s p – Page 2718 – Dielli

DEDË GJON LULI, “FLAMURI” UDHËHEQËS I KRYENGRITJEVE (1911-1912) QË I PARAPRINË SHPALLJES SË PAVARËSISË SË SHQIPËRISË

November 27, 2021 by s p

Nga Ndue BACAJ/

Dedë Gjon Luli e filloi aktivitetin e tij atdhetar në moshë të re, ku dallohet “të paktën” që në Luften heroike të Vranines. Dedë Gjon Luli do të ishte pushkë e parë edhe në Luftën e Kernices(1862), në Luftën te Mulliri i Vrakes (1871), në tre Luftrat e Shpuzes (1870-1877), në Luftrat per mbrojtjen e Hotit , Grudes , Plaves , Gucisë, Ulqinit e tjer të cilet zhvillohen nën udhëheqjen e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878 -1881). Dedë Gjon Luli ishte komandant i ushtrisë (vullnetare) të Lidhjes shqiptare të Prizrenit per Malesinë e Madhe dhe Zevendëskomandant i ushtrisë të Deges së Lidhjes Prizrenit Shkoder. Por lufta më e madhe e Malesorëve me në krye Dedë Gjon Lulin është ajo e vitit 1911 që njihet si kryengritja antiosmane që çoi në ngritjen e flamurit kombëtar të Gjergj Kastriotit me 6 prill në Bratilë të Deçiqit, pas 432 viteve “mungesë” nën pushtimin turko-osman… Dedë Gjon Luli ishte udhëheqesi i kesaj kryengritje që shpesh identifikohet edhe me emrin tij. Por trimi i urtë baca Dedë ishte pushkë e parë dhe udhëheqës i parë edhe në luftrat per mbrojtjen e trojeve shqiptare nga lakmit e shoveneve serbo-malazez të viteve 1912 -1913-1915. Dedë Gjon Luli ishte jo vetem pushkë e parë e mbrojtjes të trojeve shqiptare ,por edhe “firmë” e parë në memorandumet , kerkesat dhe protestat e 8 majit 1878, 13 qershorit 1878 , 15 qershorit 1878 , 16 qershorit, 2 korrikut, 7 korrikut, 7 tetorit, 22 tetorit e 8 nëntorit të vitit 1878, si dhe ato të 21 shtatorit 1879, të 1 marsit 1880 , 12 marsit, 4 prillit , 2 majit , 18 majit , 16 korrikut, 7 gushtit, 15 shtatorit, 19 shtatorit 1880, 26 prillit 1883, 9 qershorit dhe 26 qershorit 1883, të majit 1903. Dedë Gjon Luli shquhet si organizator dhe protagonist i Kuvendit të Greçes të 23 qershorit 1911 që formuloi e miratoi memorandumin (e Greçes) me trajtat e një një programi politik per pavaresinë e trojeve shqiptare ,per të vijuar me kerkesat e 9 shkurtit 1912. Dedë Gjon Luli njihet edhe si një ndër perkrahesit e zjarrtë dhe nënshkruesit e vendimit prej 7 pikave të dates 5 mars 1899 (të zhvilluar në Shkoder) , në të cilen në emer të të gjithë vilajetit të Shkodres, u shpall besa dhe bashkimi i popullsisë së ketij vilajeti me Kuvendin apo Lidhjen Shqiptare të Pejes (të 26-30 janarit 1899)dhe komitetin e saj të kryesuar nga udhëheqësi trim e patriot Haxhi Zeka. Dedë Gjon Luli në memorandume e protesta dallohet per nënshkrimin domethenes shenjë me kryq, një “simbol” ky jo vetem per besnikrinë në fenë e të pareve, por edhe një simbol që kerkesat dhe protestat beheshin per gjithë Shqiperinë Etnike, nga veriu në Jug , dhe nga Perendimi në lindje. Të gjitha këto protesta shoqëroheshin me argumente liridashëse në mbrojtje të Hotit, Grudës, Kelmendit , Trieshit, Kojës, Tuzit, Plavës, Gucisë, Ulqinit e të tjera troje që Europa kishte vendosur t’ua jepte Malit të Zi, Serbisë etj. Në këto momente tragjike edhe pushtuesi shekullor turk ishte dobësuar e ligështuar aq shumë para Europës, sa ishte i gatshëm të lëshonte pa mëshirë territore shqiptare. Të gjitha këto protesta, shqiptarët në përgjithësi e ata të Malësisë së Madhe në veçanti i shoqëruan me kryengritje e luftëra mbrojtëse.

DEDË GJON LULIT SI UDHËHEQËS I MALËSORËVE KRYENGRITËS

Emri dhe fama e Dedë Gjon Lulit si udhëheqës i malësorëve kryengritës, detyroi jo vetëm pushtuesin turk, por edhe kralnitë e Europës ta njohin e “respektojnë” këtë malësor si tribun popullor të shqiptarëve liridashës. Ndonëse këto shtete të fuqishme të kohës i ofruan Dedës bashkëpunim, shpesh të shoqëruara edhe me florinjë, ky atdhetar i klasit të parë nuk pranoi kurrë të shitet apo shesë idealet e lirisë së atdheut, që ai e quante mbi gjithçka. Vlen të kujtohet se Dedë Gjon Luli kishte qenë ndër të parët atdhetar që mbështeti Kongresin e Manastirit (1908) dhe vendimet e tij për alfabetin shqip që kemi sot. Kur në Shkodër, një grup fanatikesh musliman të nxitur nga hyqameti turk kërkuan të organizojnë një manifestim në perkrahje të shkronjave arabe, ata ndërruan mendje kur moren vesh se malesorët e Malësisë (me në krye Dedë Gjon Lulin ,N.B.) do ti pergjigjen me një manifestim akoma më të madh e më fuqishem në perkrahje të shkronjave latine. Dedë Gjon Luli i fali gjithçka lirisë së atdheut, duke angazhuar në këto luftëra djemtë e tij, por edhe nusen e djalit të tij, Norën e tjer. Luftërat çlirimtare për Dedë Gjon Lulin vazhduan deri më 24 shtator 1915, kur e vranë armiqt e Shqiperisë Etnike. E vranë Dedë Gjon Lulin pasi keta armiq e shihnin si një ndër pengesat kryesore të grabitjes të trojeve shqiptare të Malesisë Madhe e më gjerë… Dedë Gjon Luli kishte ndertuar një bashkepunimin të shkelqyer në mes të atdhetarëve malesoreve e më gjerë pa dallim feje e krahine, dhe kjo e kishte shqetsuar gjithnjë pushtuesit shekullore otoman dhe fqinjet hileqar e shoven malazez. Për Dedë Gjon Lulin është shkruar e folur gjithnjë, per forcën, vullnetin, urtinë dhe atdhedashurinë e palekundur për trojet shqiptare edhe kur ai kishte dialoguar ballperball me shovenë apo perkrahes të tyre: Admiralin anglez Cecil Burey i cili, për të ndalur hovin e Dedë Gjon Lulit me malësorët e tij që mbronin me çdo çmim trojet e tyre shqiptare i kishte thenë Dedes ,kot luftoni më se Hoti e Gruda mbaruan, pasi Europa ia ka dhënë Malit Zi…E kreshniku Dedë pa ju dridhë qerpiku i ishte pergjigjur rrufeshem : “Ti zotni ke tager me shitë kopshtin tand, se atë t’emin as nuk e shes , as nuk e fali..” Admirali duke parë vehten ngusht kishte kërcënuar malësorët se mos ndejshin rahat , fuqitë e mëdha kanë me i zbatua me forcë vendimet e veta.. Pas ketyre fjaleve të admiralit kishte ra një heshtje, që e theu vet Dedë Gjon Luli me fjalet – kushtrim : ”A ka tager e forcë Europa me më ndalue që me derdh gjakun tem”. Krali i Malit Zi një ditë do ti thoshte Dedë Gjon Lulit se malësorët e tu janë vetem një grusht eshtnash perpara taborreve të turqisë. Pranoni ndihmen tonë që të shpetoni. Deda do tja priste, o Kral, shqiptari nuk ka parë tek vehtja kurr eshtnat, por zemren.. Kral Nikolla në Vrellë të Potgoricës kur u takua ball-perball me Dedë Gjon Lulin do ti thoshte: “O Dedë Gjon Luli gryka e pushkes sate është e ngushtë dhe vetem duke pasë në krah Malin e Zi ty të bëhet gryka e pushkes top”. Por Dedë Gjon Luli do ti pergjigjej aty per aty: “Me të vertet o kral gryka e pushkes time është e ngushtë, por duke u ndodhur midis maleve shqiptare ato ma bajnë gryken e ngushtë të pushkes sime më të gjerë e më të fuqishme se gryken e topave të ushtrisë sate.13. Ndersa kur një gazetar i huaj e pyeti Dedë Gjon Lulin ,si është e mundur që një grusht luftëtaresh si ju të ndeshen me porten e lartë? Dedë Gjon Luli do t’i pergjigj rrufeshëm me fjalet: “Shqiptari është ah e nuk është shelg që të perkulet”. Dedë Gjon Luli gjithmon perpara se të nisej në beteja kerkonte që me vehte të kishte një flamur shqiptar. Një ditë shoket e çetes me të cilet ishte nisur në një betejë i thanë :” O baca Dedë kemi nevoja të tjera më të mëdha se flamurin sot në luftë”, baca Dedë pasi u kishte drejtuar shikimin të gjithëve u ishte pergjigj: “Jo bre burra, në krye duhet Flamuri se ai i ka të tana brenda : Besen , trimnin, zakonet, bashkimin, luften dhe fitoren. Ai ka gjakun e të parëve tanë që e skuqi e na prinë”. Por me pakë fjalë e mrekullisht e ka “permbledhur” portretin atdhetarë të Dedë Gjon Lulit , publicisti dhe vullnetari italian Euxhenio Vaina , me daten 7 gusht 1911 (nga Tivari) kur e “quan” Ded Gjon Lulin: “Kalores të pa njollë dhe pa frikë”.

