Përgatiti: Eneida Jaçaj/New York/

Ekonomistët: Një treg i bashkuar rrit investimet dhe ul çmimet

Shpesh herë është folur në konferenca dhe takime zyrtare, për të realizuar përafrimin e një bashkëpunimi të mundshëm ekonomik, mes dy shteteve shqiptare të Ballkanit Perëndimor, Shqipëri-Kosovë, por ende ka mbetur një retorikë dhe gjysmëplan në letër. Përpos zhvillimit të rajonit të Ballkanit Perëndimor dhe dobësimit të Serbisë, ku, sot, investimet më të mëdha shkojnë drejt saj, pasi ka një treg më të madh, Shqipëria dhe Kosova kanë mundësi të shfrytëzojnë të gjithë strukturën, hapat dhe mekanizmat ekonomikë, në kuadër të rritjes dhe zhvillimit të tregut të tyre të përbashkët për përfitime të shumëanshme. Jo vetëm që do të arrihen përfitimet ekonomike dhe sociale, por bashkimi do të afrojë më shpejt integrimin e të dyja vendeve shqiptare drejt integrimit në Bashkimin Europian. Nëse bashkimi territorial, do të ishte i pamundur për shkak të rregullave dhe vendimeve të vendosura nga Bashkimi Europian, një bashkim ekonomik serioz, me vullnetin e të dyja palëve, për qëllime zhvillimi dhe rritje të nivelit të jetesës duke hequr barrierat burokratike administrative, do të ishte i mundur. Ndonëse janë bërë disa hapa në bashkëpunimin mes dy vendeve, pasi janë nënshkruar dhe zbatuar 75 marrëveshje të përbashkëta e memorandume, që nga siguria, drejtësia, arsimi, kultura, e deri te tarifat jotatimore, sërish ky proces kërkon më shumë vëmendje, vullnet, studim të të gjithë hapësirës ekonomike, për të sjellë si produkt hapa sa më frytdhënëse, me përfitime afatgjata. Duket se Shqipëria dhe Kosova po shkon drejt bashkëpunimit në fushën energjetike, që do të sillte furnizimin me energji por edhe uljen e nevojës për prodhim të energjisë, ndërsa do të ishte një hap i madh drejt bashkëpunimit ekonomik.

Çfarë e mban peng një bashkëpunim të tillë, dhe cilat do të ishin përfitimet ekonomike mes dy vendeve? Në radhë të parë ka një mungesë vullneti nga të dyja qeveritë, pasi nuk janë interesuar të zhvillojnë mbledhje të përbashkëta; mund të jetë pengesë struktura e ndryshme e ekonomive, por që mund të përafrohen; dhe, ajo çka do ta pengonte këtë bashkëpunim mund të ishte mosinteresi i bizneseve monopol për zgjerimin e tregut, i cili do të sillte rritjen e investimeve me kompani të mëdha dhe strategjike, por që do të godiste pasurimin e tyre. Por le të ndalemi te përfitimet. Nëse dy qeveritë do të zhvillonin mbledhje të përbashkëta dhe do të konsultoheshin me ekspertë të denjë të ekonomisë, do të bëhej i mundur krijimi i një tregu të përbashkët, i cili do të garantonte lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve, kapitaleve, duke vendosur tarifë doganore vetëm për palët e treta. Gjithashtu, do të kalohej nga një treg i vogël, në një treg të madh, ku do të rritej interesi i bizneseve të huaja, ku do të investonin me kompani strategjike, dhe kjo do të bënte që të uleshin çmimet dhe të rriteshin vendet e punës. Përmirësimi i klimës së biznesit, nëpërmjet shkëmbimeve tregtare, do të bënte që të mos investohej jashtë rajonit, por të rritej konkurrenca ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës. 

