Përktheu: Rafael Floqi 

Nga Jack Detsch, një reporter i sigurisë kombëtare në Pentagon për Foreign Policy..

Edhe pse Izraeli dhe partnerët e tij thonë se kanë rrëzuar më shumë se 99 për qind të qindra dronëve dhe raketave që Irani gjuajti ndaj tij gjatë fundjavës në një moment të madh të përshkallëzimit në Lindjen e Mesme, udhëheqësit izraelitë thonë se nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të përgjigjen.

Ky ishte mesazhi që Ministri izraelit i Mbrojtjes Yoav Gallant thuhet se i përcolli Sekretarit të Mbrojtjes të SHBA-së, Lloyd Austin, edhe pse zyrtarë të lartë të administratës së Biden-përfshirë vetë presidentin që i kërkuan Izraelit të ishte i kujdesshëm me përgjigjen e tij. Biden i tha gjithashtu kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu se Shtetet e Bashkuara nuk do të marrin pjesë apo mbështesin një sulm të drejtpërdrejtë izraelit ndaj Iranit.

Në dritën e këtij presioni, Izraeli ka një zgjedhje për të bërë. A shkon me një goditje me rrezik të lartë në tokën iraniane, ndoshta kundër programit të saj bërthamor apo një objektivi tjetër me vlerë të lartë? Apo përpiqet të ulë rrezikun e luftës rajonale me një qasje më të përshtatur, siç është një sulm kibernetik kundër Teheranit, sulme të synuara kundër komandantëve iranianë jashtë Iranit, ose një sulm ndaj grupeve përfaqësuese të mbështetur nga Irani në rajon?

Por edhe pse kabineti i luftës i Netanyahut kërkon një përgjigje të shpejtë, ekspertët po u bëjnë thirrje izraelitëve që të mos nxitojnë në vendimin.

“Ka njerëz që luajnë shah, njerëz që luajnë damë dhe njerëz që hanë figurat  nga dërrasa,” tha Jonathan Lord, një ish-zyrtar i mbrojtjes i SHBA-së dhe ndihmës i Kongresit, i cili tani është drejtor i Lindjes së Mesme. program sigurie në Qendrën për një Siguri të Re Amerikane (CNAS), një institut me bazë në Uashington. “Izraeli ka të ngjarë të përgjigjet, por nuk ka asnjë shtysë për t’u përgjigjur menjëherë. Ata nuk kanë nevojë të nxitojnë.”

Opsioni 1: Sulmoni programin bërthamor të Iranit

Programi bërthamor i Iranit është përshpejtuar që kur Shtetet e Bashkuara u tërhoqën nga marrëveshja bërthamore gati gjashtë vjet më parë. Nuk është e qartë se Irani ka filluar të ndërtojë përsëri raketa me aftësi bërthamore, por nëse vendos të ndërtojë një armë bërthamore, Teherani mund të jetë në gjendje ta nxjerrë një të tillë brenda disa muajsh, thanë zyrtarët e lartë amerikanë vitin e kaluar. Kjo i bën objektet bërthamore iraniane një objektiv tërheqës për izraelitët – edhe pse një në skajin më të lartë të spektrit të përshkallëzimit.

“Nëse Izraeli i përgjigjet Iranit, kjo mund të jetë po aq e rëndësishme sa goditja e objekteve të dyshuara të armëve bërthamore iraniane ose ndjekja e bazës së tyre industriale të mbrojtjes,” tha Michael Mulroy, një ish-zyrtar i mbrojtjes amerikane. “Nëse ata bëjnë njërën ose të dyja me sukses, Irani do të [ketë bërë] një gabim strategjik në ngritjen e atij sulmi.”

Ky është një sfidë e madhe. Një nga objektet më të mëdha bërthamore të Iranit – Natanz – është gërmuar në anën e një mali në vargmalin e Zagrosit aq thellë në tokë sa mund të jetë i padepërtueshëm edhe për bombën më të madhe të bunkerit të prodhuar në SHBA.

“Mund të dalësh huq,” tha Lord “Ju mund të dështoni. E vetmja gjë më e keqe se Irani të jetë aty ku është potencialisht me programin e tij bërthamor, është nëse Izraeli do të merrte një goditje për ta hequr atë dhe nuk do të kishte sukses.”

