Në historinë e kombeve, ka çaste kur një njeri bëhet vetëdije, bëhet simbol, bëhet epokë. Për kombin shqiptar, në fundin e shekullit XX, ky çast mori emrin e Komandantit Legjendar të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Adem Jashari. Figura e tij nuk është thjesht pjesë e historisë së luftës së Kosovës; ajo është gur themeli i narrativës moderne të lirisë sonë kombëtare dhe emblemë e sakrificës sublime për dinjitetin njerëzor.
Kosova, tokë e lashtë e trungut shqiptar, ka qenë në rrjedhë të shekujve hapësirë përplasjesh perandorake dhe objekt i ambicieve të ndryshme shtetërore. Megjithatë, identiteti i saj shqiptar mbeti i pathyeshëm. Në shekullin XX, veçanërisht pas vitit 1989, kur autonomia e Kosovës u suprimua me dhunë nga regjimi i atëhershëm serb, populli shqiptar i Kosovës u përball me një sistem represiv të institucionalizuar: përjashtim nga institucionet, mbyllje shkollash, largime masive nga puna, ndjekje penale, dhunë policore, burgosje dhe presion të vazhdueshëm politik.
Në këtë realitet të rëndë historik, rezistenca mori forma të ndryshme – politike, kulturore, institucionale dhe, në fund, të armatosura. Në zemër të Drenicës, në Prekazin legjendar, u shfaq figura e Adem Jasharit, i lindur më 28 nëntor 1955 – në ditën e Flamurit Kombëtar, një përkim simbolik që historia do ta vuloste me përmbajtje të thellë. Ai u rrit në një familje me traditë të fortë atdhetare, ku kujtesa e qëndresës ndaj pushtuesve ishte pjesë e edukimit shpirtëror.
Formimi i tij si luftëtar nuk ishte akt spontan, por rezultat i një bindjeje të thellë se liria nuk arrihet me lutje, por me vendosmëri. Në fillim të viteve ’90, ai u bë një ndër organizatorët e parë të strukturave të armatosura që më vonë do të njiheshin si Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Veprimtaria e tij zhvillohej në kushte të jashtëzakonshme rreziku, nën ndjekjen e vazhdueshme të forcave serbe, por ai nuk u tërhoq. Përkundrazi, u bë pikë referimi për të rinjtë që kërkonin një formë më të drejtpërdrejtë të rezistencës.
Ngjarjet që e shndërruan atë në simbol të përjetshëm të qëndresës shqiptare ndodhën në mars të vitit 1998. Më 5 mars, forca të shumta policore dhe ushtarake serbe rrethuan kullën e familjes Jashari në Prekaz. Rrethimi ishte i plotë dhe i organizuar me artileri të rëndë, mjete të blinduara dhe një numër të madh trupash speciale. Qëllimi ishte eliminimi fizik i Adem Jasharit dhe shuarja e një simboli që po fitonte përmasa kombëtare.
Luftimet zgjatën tri ditë, nga 5 deri më 7 mars 1998. Përballë një makinerie të madhe ushtarake, Adem Jashari dhe familjarët e tij refuzuan dorëzimin. Ata zgjodhën qëndresën deri në fund, duke e kthyer kullën në një fortesë të dinjitetit kombëtar. Në përfundim të betejës, 59 anëtarë të familjes Jashari, përfshirë gra, pleq dhe fëmijë, u vranë. Ky akt i pashembullt sakrifice tronditi ndërgjegjen kombëtare dhe u bë moment kthese në historinë e Kosovës.
Heroizmi i Adem Jasharit nuk qëndron vetëm në aktin e luftimit, por në vendimin e ndërgjegjshëm për të mos u nënshtruar. Ai e dinte se përballja ishte e pabarabartë, por ai gjithashtu e dinte se simbolika e qëndresës do të ishte më e fuqishme se çdo kalkulim taktik. Prekazi u bë altar i lirisë, ndërsa gjaku i derdhur u kthye në thirrje për mobilizim mbarëkombëtar.
Pas marsit 1998, lufta në Kosovë mori përmasa të gjera. Radhët e UÇK-së u shtuan, ndërsa represioni serb u ashpërsua. U dogjën fshatra, u kryen masakra, u dëbuan me qindra mijëra shqiptarë nga shtëpitë e tyre. Spastrimi etnik u bë realitet i përditshëm. Por në këtë errësirë, figura e Adem Jasharit qëndronte si dritë orientuese. Ai u bë frymëzim për çdo luftëtar, për çdo familje të përndjekur, për çdo fëmijë të dëbuar nga shtëpia e vet.
Në traditën historike shqiptare, figura të tilla kanë shënuar epoka. Që nga Gjergj Kastrioti Skënderbeu, i cili për 25 vjet mbrojti trojet shqiptare nga një perandori e madhe, e deri te kryengritësit e shekujve XIX e XX, historia jonë ka njohur burra që kanë mishëruar idealin e lirisë. Adem Jashari qëndron në këtë vazhdimësi, si përfaqësues i një epoke moderne, ku lufta për liri u zhvillua nën sytë e botës.
Flamuri kuqezi, simbol i identitetit dhe i unitetit kombëtar, mori në Kosovë një dimension të ri gjatë luftës. Ai nuk ishte vetëm shenjë përkatësie, por betim për liri. Në çdo betejë, në çdo marshim të luftëtarëve të UÇK-së, flamuri ishte prania morale e historisë sonë të gjatë. Adem Jashari u bë mishërim i këtij flamuri – një flamur i gjallë që valëvitej mbi sakrificë dhe mbi besimin se liria do të vinte.
Ndërhyrja ndërkombëtare në vitin 1999 dhe përfundimi i luftës shënuan një kapitull të ri për Kosovën. Por themeli moral i këtij kapitulli mbeti sakrifica e dëshmorëve, me në krye Adem Jasharin. Pavarësia e Kosovës, e shpallur më 17 shkurt 2008, nuk mund të kuptohet jashtë kontekstit të asaj sakrifice. Ajo është produkt i një procesi të gjatë historik, ku gjaku i derdhur në Prekaz dhe në mbarë Kosovën u bë argument i fuqishëm për të drejtën e vetëvendosjes.
Adem Jashari mbetet trimi i të gjithë luftëtarëve të Kosovës, sepse ai mishëroi në mënyrë të plotë idealin e tyre. Ai nuk luftoi për lavdi personale, por për një të drejtë kolektive. Ai nuk u bë simbol nga propaganda, por nga sakrifica reale. Ai nuk kërkoi histori, por historia e kërkoi atë.
Sot, kur flasim për veprën e tij heroike, ne nuk kujtojmë vetëm një betejë tre-ditore. Ne kujtojmë një filozofi qëndrese, një etikë të lirisë, një akt të vetëdijshëm flijimi që ndryshoi rrjedhën e historisë sonë kombëtare. Adem Jashari është dëshmi se kombet jetojnë përmes atyre që janë të gatshëm të japin gjithçka për to.
Në panteonin e historisë shqiptare, emri i tij qëndron krahas figurave më të mëdha të qëndresës sonë. Ai është nyja që lidh të kaluarën heroike me shtetin modern të Kosovës. Dhe për sa kohë që flamuri kuqezi do të valëvitet në tokën shqiptare, emri i Adem Jasharit do të mbetet i gdhendur në ndërgjegjen tonë si simbol i përjetshëm i lirisë, i trimërisë dhe i dinjitetit kombëtar.
Gjon F. Ivezaj