Omer Kaleshi, i biri i Ahmetit dhe Hajrijes, u lind në Sërbicë në vitin 1932. Ai ishte një piktor me famë botërore, i cili, siç është shprehur shkrimtari i madh Ismail Kadare, ka lënë gjurmë në metropolet botërore me “gjuhën universale të artit” (Kjo deklaratë është bërë gjatë ekspozitës së Omer Kaleshit në Galerinë e Arteve të Kosovës, Prishtinë, maj–qershor 2004).
Mësimet fillestare të artit i mori në vendlindje, ndërsa në vitin 1950 u diplomua në Shkollën e Mesme Teknike (Dega Elektrike) në Shkup. Pasi punoi për disa vite si elektricist, gjatë viteve 1952–1954 kreu shërbimin ushtarak në Kroaci. Më pas, gjatë viteve 1959–1965, ai ndoqi studimet e larta në Akademinë e Arteve të Bukura “Mimar Sinan” në Stamboll, në degën e Pikturës, ku u formua artistikisht nën frymën e rrymave moderne ndërkombëtare.
Në vitin 1963 hapi ekspozitën e parë personale në galerinë “Robert College” në Stamboll. Në vitin 1965 përfundoi studimet dhe, njëkohësisht, hapi disa ekspozita në Ankara, Beograd dhe Shkup. Po atë vit, Omer Kaleshi u vendos përfundimisht në Paris, ku jetoi dhe krijoi pjesën më të madhe të jetës së tij. Ai ndërroi jetë më 17 prill 2022, në moshën 90-vjeçare.
STILI DHE FILOZOFIA ARTISTIKE
I cilësuar nga kritika franceze si “Mjeshtër i Vetmisë”, arti i tij shkrihet midis antropologjisë ballkanike dhe modernes pariziane.
– Cikli i famshëm “Kokat” (The Heads): Motivi i tij jetësor. Koka njerëzore pa qafë e trup, që lundron në sfonde dramatike me të kuqe të fuqishme ose të bardhë – si simbol i dramës dhe ekzistencës njerëzore.
– Misticizmi Ballkanik: Cikle të tëra kushtuar barinjve me plisa të bardhë, duke gërshetuar origjinën e tij shqiptare me atë universale.
EKSPOSITAT KRYESORE NË BOTË DHE NË BALLKAN
Omer Kaleshi ka pasur një lidhje të ngushtë me rajonin e Ballkanit, duke hapur disa ekspozita historike, krahas pranisë së tij globale:
– Viti 1963: Ekspozita e parë personale në Galerinë “Robert College” (Stamboll).
– Viti 1965 (Shkup & Beograd): Menjëherë pas diplomimit në Stamboll, ai prezantoi punët e tij të para për publikun ballkanas dhe më pas u zhvendos në Paris.
– Vitet 1967–1977: Prani e vazhdueshme në sallonet elitare evropiane: “Salloni i Piktorëve të Pavarur” dhe “Salloni Ndërkombëtar i Pikturës” (Hagë), “Salloni i Realiteteve të Reja” dhe “Qendra Kulturore 17” (Paris), si dhe “Salloni i Majit” (Leçe, Itali).
– Vitet 1979–1989: Ekspozoi në mbarë globin: Paris, Amerikë, Kanada, Stamboll, Londër, Ankara, Egjipt, Spanjë, Zvicër, Moskë dhe Izmir.
– Viti 2003 (Tiranë): Hapet ekspozita e tij e parë e madhe personale në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë. Kjo ekspozitë shënoi rikthimin e tij shpirtëror në Shqipëri dhe bëri bujë të madhe në qarqet kulturore.
– Viti 2004 (Prishtinë): Gjatë periudhës maj–qershor, ai hapi ekspozitën e tij personale në Galerinë e Arteve të Kosovës, ku u vlerësua lart edhe nga shkrimtari Ismail Kadare.
– Viti 2016 (Shkup): Në dhjetor të këtij viti hapi
OMER KALESHI: Piktori shqiptar me veprimtari artistike ndërkombëtare
Omer Kaleshi, i biri i Ahmetit dhe Hajrijes, u lind në Sërbicë në vitin 1932. Ai ishte një piktor me famë botërore, i cili, siç është shprehur shkrimtari i madh Ismail Kadare, ka lënë gjurmë në metropolet botërore me “gjuhën universale të artit” (Kjo deklaratë është bërë gjatë ekspozitës së Omer Kaleshit në Galerinë e Arteve të Kosovës, Prishtinë, maj–qershor 2004).
Mësimet fillestare të artit i mori në vendlindje, ndërsa në vitin 1950 u diplomua në Shkollën e Mesme Teknike (Dega Elektrike) në Shkup. Pasi punoi për disa vite si elektricist, gjatë viteve 1952–1954 kreu shërbimin ushtarak në Kroaci. Më pas, gjatë viteve 1959–1965, ai ndoqi studimet e larta në Akademinë e Arteve të Bukura “Mimar Sinan” në Stamboll, në degën e Pikturës, ku u formua artistikisht nën frymën e rrymave moderne ndërkombëtare.
Në vitin 1963 hapi ekspozitën e parë personale në galerinë “Robert College” në Stamboll. Në vitin 1965 përfundoi studimet dhe, njëkohësisht, hapi disa ekspozita në Ankara, Beograd dhe Shkup. Po atë vit, Omer Kaleshi u vendos përfundimisht në Paris, ku jetoi dhe krijoi pjesën më të madhe të jetës së tij. Ai ndërroi jetë më 17 prill 2022, në moshën 90-vjeçare.
