Dr. Afrim Shabani/
Kur flasim për muzikën, zakonisht themi se ajo na pëlqen, na qetëson, na emocionon. Këto janë përgjigje të vërteta, por jo të mjaftueshme. Si pedagog, unë do të doja t’ju ftoja të ndalemi një hap më thellë dhe të pyesim: çfarë është në të vërtetë muzika që na jep kaq shumë kënaqësi, dhe çfarë kërkon ajo nga ne si dëgjues?
Së pari, duhet ta kuptojmë një gjë themelore: dëgjimi muzikor nuk është një akt pasiv. Kur ne dëgjojmë muzikë, truri ynë nuk është në pushim. Përkundrazi, ai është jashtëzakonisht aktiv. Ai parashikon se çfarë do të vijë më pas, krahason atë që dëgjon me atë që ka dëgjuar më parë, dhe reagon kur pritshmëritë tona përmbushen ose thyhen. Pikërisht këtu lind kënaqësia muzikore: në këtë lojë të vazhdueshme mes pritjes dhe realizimit.
Tani, le të mendojmë për mënyrën se si dëgjojmë sot. Shumica prej nesh dëgjojmë muzikë ndërsa bëjmë diçka tjetër. Drejtojmë makinën, punojmë, shfletojmë telefonin. Muzika bëhet sfond. Dhe unë nuk po them se kjo është gabim. Por duhet të jemi të vetëdijshëm për një gjë: muzika, si art, nuk është krijuar për të qenë sfond. Ajo është art i kohës. Ajo kërkon vëmendjen tonë, sepse ekziston vetëm sa kohë ne jemi të gatshëm ta ndjekim.
Këtu hyn koncepti i dëgjimit të edukuar. Të dëgjosh në mënyrë të edukuar do të thotë të mësosh të ndjekësh rrjedhën e muzikës, të dallosh momentet që kthehen, të vëresh kontrastet, të kuptosh se si një ide muzikore zhvillohet dhe transformohet. Nuk ka nevojë të jeni muzikant për këtë. Duhet vetëm të jeni të pranishëm mendërisht. Dëgjimi i vëmendshëm është, në thelb, një formë disipline intelektuale.
Një nga mjetet më të fuqishme që kemi për ta zhvilluar këtë aftësi është dëgjimi i përsëritur. Mendoni për një vepër që e doni. Herën e parë ju prek emocionalisht. Herën e dytë filloni të vini re detaje. Herën e tretë, filloni ta kuptoni strukturën e saj. Çdo dëgjim i ri nuk është përsëritje; është thellim. Muzika nuk shteron, sepse vetë dëgjuesi ndryshon.
Le të ndalemi pak edhe te interpretimi. Shpesh mendojmë se ekziston një version “i saktë” i një vepre muzikore. Në realitet, çdo interpretim është një lexim i ri. Ndryshimet e vogla në tempo, në dinamikë, në theksim, nuk janë gabime, por mënyra përmes të cilave muzika merr frymë. Prandaj, koncerti i gjallë ka një fuqi të veçantë. Ai na kujton se muzika është një akt komunikimi njerëzor, jo një objekt i ngrirë në letër.
Dhe tani, le të kthehemi tek pyetja fillestare: pse ka rëndësi e gjithë kjo? Sepse mënyra se si dëgjojmë muzikë reflekton mënyrën se si dëgjojmë botën. Të mësosh të dëgjosh me përqendrim është të mësosh të jetosh me më shumë vetëdije. Në një epokë të shpërqendrimit të vazhdueshëm, dëgjimi i vëmendshëm është një akt kulture, madje do të thosha, një akt formimi shpirtëror.
Në fund të fundit, muzika nuk na kërkon asgjë më shumë sesa praninë tonë. Por ajo na shpërblen me diçka shumë më të madhe: me thellim të ndjeshmërisë, me qartësi mendimi dhe me një ndjenjë më të fortë të asaj që do të thotë të jesh njeri.