Analizë Historiko-Diplomatiko-Juridike
Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
Titulli reflekton një aleancë të qëndrueshme dhe strategjike midis kombit shqiptar dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës, e cila nuk ka qenë fenomen i rastësishëm, por rezultat i një zhvillimi historik, kulturor dhe politik. Analiza jonë e zgjeruar përfshin dimensionin historik, diplomatik dhe juridik ndërkombëtar, duke lidhur ngjarjet kryesore dhe figurat kyçe që kanë afirmuar këtë aleancë.
1. Koherat historike dhe mbështetja juridiko-diplomatike
-Presidenti Woodrow Wilson dhe Konferenca e Paqes (1919):
-Zgjedhja e SHBA për të mbështetur integritetin territorial të Shqipërisë bazohesh në parimin e vetëvendosjes së kombeve, të përfshirë në “Fourteen Points” të Wilsonit. Ky parim është bërë bazë juridike ndërkombëtare për mbrojtjen e kombeve të vegjël në dokumente të mëvonshme të Ligjit Ndërkombëtar.
-Lidhja e shqiptarëve me SHBA në periudhën mes dy luftërave:
-Organizatat diasporike, si “Vatra” dhe Shoqata “Besa”, kanë përdorur mekanizma ligjorë dhe diplomatikë për të lobuar në Kongresin amerikan, duke shfrytëzuar të drejtën ndërkombëtare të mbrojtjes së pakicave dhe parimet e sovranitetit kombëtar.
2. Lufta e Kosovës dhe ndërhyrja ndërkombëtare
-Mandati ndërkombëtar dhe ligji humanitar:
-Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë (1999) ishte një shembull unik ku SHBA veproi brenda kuadrit të rezolutave të OKB-së dhe të së drejtës ndërkombëtare humanitare, duke mbrojtur popullsinë civile nga gjenocidi dhe duke respektuar parimin e përgjegjësisë për mbrojtjen (Responsibility to Protect – R2P).
-Figurat kyçe dhe bazat ligjore:
-Zyrtarë amerikanë si Madeleine Albright dhe William Walker përdorën jo vetëm instrumente diplomatike, por edhe bazë juridike ndërkombëtare për të legjitimuar ndërhyrjen, duke argumentuar se parimet e MB dhe Konventa e Gjenevës kërkonin veprime për të mbrojtur popullsinë civile.
3. Shpallja e Pavarësisë së Kosovës dhe njohja ndërkombëtare
-Rezolutat dhe dokumentet ndërkombëtare:
-SHBA njohu Kosovën menjëherë pas shpalljes së pavarësisë (2008), duke u bazuar në jurisprudencën ndërkombëtare dhe në parimin e vetëvendosjes së popujve të pambrojtur.
-Angazhimi juridik i SHBA:
-Mbështetja amerikane për Kosovën u shpreh edhe përmes dokumenteve ligjore dhe marrëveshjeve bilaterale, duke garantuar mbrojtjen e të drejtave sovrane të shtetit të ri dhe duke integruar Kosovën në mekanizmat ndërkombëtarë.
4. Dimensioni diplomatik dhe strategjik sot
-Partneriteti strategjik Shqipëri–SHBA dhe Kosovë–SHBA:
-Aleanca nuk është thjesht sentimentale; ajo ka bazë juridiko-politike në traktatet dhe marrëveshjet ndërkombëtare për siguri, mbrojtje dhe bashkëpunim ekonomik.
-Instrumentet juridiko-diplomatike:
Marrëveshjet për mbrojtje reciproke
Traktatet ushtarake dhe bashkëpunimi në NATO
Memorandume dhe konventa për zhvillim ekonomik dhe mbrojtje të të drejtave të njeriut
5. Legjitimiteti i proamerikanizmit shqiptar
-Qëndrueshmëri historike:
-Orientimi proamerikan është i thellë dhe i dokumentuar, nga Wilson te ndërhyrja në Kosovë, deri te njohja e pavarësisë dhe marrëveshjet strategjike moderne.
-Legjitimitet juridik ndërkombëtar:
-Veprimet e SHBA dhe shqiptarëve kanë respektuar parimet e ligjit ndërkombëtar: sovranitetin, vetëvendosjen, të drejtat e njeriut dhe mbrojtjen e popullatës civile.
Kontinuiteti:
-Që nga koherat historike deri në kohët e sotme, kjo aleancë ka qenë një faktor kyç për stabilitetin dhe zhvillimin e Ballkanit.
Titulli “Kombi Shqiptar: Aleat Natyral i SHBA nga Koherat Historike deri në Kohët e Sotme” përmbledh një realitet historik, diplomatik dhe juridik. Ai tregon se aleanca shqiptaro-amerikane është më shumë se një simpati: është një partneritet strategjik dhe juridik, i mbështetur mbi parime të qëndrueshme historike, diplomatike dhe ndërkombëtare. Që nga Presidenti Wilson deri në njohjen e Kosovës dhe marrëveshjet strategjike të sotme, SHBA ka qenë garant i lirisë, stabilitetit dhe zhvillimit të shqiptarëve.