Një sulm i drejtpërdrejtë ndaj programit bërthamor të Iranit ndoshta do të nënkuptonte fundin e koalicionit ad hoc të shteteve arabe që mbështetën përpjekjet izraelite të mbrojtjes raketore kundër Iranit këtë fundjavë. Gjithashtu mund të tërheqë më tej përfaqësuesit iranianë, si Hezbollahu me bazë në Liban, në një konfrontim të drejtpërdrejtë edhe më të ashpër me Izraelin, thanë ekspertët. Dhe me Shtetet e Bashkuara që tashmë sinjalizojnë se nuk do të mbështesin një sulm të drejtpërdrejtë ndaj Iranit, izraelitët duhet të jenë të kujdesshëm që të mos shkojnë shumë larg për të zemëruar mbrojtësin e tyre më të madh të armëve – gjatë një viti zgjedhor për Biden.

“Tashmë po shihni disa tensione dhe pak dritë mes amerikanëve dhe izraelitëve”, tha Bilal Saab, një bashkëpunëtor i Chatham House në Londër dhe ish-zyrtar i mbrojtjes i SHBA-së. “Pra, gjëja e fundit që dëshironi të bëni tani është të humbni amerikanët në një kohë shumë kritike dhe të rrezikshme.”

Opsioni 2: Synoni komandantët iranianë, ushtrinë ose vendndodhjet brenda ose jashtë Iranit

Izraeli mund të godasë objektiva në tokën iraniane që nuk janë të lidhura drejtpërdrejt me programin bërthamor të vendit. Për shembull, mund të synojë një udhëheqës ushtarak me vlerë të lartë si Brig. Gjenerali Amir Ali Hajizadeh, komandanti i forcave të hapësirës ajrore të Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), i cili organizoi sulmin me dronë dhe raketa të kësaj fundjave.

“Më pas do të shkoni pas djalit që orkestroi këtë shfaqje masive të fishekzjarreve,” tha Lord. “Ai është gjithmonë në mendjet e tyre si një objektiv.”

Izraeli gjithashtu mund të ndjekë objektet ushtarake ose depot e armëve brenda vendit, apo edhe shtabin e IRGC-së.

“Ata ka të ngjarë të zgjedhin të përgjigjen drejtpërdrejt në Iran, megjithëse ka të ngjarë që SHBA-të do të përpiqen të pengojnë atë veprim për të frenuar dhe parandaluar zgjerimin e tij”, tha Mulroy, ish-zyrtari i mbrojtjes amerikane.

Megjithatë, mund të hapë mjaftueshëm oreksin e Izraelit për t’iu përgjigjur me një fushatë të shtuar të vrasjes kundër komandantëve të IRGC-së që ndodhen jashtë Iranit, në vende të tilla si Iraku dhe Siria. Madje mund të ndjekë diçka të ngjashme me sulmin kundër një bashkëbiseduesi Iranian objekti konsullor në Siri më 1 prill që vrau gjeneralin Mohammad Reza Zahedi, komandantin e Forcave Quds të IRGC në Liban dhe Siri, si dhe zëvendësin e tij dhe pesë oficerë të tjerë – i njëjti sulm që filloi spiralen aktuale të shkallëzimit midis Izraelit dhe Iranit.

Megjithatë, pasi sulmet hakmarrëse të kësaj fundjave – si dhe sulmet me raketa balistike iraniane kundër bazave ushtarake irakiane që strehojnë trupat amerikane në janar 2020, të nisura si përgjigje ndaj vrasjes së udhëheqësit të atëhershëm të IRGC-së, Qassem Suleimani – tregojnë se ekziston rrezik i dukshëm përshkallëzimi në Izraeli po ndjek liderët ushtarakë iranianë, qoftë brenda apo jashtë Iranit.

Por vrasja e një objektivi me vlerë të lartë mund të lejojë gjithashtu Izraelin të rrisë kohën e tij, tha Zoti, ndoshta për javë ose muaj. Dhe megjithëse Netanyahu mund të mos ketë mbështetjen e administratës Biden për një sulm të tillë, mund të mjaftojë për t’i dërguar një sinjal parandalues Iranit pa e mbushur plot karrocën e mollëve me Uashingtonin.

“IDF [Forcat e Mbrojtjes së Izraelit] pëlqen një fitore, por IDF nuk i pëlqen një fitore mbrojtëse,” tha Frank McKenzie, një gjeneral marins në pension i SHBA që udhëhoqi Komandën Qendrore të SHBA nga 2019 deri në 2022, gjatë një ngjarje të organizuar nga Instituti Hebre për Sigurinë Kombëtare të Amerikës të hënën.