Por që të arrihet e gjitha kjo, qeveritë duhet të zhvillojnë mbledhje së paku një herë në muaj, duke dalë në konkluzionin e realizimit të disa pikave, si rritja e bashkëpunimit drejt një tregu të njehsuar, ku politikat ekonomike të dy vendeve do të konvergjonin; gjithashtu, e rëndësishme do të ishte heqja e taksave doganore për importet dhe eksportet mes dy vendeve; vendosja e një sistemi tarifash doganore të përbashkët me vendet e treta; qarkullimi i lirë i njerëzve dhe bizneseve, pra lëvizja e lirë e shërbimeve dhe kapitaleve për investim, etj. Eksperti i ekonomisë, Bardhi Sejdarasi, njëkohësisht Sekretar i Përgjithshëm i Lidhjes së Gazetarëve Ekonomikë të Shqipërisë, në një prononcim për Gazetën “Dielli”, thotë se bashkimi ekonomik mes dy vendeve është kompleks, ndërsa rradhit disa arsye të forta pse duhet bërë bashkimi ekonomik. “Bashkimi ekonomik mes Shqipërisë dhe Kosovës, nuk varet thjesht dhe vetëm nga dëshira mes qeverive të të dy vendeve. Ky bashkim është kompleks dhe ka të bëjë, në rradhë të parë, me strukturën e ekonomisë së të dy vendeve, me nivelin e zhvillimit aktual dhe me perspektivën deri te sistemi ligjor ekonomik dhe fiskal. Shqipëria dhe Kosova kanë nënshkruar më shumë se 70 marrëveshje të përbashkëta, për të realizuar përafrimin me të dy vendeve në fusha me interes reciprok, që nga legjislacioni deri te tarifat jotatimore. Por vetëm kaq! Përfitimet ekonomike do të ishin të shumëanshme! E para sepse një treg i vogël, sikundër është tani Shqipëria dhe Kosova, nuk ofron mundësi për investime themelore nga investitorë potenciale, të cilët e kanë të pamundur të investojnë në një treg të tillë. Kjo justifikon edhe dukurinë e tanishme, sipas të cilës investime të tilla po shkojnë në Serbi dhe jo në Kosovë apo Shqipëri. Një treg i përbashkët ofron këtë mundësi!”, shprehet Sejdarasi. Ai e vë theksin te një tjetër përfitim, te shkëmbimet tregtare. “Përftim tjetër do të ishte padyshim edhe rritja e shkëmbimeve tregtare mes të dy vendeve, sepse do të krijonte mundësinë që, duke ofruar incentive fiskale nga të dy vendet, do të përmirësonte klimën e biznesit dhe do t’i shtynte bizneset të shfrytëzonin shkëmbimet tregtare për të qënë konkurrues mes Shqipërisë dhe Kosovës dhe jo, të themi, t’i drejtohen Serbise, Maqedonise se Veriut, apo jashtë rajonit të Ballkanit Perëndimor. Sigurisht kjo sigurohet nga incentivat, sepse bizneset kanë në fokus fitimin, më shumë se patriotizimin! Përfitim tjetër është se, duke pasur një treg të përbashkët, kompanitë e të dy shteteve bëhen më konkurruese në rajon dhe më gjerë dhe, në kuadër të integrimit në Bashkimin Europian, sjellin vlerë të shtuar në ekonomitë e tyre”, nënvizon Sejdarasi. 