“DEDË GJON LULI NË DITË E SHPALLJES SË PAVARËSISË

Në diten e shpalljes së pavaresisë së Shqiperisë me 28 nentor 1912 në Vlorë, mungoi Dedë Gjon Luli, mungoi ai që duhet të ishte i pari e në krye të vendit, mungoi ai që mbajti më shumë se një gjysem shekulli të ndezur zjarrin e lirisë në trojet e Malesisë Madhe e më gjërë, mungoi ai që me 1911 shperndau në votrat (gati të fikura ) të Shqiperisë gacat e zjarrit, per të rindezur zjarre të reja lirie e mvehtesie. Mungoi ai që frymzoi e trimëroi Ismail Qemalin, Luigj Gurakuqin e tjerë korifenjë të shpalljes së pavaresisë së Shqiperisë. Mungoi Dedë Gjon Luli, mungoi ai që vetem ai nuk duhej të mungonte kurrë. Por ndonse Dëdë Gjon Luli mungoi fizikisht, ai me vepren e tij atdhetare ishte atë ditë aty, madje në krye të vendit, se pa Dedë Gjon Lulin dhe luften e tij me trimat Malësor ,ajo ditë nuk do të kishte ardhur kurrë. Dedë Gjon Luli nuk shkoi ne Vlore pasi ishte në moshen e tij 72 vjeçare, por që ja rendonte këtë moshë edhe jeta si “kaçak” duke jetua ma shumë jashtë (malesh e shpellash, ku shtroje kishte token e bymyer me gjak , dhe mbulojë atë copë qiell që na takonte, por që shpesh e mbulonin retë e zeza që shpraznin mbi trojet tona shi, breshen e rrebeshe). Këtë jetë të veshtirë e pershkruan sakt e bukur famulltari i kishës së Brigjes, At Agostini në një relacion që i dergon Argjipeshkëvisë të Shkodres me daten 29 janar 1886 , ku ndër citojmë : “Shumë i ndershmi Dedë Gjon Luli, i pari i arratisun , gjendet në kushte shumë të veshtira jetese, i mungon deri buka shtepinë e tij të djegun sapo e kanë mbuluar në një qoshe. Të ndihmohet se është ma i ndershmi dhe ma i dashtuni në keto male”. Edhe sot gjindet si “shenjë” një shpell e vogel aty ku “ndahet” Hoti me Kastratin me homonimin “Shpella e Dedë Gjon Lulit”, ku ai shpesh ishte strehuar gjatë perndjekjeve nga hyqameti turko-osman. Këto kushte Dedës ja kishin renduar moshën e paksuar fuqinë për të shkuar atë ditë në Vlorë. Por e kishte të pamundur edhe pasi rruga nga do të kalonte ishte plot tym e erë baruti ku perlesheshin dy armiq shekullorr të malësorve e shqiptareve, Shkaju i Malit Zi që kerkonte të pushtonte Shkodren e rrethueme prej tij dhe turkut, që kishte mbetur me një pjesë të ushtrisë së tij si trofe lufte , por që së bashku me shkodranë e shqiptar të tjer po mundoheshin të mbronin vehten e Shkodren. Këto veshtirësi nuk “mbaronin” me kaq , pasi Kral Nikolla i Malit Zi me politiken dhe propoganden e tij hileqare kishte arritur të mashtroi jo pak malesorë, të cileve u kishte thënë më ndihmoni të bojmë turkun që nga Malesia e deri pertej Shkodres , e ju kudo në keto vende që do ti çlironi do të ngritni flamurin tuaj, dhe do të jeni zot të trojeve tuaja dhe ne nuk do tu biem më në qafë, por për këtë duhet ti thejmë qafen turkut, se sa të sundojnë ai kalanë e Shkodrës, ne, as ju nuk jemi të lirë… Fatkeqësisht mjaftë malsorë u genjyen dhe moren pjesë së bashku me ushtrinë malazeze, gjoja në luften kunder turkut, por në fakt me këtë luftë ndihmuan Malin e Zi per të pushtuar Shkodren. Kur malësorët e kuptuan se çfar po benin ishte vonë, pasi deri atëherë, perveçse kishin luftur kundër “vehtes” e trojeve të tyre , duke ndihmuar armikun grabitqar Malin e Zi, kishin rënë duke luftuar edhe dhjetra malësorë, trimeria e të cileve si asnjeherë ndër mote e shekuj kishte shkuar kot… Në ketë gjendje të vajtueshme që kishin rënë një pjesë e Malesisë , Dedë Gjon Luli nuk kishte si ja kthente shpinen trojeve të Malesisë Madhe… Por Dedë Gjon Luli pas shpalljes së pavaresisë do të sfidonte kohet e veshtira dhe moshen mbi 72 vjaçare dhe do të shkonte të takonte shpallesit e pavaresisë me në krye Ismail Qmalin ,me të cilin ishte takuar edhe gjatë kryengritjes antiostomane të Malesisë Madhe në vitin 1911. Dedë Gjon Luli e siguroi Ismail Qemalin se te Malesia e Madhe do të kishte një mbeshtetje besnike dhe te palekundur per qeverinë e Vlores. Pas takimit Ismail Qmali do të deklaronte se: “Dedë Gjon Luli është pushkë e ngrehur per Shqiperinë”.

VRASJA E DEDË GJO LULIT

Me 24 shtator të vitit 1915 në Orosh të Mirdites vritet pabesisht nga falangat serbo-malazeze dhe esadiste, trimi legjendar Dedë Gjon Luli. Vritet nga komandanti serb me emrin Gjura, që gjindej (jo rastesisht) në Mirditë me një kompani ushtaresh serb në vendin e quajtur Sheshaz..Vritet kur baca Dedë kishte shkuar atje per të realizuar një beslidhje të Madhe me parinë e Mirdites e më gjerë, per të kordinuar luftën çlirimtare e mbrojtëse të trojeve shqiptare nga grykesia shekullore e shkjeve të Ballkanit e më gjerë. Lufta e parë Boterore kishte filluar dhe kishte rrezik që të realizonte vendimet famkeqia të traktatit të fshehtë të Londres të 26 prillit 1915 , duke coptuar edhe atë Shqiperi që kishte “tepruar” nga konferenca e Londres 1913. Ndaj Trimi i urtë Dedë Gjon Luli duke qënë zemra ,mendja dhe pushka e parë e Malesisë Madhe dhe shqiptarisë, për më shumë se një gjysem shekulli , kishte perbuzur moshen e thyer dhe rrezikun per jeten, duke u bërë keshtu faqja e bardhë në perjetsi e Hotit ,Malesisë e Shqiptarisë. Pas vrasjes së Dedë Gjon Lulit, falangat serbo-malazeze dhe esadiste trupin e tij të pajetë e kishin mbuluar me landë drusore e gjethe në Malin Shejtë, ku e zbuluan disa barinjë rastesisht pas disa diteve. Me 8 tetor (1915),famulltari i Oroshit të Mirdites e varrosi te kisha e “tij”. Ndersa me 29 maj 1924 eshtrat e Dëdë Gjon Lulit u rivarrosen me një cermoni madheshtore të organizuar nga Etnit Franceskan në Shkoder, ku muaren pjesë mbi tremijë veta, si dhe delegati Apostolik imzot Ernesto Kozi. Në ketë cermoni një ligjeratë brilante mbajti At Anton Harapi ,ligjeratë nga e cila menduam të citojmë: “Sikurse Athina e Roma mbi gjak e eshtna të fatosave ngrehen ndertesen e Lirisë, ashtu per të mëkamunit e Shqipnisë u lyp që gjaku i kreshnikeve të sterpikë krepat e Maleve tona. Mbas 400 vjetësh Dedë Gjon Luli me çeten e vet lufton per të paren herë nën Flamurin e Shqipnisë, per Lirinë kombetare. Ai kje tre here Fatos se i fali Atdheut dy djemtë dhe veten ,tuj u ba shenjë i salvimit të xhonturqëve, të sllavëve dhe esadisteve. Ai së dyti provoi se bashkë me Atdhetarinë në gjoksin e tij, vloi edhe zelli per Fe…Në të vertetohet fjala e popullit se ndihma e Zotit dhe pushka e Hotit e shpejtoi Lirinë Kombetare”.