Megjithatë, ekziston rreziku i dështimit operacional për të sulmuar një udhëheqës si Hajizadeh ose një objekt të IRGC-së. Mund të duhet të ndodhë gjatë natës – dhe pas sulmeve të kësaj fundjave, shumë udhëheqës ushtarakë iranianë janë ndoshta të fshehur. “Irani, tani për tani, është në një nivel të lartë gatishmërie,” shtoi McKenzie. “Udhëheqësit do të jenë në bunkerë.”

Dhe presioni nga amerikanët dhe vendet e tjera për të luajtur mirë, gjithashtu mund të dekurajojë një përgjigje të shpejtë. 

“Fakti që ne ishim kaq proaktivë dhe të shpejtë në kalimin në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, fakti që [Biden] bëri një telefonatë menjëherë me kryeministrin izraelit për t’i thënë atij se ne nuk mbështesim hakmarrjen – këta dy faktorë duhet të reduktojnë shanset për një sulm më agresiv izraelit kundër Iranit tani”, tha Saab.

 Opsioni 3: Goditni përfaqësuesit iranianë ose nisni një sulm kibernetik në Iran

Nëse udhëheqësit izraelitë janë të shqetësuar për përshkallëzimin e tensioneve me Iranin, ata mund të zgjedhin një përgjigje më të ulët: të synojnë përfaqësuesit iranianë në Lindjen e Mesme ose të përfshihen në sulme kibernetike kundër Iranit – dhe duke u përpjekur të tregojnë se ata janë njeriu i madh në kampus në rajon. në proces.

Një tjetër poshtërim në rajon – pasi pothuajse asnjë dron apo raketë iraniane arriti të godiste tokën izraelite gjatë fundjavës – mund të shkaktojë një goditje tjetër në besueshmërinë ndërkombëtare të Teheranit. “Ti i ke turpëruar pafundësisht këta djem. Izraeli është më i fortë sot. Irani është më i dobët”, tha McKenzie. “Nëse ju duhet të bëni diçka, çfarëdo që të bëja unë do të ishte diçka që ishte krijuar për të rritur më tej epërsinë tuaj teknologjike ndaj Iranit. Zgjidhni diçka që është e turpshme.” Hezbollahu është grupi më i afërt dhe më i rëndësishëm i Iranit në rajon. Izraeli tashmë ka kryer sulme të vogla kundër grupit militant në Liban gjatë gjashtë muajve të fundit, por ai mund të zgjedhë të nisë një fushatë ushtarake shumë më intensive kundër Hezbollahut.

Megjithatë, kjo mbart rreziqet e veta për Izraelin. Që nga sulmi i Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, Hezbollahu është përpjekur të shmangë tërheqjen në një luftë të plotë me Izraelin, por siç shkruan Daniel Byman për Foreign Policy, “Nëse Hezbollahu vendos të përfshihet në luftë gjithëpërfshirëse, do të ishte një përshkallëzim dramatik: arsenali i raketave të Hezbollahut mbi 100,000 e tejkalon atë të Hamasit dhe luftëtarët e tij janë të stërvitur mirë dhe të ngurtësuar në betejë”. Grupi pa dyshim do të pësonte humbje të mëdha, por po ashtu edhe Izraeli.

Megjithatë, pasi iranianët ndërmorën një hap historik duke goditur Izraelin drejtpërdrejt nga toka e tyre – diçka që Teherani nuk e ka bërë kurrë më parë – Netanyahu mund të përballet me presion të konsiderueshëm nga forcat e vijës së ashpër në kabinetin e tij të luftës për një përgjigje më të fortë.

“Nëse e bëni këtë tani dhe konsiderohet të jetë e pamjaftueshme, kjo mund të perceptohet si dobësi,” tha Lordi, eksperti i CNAS.

Reagimi i Iranit

Irani shpenzoi shumë armë në sulmet e së shtunës mbrëma kundër Izraelit. Sipas një zyrtari të lartë ushtarak amerikan, ajo lëshoi më shumë se 100 raketa balistike me rreze të mesme, më shumë se 30 raketa lundrimi me sulm tokësor dhe më shumë se 150 dronë sulmues të njëanshëm drejt Izraelit.

Dhe McKenzie, ish-shefi i Komandës Qendrore të SHBA, tha se Irani duhej t’i nxirrte ato raketa – variante speciale me rreze të mjaftueshme për të sulmuar Izraelin – jashtë magazinimit, duke varfëruar një pjesë të mirë të arsenalit të tij për një luftë të mundshme rajonale.

