Zef Kolombi lindi më 3.03.1907 në Sarajevë, atëbotë pjesë e Austro‑Hungarisë, në një familje me origjinë të përzier kulturore; babai i tij, Gjon Kolombi, ishte shqiptar nga Shkodra, ndërsa nëna, Franciska Hajdovnik, me origjinë sllovene dhe katolike, solli në jetë dy fëmijë — motrën Vera dhe Zefin. Fati i tij ishte i vështirë që në fillim: humbi babain në moshë të vogël në 1910 dhe një vit më vonë edhe nënën, duke i lënë jetimë të vegjël. Pas vdekjes së prindërve, Kolombi dhe Vera u rritën nën përkujdesjen e gjyshes së tyre në Shkodër, qytet me tradita të lashta kulturore dhe artistike, ku Zefi filloi edhe hapat e tij të parë drejt artit figurativ. Më vonë, pas vdekjes së gjyshes, kujdestar i tyre u bë nuni Sokrat Shkreli, i cili mbajti të rinjtë pranë vlerave të edukimit dhe traditës, duke i dhënë Zefit mundësinë të ushqente kohë pas kohe talentin e tij krijues nga fëmijëria.
Edhe pse i ri, Kolombi shfaqi një thirrje të jashtëzakonshme për pikturën dhe ngjyrën. Ai kreu shkollimin fillor në institucionet e hapura nga autoritetet austriake dhe më pas tre vjet në një shkollë jezuitësh në Shkodër, ku u formua ndjeshmëria e tij estetike dhe perceptimi i thellë vizual. Gjatë këtyre viteve ai punoi me përkushtim, ndoqi ekspozita dhe muzeume, punoi edhe për të mbijetuar — përfshirë punë si ndihmës‑këpucëtar dhe nëpunës në hotelin “Grand” — duke mos e ndalur kurrë ëndrrën e tij për artin.
Në 1929 Kolombi fitoi një bursë studimi shtetërore shqiptare, e mundësuar nën kujdesin e ministrit të arsimit, Hilë Mosi, një mbështetës i kulturës dhe arsimit në Shqipërinë e kohës, e cila i dha mundësinë për t’u regjistruar në Accademia di Belle Arti në Romë, Itali — një nga qendrat më prestigjioze të artit figurativ evropian. Gjatë studimeve në Romë ai ndoqi një trajnim rigoroz akademik në teknikat e pikturës, kompozicionit, perspektivës dhe dritës, duke realizuar punime të hershme që dëshmojnë një ngjizje midis traditës klasike dhe vizionit të tij personal, si vepra Nudo (1931), skicat dhe pamjet e qytetit romak që reflektojnë një sy të thellë studimi dhe një formë të pjekur artistike.
Pas përfundimit të studimeve në 1933, Kolombi u kthye në Shqipëri ku iu kushtua krijimit artistik dhe edukimit të brezave të rinj. Ai u emërua mësues i vizatimit në Shkollën Normale të Elbasanit, institucion ku shërbeu me dinjitet për rreth një dekadë, duke ushqyer tek nxënësit jo vetëm aftësi teknike, por edhe dashurinë dhe respektin për artin figurativ. Në vitin 1936 ai u martua dhe krijoi familje; nga martesa e tij lindi djali Juliani, dhe më vonë, nga një martesë e dytë, djali Gjovalini. Këto lidhje familjare u reflektuan në portretet intime të fëmijëve, ku perceptimi i karakterit dhe ndjeshmëria shpirtërore duken qartë, duke e ngritur portretin në dimension të thellë njerëzor.
Veprimtaria artistike e Zef Kolombit është e pasur dhe shumëdimensionale. Ai përdori materiale të ndryshme si vaj, kanavacë, karton dhe beze, por dalloi veçanërisht në pikturën me vaj, ku një paletë e pasur ngjyrash — e kuqe, kafe, e gjelbër dhe e bardhë — shpreh harmoni dritë‑hije, ndjeshmëri dhe një melankoli të hollë që e karakterizon artin e tij. Krijimtaria e tij përfshin një varg kompozimesh — peizazhe realistike që evidentojnë lidhjen me natyrën, natyra të qeta që ndriçojnë bukurinë e gjërave të thjeshta, portrete njerëzish me një perceptim të thellë të karakterit dhe emotivitetit, si edhe kompozime figurative që dëshmojnë një ekuilibër kompozicional dhe një gamë të pasur tonalitetesh.
Mes veprave të tij më të njohura renditen: Autoportreti (1947), një reflektim i sinqertë i artistit mbi identitetin e tij krijues; Rrënojat në Elbasan (1938), ku strukturat e shkatërruara ndërthuren me dritën dhe hapsirën si metaforë e kohës; Peisazh me buallica (1936‑1937) që tregon një hir natyror; Të korrat (1940) dhe Tri riska shalqi (1940) që pasqyrojnë peizazhin rural shqiptar me një ndjeshmëri lirikudramatike; portretet intime të fëmijëve si Portret Juliani (1946) që hap një dritare drejt personalitetit dhe botës së brendshme njerëzore. Skicat e tij, ku secila vijë dëshmon studim e vëmendje ndaj detajeve të formës, tregojnë një artist që shqyrton çdo nuancë të subjekteve të tij, duke shtuar kështu dimension akademik e të brendshëm në artin figurativ shqiptar.
Kolombi pati një ndikim të thellë në artin shqiptar të gjysmës së parë të shekullit XX. Që nga roli i tij në mësimdhënie, ku transmetoi elementë të rëndësishëm të traditës europiane të artit, e deri te interpretimi i ndjeshmërisë dhe realitetit shqiptar në pikturë, ai kontribuoi në formësimin e estetikës moderniste të pikturës shqipe dhe ushqeu dialogun midis traditës dhe inovacionit artistik. Kontributi i tij u vlerësua me tituj të lartë nderimi si Mësues i Merituar, Piktor i Merituar dhe, në dekadat e mëvonshme, edhe Piktor i Popullit, tituj që reflektojnë jo vetëm mjeshtërinë e penelit, por edhe ndikimin e tij të pashlyeshëm në formimin dhe zhvillimin e artit dhe edukimit artistik në Shqipëri.
Veprat e tij ruhen me kujdes dhe admirim në koleksionet e Galerisë Kombëtare të Arteve në Tiranë dhe në Galerinë e Arteve të Shkodrës, si edhe në koleksione private, ku ato vazhdojnë të jenë objekt studimi, admirimi dhe frymëzimi për brezat e artistëve dhe dashamirësve të artit. Përmes këtyre tablove, shpirtërore dhe teknike, Kolombi vazhdon të dialogojë me shekullin XX dhe të transmetojë mesazhe estetike, historianike dhe humane.
Megjithatë, dy vitet e fundit të jetës ai u përball me sëmundje të rënda si asma dhe tuberkuloz, që penguan krijimin e veprave të reja dhe vështirësuan aktivitetin e tij artistik. Më 23.01.1949 Zef Kolombi u nda nga jeta në Shkodër, duke lënë pas një trashëgimi të pashlyeshme arti dhe kulturë, një testament të ndjeshmërisë, pasionit dhe talentit që e vendos emrin e tij në historinë e artit shqiptar si një gur i themelit të pikturës kombëtare, një dritë që ndriçon shpirtin, imagjinatën dhe vlerat artistike të të gjithë atyre që e vlerësojnë artin me pasion dhe me thellësi.
Gjon F. Ivezaj