REFERENCAT:

1.Ndue Bacaj, Kryekryengritja e Malësisë së Madhe kundër perandorisë Turke-osmane 1911, (botim i dytë), fq.88, Fiorentia-Shkodër 2018.

2.Ndue Bacaj, po aty, fq.89-90.

3.At Gjergj Fishta ,Lahuta e Malësisë ,fq.62, Romë 1991.

4.Hamdi Bushati ,Shkodra dhe Motet ,v.I , fq.413-431 ,Shkodër 1998.

5.Hysni Myzyri , Ded Gjon Luli –patriot dhe luftëtar i shquar i Rilindjes sonë , gaz. “Zeri i popullit” dt. 23.9.1975.

6.Romeo Gurakuqi, Kryengritja e Malësisë së Mbishkodrës 1911, fq.86-88, Phoenix;Shkodër 2002.

7.Akte të Rilindjes Kombetare Shqiptare… Tiranë 1978.

8.Kristaq Prifti , Lidhja Shqiptare e Pejës , fq.221, Tiranë 2002.

9.Shtjefen Gjeçovi ,Fondi “Bernardin Palaj” ,dosja 4/1 dhe 15 AQH, R.Shqiperisë.

10.Edwin Jacques ,Shqiptaret-Historia e popullit shqiptar nga lashtësia deri në ditët e sotme , fq.352, botim 1995.

11.At Gjon Karma “Kerkime në malet tona [të veriut] ,fq.197.

12.Fritz Radovani “Dedë Gjon Luli” ,fq.27.

13.Pandi Rrumbullaku ,”Dedë Gjon Luli pushkë e ngrehur per Shqiperinë” ,gazeta “Luftëtari” , dt.25 shtator 1980.

14.Frrok Çupi, ZP, Asht ah nuk asht shelg me u perkul shqiptari ,dt.3 tetor 1979.

15.Stefanaq Pollo “Gjurmë të historisë së Shqiperisë”,fq.282 ,botim i A.K.Sh. ,Tiranë 1990.

16.Pal Doçi , “Dedë Gjon Luli “ ,Tiranë 2003.

17.Ketë ma ka treguar Marash Vatë Shabi në mars të vitit 2010.

18.At Justin Rrota , Ditet e mbrame të Turqisë në Shkoder, ase rrethimi i qytetit 1912-1913 ,botim II ,botime franceskane , Shkoder , 2010 ,fq.28-31.

19.Hortense von Zambaur , Rrethimi i Shkodres 10 tetor 1912 -22 prill 1913, fq. 138, “Camaj-Pipa”, Shkoder 2006.

20.Pandi Rrumbullaku ,”Dedë Gjon Luli pushkë e ngrehur per Shqiperinë” ,gaz. Luftëtari ,dt.25 shtator 1980.

21.Fritz Radovani ,veper e cituar ,fq.38.

22.At Gjergj Fishta-ligjeratë Për një monument të Dedë Gjo’Lulit, ”Antologji Shqipe”, bleni I ,shtëpia botuese “Kristo Luarasi” botua nga Filip Fishta , Tiranë 1935.

23. Ndue Bacaj, po aty,fq.104.

24.Zekeria Cana ,fjala e tij e mbajtur në shtator 2005 ,kur u inagurua shtepia muze e Dedë Gjon Lulit.

ALEANCA BALLKANIKE DHE ÇËSHTJA SHQIPTARE NË PRAG TË PAVARËSISË

November 27, 2021 by s p

Zef Ujkaj

SHQIPTARËT DHE FQINJËT

Ballkani ishte një pikë e rëndësishme strategjike, nyja që bashkonte Detin e Zi me Adriatikun e Mesdheun, Evropën Danubiane me atë Juglindore dhe për këtë arsye do të shndërrohej në një zonë rivaliteti mes Fuqive të Mëdha. Rusia, Austro-Hungaria dhe Italia të interesuara për vendosjen e ndikimit në Ballkan do të përpiqeshin të lidheshin me popullsitë vendase, për të fituar simpatinë e tyre. Kështu Luftërat Ballkanike do të nxiteshin nga interesat antagoniste të Fuqive, dhe veçanërisht nga kontradiktat mes dy blloqeve kundërshtare. Pushtimi i Bosnjë-Hercegovinës dhe krahinës së Sanxhakut nga Austro-Hungaria, shpallja e pavarësisë së Bullgarisë dhe mundësia e fitores së autonomisë së Shqipërisë dhe Maqedonisë po i jepte fund ruajtjes së status quo-së në Ballkan.

Shqiptarët do të kërkonin bashkëpunim me shtetet ballkanike në luftën e përbashkët antiosmane, pasi të zhgënjyer nga politika xhonturke synonin pavarësi dhe liri kombëtare. Disa nga shtetet ballkanike do të ndihmonin kryengritësit shqiptarë gjatë viteve 1909-1912, por gjithmonë për interesat e veta, duke dashur të dobësonin pozitën e tyre dhe atë të turqve. Duke qenë se ekzistonin kontradikta të skajshme mes qëllimit të shqiptarëve dhe shteteve ballkanike, nuk do të arrihej ndonjë marrëveshje për luftë të përbashkët antiosmane. Përpjekje për bashkëpunim mes shqiptarëve dhe shteteve ballkanike kundër Turqisë ishte ajo e Nexhip Dragës me kryeministrin serb Pashiq, i cili shprehu dakordësinë e shteteve ballkanike për një Shqipëri që shtrihej midis lumenjve Mat dhe Vjosë, por Draga iu përgjigj se një marrëveshje e tillë do t’i detyronte shqiptarët të luftonin përkrah turqve.Edhe tentativat e Ismail Qemalit me Greqinë dështuan, pasi kishin pretendime ndaj Shqipërisë se Jugut. Në gusht 1912 mbreti Nikolla tentoi të ftonte Ismail Qemalin në Tivar për bisedime rreth një lufte të përbashkët kundër Turqisë, por Ismail Qemali nuk pranoi meqë tashmë njiheshin planet e aleatëve ballkanikë lidhur me Shqipërinë. Gjatë vitit 1912 anëtarë të organizatës së fshehtë ushtarake serbe “Dora e Zezë” u munduan të hynin në bisedime me Isa Boletinin, i cili do të shprehej se shqiptarët do të luftonin kundër turqve, përkrah serbëve vetëm nëse ata nuk do të shfaqnin pretendime shoviniste ndaj territoreve shqiptare, në të kundërt do të kundërvepronin ndaj tyre.Ndërkohë Hasan Prishtina zhvilloi bisedime në Shkup me përfaqësuesin e Organizatës Vërhoviste Maqedonase, të cilit i propozoi shpërthimin e një kryengritjeje të përbashkët shqiptaro-maqedonase, por ai refuzoi në mënyrë kategorike një aksion të përbashkët antiturk. Kështu shqiptarët mbetën jashtë Aleancës Ballkanike, por jo për faj të tyre. Ata ose duhet të luftonin përkrah osmanëve dhe të pësonin fatin e tyre, ose përkrah shteteve ballkanike, pa kushte, në mënyrë që të lehtësonin copëtimin e vendit të tyre mes fqinjëve.