Një tjetër mendim pozitiv i shtohet bashkimit ekonomik mes dy vendeve, nga Eduard Gjokutaj, njohës i mirë i fushës së ekonomisë, gjatë një prononcimi ekskluziv për gazetën. Ai e vë theksin te ulja e kostove për konsumatorët dhe prodhuesit, nëse do të realizohej një bashkim i tillë. “Bashkimi politik dhe ekonomik, në rast se ndodh rrit potencialet ekonomike, fiskale dhe tregtare nëpërmjet promovimit të rritjes së kapaciteteve me synim qasjen integruese në tregun ndër rajonal. Integrimi ekonomik (bashkimi i ekonomive të dy shteteve), si pjesë e një shteti (federal) është një mënyrë funksionimi për të jetuar dhe punuar në një hapësirë dhe treg më të madh duke e ndarë pushtetin ekonomik mbi interesat e përbashkëta. Në vetvete, një shtet më i madh është një marrëveshje që synon harmonizimin e politikave monetare dhe fiskale. Një shtet i ndërtuar mbi bashkimin ekonomik synon po ashtu të ulë kostot si për konsumatorët ashtu edhe për prodhuesit dhe për të rritur zgjerimin e tregut nëpërmjet prodhimin dhe eksportit duke u bazuar te një koordinim i burimeve njerëzore, natyrore, teknologjisë dhe shkëmbimit të përvojës/njohurive, si dhe rrjetit që ka ndërtuar secili vend me partnerët ndërkombëtarë”, thekson Gjokutaj. Sipas tij, kjo do të krijonte një model ekonomik të qëndrueshëm për të gjithë.

“Nëpërmjet shpërndarjes së aksesit në pushtet, në pasuri dhe burime më gjerësisht për grupe të ndryshme territorial e gjitha kjo mund të ndihmojë në promovimin e stabilitetit fiskal duke u dhënë banorëve vendas një model më të qëndrueshëm ekonomik dhe mund të inkurajojë gjithashtu qeverisje më të mirë, me zhvillim ekonomik më të barabartë”, thekson Gjokutaj. Pra, përfitimet janë të shumëanshme, por kjo varet nga vullneti i të dyja palëve dhe strukturës ekonomike, e cila ka nevojë të studiohet dhe më pas të ndërmerren hapa efikasë për një ekonomi të zhvilluar dhe të qëndrueshme për rajonin, pushtetin, biznesin dhe konsumatorin.

Assoc. Prof. Dr. Genti Kruja 

Professor of Sociology at Bedër University College

Secretary General of Inter-religious Council of Albania &

President of ENIB, Religions for Peace, Europe

Expert of Religious Freedom at OSCE/ODIHR/

“Kryeqyteti ka nevojë për nji Xhami të madhe e moderne”. Me këtë titull hapet artikulli i revistës “Zani i Naltë” në qershor 1938. Kjo ëndërr shekullore e myslimanëve shqiptarë e sidomos e banorëve të kryeqytetit, u pre në mes nga Lufta e Dytë Botëtore dhe instalimi i regjimit komunist në Shqipëri për t’u rikthye si nevojë dhe më e madhe pas rënies së komunizmit juridikisht në fillim të viteve 90’. Në vitin 1993 u hodh gurthemeli i parë dhe për 20 vite nuk u vendos asnjë gur tjetër. I shoqëruar me debate dhe kërkesa ndaj çdo qeverie me 20 prill 2013 u zhvillua ceremonia e dytë për fillimin e punimeve dhe dhënies së lejes nga qeveria Berisha. Ndërrimi i qeverisë bëri që ajo leje të anullohej dhe të jepej dhe një herë nga qeveria Rama, e cila u pasua me një ceremoni të tretë.

Fillimi praktik i punimeve me pjesëmarrjen e qeverisë turke dhe krerëve të dy shteteve bëri që të zhvillohej ceremonia e katërt mes debateve për truallin, ekologjinë, arkitekturën dhe garën e niveleve të ndryshme për finalizimin e saj.

Sot më në fund pas 4 ceremonive të themeleve, u zhvillua dhe ceremonia e pestë, e politizuar nga pala turke dhe shqiptare mes flamujve turq dhe shqiptarë (se ç’hyn “atdhetarizmi” këtu vetëm PR i Turqisë e di më së miri), duke i dhënë fund kalvarit të pritjeve shekullore.

Megjithatë tashmë ajo hapi dyert për besimtarët myslimanë, por jo vetëm së bashku me një qendër kulturore.

Me dëshirën që të shërbejë për hajr e mirësi e që politika t’i mbajë duart larg nga punët e fesë.