“Kjo ishte përpjekje maksimale,” shtoi McKenzie. “Ata shpenzuan shumicën dërrmuese të raketave të tyre balistike të përdorura për të sulmuar Izraelin.”

Por një sfidë kryesore për Iranin në përgjigjen ndaj izraelitëve me fuqinë e tij të zjarrit është një tufë lëshues raketash. McKenzie tha se iranianët kanë vetëm rreth 300 lëshues raketash për të kryer këto lloj sulmesh, duke krijuar një pengesë të madhe nëse Teherani dëshiron ndonjëherë të kryejë një sulm të rëndësishëm në të gjithë rajonin.

Izraeli ka gjithashtu përfitimin e të qenit larg – kufijtë e tij janë më shumë se 1100 milje larg nga disa nga pikat e lëshimit të raketave të përdorura nga Irani këtë fundjavë. “Nuk ka një kërcënim të afërt që Irani të kthehet dhe ta bëjë këtë përsëri sulmin e së mërkurës,” tha Lord.

Megjithatë, iranianët mund të kenë mjaft aftësi për të shuar një sulm izraelit në formën e mbrojtjes ajrore dhe raketore të teknologjisë së lartë të prodhuar nga Rusia. “Ata në asnjë mënyrë nuk do të konkurrojnë me avionët luftarakë të gjeneratës së pestë nga izraelitët,” tha Saab, anëtar i Chatham House. “Por sistemi i mbrojtjes ajrore që ata kanë nuk është shaka. Nuk është rrjeti i mbrojtjes ajrore siriane.”

Por në të dyja anët, frika nga skenari më i keq ka të ngjarë t’i shtyjë liderët të tërhiqen.

“Çfarë mendonin iranianët se do të ndodhte nëse do të vrisnin 500 izraelitë dhe do të kishin shpërthyer F-35 dhe ndoshta do të kishin goditur një sinagogë?” tha McKenzie. “Unë e di se cila do të ishte përgjigja izraelite. Dhe ata duhej ta besonin gjithashtu këtë.”

Albin Kurti/

Asambleja Parlamentare i thotë PO Kosovës. Jemi edhe një hap më afër dhe vetëm një hap larg anëtarësimit në Këshillin e Evropës.

Faza e radhës dhe e fundit që na pret është ministeriali në muajin maj. Meqenëse që nga viti 1951, Komiteti i Ministrave nuk ka marrë vendim ndryshe nga Opinioni i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, besojmë që edhe faza e ardhshme do të përmbyllet me sukses. Megjithatë, puna jonë do të vazhdojë.

Nga anëtarësimi i Kosovës në Këshillin e Evropës, fiton demokracia, sundimi i ligjit dhe të drejtat e njeriut. E me Kosovën aty, Këshilli i Evropës fiton një demokraci të re e të gjallë, ku sundon ligji e respektohen të drejtat e njeriut.

Faleminderit të gjithëve. Urime të gjithëve!

Presidentja Vjosa Osmani: Sot Kosova shënoi një moment historik në rrugëtimin e saj evropian

Votimi i sotëm në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës është një dëshmi e përkushtimit tonë për drejtësi, barazi dhe për parimet themelore të demokracisë.

Falënderim nga zemra të gjithë atyre që nëpërmjet votës PËR mbështetën të gjithë qytetarët e Kosovës dhe kauzën tonë për të drejta të njeriut. Urime Kosovës dhe të gjithëve që kanë kontribuar në këtë arritje historike!

Edhe një hap drejt anëtarësimit të plotë!

Astrit Lulushi/

“Ju jeni skllevër, harrojeni lirinë e fjalës” Marcus Aurelius 

Çështja është ende e hapur. Megjithë se projektligji mbi shpifjet u tërhoq, ligji mbi disinformimin ka të njëjtin synim. Mbi mediat fryn era e njëjtë e deteve të heshtur. Ndonjë qëndron ende e hapur. Aty, ku mbaron despotizmi, vetëm aty fillon njeriu me melodinë e tij unike. Aty mbaron shteti, i shurdhuar nga zhurma e opozitës dhe i thumbuar nga njerëzit e vegjël, fillon liria juaj. Druri dhe shkëmbi dinë të mbajnë heshtje të denjë. Bëhu përsëri si pema që do, ajo me degë të gjera. 

Aty ku mbaron vetmia, fillon tregu; dhe aty ku fillon tregu, fillon edhe zhurma e mizave helmuese. 

Gjërat më të mira në botë ende nuk janë asgjë; mungon ai që i shfaq i pari. 