ALEANCAT MES SHTETEVE BALLKANIKE

Të gjitha shtetet ballkanike do t’u kundërviheshin kërkesave të shqiptarëve për një Shqipëri autonome. Kryeministri serb Millovanoviq i cilësonte shqiptarët të paaftë për krijimin e një shteti të civilizuar, prandaj, sipas tij, problemi shqiptar zgjidhej vetëm me copëtimin e Shqipërisë mes Serbisë dhe Greqisë. Propaganda antishqiptare e fqinjëve arrinte deri aty, sa shqiptarët i paraqisnin të ndarë në fise, pa gjuhë, alfabet e pa fe të përbashkët, pa histori, pa identitet dhe pa përvojë vetëqeverisjeje, me qëllim që të pengonin krijimin e shtetit shqiptar, i cili shihej si pengesë për aspiratat e Aleancës Ballkanike, dhe legjitimitetin e pushtimit të tokave shqiptare prej tyre.

Bisedimet mes serbëve dhe bullgarëve filluan që në vitin 1910 dhe nëtetor të vitit 1911 ata u pajtuan për ndarjen e Maqedonisë dhe të Shqipërisë. Territoret në veri dhe në perëndim të vargmaleve të Sharrit bashkë me vilajetin e Shkodrës do t’i përkisnin Serbisë, ndërsa Adrianopoja, Traka dhe një pjesë e madhe e Maqedonisë do t’i kalonin Bullgarisë. Marrëveshja e miqësisë dhe aleancës serbo-bullgare u finalizua në mars 1912, ndërsa Konventa ushtarake në prill 1912.

Fuqitë e Tripalëshit ishin kundër një aleance mes shteteve ballkanike dhe bënë përpjekje të shumta për të penguar afrimin e tyre. Kryeministri serb Pashiq i shprehu shqetësim ministrit të Jashtëm rus Sazonov në qershor 1912 në lidhje me rrezikun që shfaqte Austro-Hungaria për Lidhjen Ballkanike pasi ishte e interesuar për një Shqipëri të Madhe. Austro-Hungaria dhe Italia pavarësisht rivalitetit të tyre të fortë për zotërimet e Ballkanit Perëndimor ishin të vendosura për të ndaluar daljen e Serbisë në Adriatik dhe forcimin e pozitave të shteteve sllave, për të mos u rritur ndikimi rus në Ballkan. Prandaj Vjena u mundua të ndalonte Malin e Zi dhe Greqinë të bëheshin pjesë e kësaj aleance.

Kryeministri Venizellos nisur nga përvoja e humbjes së grekëve në luftë kundër Perandorisë Osmane në vitin 1897, u bind që bashkëpunimi politik dhe ushtarak me vendet ballkanike ishte i pashmangshëm. Kështu qysh në vitin 1910 filluan bisedimet greko-bullgare që kishin për qëllim “çlirimin” e Maqedonisë. Në maj u lidh Traktati bullgaro-grek, me karakter mbrojtës në rast sulmi nga Turqia, ndërsa në tetor konventa ushtarake, me karakter sulmues kundër zotërimeve osmane. Përsa i përkiste Shqipërisë, Greqia pretendonte territoret ku banonte popullsia ortodokse, duke e konsideruar fenë si sinonim të kombësisë, pavarësisht gjuhës që flisnin, gjë që mund të arrihej sipas tyre me përçarje fetare përmes politikës kishtare dhe arsimore.

Mali i Zi që ishte një territor i vogël malor dhe me një popullsi prej 250 mijë banorësh, nuk u përfill aq shumë nga shtetet e tjera ballkanike duke qenë se nuk posedonte forca të mëdha luftarake dhe shfaqte pretendime të tepruara. Gjatë Kryengritjes së Malësisë së Madhe në vitin 1911, mbreti Nikollë i bëri Serbisë një ofertë për bashkëpunim kundër Turqisë dhe ndarjen e territoreve shqiptare. Pejën, Shkodrën dhe Lezhën do t’i aneksonte Mali i Zi, ndërsa pjesën tjetër të Kosovës dhe Shkupin Serbia. Serbia nuk u dakordësua me propozimin malazez pasi ajo vetë synonte të dilte në Adriatik përmes Shëngjinit dhe Durrësit duke pohuar se akoma nuk ishin pjekur kushtet për një luftë kundër osmanëve. Duke qenë se Mali i Zi nuk ishte përfillur nga shtetet ballkanike, Rusia, në maj 1912, mendoi që edhe kjo mbretëri e vogël mund të jepte kontribut në Aleancën Ballkanike. Kështu në gusht Mali i Zi arriti marrëveshje verbale me Bullgarinë, me të cilën Sofja i njihte të gjitha territoret që do të pushtonte, kundrejt mbështetjes ushtarake kundër Turqisë, ndërsa mbret Nikolla kërkoi mjete financiare për të aramatosur ushtrinë e vet. Serbia arriti marrëveshje politike dhe ushtarake me Malin e Zi vetëm më 6 tetor 1912, marrëveshje që u ratifikua më 4 nëntor 1912. Të dyja palët zotoheshin t’i shpallnin luftë Turqisë jo më larg se 14 tetori 1912. Kontakte gjysmëzyrtare pati midis Greqisë e Serbisë dhe midis Greqisë e Malit të Zi gjatë verës 1912, mirëpo nuk prodhuan ndonjë marrëveshje të shkruar, duke bërë që aleancat të mos ishin krejtësisht të qarta pasi nuk ishte nënshkruar një traktat shumëpalësh apo një promemorie në vija të përgjithshme e pranuar nga gjithë aleatët. Kështu Aleanca Ballkanike mori trajtën përfundimtare në shtator 1912 me marrëveshjet formale të Bullgarisë, Serbisë dhe Greqisë me Malin e Zi, pa një traktat të shkruar. Kështu inati, indinjata dhe tmerri u bashkuan me synimet nacionaliste dhe interesat territoriale, dhe po vërtetohej thënia e rilindasve shqiptarë në fund të shek. XIX se qeveritë ballkanike “po lehin kundër njëra-tjetrës dhe të gjitha së bashku kundër qeverisë turke për të copëtuar atdheun tonë”. Megjithëse aleanca ishte krijuar për luftë kundër Turqisë, ajo ishte në fakt një komplot për copëtimin e Shqipërisë dhe zhdukjen e emrit shqiptar.

FUQITE E MËDHA DHE BALLKANI

Shkaqet e krijimit të Aleancës Ballkanike dhe luftës që do të pasonte, ishin: dobësia dhe paaftësia e Turqisë për të parashikuar të ardhmen, paaftësia e Evropës për të zbatuar reforma në Turqi, rraskapitja e popullit shqiptar nga luftrat e vazhdueshme antiosmane, gatishmëria e shteteve fqinje për të “çliruar” bashkëkombasit e vet brenda Perandorisë Osmane, lakmia për të pushtuar toka të reja, përkrahja e aleatëve ballkanikë nga Fuqitë e Mëdha dhe qëndrimi i tyre negativ ndaj çështjes shqiptare. Megjithatë shkaku kryesor i shpërthimit të luftrave ballkanike ishin padyshim kryengritjet shqiptare të viteve 1908-1912, të cilat në gusht 1912 e detyruan Perandorinë Osmane të pranonte kërkesat e kryengritësve për autonomi të Shqipërisë.

Austro-Hungaria duke parë që nuk mund të ruhej më gjendja e status quo-së në Ballkan, gjatë muajit tetor do të mbante konferenca të shumta në Vjenë ku do të diskutohej për të ardhmen e Ballkanit, e ku mes të tjerash do të shprehej për një autonomi të Shqipërisë me kufij sa më të gjerë ose pavarësi në rast disfate të osmanëve, duke qene e gatshme të mbronte këto territore edhe me luftë pasi nuk donte shtrirje të gjerë të ballkanasve në drejtim të Adriatikut dhe Jonit. Ndërkohë që Gjermania u shpreh kundër luftës, Italia u shpreh në favor të saj, pasi do t’i lehtësohej barra për pushtimin e Tripolit. Anglisë dhe Francës iu interesonte ruajtja e status quo-së pasi kishin fituar kapitulacione të mëdha nga Perandoria Osmane, kështu që kërkonin shtypjen e lëvizjes shqiptare për autonomi. Megjithatë Fuqitë e Antantës nuk do të pranonin që Blloku Tripalësh të kishte vazhdimësi të pandërprerë territoriale nga Gjermania, Austro-Hungaria, Ballkani për të dalë në Turqi, prandaj shpreheshin për këputjen e kësaj lidhjeje para se të fillonte lufta e madhe mes tyre.