Dr. Faton Bislimi/

Gjerësa Kosova përgatitet për zgjedhjet parlamentare më 9 shkurt 2025, skena politike po gjallërohet përsëri me premtime për ndryshim, reforma dhe përparim. Partitë politike e koalicionet do të paraqesin platformat e tyre, duke ofruar programe të dizajnuara për të adresuar zhvillimin ekonomik të vendit, shëndetësinë, arsimin dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian e Shtetet e Bashkuara. Ndërsa këto platforma janë thelbësore për procesin demokratik, pyetja kryesore që duhet të bëjnë qytetarët e Kosovës është kjo: A janë këto premtime të besueshme, apo janë thjesht retorikë? Diferenca kryesore midis një programi politik dhe besueshmërisë së atyre që e ofrojnë atë mund të vendosë të ardhmen e Kosovës.

Fuqia e Besueshmërisë në Lidershipin Politik

Max Weber, një nga teoricienët më me ndikim të politikës, theksoi në esenë e tij të famshme “Politika si Profesion” se lidershipi politik është po aq i lidhur me karizmën dhe besueshmërinë sa është edhe me politikat vetë. Weber argumentoi se autoriteti karizmatik, i bazuar në cilësitë personale dhe besueshmërinë e liderit, luan një rol vendimtar në mobilizimin e mbështetjes publike. Në kontekstin e zgjedhjeve të ardhshme të Kosovës, ky mendim duhet t’ia kujtojë votuesit se besueshmëria e kandidatëve dhe partive shpesh është një parashikues më i saktë i suksesit politik sesa specifikat e programeve të tyre zgjedhore.

Skena politike e Kosovës ka parë liderë karizmatikë dhe premtime ambicioze, por hendeku midis retorikës gjatë zgjedhjeve dhe realitetit pas zgjedhjeve mbetet i gjerë. Ndërsa vendi përpiqet të forcojë themelet e tij demokratike, qytetarët duhet të vlerësojnë në mënyrë kritike jo vetëm atë që propozon çdo parti, por edhe karakterin dhe përvojën e atyre që qëndrojnë pas këtyre propozimeve.

Programet Politike: Përmbajtja ka rëndësi, por ka edhe përcuesi/prezantuese i përmbajtjes

Programet politike shërbejnë si plane për të ardhmen e Kosovës, duke përfshirë strategji për rritjen ekonomike, integrimin në institucionet evropiane dhe përmirësimin e shërbimeve publike. Por, siç kishte vërejtur Niccolò Machiavelli në librin e tij të famshëm, “Princi,” perceptimi për besueshmërinë e një lideri shpesh e tejkalon përmbajtjen e vërtetë të propozimeve të tij. Machiavelli argumentoi se reputacioni i një udhëheqësi sa i përket besueshmërisë dhe integritetit mund të jetë më vendimtar për sigurimin e pushtetit sesa politikat specifike që ai mbështet.

Kjo është një pikë e theksuar edhe nga teoricieni bashkëkohor politik Francis Fukuyama në librin e tij “Rendi Politik dhe Dekadenca Politike.” Fukuyama argumenton se institucionet dhe liderët e tyre duhet të ndërtojnë besimin e publikut për të arritur stabilitetin dhe reformat afatgjata. Në Kosovë, ku besimi te institucionet politike shpesh është sfiduar nga akuzat për korrupsion dhe keqmenaxhim, zgjedhjet e ardhshme do të testojnë nëse votuesit i japin prioritet integritetit dhe llogaridhënies po aq sa premtimeve ambicioze.

Hendeku i Besueshmërisë në Kosovë

Në arenën politike të Kosovës, hendeku i besueshmërisë mbetet një çështje e rëndësishme. Shumë parti politike kanë premtuar në të kaluarën reforma dhe përparim ekonomik, por kanë hasur në vështirësi për të ofruar rezultate të prekshme. Ndërsa vendi përballet me papunësi, një sistem shëndetësor të dobët dhe me nevojën për integrim në BE, pyetja është nëse liderët që propozojnë zgjidhje kanë përvojën e faktuar për të realizuar këto ndryshime.