Sot ka vetëm“showmen”; nga populli kuptohet pak madhështia e tyre. Por ata kanë një shije dhe etje për gjërat e mëdha. Rreth shpikësve të vlerave të reja, bota rrotullohet – në mënyrë të padukshme. Por rreth bufonëve rrotullohen njerëzit dhe lavdia. Frymë kanë, por pak ndërgjegje shpirti; besojnë gjithmonë në atë me të cilën e bën besimin më të fortë – besim në vetvete. Nesër kanë një besim të ri, dhe pasnesër një më të ri; kanë shqisa të shpejta, si njerëzit, dhe humor të paqëndrueshëm. Të përmbysësh – për ‘ta do të thotë të provosh; të çmendesh – dhenjerëzit të binden. Ata besojnë vetëm në zotat që bëjnë zhurmë të madhe. 

Tregu është plot me bufonë – dhe turma mburret me njerëzit “e mëdhenj” të kohës, të cilët duan nga ju vetëm Po, dhe lavdërime. 

Përvoja e të gjitha puseve të thella është e ngadaltë: duhet të presësh gjatë para se të dish se çfarë ka rënë në thellësitë e tyre. Përveç famës dhe tregut, ndodhin të gjitha gjërat e tjera. 

Ik, miku im, në vetminë tënde: Të shoh të thumbuar nga mizat helmuese. Ik andej nga ku fryn një erë e vdekur. Ke banuar shumë pranë të voglit dhe të mëshirshmit. Ik nga hakmarrja e tyre e padukshme. Ata janë të panumërt, dhe nuk është fati yt t’i bashkohesh mozaikut; të panumërta janë këto të vogla dhe të dhimbshme. Shumë ndërtesa rrëzohen nga pikat e shiut dhe mbulohen nga barërat e këqija. Jene gur i goditur nga shumë pika; 

ato do t’ju thyejnë ose të shpërtheni. Të shoh të lodhur nga mizat helmuese, të shoh të gërvishtur gjakosur në njëqind vende dhe krenaria jote nuk pranon të zemërohet qoftë edhe një herë. Gjakun me gjithë pafajësinë, dëshirojnë shpirtrat e tyre pa gjak – dhe kështu vazhdojnë të thumbojnë. Por ti vuan shumë thellë edhe nga plagët e vogla; dhe para se të jesh shëruar, i njëjti krimb helmues zvarritet mbi dorën tënde. Je shumë krenarë. Nuk i thua Jo. Kujdes, megjithatë, që të mos bëhet fati yt të përballosh gjithë padrejtësinë e tyre helmuese. 

Asllan Bushati/

Analistët ushtarakë të vendeve kryesore të botës, kanë hedhur idenë se pas sulmit të Rusisë kundër Ukrahinës, ka marrë fund detanta e pasluftës së ftohtë. Prej kësaj ngarje mund të mendojmë se një luftë e re ka nisur. A do të jetë ajo pjesore apo botrore, lypset të presim për ta parë. Por me çfarë shihet sot, “pllakat tektonike” të politikës globale po lëvizim me shpejtësi, për hapsira e tregje të reja, sfera influence, sigurije vetiake e kolektive, të cilat prodhojnë luftë.

Është thënë edhe herë të tjera se ngecja e përparimit Rusisë në Ukrahinë, bëri që kjo e fundit të shtyjë Iranin (ndoshta edhe Serbinë) të hap vatra të reja konflikti në mënyrë që vemendja të largohet nga Rusia. Provokimi i Hamasit që të sulmonte befasisht Izraelin, është pjesë e kësaj strategjie. Disa gjeneralë idiote planifikuan që Hamasi të vriste 1200, të rrëmbente 250 izraelitë dhe të pushtonte 26 rajone me sulm të befasishëm për 24 orë. Por cfarë ndodhi më pas? Izraeli cliroi pjesën e pushtuar, shkatrroi gjithë infrastrukturën ushtarake e civile të Hamasit duke vrarë më shumë se 33 mijë palestinez. Pra gjeneralët idiotë jo vetëm nuk fituan kundër Izraelit, por pësuan një humbje 22 herë më të madhe duke e plagosur rëndë popullatën e pa fajshme palestineze. Disa nga këto të ashtuquajtur gjeneralë u goditën me precizion para një jave në vend strehimin e tyre në Damask nga Izraeli. Marrë shkas nga sa më lart, Irani deklaroi se do të hakmerrej fuqishëm.

