Në historinë e studimeve albanologjike evropiane të shekullit XX, një vend të rëndësishëm zë dijetari austriak Maximilian Lambertz, i cili me përkushtim të veçantë iu kushtua kërkimeve shkencore mbi gjuhën, folklorin dhe kulturën shqiptare. Ai konsiderohet një nga personalitetet më të rëndësishme të albanologjisë moderne, duke vazhduar traditën e studiuesve të mëdhenj evropianë që u morën me studimin e gjuhës shqipe dhe të trashëgimisë kulturore shqiptare.
Maximilian Lambertz lindi më 27 korrik të vitit 1882 në qytetin e Vjenës, në Austri, në një familje qytetare ku arsimi dhe kultura kishin një rol të rëndësishëm në jetën e përditshme. Që në moshë të hershme ai tregoi prirje të veçanta për studimet humanistike, sidomos për gjuhët dhe për historinë e qytetërimeve evropiane. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në qytetin e lindjes, ku u dallua si një nxënës i shkëlqyer dhe me interes të theksuar për filologjinë klasike dhe për studimet historike.
Pas përfundimit të shkollës së mesme, Lambertz vazhdoi studimet e larta në Universitetin e Vjenës, një nga qendrat më prestigjioze të studimeve humanistike në Evropë. Në këtë institucion ai studioi filologji klasike, gjuhësi krahasuese dhe studime orientale, duke u specializuar në fushën e gjuhësisë historike dhe të folkloristikës. Gjatë kësaj periudhe ai u njoh me traditën e studimeve albanologjike dhe me punimet e studiuesve të mëdhenj që kishin kontribuar në këtë fushë, ndër të cilët mund të përmendet Johann Georg von Hahn, një nga themeluesit e albanologjisë shkencore, si dhe gjuhëtari i shquar Norbert Jokl, i cili konsiderohet si një nga studiuesit më të rëndësishëm të historisë së gjuhës shqipe.
Interesi i Lambertz për kulturën dhe gjuhën shqiptare u thellua gjatë viteve të studimeve dhe u shndërrua në një fushë të rëndësishme të veprimtarisë së tij shkencore. Në fillim të shekullit XX ai ndërmori udhëtime kërkimore në trevat shqiptare të Ballkanit, duke vizituar Shqipërinë dhe rajone të tjera ku jetonte popullsia shqiptare. Gjatë këtyre udhëtimeve ai zhvilloi kërkime të drejtpërdrejta në terren, duke mbledhur materiale të shumta folklorike dhe etnografike që përfshinin këngë popullore, tregime, legjenda, zakone dhe tradita të jetës shoqërore shqiptare.
Këto kërkime në terren përbënin një metodë të rëndësishme shkencore në studimet e tij dhe i dhanë mundësi Lambertz të njihte nga afër jetën dhe kulturën e popullit shqiptar. Ai e konsideronte traditën gojore si një burim të rëndësishëm për studimin e historisë dhe të identitetit kulturor të një populli. Për këtë arsye ai u përqendrua në mbledhjen dhe analizimin e materialeve folklorike, duke i trajtuar ato me një metodologji shkencore dhe krahasuese.
Veprimtaria shkencore e Lambertz përfshinte një gamë të gjerë studimesh mbi gjuhën shqipe dhe dialektet e saj. Ai analizoi strukturën gramatikore të gjuhës, zhvillimin historik të saj dhe lidhjet me gjuhët e tjera të familjes indoevropiane. Punimet e tij në këtë fushë ndihmuan në thellimin e njohurive mbi karakteristikat e gjuhës shqipe dhe mbi vendin e saj në familjen e gjuhëve indoevropiane.
Një kontribut i veçantë i Lambertz lidhet me studimin e folklorit shqiptar, sidomos me analizën e këngëve epike dhe të traditës heroike të popullit shqiptar. Ai i kushtoi vëmendje të veçantë epikës shqiptare dhe figurave historike që pasqyroheshin në këngët popullore. Përmes këtyre studimeve ai tregoi se tradita gojore shqiptare përmban elemente të rëndësishme historike dhe kulturore që ndihmojnë në kuptimin e zhvillimit të shoqërisë shqiptare.
Lambertz botoi një numër të madh veprash dhe studimesh që trajtonin gjuhën dhe kulturën shqiptare. Ndër veprat e tij më të njohura janë studimet mbi folklorin shqiptar, analizat mbi dialektet e shqipes dhe botimet që përfshinin materiale të mbledhura gjatë kërkimeve në terren. Këto punime u botuan në revista dhe botime shkencore të rëndësishme evropiane dhe u vlerësuan nga studiues të shumtë të gjuhësisë dhe të studimeve ballkanike.
Përveç veprimtarisë kërkimore, Lambertz ishte edhe një pedagog i përkushtuar. Ai ligjëroi në institucione të ndryshme akademike dhe kontribuoi në formimin e brezave të rinj të studiuesve në fushën e gjuhësisë dhe të folkloristikës. Studentët dhe kolegët e tij e përshkruanin si një profesor me dije të thella, me disiplinë shkencore dhe me një pasion të madh për kërkimin akademik.
Në botën shkencore evropiane, Lambertz u njoh si një nga studiuesit më seriozë të kulturës shqiptare. Ai e prezantoi gjuhën dhe folklorin shqiptar në qarqet akademike të Evropës me një qasje shkencore dhe me respekt të madh për traditën kulturore të popullit shqiptar. Në një kohë kur Shqipëria ishte ende pak e njohur në botën akademike perëndimore, studimet e tij kontribuan në rritjen e interesit për albanologjinë dhe për historinë e shqiptarëve.
Metodologjia shkencore e Lambertz mbështetej në analiza të thelluara gjuhësore, në krahasime ndërgjuhësore dhe në përdorimin e burimeve arkivore. Ai përdori materiale nga arkivat evropiane, dorëshkrime të vjetra dhe dokumente historike që lidhen me studimet mbi Ballkanin dhe popujt e tij. Kjo qasje metodologjike i dha studimeve të tij një bazë të fortë shkencore dhe i bëri ato një referencë të rëndësishme për studiuesit e mëvonshëm.
Jeta dhe veprimtaria e Lambertz u karakterizuan nga një përkushtim i vazhdueshëm ndaj kërkimit shkencor. Ai vazhdoi të punojë dhe të botojë studime për shumë dekada, duke mbetur aktiv në botën akademike deri në vitet e fundit të jetës së tij. Maximilian Lambertz ndërroi jetë më 19 gusht të vitit 1963, duke lënë pas një trashëgimi të pasur shkencore që vazhdon të vlerësohet nga studiuesit e gjuhës dhe të kulturës shqiptare.
Trashëgimia e tij në fushën e albanologjisë mbetet e rëndësishme edhe sot. Studimet e Lambertz kanë kontribuar në ruajtjen dhe dokumentimin e shumë elementeve të folklorit dhe të traditës kulturore shqiptare. Punimet e tij janë ende sot një burim i rëndësishëm për studiuesit që merren me gjuhën shqipe, me folklorin dhe me historinë kulturore të shqiptarëve.
Figura e Maximilian Lambertz përfaqëson një shembull të rrallë të një dijetari evropian që, përmes kërkimit shkencor dhe përkushtimit të tij intelektual, kontribuoi në njohjen dhe në studimin e një kulture të lashtë si ajo shqiptare. Ai mbetet një nga personalitetet më të rëndësishme të albanologjisë dhe një mik i madh i kulturës shqiptare, emri i të cilit do të mbetet gjithmonë i lidhur me historinë e studimeve mbi gjuhën dhe traditën e popullit shqiptar.
Gjon F. Ivezaj