Përpjekjet e Ismail Qemalit, Preng Bibë Dodës dhe të tjerëve për të fituar mbështetjen e Austro-Hungarisë si e vetmja fuqi e interesuar për zgjidhjen e çështjes shqiptare do të ishin të vazhdueshme. Vjena iu propozonte shqiptarëve të mbanin anën e osmanëve në rast sulmi nga shtetet ballkanike. Në bisedimet e shumta që Ismail Qemali pati me përfaqësues austro-hungarezë pranonte edhe protektorat mbi Shqipërinë pasi ndodhej e kërcënuar të zhdukej si komb nga aleatët ballkanikë. Nga ana tjetër dom Ndre Mjeda, dom Luigj Bumçi, kryepeshkopi i Shkodrës Zef Serreqi i bënin thirrje Vjenës që të pushtonte sa më shpejt Shqipërinë para se të binte në dorë të shteteve grabitqare ballkanike.

Rusia ndërhyri pranë Stambollit që të kufizonte lëshimet ndaj shqiptarëve, ndërsa privilegjet e dhëna për ta të shtriheshin edhe në kombësitë e tjera. Stambolli i kufizoi lëshimet ndaj shqiptarëve dhe u bëri të ditur aleatëve ballkanikë se shqiptarëve nuk do t’iu jepej autonomia. Porta frigohej nga ndërhyrja e shteteve ballkanike, kështu në shpalljen e saj ajo shmangu njohjen e kombësisë shqiptare, përcaktimin e kufijve territorialë të Shqipërisë dhe nuk përmendi askund emrin shqiptar apo Shqipëri, e gjitha kjo për të qetësuar shtetet ballkanike dhe për t’iu lënë të kuptonin se privilegjet do të shtriheshin edhe mbi popujt joshqiptarë. Megjithatë shtetet ballkanike do të mbeteshin të pakënaqura, pasi e dinin se shteti autonom shqiptar në kuadër të katër vilajeteve ishte në krijim e sipër.

Fuqitë e Mëdha vazhdonin të mbështesnin parimin e ruajtjes të status quo-së si dhe detyrimin për ruajtjen e paqes mes shteteve ballkanike dhe Stambollit. Ato pranuan propozimin e kryeministrit francez Poincaré për një ndërhyrje kolektive në Ballkan dhe Stamboll, ku Austro-Hungaria dhe Rusia do të paraqisnin kushtet në emër të tyre. Më 7 tetor ato iu deklaruan shteteve ballkanike se Fuqitë do të dënojnë të gjitha masat që shkaktojnë prishjen e paqes, në bazë të nenit 23 të Traktatit të Berlinit, ndërsa ata do të merrnin në dorë kryerjen e reformave administrative në Turqinë Evropiane, por pa cënuar sovranitetin dhe tërësinë territoriale të Perandorisë. Në rast shpërthimi të luftës ato nuk do të pranonin ndryshimin e status quo-së. Të njëjtat kushte iu bënë të ditura edhe Stambollit. Por kjo deklaratë e Fuqive të Mëdha tashmë ishte e vonuar, pasi nuk kishin asnjë mekanizëm për ta parandaluar shpërthimin e luftës. Të njëjtën ditë, ambasadori i Malit të Zi në Stamboll i paraqiti një notë qeverisë turke, ku i bëhej e ditur se Mali i Zi ishte i detyruar të mbronte të drejtat e tij me luftë, meqë qeveria turke nuk kishte përmbushur dëshirat e tij për rregullimin e vijës kufitare. Duke qenë se Fuqitë e Mëdha nuk dhanë ndonjë rezultat në parandalimin e luftës ballkanike, Porta e Lartë filloi mobilizimin ushtarak në pjesën evropiane, ku mori të njëjtën përgjigje edhe nga shtetet ballkanike. Lufta shpërtheu të nesërmen e protestës së Fuqive të Mëdha, më 8 tetor 1912, kur Mali i Zi i shpalli luftë Turqisë, e më pas më 17 tetor pasuan Serbia dhe Bullgaria, ndërsa më 18 tetor Greqia.

SHKOLLA SHQIPE ‟ARDHMËRIA” NË LONDËR

November 27, 2021 by s p

Anila Kadija mësuese e gjuhës shqipe për nivelin e parë të grupmoshës 6-9 vjeç dhe drejtuese artistike, në shkollën shqipe ‟Ardhmëria”, Londër, Angli rrëfen ekskluzivisht për gazetën ‟Dielli”, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, historinë e krijimit të shkollës shqipe në Londër, angazhimin dhe kontributin në shkollën shqipe, kurrikulat mësimore, tekstet, bashkëpunimet dhe aktivitetet, si e pret shoqëria angleze mësimin e gjuhës shqipe, gjuha si formë e identitetit kombëtar shqiptar dhe vështirësitë e sfidat e mësimit online. Me Anila Kadija bisedoi Editori i ‟Diellit” Sokol PAJA.

HISTORIA E KRIJIMIT TË SHKOLLËS SHQIPE “ARDHMËRIA” NË LONDËR, ANGAZHIMI E KONTRIBUTI

Historia e shkollave në Londër, sinqerisht, unë nuk mund ta bëj pasi këtu kam vetëm 6 vite që jam trasferuar por mund të theksoj me bindje që ka një histori prej më shumë se 20 vjetësh emigracioni në UK dhe këtu nuk kanë munguar asnjëherë organizata, shoqata, me shkollat e tyre ndërvite të cilat i kanë dhënë një ndihmesë kolosale komunitetit shqiptar dhe prezantimit dinjitoz shqiptar në Mbretërine e Bashkuar. Mund të citoj Shoqatën Ardhmëria, Mather Tereza, Kosova, Nënë Tereza, Shpresa Program etj. Unë jam një profesioniste e gjuhës shqipe në shumë fusha. Baza është gazetaria, profesion qysh në përfundimin e universitetit, filologjikun e Tiranes, në degën Gjuhë-Letërsi, duke u specializuar edhe në Itali në fushën e shërbimeve sociale. Kam punuar për komunitetin shqiptar qysh në fillimet e mija në emigracion në 1991, kam promovuar dhe vazhdoj të promovoj talente dhe aktivitete kulturore, libra dhe shkrimtar jo vetëm shqiptar por edhe të huaj që kanë shkruar për Shqipërinë në gjuhën e tyre origjinale, pjesë e Albania Neës dhe Shqiptari i Italisë media shqiptare në Itali, Oltre il Ponte redaksi italiane në Parma, kam bashkëpunuar dhe vazhdoj me mediat shqiptare si Intervista e Tiranës, Shekulli, Dita, Revista Psikologjia, Revista Living, Vizion, Diaspora etj prej më shumë se 35 vitesh duke ju përcjellë pa kursim jehonë shqiptare përtej Adriatikut. Sponsorizoj evente talentesh duke i mbështetuar ekonomikisht dhe profesionalisht ato. Këtu është për t’u përmendur një tejet i bukur që organizohet çdo vit me fëmijet, në Londer dhe quhet XTalent. Nuk kursehem asnjëherë të jem e dobishme në çdo ftesë që më bëhet për të ndihmuar dhe promovuar komunitetin shqiptar në diasporë. Jam pjesë e KKAD-së Këshilli Kordinues i Arsimtarëve në Diasporë ku punohet dhe kontribohet për të mirën e përbashkët në shërbim të gjuhës shqipe dhe sensibilizimin që duhet t’i bëjmë familjeve shqiptare për të dërguar fëmijët në shkollat shqipe kudo qofshin ato nëpër botë. Jo më kot këtë e lashë për të fundit si ëmbëlsira pasi pasioni im dhe eksperienca ime filloi krejt rastësisht në Parma. Në shkollen shqipe të shoqatës Scanderbeg ku mu dha edhe detyra e drejtueses dhe mësuese e asaj shkolle qysh në themelimin e saj në Shtator të 2009. Vullnetarisht vazhdova deri në 2014 në Itali dhe më vone pa shkëputje në Londër me shoqatën Ardhmëria. Kjo eksperience fantastike që u pasurua edhe nga kontaktet e lidhura në seminare të ndryshme me mesues të tjerë në diasporë, më dhuroi një energji të madhe për të punuar dhe për të kërkuar edhe më shumë pasurimin e dije si profesioniste e arsimit. Kam një lidhje të frutshme me NRCSE Qendra e Burimeve Nacionale e Edukimit Plotësues në Londër dhe specifikisht me Creative project, ku shkëmbehet eksperienca internacionale e shumë gjuheve. Jam pjesë e shumë projekteve didaktike artistike të cilat i kam paraqitur dhe janë bërë pjesë e kësaj organizate jo fitimprurëse në shërbim të mësimit të gjuhëve mëmë. Shkolla ku unë jap kontributim tim është një ndër më të mirat në Londër për faktin e kualifikimit të lartë që kanë mësueset e kësaj shkolle, mënyrës së shkëlqyer e cila menaxhohet nga drejtoria dhe stafi organizues, por për të theksuar nga numri shumë i madh i fëmijëve që e frekuentojnë këtë shkollë. Libri im “Ninulla e zemrës” është një përmbledhje e të gjitha këtyre ndjesive dhe emocioneve që pasioni dhe dashuria për gjuhën dhe fëmijët janë bërë prioritet i punës time me diasporën këto 10 vitet e fundit.