Kështu, masmedia amerikane, në orën 23 të datës 13 prillë 2024, njoftoi se Irani filloi sulmin me raketa dhe drone kundër Izraelit. Pamjet e sulmit u panë drejt për së drejti për teleshikuesit amerikanë (përfshi edhe mu), ku doli se 99 përqind e tyre u asgjësuan pa prekur objektet në tokën Izraelite. Madje shumica u interceptuan dhe asgjësuan pa hyrë në hapsirën izraeilite. Mbrojtja kundërajrore e izraelit ishte e përsosur, ndihmuar edhe nga forcat ushtarake amerikane, britanike, franceze, jordaneze dhe saudite. Pra “hakmarrja e fuqishme iraniane” përfundoi në një dështim spektakolar. Nga ky sulm i stërmadh ajror ka patur vetëm disa të plagosur (jashë rrezikut për jetën) në Izrael. Por sulmi ka prodhur një hapsirë për veprime diplomatike e ushtarake të mëtutjeshme.

Nisur nga ky sulm ajror, SHBA-ja kërkoi mbledhjen urgjente të G7-tës kryesuar nga Italia, ku nga takimi virtual doli se duhen forcuar takimet e shtërngesat diplomatike dhe jo ato ushtarake.

Presidenti Biden dhe administrate e tij e ndoqën direkt mbrojtjen kundërajrore të Izraelit dhe dështimin e sulmit Iranian. Ata janë kundër hakmarrjes dhe premtuan përgatitjen e një përgjigje diplomatike. Po ashtu ata bënë të ditur se nuk dëshirojnë hapjen e një konflikti me Iranin. Në të njejtën kohë i thanë Izraelit të ndalonte hapat për një sulm të mundëshëm konvencional e bërthamor kundër Iranit. Hapur ju bë me dije atij, se në se e merrni një hap të tillë SHBA-ja nuk do të marrë pjesë. Me këtë qëndrim janë pajtur edhe aleatët e Izraelit (UK-ja, Franca, Jordania, Arabia Saudite), madje edhe Kina e Rusia kanë bërë thirrje për vetpërmbajte e zgjidhje diplomatike.

Izraeli nga ana tjetër,është në gjendjen e gatishërisë luftarake numër një. Qeveria dhe gjithë administrata e tij janë kundër “përgjigjes diplomatike” të sygjeruar nga aleatët. Ata po flasin hapur për një kundër përgjigje dhe hakmarrje ushtarake deri në kufijt fundor, e cila nuk përjashon edhe sulmin bërthamor. Ndërmarrja e një hapi të tillë do ta dëmtonte rëndë Iranin, por do të krijonte precedentin e ri botrore, që edhe poseduesit e tjerë të armëve bërthamore, zgjidhjet u ngërcit në fushën e luftimit ti zgjidhnin me armët e shkatërrimit në masë. Kjo do të ishte jo vetëm lufta e re botërore, por ndoshta edhe fundi i këtij qytetërimi 12 mijë vjeçar.

Nga Rafael Floqi/

Sulmi ushtarak i Iranit ndaj Izraelit, i nisur të shtunën mbrëma, ka potencialin ta kthejë krizën në Gaza në një luftë të gjerë të Lindjes së Mesme, duke tërhequr SHBA-në dhe vende të tjera, përfshirë Britaninë. Ky është skenari që qeveritë perëndimore dhe arabe i kanë frikësuar që nga sulmet e 7 tetorit ndaj Izraelit nga Hamasi, aleati i ngushtë i Iranit. Tani që më e keqja ka ardhur, askush nuk mund ta dijë se ku dhe si do të përfundojë. Ky konfrontim i paprecedent kokë më kokë midis Izraelit dhe Iranit duhet të zbutet përpara se të dalë plotësisht jashtë kontrollit.

Raportet e para nga Izraeli, duke cituar Forcat e Mbrojtjes të Izraelit (IDF), thanë se Irani kishte lëshuar dhjetëra dronë në caqet e supozuara izraelite. Pastaj erdhi lajmi, i pamundur për t’u verifikuar, se Irani po gjuante gjithashtu raketa balistike – një kërcënim shumë më i madh dhe më i shpejtë. Izraeli tha se sistemet e tij të mbrojtjes ajrore dhe antiraketë ishin në gatishmëri të plotë dhe se hapësira ajrore izraelite po mbyllej. Jordania dhe Iraku njoftuan masa të ngjashme. Raportet saudite thanë se SHBA kishte kapur disa nga dronët mbi Siri dhe Irak. Hezbollahu në Liban dhe forcat Houthi në Jemen gjithashtu gjuanin raketa drejt Izraelit në atë që dukej si një ofensivë e bashkërenduar.