Analiza e Thomas Piketty në librin e tij “Kapitali në Shekullin e Njëzetenjëtë” mbi pabarazinë ekonomike ndërlidhet këtu, pasi ai sugjeron që përparimi i qëndrueshëm kërkon jo vetëm politikat e duhura por edhe liderët që me të vërtetë besojnë dhe janë të përkushtuar për zbatimin e tyre. Në Kosovë, votuesit duhet të jenë të kujdesshëm ndaj politikanëve që premtojnë transformime të shpejta ekonomike, por që më parë kanë dështuar të adresojnë çështjet sistematike si krijimi i vendeve të punës dhe qeverisja transparente.

Sfidat me të cilat përballet Kosova nuk janë unike; ato pasqyrojnë përpjekjet e shumë demokracive të reja. Në librin e saj “Kjo Ndryshon Gjithçka: Kapitalizmi kundër Klimës,” për shembull, Naomi Klein argumenton se edhe politikat më të mira dhe më të sinqerta mund të dështojnë pa lidershipin e besueshëm për t’i udhëhequr ato. Kjo ide është veçanërisht e rëndësishme ndërsa Kosova synon të luftojë korrupsionin dhe të ndërtojë një mjedis të përshtatshëm për zhvillim të qëndrueshëm. Besueshmëria dhe vullneti politik janë themelet e arritjes së këtyre qëllimeve ambicioze.

Besueshmëria si Gurthemeli i së Ardhmes së Kosovës

Filozofi politik i Harvardit, Michael Sandel, në “Drejtësia: Çfarë është Gjëja e Duhur për të Bërë?”, thekson se lidershipi etik dhe karakteri moral i politikanëve janë thelbësore për të ndërtuar rezultate të drejta në shoqëri. Për Kosovën, gjerësa ecën përpara në rrugën drejt një shteti të qëndrueshëm, demokratik dhe të begatë, karakteri i liderëve të saj do të jetë një faktor vendimtar. Në këto zgjedhje të ardhshme, votuesit duhet të fokusohen në integritetin dhe llogaridhënien e atyre që synojnë të udhëheqin, përtej thjesht atraktivitetit të programeve të tyre politike, si dhe oratorisë nganjëherë edhe mbresëlënëse.

Gjerësa Kosova vazhdon përpjekjet për integrim më të madh në Bashkimin Evropian dhe angazhim më të thellë me partnerët ndërkombëtarë, besueshmëria e lidershipit të saj politik do të luajë një rol vendimtar në përcaktimin e drejtimit të ardhshëm të Republikës sonë të re. Liderët që kanë demonstruar transparencë, konsistencë dhe përkushtim ndaj parimeve demokratike kanë më shumë gjasa të fitojnë besimin e elektoratit dhe të komunitetit global.

Përgjegjësia e Elektoratit të Kosovës

Në fund të fundit, suksesi i procesit demokratik të Kosovës varet nga qytetarët e saj. Siç argumentoi John Locke në veprën e tij themeltare “Dy Trajtesa mbi Qeverisjen,” legjitimiteti i çdo qeverie qëndron te pëlqimi i të qeverisurve, i cili duhet të bazohet në vendimmarrjen e informuar dhe racionale. Në këto zgjedhje, votuesit e Kosovës kanë përgjegjësinë të shohin përtej slloganeve të fushatës dhe të shqyrtojnë besueshmërinë e atyre që bëjnë premtimet.

Populli i Kosovës ka fuqinë për të kërkuar jo vetëm programe të detajuara politike, por edhe liderë të besueshëm dhe të përgjegjshëm, të cilët do të qëndrojnë pas fjalës së tyre dhe do të punojnë pa u lodhur për të realizuar premtimet e tyre. Vetëm duke zgjedhur liderë me integritet, Kosova mund të shpresojë të mbyllë hendekun e besueshmërisë dhe të hapë rrugën për një të ardhme më të ndritur dhe më të begatë.