KURRIKULAT MËSIMORE, TEKSTET DHE BASHKËPUNIMET

Kurrikula me të cilat punohet janë të lidhura me vite të ndryshme të eksperiencës shkollore. Gjithmonë të orientuar nga Ministritë përkatëse të Shqipërisë dhe Kosovës në bashkëpunim me QBD Qendrën e Botimeve për Diasporën. Kemi përdorur Doracaket, Platformën SchoolMe, librat pafund që Qendra e Botimeve për Diasporën na përcjell prej dy vitesh nga Shqipëria në Londër nëpërmjet Ambasadës të Shqipërisë në Londër.

SI PRITET NË LONDËR NGA SHOQËRIA ANGLEZE MËSIMI I GJUHËS SHQIPE

Londra është një qytet metropolitan gjigant. Natyra shumëkulturore krijon në mënyrë origjinale mendjen e hapur që njerëzit dhe sistemi shoqëror ka këtu. Ke çdo të drejtë të shfrytëzosh konceptin e kreativitetit dhe të iniciativës. Gjithëkush është i lirë, në kontekstin e rregullave që obligon ky shtet, të krijojë apo vendosë në praktikë një ide të bukur lidhur me shkollën meqënëse pyetja është e tillë. Kemi familje me dy kombësi, shqiptare dhe angleze, ku fëmijët ka raste edhe prindi i cili është anglez vjen të mësojë me shumë entuziazëm dhe dëshirë gjuhën e mrekullueshme shqipe.

GJUHA SI FORMË E IDENTITETIT KOMBËTAR SHQIPTAR

Gjuha është kulturë dhe krijon sintoninë më të bukur që njeriu mund të realizojë në raportet humane. Gjuha është nevojë shprehje sentimentale. Gjuha është përçim autenticiteti. Pa gjuhën nuk kemi identitet dhe ne e mbrojmë atë që brezat nëpër diasporë ta kenë të ngrohtë fjalën e gjyshërve dhe jo një gjest duarsh për ta kuptuar me vështiresi. Qëllimi ynë, si mësues, drejtuar fëmijëve, është që ajo t’ju futet thellë në esencën e jetës pa u sforcuar dhe pa e parë si “sakrificë” për kohën që po i kushtojnë një herë në javë në shkollë. Si kënaqësi që nesër do ta konsiderojnë një pasuri të paçmuar.
AKTIVITETET KRYESORE TË ZHVILLUARA DHE PLANET PËR KËTË VIT

Të panumërta! Na pret një aktivitet madhështor të dielën, ditë që përkon me Festën e Flamurit, 28 Nëntorin e shenjtë!

VËSHTIRËSITË DHE SFIDAT E MËSIMIT ONLINE

U punua më shumë se një vit në mësimin online. Kushtet e Covid-19 na obliguan për një zgjidhje të tillë. Por edhe se numri është më i kufizuar në këtë formë mësimdhënie, patëm momente jashtëzakonisht pozitive. U lidhëm edhe më shumë me prindërit duke bërë edhe projekte me ta lidhur me situatën dhe kushtet që të krijojnë stres dhe probleme në pandemi të tilla. Më shumë se asnjëherë kemi bërë projekte artistike për t’i argëtuar dhe mësuar fëmijët. Nga Shtatori kemi filluar në shkollë por klasat online vazhdojnë me ata fëmijë të cilët për arsye të ndryshme nuk mund të vijnë dot në shkollë dhe kjo ishte edhe një e mirë e eksperimentimit të mësimit online, që më parë nuk bëhej. Jemi gjithmonë vigjilent, situata nuk është ende e qetë, bota nuk e ka kaluar emergjencën covid, ndaj në momentin ku nuk do të mundemi të vazhdojmë në shkollë do të kemi vullnetin e mirë, të gjithë së bashku ta gëzojmë dhe të mësojmë gjuhën në formën online.

THE NEW YORK TIMES (1911) / APELI I FAIK BEJ KONICËS NË SHBA PËR TË MBLEDHUR FONDE DHE PËR TË KËRKUAR NDIHMË MJEKËSORE PËR BASHKËKOMBASIT E TIJ

November 27, 2021 by s p

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 27 Nëntor 2021

“The New York Times” ka botuar, të hënën e 26 qershorit 1911, në faqen n°5, apelin e shkrimtarit, diplomatit dhe politikanit të shquar, z. Faik Konica, për të mbledhur fonde në SHBA për bashkëkombasit tanë dhe për të kërkuar ndihmë mjekësore për të sëmurët dhe të plagosurit, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :
Apeli i shqiptarëve
Vazhdojnë të luftojnë deri në lirinë e sundimit turk — por të sëmurët e tyre kanë nevojë për ndihmë. Faik Bej Konica, përfaqësues i Partisë Revolucionare Shqiptare në Shtetet e Bashkuara, është këtu për të mbledhur fonde për “bashkatdhetarët e tij dhe për të kërkuar ndihmë mjekësore për të sëmurët dhe të plagosurit që aktualisht janë në varësi të Malit të Zi, i vetmi vend në Evropë që ka ndihmuar të sëmurë dhe të varfër me furnizime. Në një intervistë me një gazetar të Times në Hotel Navarre mbrëmë Faik Beu tha :
“Ne duhet ta mbajmë revolucionin me çdo kusht derisa të jemi të pafuqishëm ose Shqipëria të çlirohet nga zgjedha turke. Kam marrë një kabllogram nga komiteti shqiptar ku shkruhej “Rebelimi vazhdon”.”
Uroj të kuptohet se Mali i Zi na ka ndihmuar nga pikëpamja bamirëse si qenie njerëzore në vështirësi dhe jo si kryengritës kundër sundimit turk. Sapo kam ardhur nga Bostoni, ku u mblodhën 4.000 dollarë mes shqiptarëve dhe simpatizantëve të tyre. Gazeta greke Atlantis në këtë qytet ka publikuar një apel për abonime nga lexuesit e saj në kauzën e lirisë.
Humbja e Shqipërisë nga Turqia do të thotë fundi i asaj perandorie, pasi ajo varej gjithmonë nga shqiptarët në orën e nevojës, kur të gjithë kombet e tjera ishin kundër Turqisë. Kjo është arsyeja pse lufta kokëfortë ka zgjatur për tre vjet.”
I pyetur nëse kushtet ishin përmirësuar nën regjimin e ri në Kostandinopojë, Faik Beu u përgjigj :
“Jo. Ata janë më keq. Abdul Hamid ishte një despot, por ai kishte një ndjenjë përgjegjësie. Në vend të tij tani janë njëqind Abdul Hamid që nuk e kanë idenë për përgjegjësitë e qeverisjes. Turqit kanë humbur prestigjin në sytë e vartësisë së tjetrit përmes disfatës që kanë pësuar nga shqiptarët. Në shenjë hakmarrjeje ushtarët kanë plaçkitur fshatrat në Shqipëri dhe kanë vrarë mijëra gra, fëmijë dhe pleq.”
Ai tha se disa gra të pasura angleze ishin tani në Shqipëri për të ushqyer të plagosurit dhe duke u siguruar furnizime nga çantat e tyre. Po merren masa për një takim masiv këtu javën e ardhshme në ndihmë të kauzës.

