Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/
Në historinë e kombeve ekzistojnë data që nuk përfaqësojnë vetëm një përvjetor, por shënojnë një kthesë themelore në ekzistencën politike, juridike dhe historike të tyre. Për popullin e Kosovës, 17 shkurti 2008 është një datë e tillë – një moment që kurorëzoi një proces të gjatë historik, të shoqëruar me sakrifica të mëdha, përpjekje të pandërprera dhe një rezistencë të qëndrueshme për liri, dinjitet dhe shtetësi.
Pavarësia e Republikës së Kosovës nuk ishte një akt i izoluar politik dhe as një zhvillim i rastësishëm i marrëdhënieve ndërkombëtare. Ajo përfaqësonte përfundimin logjik të një procesi historik dhe juridik të gjatë, i cili kaloi përmes mohimit sistematik të të drejtave themelore, shkatërrimit të autonomisë kushtetuese të vitit 1989, represionit shtetëror, konfliktit të armatosur, ndërhyrjes humanitare ndërkombëtare dhe administrimit ndërkombëtar, deri në krijimin e kushteve për ushtrimin e së drejtës së vetëvendosjes.
Në këtë kuptim, pavarësia e Kosovës duhet të kuptohet si realizim i një parimi themelor të së drejtës ndërkombëtare – e drejta e popujve për vetëvendosje – një parim që ka qenë historikisht i lidhur me proceset e dekolonizimit, por që në praktikën bashkëkohore është interpretuar edhe në kontekstin e shkeljeve të rënda dhe të vazhdueshme të të drejtave themelore të njeriut dhe të mohimit të përfaqësimit politik.
Pavarësia si akt juridik dhe si themel i rendit kushtetues
Nga këndvështrimi juridik, shpallja e pavarësisë përbën aktin themelor të krijimit të një rendi të ri kushtetues dhe institucional. Me këtë akt, sovraniteti u vendos në duart e qytetarëve, ndërsa legjitimiteti shtetëror u ndërtua mbi parimet universale të demokracisë përfaqësuese, sundimit të ligjit dhe respektimit të të drejtave dhe lirive themelore.
Miratimi i Kushtetutës së Republikës së Kosovës më 15 qershor 2008 përforcoi këtë realitet juridik dhe institucional. Kushtetuta e Kosovës, për nga struktura dhe përmbajtja normative, përfaqëson një nga shembujt më progresivë të konstitucionalizmit bashkëkohor evropian, veçanërisht për shkak të integrimit të drejtpërdrejtë të instrumenteve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut në rendin juridik të brendshëm dhe përparësisë së tyre ndaj legjislacionit vendor.
Ky standard jo vetëm që e vendosi Kosovën në përputhje me sistemin evropian të mbrojtjes së të drejtave të njeriut, por gjithashtu dëshmoi orientimin e qartë strategjik të shtetit drejt vlerave euro-atlantike dhe rendit juridik ndërkombëtar.
Konfirmimi ndërkombëtar dhe pesha e mendimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë
Legjitimiteti i pavarësisë së Kosovës nuk mbështetet vetëm në vullnetin e popullit dhe në realitetin historik, por edhe në konfirmimin juridik ndërkombëtar. Mendimi Këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i vitit 2010 përbën një nga momentet më të rëndësishme në historinë juridike të shtetësisë së Kosovës.
Konstatimi i Gjykatës se shpallja e pavarësisë nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare përforcoi në mënyrë të pakontestueshme pozitën juridike dhe politike të Kosovës në arenën ndërkombëtare. Ky mendim nuk ishte vetëm një interpretim teknik juridik, por një afirmim i parimit se e drejta ndërkombëtare nuk mund të përdoret si instrument për të mohuar realitetet historike dhe politike të krijuara mbi bazën e vullnetit të lirë të një populli dhe të proceseve të mbështetura nga komuniteti ndërkombëtar.
Në praktikë, ky vendim ndikoi drejtpërdrejt në procesin e njohjeve ndërkombëtare dhe në forcimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës.
Shtetndërtimi si proces i vazhdueshëm
Tetëmbëdhjetë vjet pas shpalljes së pavarësisë, Kosova ka ndërtuar institucione demokratike funksionale, ka konsoliduar një rend kushtetues stabil dhe ka dëshmuar kapacitet për të përmbushur obligimet e saj në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Megjithatë, shtetndërtimi është një proces që nuk përfundon me shpalljen e pavarësisë. Forcimi i sundimit të ligjit, rritja e efikasitetit institucional, lufta kundër korrupsionit, zhvillimi ekonomik dhe integrimi në strukturat euro-atlantike mbeten objektiva strategjike të domosdoshme për konsolidimin e plotë të shtetit.
Në këtë kontekst, normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë mbetet një nga çështjet më të rëndësishme për stabilitetin afatgjatë rajonal. Përvoja historike dhe praktika e marrëdhënieve ndërkombëtare dëshmojnë se paqja e qëndrueshme ndërtohet mbi njohjen reciproke, respektimin e sovranitetit dhe pranimin e realiteteve juridike dhe politike.
Pavarësia si përgjegjësi historike
Pavarësia e Kosovës nuk është vetëm një fitore e së kaluarës; ajo është një përgjegjësi e përhershme për të ardhmen. Brezat që sakrifikuan për liri e përmbushën detyrën e tyre historike. Detyra e brezave të sotëm është ndërtimi i një shteti më të drejtë, më të zhvilluar dhe më të respektuar në komunitetin ndërkombëtar.
Shteti nuk qëndron vetëm mbi kujtesën historike, por mbi funksionimin e drejtësisë, mbi mirëqenien e qytetarëve dhe mbi besimin publik në institucione. Këto janë themelet reale të qëndrueshmërisë së çdo demokracie moderne.
Sot, Republika e Kosovës është një realitet i pakthyeshëm historik, politik dhe juridik. Ky realitet është ndërtuar me sakrificë, është mbrojtur me përkushtim dhe duhet të forcohet me urtësi.