë i përjashtuar nga ai lloj karakteri”.
Po kërkoj fjalët e duhura të gjej ndryshimin midis qenies sime në Tiranë dhe tani në Boston, por…
Në Tiranë kisha frekuentuar “dyqanin e dollarit”, po kurrë nuk e kisha kuptuar “lirinë e dollarit”.
Një udhëtim i madh nis me një hap të vogël.
Nuk ka zhurmë më trishtuese sesa kërcitja e zinxhirit të valixhes kur e mbyllim dhe marrim udhën e aeroportit me biletë me një kahje.
Të gjithë fytyrat e qeshura që shikoja kishin kaluar në këtë rrugë ndjesish dhe ia kishin dalë.
Do guxim të madh të ndryshosh jetën.
Vatra e Bostonit, gurthemeli i shqiptarisë në Amerikë, ka të ardhme të ndritur me këta personazhe, mendova, kur tingujt e muzikës dhe njerëzit e qeshur që vallëzonin më rrëmbyen e më çuan në Tiranë me imagjinatë…