STILI DHE FILOZOFIA ARTISTIKE
I cilësuar nga kritika franceze si “Mjeshtër i Vetmisë”, arti i tij shkrihet midis antropologjisë ballkanike dhe modernes pariziane.
– Cikli i famshëm “Kokat” (The Heads): Motivi i tij jetësor. Koka njerëzore pa qafë e trup, që lundron në sfonde dramatike me të kuqe të fuqishme ose të bardhë – si simbol i dramës dhe ekzistencës njerëzore.
– Misticizmi Ballkanik: Cikle të tëra kushtuar barinjve me plisa të bardhë, duke gërshetuar origjinën e tij shqiptare me atë universale.
EKSPOSITAT KRYESORE NË BOTË DHE NË BALLKAN
Omer Kaleshi ka pasur një lidhje të ngushtë me rajonin e Ballkanit, duke hapur disa ekspozita historike, krahas pranisë së tij globale:
– Viti 1963: Ekspozita e parë personale në Galerinë “Robert College” (Stamboll).
– Viti 1965 (Shkup & Beograd): Menjëherë pas diplomimit në Stamboll, ai prezantoi punët e tij të para për publikun ballkanas dhe më pas u zhvendos në Paris.
-Vitet 1967–1977: Prani e vazhdueshme në sallonet elitare evropiane: “Salloni i Piktorëve të Pavarur” dhe “Salloni Ndërkombëtar i Pikturës” (Hagë), “Salloni i Realiteteve të Reja” dhe “Qendra Kulturore 17” (Paris), si dhe “Salloni i Majit” (Leçe, Itali).
– Vitet 1979–1989: Ekspozoi në mbarë globin: Paris, Amerikë, Kanada, Stamboll, Londër, Ankara, Egjipt, Spanjë, Zvicër, Moskë dhe Izmir.
– Viti 2003 (Tiranë): Hapet ekspozita e tij e parë e madhe personale në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë. Kjo ekspozitë shënoi rikthimin e tij shpirtëror në Shqipëri dhe bëri bujë të madhe në qarqet kulturore.
– Viti 2004 (Prishtinë): Gjatë periudhës maj–qershor, ai hapi ekspozitën e tij personale në Galerinë e Arteve të Kosovës, ku u vlerësua lart edhe nga shkrimtari Ismail Kadare.
– Viti 2016 (Shkup): Në dhjetor të këtij viti hapi ekspozitën retrospektive me titull “Omer Kaleshi – 55 vjet krijimtari” në Galerinë Kombëtare (objekti Çifte Hamam).
– Viti 2019 (Tiranë): Mori pjesë në Bienalen Ndërkombëtare “VIZart” në Muzeun Historik Kombëtar.
NDERIMET DHE TRASHËGIMIA – GALERITË “OMER KALESHI”
Piktori i shquar shqiptar u zgjodh Anëtar Nderi i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë së Veriut (ASHAM / MANU) në qershor të vitit 2018. Vendimi zyrtar u mor gjatë Kuvendit të Akademisë të mbajtur më 6 qershor 2018, ku emri i tij iu shtua listës së personaliteteve të çmuara të këtij institucioni.
Meqenëse Kaleshi kishte vendosur që të mos i shiste pikturat e tij në koleksione private të mbyllura, ai ua dhuroi ato institucioneve arsimore dhe kulturore në trojet shqiptare, duke jetësuar tri galeri të përhershme:
1. Galeria e parë: Universiteti “ILIRIA” (Prishtinë) — Viti 2012;
– Detaje: Kjo ishte galeria e parë në botë që mbajti emrin e tij. U hap zyrtarisht me rastin e 80-vjetorit të lindjes dhe 50-vjetorit të krijimtarisë së tij. Ai i dhuroi këtij universiteti 26 piktura të përzgjedhura, të cilat qëndrojnë të ekspozuara në mënyrë të përhershme.
2. Galeria në Shkup: Çifte Hamam / ITKSH — Viti 2016;
– Detaje: Në dhjetor të vitit 2016, Kaleshi i dhuroi 24 piktura të opusit të tij më të ri qytetit të Shkupit. Fillimisht ato u vendosën në Institutin e Trashëgimisë Kulturore dhe Shpirtërore të Shqiptarëve (ITKSH), për t’u pasuar më vonë me marrëveshjen për krijimin e galerisë së përhershme në ambientet e Galerisë Kombëtare (Çifte Hamam), në bashkëpunim me Universitetin “Nënë Tereza” në Shkup.
3. Galeria në Tiranë: Qendra Botërore Bektashiane — Viti 2019;
– Detaje: Më 21 nëntor 2019, në një ceremoni të veçantë në Tiranë, u hap galeria e tij e përhershme pranë Muzeut të Kryegjyshatës Botërore Bektashiane. Kaleshi dhuroi aty një koleksion me piktura nga ciklet e tij mistike.
MONOGRAFIA DEDIKUAR ARTISTIT OMER KALESHIT
Në vitin 2004, një botues nga Turqia publikoi monografinë luksoze dhe voluminoze prej 288 faqesh, të dedikuar tërësisht jetës dhe veprës artistike të Omer Kaleshit:
– Jacques Lacarrière, Ömer Kaleşi, Yörüngeler, Tem Sanat Galerisi, Istanbul, 2004, f. 288.
Shkruan: Dr. Kujtim Kasami