SHQIPONJA E ZEZE NE FUSHEN E PURPURT

November 27, 2021 by s p

“ Il Giorno” 2 dhjetor 1912

Pavarësia e Shqipërisë sipas dokumenteve Italiane

Nga Rafael Floqi/

Shqipëria ishte e fundit nga kombet ballkanike që arriti pavarësinë dhe e fundit që zhvilloi një ndërgjegje kombëtare moderne. Historiani Bernd Fischer shtroi pyetjet: pse u vonua zhvillimi nacionalist në Shqipëri dhe, kur arriti përfundimisht, çfarë forme mori ai? Kjo pse “Shqipëria, atëherë, ishte në disavantazh kur bëhet fjalë për shfaqjen e nacionalizmit ballkanik në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Pasi Shqipërisë i mungonin të gjitha parakushtet e nevojshme për rritjen e nacionalizmit ballkanik. Nuk kishte shtet, nuk mund të shikonte prapa në një perandori të fuqishme mesjetare, nuk kishte unitet fetar, nuk kishte udhëheqje të ofruar nga një klasë e vetëdijshme. Kur nacionalizmi modern arriti më në fund te shqiptarët, ishte vonë, mjaft i dobët dhe sigurisht unik. Ishte në thelb një fenomen i shekullit të 20-të i nisur dhe i drejtuar nga elita. Shkëndija e parë e vërtetë e nacionalizmit shqiptar, një zgjim kulturor, ndodhi te italo-shqiptarët e Italisë së Jugut në vitet 1860. Vetëm në fillim të shekullit të njëzetë, shqiptarët, në një numër të konsiderueshëm, filluan të marrin pjesë në lëvizjen kombëtare në rritje që kërkonte synimin tradicional të nacionalistëve modernë, shtetin kombëtar. Faktori i dytë domethënës që ndihmon për të shpjeguar ngritjen e ndërgjegjes kombëtare shqiptare rreth fundit të shekullit ishte rritja e interesit për çështjet shqiptare nga ana e fuqive të huaja, veçanërisht nga Italia dhe Austro-Hungaria. Ndërsa shqiptarët nuk kishin “dashamirës” si të tjerët në Ballkan, ata gjetën se këto dy fuqi synonin të pengonin zgjerimin e Greqisë dhe Serbisë në kurriz të tokave të banuara nga shqiptarët.

Ndërsa këta faktorë të jashtëm ishin të rëndësishëm, merita të konsiderueshme për këtë hap të parë drejt ndërtimit të një ndërgjegjeje kombëtare shqiptare duhet t’i takojë një grushti intelektualësh. Mes këtij grupi mund të përfshihet edhe Ismail Qemal Bej Vlora, babai i pavarësisë shqiptare. Nuk ka dyshim se Ismail Qemali ishte mjeshtër në fushën e diplomacisë. Ngjarjet që u desh të përballojë nga shkaku i mungesës së kohezionit brenda vendit dhe pretendimeve të jashtme , ai i përballoi, ashtu siç mundi, me duart të zbrazëta, gjithnjë me zotësi të madhe dhe shpesh me hov guximi, kur ngjarjet e detyronin për të mirën e vendit. Humbja e shpejtë e forcave osmane në Luftën e Parë Ballkanike e ndërlikoi situatën për shqiptarët. Serbët dhe grekët, të cilët e shihnin këtë zonë si plaçkë legjitime, pushtuan shumë territore shqiptare. Përballë kësaj krize, Ismail Qemali vendosi që pavarësia – pavarësisht se sa të papërgatitur ishin shqiptarët – ishte e vetmja mënyrë për të shpëtuar tokat shqiptare nga copëtimi. Dhe, me mbështetjen e Austro-Hungarisë dhe Italisë, suksesi ishte të paktën i mundur.

Kështu në këtë artikul,l të botuar në gazetën italiane “ Il Giorno” të datës 2 dhjetor1912, nga korrespondent italian me pseudonim “Eroda” nga Fiume , ( Rijeka) , me titull “L”aquila nera nel campo vermiglio”, dhe nëntitull “Hija e serbit” dhe sqarimin “ Pavarësia e nevojshme e Shqipërisë , shtjellohen pikëpamjet gjeopolitike të imperializmit italian në lindje, në divergjencë me ato të përhapjes të Austro Hungarisë në Ballkan. Aty ju mund të shikoni vlerësimin e “Pavarësia e Shqipërisë e parë me këndvështrimin e Italisë. Gjeopolitika e rastit, divergjencat me Austro -Hungarinë që i dhanë mundësi Ismail Qemalit të shpallë pavarësinë. Roli grabitqar i fuqive të vogla ballkanike. Se si Serbia nga e shtypur u kthye në shtypëse. E drejta “ gjoja e Serbisë për dalje në det”. Dhe rreziku sllav i pushtimit të Shqipërisë për Italinë. Në artikull edhe pse në frymën e Risorggimentos italiane citohet Mazzini kur thotë se : “ Gadishulli Ballkanik u takon popujve ballkanikë. Dhe ndaj në vazhdimësi dhe rrjedhimisht -edhe Shqipëria u takon shqiptarëve”. Shkrimi është mjaft interesant për të kuptuar pozicionin e Italisë për Pavarësinë e Shqipërisë, tendenca që u pasqyruan më vonë gjatë Luftës së Parë Botërore me pushtimin italian të Vlorës. Lexojeni për të kuptuar më thellë…

“SHQIPONJA E ZEZE NE FUSHEN E PURPURT”

Hija e Serbisë

Pavarësia e nevojshme e Shqipërisë

Flamuri me shqiponjën e zezë në fushën e kuqe; në Durrës, si në Vlorë, si kudo në tokën shqiptare, flamuri i lirisë, po valëvitet me gëzim. Dhe kalorësia serbe pushton Durrësin. Njëzet e katër orë më vonë. Këto dy lajme u përhapën në mbarë botën.

Por pavarësia shqiptare është, duhet të jetë, e do të jetë. Me gjithë lakminë e fuqive të mëdha e të vjetra, dhe të fuqive të reja e të vogla.

Italia e do pavarësinë e Shqipërisë dhe këtë e kërkon edhe Austria.

Çfarë butësie, me të vërtetë, në zemrën shumë të sinqertë dhe të ëmbël të Austrisë! Sa ekstazë dhe sa e prekur duket nga idealizmi i kombësisë! Ah, dhe Austrisë kjo nuk mund t’i mohohet, kur bëhet fjalë për ringjalljen e popujve, rikonstituimin e atdheut sipas parimit kombëtar! E gjithë e kaluara dhe e tashmja e saj dëshmojnë për këtë. ( Vini re ironinë. R.F)

Prandaj, shqetësimet e saj pothuajse amtare për Shqipërinë e braktisur janë të natyrshme dhe më besnike.

Veç se – e keqja nuk dështon kurrë – këto shqetësimet austriake janë në unison me ato të Italisë, por në gadishullin e bukur, ato mund të zgjojnë një fole grenxash.

Kishte frikë, se do ta shihnin qeverinë e Italisë, të futur në zgjedhën austriake, që të udhëhiqej – me sy të lidhur – atje ku e donte interesi imperialist i Vjenës.

Por të këqijtë u mashtruan.

Italia nuk e la veten të shtyhej nga goja e ndonjë fuqie tjetër; por gjithmonë besnike – sinqerisht pa rezerva, kufizime apo implikime e programit të saj të simpatisë dhe ndihmës për çdo drejtësi kombëtare, ajo përsëriti edhe një herë qëndrimin e saj të qetë dhe të vendosur, parimin të cilin secili nënkuptonte nga njerëzit e saj më të mirë duke filluar nga Mazzini që thoshte : “Se Gadishulli Ballkanik u takon popujve ballkanikë. Dhe ndaj në vazhdimësi dhe rrjedhimisht -edhe Shqipëria u takon shqiptarëve ”.

Pra, nëse Italia e ka koordinuar veprimin e saj me Austrinë, kjo nuk do të thotë se e ka ndjekur verbërisht dhe në çdo rrugë, dhe ka hequr dorë nga politika e saj, dhe se sakrifikoi interesat e saj për sytë e bukur të shqiponjës dykrenore, se ishte e shurdhër ndaj zërit të gjithë popullit të vet.

Në të vërtetë, edhe një herë Italia jep një shembull të mirë të harmonisë midis qeverisë dhe njerëzve, nga të cilat qeveria e interpreton mirë mendimin dhe e shndërron atë në veprim.

Dhe të gjithë njerëzit e Italisë në çështjen e Lindjes mendojnë se popujt ballkanikë duhet të sigurojnë vetë atë që ka të bëjë me lirinë e tyre, të mbeten arbitra të sistemeve të tyre të reja të brendshme, të mendojnë se secili prej tyre duhet të shtrihet në kufijtë e vet kombëtarë, nga Deti i Zi deri në Adriatik, në mënyrë që prejardhjet e ndryshme – pa përjashtuar asnjë – të jenë të lira, të pavarura dhe të respektojnë vërtet të drejtat e tyre, të jenë hapur dhe niveluara në rrugën e përparimit civil.