“Pak kohë më parë, Irani nisi mjete ajrore pa pilot nga territori i tij drejt territorit të shtetit të Izraelit … grupi i mbrojtjes ajrore të IDF është në gatishmëri të lartë, së bashku me avionët luftarakë të forcave ajrore të Izraelit dhe anijet e marinës izraelite që janë në një mision mbrojtjeje në hapësirën ajrore izraelite. IDF po monitoron të gjitha objektivat”, tha një zëdhënës i ushtrisë izraelite. Shtëpia e Bardhë konfirmoi se një sulm ajror iranian kishte filluar dhe tha se presidenti Joe Biden po përditësohej nga këshilltarët e tij të sigurisë kombëtare.

Duhet të supozohet se nëse dronët dhe raketat iraniane godasin objektivat në territorin izraelit ose godasin qytetet izraelite, qeveria e Benjamin Netanyahut do të përgjigjet në të njëjtën mënyrë, siç ka kërcënuar të bëjë. Javën e kaluar Biden tregoi se SHBA-ja do të mbështeste dhe ndoshta do t’i bashkohej çdo aksioni ushtarak izraelit hakmarrës. Izraeli, tha ai, kishte mbështetjen “të veshur me hekur” të Amerikës. Në një situatë të tillë, presioni mbi aleatët e Amerikës dhe Izraelit për të ndihmuar në çdo përplasje të mëvonshme do të jetë i konsiderueshëm.

Ministri izraelit i Mbrojtjes, Yoav Gallant, informoi sekretarin amerikan të Mbrojtjes, Lloyd Austin, për përgjigjen e Izraelit ndaj sulmeve iraniane. Në një deklaratë të zyrës së tij thuhet se ministri Gallant theksoi se struktura e mbrojtjes izraelite është “e përgatitur për çdo përpjekje të mëtejshme për të sulmuar” vendin.

Presidenti amerikan Joe Biden foli me kryeministrin Netanyahu të shtunën vonë. Një zyrtar i lartë tha se ekipi i sigurisë kombëtare të presidentit Biden “do të vazhdojë të punojë me partnerët në rajon për të parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm” të konfliktit.

Në fillim të sulmit iranian, kryeministri Netanyahu tha në një mesazh televiziv se Izraeli do të mbrohet “kundër çdo kërcënimi dhe do ta bëjë këtë me vendosmëri”.

Pothuajse në të njëjtën kohë, zëdhënësja e Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara, Adrienne Watson, tha në një deklaratë se “Shtetet e Bashkuara do të qëndrojnë në krah të Izraelit dhe do të mbështesin mbrojtjen e tyre kundër kërcënimeve nga Irani”.

Kryeministri Netanyahu e vlerësoi këtë mbështetje në deklaratën e tij, duke thënë: “Ne e çmojmë faktin që Shtetet e Bashkuara qëndrojnë përkrah Izraelit, si dhe mbështetjen e Britanisë, Francës dhe shumë vendeve të tjera”.

Në një postim në platformën X, misioni iranian në Kombet e Bashkuara në Nju Jork, tha se sulmi ajror ndaj Izraelit shënon përfundimin e aksionit ushtarak të Teheranit.

“Nëse regjimi izraelit bën një gabim tjetër, përgjigja e Iranit do të jetë më e ashpër,” tha misioni iranian, duke paralajmëruar Shtetet e Bashkuara që të mos ndërhyjnë.

Në një deklaratë të ripërtërirë të postuar më vonë, Rojat Revolucionare Islamike paralajmëruan kundër çdo përfshirjeje të Shteteve të Bashkuara kundër interesave të Iranit.

Zoti Jacob Nagel, një bashkëpunëtor i lartë i Fondacionit për Mbrojtjen e Demokracive me seli në Uashington, tha se sulmi iranian, i pari i këtij lloji në dekada armiqësie midis Iranit dhe Izraelit, ka të ngjarë të jetë një pikë kthese në konflikt.

“Me siguri do të shohim një konfrontim rajonal, sepse nuk është vetëm Irani kundër Izraelit, por Irani kundër botës së lirë”, tha ai.

Ajo që duhet tani mbi të gjitha janë kokat e ftohta. Netanyahu dhe aleatët e tij të koalicionit nuk janë të njohur për cilësi të tilla. Kjo e bën edhe më të rëndësishme që amerikanët të përdorin të gjitha fuqitë e tyre bindëse dhe të gjitha mjetet e disponueshme diplomatike në përpjekje për të moderuar reagimin e Izraelit dhe për të ndaluar sulmet e mëtejshme nga Irani. Instinkti i parë i Netanyahut, nëse Izraeli goditet keq, mund të jetë sulmi ndaj objekteve bërthamore të Iranit, gjë që ai ka kërcënuar ta bëjë në të kaluarën, dhe ndoshta edhe objektivat e udhëheqjes së regjimit në Teheran. Të bësh një gjë të tillë do të rrezikonte një kthesë tjetër në spiralen e përshkallëzimit, duke çuar në mënyrë të pashmangshme në luftë të gjithanshme.

Është jetike që kjo flakë të shuhet me shpejtësinë më të madhe, sepse, nëse jo, mund të përhapet shpejt në të gjithë rajonin, duke ndezur Bregun Perëndimor të pushtuar tashmë në zjarr dhe më gjerë. Një fatkeqësi e tillë do të zgjaste mjerimin e Gazës, do të shkatërronte bisedimet e pengjeve dhe do të shtrinte paqëndrueshmërinë në Liban dhe ndoshta edhe në Irak, Siri, Gjirin dhe Detin e Kuq.

Një konfrontim i hapur SHBA-Iran do të ndante demokracitë perëndimore, do të ftohte ekonominë globale, do të destabilizonte shtetet arabe pro-perëndimore, do të nxiste ambiciet gjeopolitike të Kinës dhe do të anashkalonte luftën kundër intensifikimit të agresionit rus në Ukrainë.

Në mes të trazirave të tanishme, nuk duhet harruar se ky sulm iranian u provokua, të paktën sipas udhëheqjes së Iranit, nga bombardimi i papranuar i Izraelit më 1 prill të një aneksi të ambasadës iraniane në Damask që vrau disa komandantë të lartë. Sipas pikëpamjes jo të paarsyeshme të Teheranit, ai sulm kaloi vijën e kuqe duke synuar objektet diplomatike. Për Udhëheqësin Suprem, Ayatollah Ali Khamenei, kjo ishte një sulm ndaj territorit sovran iranian. Nuk mund të kalonte pa përgjigje.

Një rrjet kompleks merimange e llogaritjeve, paqartësive dhe motiveve të fshehura qëndron pas përballjes së mbrëmshme. Irani ka kërkuar të përfitojë nga lufta e Gazës, duke zgjeruar ndikimin e tij rajonal përmes forcave proxy në Siri, Irak, Jemen dhe Liban – “boshti i rezistencës”. Ndërsa mohon njohuritë e mëparshme për sulmet e 7 tetorit, ajo ka mbajtur mbështetjen për Hamasin dhe ka duartrokitur bombardimet pasuese të Hezbollahut ndaj Izraelit verior. Por ajo e kishte shmangur, deri më tani, konfrontimin e drejtpërdrejtë me Izraelin.

Vendimi i saj për të sulmuar, duke injoruar përfundimisht lutjet e ministrave të jashtëm evropianë dhe arabë dhe një ndërhyrje të drejtpërdrejtë nga David Cameron, f. Sekretari i Jashtëm, pasqyron dominimin në Teheran të vijës së ashpër që mbajnë levat e pushtetit. Urrejtja e tyre ideologjike ndaj Izraelit dhe SHBA-së është e brendshme.

Për ta, konfrontimi me perëndimin është justifikimi përfundimtar, ndoshta i vetmi justifikim për sakrificat e tmerrshme dhe politikat katastrofike që teokracia islame, e themeluar pas revolucionit të vitit 1979, i ka nxitur popullit iranian.

Një dinamikë jo krejtësisht e ndryshme është e dukshme brenda Izraelit, ku koalicioni i ekstremit të djathtë të Netanyahut është përballë një muri. Sjellja e saj e luftës së Gazës ka grumbulluar përçmim ndërkombëtar mbi kokën e Izraelit, ndërkohë që nuk arriti të mposht Hamasin. Kundërshtarët thonë se Netanyahu po zgjat – dhe po zgjeron – luftën.

Në këtë lexim, sulmi në ambasadën e Damaskut ishte një përshkallëzim i qëllimshëm i krijuar për të forcuar pozicionin e tij politik, për të larguar Iranin dhe për të tërhequr në anën e tij amerikanët e verbër.