Populli i Italisë e dëshiron këtë në emër të atyre idealeve për të cilat Italia arriti fillimisht “bashkimin” (L’unita) dhe më pas në “bashkim kombëtar”( L’unita nacionale) . Pra, nëse sot Italia e do Shqipërinë e pavarur, ky vullnet i saj nuk është gjë tjetër, veçse një gjest i duarve të shtrira dhe vëllazërore që i zgjaten asaj për ta ndihmuar atë që me kënaqësi të tjerët do t’i mohonin të drejtën e ekzistencës.

Dhe ashtu siç Italia e ka shtrirë vëllazërisht dorën Shqipërisë, po ashtu edhe ajo është e gatshme t’ua shtrijë edhe serbëve, që ata të mos punojnë në dëm të shqiptarëve, në mënyrë që edhe serbët ta shohin luftën e tyre fitimtare të kurorëzuar me një qasje në rrugët detare.

Shqipëria sot duhet të jetë e pavarur; Serbia nuk duhet të jetë më shërbëtorja, skllavja ekonomike, e mohuar, e shtypur, e nëpërkëmbur – e Austrisë. Kështu mendon populli i Italisë dhe jo ndryshe nga ai në thelb edhe qeveria e saj.

Austria, nga ana tjetër, ndërkohë që e mbante Serbinë fort në pranga ekonomike, kishte gjithmonë një sy ziliqar ndaj Shqipërisë.

Por ja Serbia, u bë shumë e guximshme, e pangopur dhe e padrejtë e dehur nga sukseset e luftës – që duhet ta kenë rraskapitur me gjak e para – ja tani si Serbia, si Mali i Zi dhe Greqia janë gati të hidhen Shqipërisë, për ta ndarë në copa-copa ; ndaj është rrezik për Austrinë të mbetet e mbushur me keqardhje, tani që është dobësuar ekonomikisht dhe ushtarakisht; tani që Serbia është gati të thyejë zinxhirin e ashpër të robërisë, për të riafirmuar në kyçet e duarve dhe kyçin e këmbëve të politikës së keqe të agrarëve austro-hungarezë; këtu është Mali i Zi që del jashtë kësaj dhe Greqia tregon se ka një flotë të disiplinuar dhe jo të neveritshme. Sa shumë rreziqe… Dhe kështu në zemrën austriake … mbin lulja shumë e sinqertë e ndjenjës; dhe kështu Austria bëhet kampione e të drejtave të shenjta të kombësisë! Madje dhe për Shqipërinë!

Por pse? Por pse – pas dëshirës së lashtë -që nuk funksionoi me anijet e saj të bukura synuan për ta pushtuar më të kot Durrësin dhe Vlorën e frikshme? Oh! nuk i mungonte oreksi! Por Italia nuk do ta kishte lejuar kurrë që Shqipëria të bëhej krejt austriake.

– Pra, le të jetë shqiptare – përfundoi dhelpra kur i pa vilet e rrushit shumë lart – dhe le të përpiqemi, nëse mundemi, ta mbajmë ende në robërinë e saj ekonominë serbe.

Për zhgënjimet austriake, për politikën tradicionale të Italisë dhe për veprimin e saj ligjor, pavarësia e Shqipërisë është e garantuar. Dy politika shumë të ndryshme dhe të kundërta përkojnë në këtë mënyrë. Jo pra servilizëm i politikës italiane për kabinetin e Vjenës.

Por me pavarësinë e Shqipërisë, edhe instinktet e pushtimit dhe hajdutit të sllavizmit u zgjuan, ndodhi gjithnjë e njëjta gjë, dhe ata po kërcënojnë zotërimin kombëtar të të tjerëve.

Sllavët e Ballkanit, të cilët u zgjuan dhe u ngritën përsëri në emër të shenjtë të lirisë, nuk vonuan t’i veshin maskat shtazarake dhe të ethshme të grabitqarëve dhe … të hidheshin në sulm nën veshjen e kozmetikën e gjoja idealeve të larta; dhe ethet e tyre u dukën për një çast kur ata sulmuar grekët. Sllavët që dukeshin të shenjtëruar nga një luftë e përgjakshme për të fituar liritë e tyre kombëtare, nxituan të kryejnë aktin e shtypjes në dëm të një kombi ballkanik.

Dhe për të justifikuar këtë akt kriminal, i shohim të zhyten në baltën e keqbesimit të keqinterpretimeve të së vërtetës, të shpifjeve dhe gënjeshtrave. Dhe ata bërtasin përmes politikanëve të tyre se shqiptarët janë një gjindje frikacake, amorfe, të paaftë politikisht dhe të papërgatitur, gjysmë të egër, pa një të kaluar të denjë për t’u mbështetur me ligj; me vlera negative në përparimin qytetar, në entuziazmin e verbër çdo gjë harron ose keqinterpreton britmat sllave: edhe pse kryengritjet e fundit të shqiptarëve – ishin të vetmit ata që u rebeluan kundër turqve dhe përsëritën kryengritjen çdo vit – madje harrojnë himnet me të cilat ata e përshëndetën. dhe i subvencionuan me armë dhe për t’u dhënë atyre – veçanërisht Malit të Zi – mbrojtje dhe strehim. Këta gjysmë barbarë vlerësuan kushtetutën dhe – të mashtruar nga Turqia e re – u ngritën për fituar disa forma autonomie: dhe mes tyre me këmbëngulje me kërkesa të argumentuara, ku njëra prej tyre kishte të bënte me alfabetin e tyre!

Është e vërtetë: në fushatën aktuale disa fise shqiptare – myslimane që luftuan krahas turqve – të shtyrë nga forca e islamizmit. Por, shqiptarët –e krishterë – dolën në anën e malazezëve dhe ranë trimërisht në krah të tyre.

Instinktet e liga të sllavëve të dehur nga fitorja e tyre mundimshme nuk do të mbizotërojnë dot. Shqipëria do të ribashkohet për të mbetur një e tërë, si prej prejardhjes gjuhësore në të gjithë territorin ç’ ka i burojnë nga të drejtat tridhjetë shekullore në Gadishullin Ballkanik. Shqipëria ka të drejtë të jetojë dhe të jetë shqiptare, jo serbe as malazeze, as greke apo austriake.

Populli shqiptar, natyrisht – për shkak të shtypjes së lashtë është ende jo aq i zhvilluar sa do të duhet të ishte në kohët tona, por ka brenda vetes energji të admirueshme, të cilat me fitoren e lirisë do të nisin rrugën drejt një përparimi të denjë për popujt e qytetëruar. Shihni në fakt, nuk do të flasim për kolonitë e shumta të përparuara shqiptare të Italisë. apo edhe në koloninë më të vogël kompakte dalmate të Borgo Erizios; (Zara, R.F) por për një emigracionin individual shqiptar, që është ai që zgjon frymën e sipërmarrjes dhe do ta gjesh atë shpërndarë kudo nëpër botë, shqiptarë energjikë, të kulturuar, madje shumë të pasuruar nga puna e tyre, duke mos harruar kurrë atdheun e tyre. Një popull, pra, i denjë për të jetuar i lirë.

Por ne duhet, për t’u dhënë plotësisht pavarësinë e nevojshme shqiptare, të vëmë në dukje edhe rrezikun për kombin tonë nëse Shqipëria që bie në duart sllave, por dhe të drejtën e padiskutueshme të serbëve për dalje në det si dhe paprekshmërinë e Vlorës, që është detyra e Italisë, dhe as të mos harrojmë mendimin imperialist të Francesco Crispi-t. Por ndoshta do të flasim përsëri për të.

Theksojmë vetëm se sot zemra na gëzohet, që për shkak të përkimit të dy politikave të ndryshme të asaj italiane dhe asaj austriake – flamuri shqiptar mund të shndrisë duke larë me ar në tokën shqiptare duke shkëlqyer të kuqen e ndezur të flamurit të tyre.

Heroda

Bibliografi

Renzo FalaschiIsmail Kemal Bey Vlora , Il pensiero e L’opera attraverso i documenti Italiani , Bardi Editore , 1985

“L”aquila nera nel campo vermiglio” Il giorno” 2, Dicembre 1912

Bernd Fishe,r The Development of Albanian Nationalism, March 23, 2005