Përfundim

Ndërsa afrohen zgjedhjet parlamentare më 9 shkurt 2025, kosovarët duhet të kenë parasysh se diferenca midis një programi politik dhe besueshmërisë së atyre që e ofrojnë nuk është një çështje e parëndësishme—ajo është vetë thelbi i qeverisjes efektive. Siç thotë Max Weber, politika është një “shpim i fortë dhe i ngadaltë i dërrasave të forta,” që kërkon durim, integritet dhe liderë premtimet e të cilëve mbështeten nga besueshmëria dhe bindja. Që Kosova të ketë sukses në këtë moment vendimtar, qytetarët e saj duhet të votojnë jo vetëm për programe, por për lidership parimor që mund t’i shndërrojë premtimet në realitet.

Nga Rafael Floqi/

Edhe pse shkalla e plotë e shkatërrimit në rajonet malore të Karolinës së Veriut dhe Tenesit mbetet e panjohur, është e qartë se Uragani Helene është një nga stuhitë më vdekjeprurëse dhe më shkatërruese në historinë e fundit të SHBA. Që nga e premtja, stuhia kishte shkaktuar të paktën 230 vdekje dhe kishte shkatërruar ose dëmtuar mijëra shtëpi dhe ndërtesa të tjera.

Në një vlerësim paraprak të dëmit të publikuar të enjten, parashikuesi privat AccuWeather përcaktoi koston financiare të dëmeve të uraganit Helene në 225 deri në 250 miliardë dollarë, më shumë se dyfishi i asaj që vlerësoi në ditët e para pasi stuhia arriti në Florida javën e kaluar – dhe shumë më tepër. sesa uraganet e mëdha të fundit si Sandy i 2012-ës dhe Harvey i 2017-ës. Kjo numër masiv përfshin koston e rindërtimit të shtëpive, bizneseve, rrugëve dhe infrastrukturës në rrugën e stuhisë nga Florida në Tenesi, si dhe pagat dhe produktin ekonomik që do të humbasin gjatë rindërtimit shumëvjeçar.

Një fakt tjetër që e bën shkatërrimin e Helenes kaq të paprecedentë është se pothuajse asnjë nga ato qindra miliarda dollarë humbje nuk do të paguhet nga sigurimet. Ndërsa stuhia shkaktoi pjesën më të madhe të dëmeve të saj përmes përmbytjeve, të cilat mbulohen nga një program sigurimi nga përmbytjet e drejtuar nga qeveria, shumë pak banorë të maleve jugore të Apalasheve sigurime për politika për përmbytjet – madje edhe ata që jetojnë në zona të përcaktuara nga përmbytjet federale. Deri më tani, këto viktima të stuhisë në Karolinën e Veriut dhe Tenesi nuk kanë asnjë garanci për ndihmë gjithëpërfshirëse publike ose private ndërsa përpiqen të rindërtojnë jetën e tyre përsëri. Situata qëndron në kontrast të plotë me stuhitë e tjera vdekjeprurëse të kohëve të fundit si Uragani Ian në vitin 2022, ku dëmi i erës u pagua nga sigurimi standard i pronarëve të shtëpisë dhe përmbytjet u kufizuan në zonat e ulëta bregdetare ku banorët zakonisht kanë sigurim qeveritar për përmbytjet.

“Një grup i tërë i këtyre komuniteteve [malore] nuk kanë akses në asnjë nga këto gjëra që mund t’ju ndihmojnë të rindërtoni,” tha Carolyn Kousky, një eksperte për sigurimin e fatkeqësive, e cila është nënkryetare për ekonominë dhe politikat në organizatën jofitimprurëse Environmental Defense. Fondi. “Do të jetë vërtet zemërthyes. Do të kalojë një kohë shumë e gjatë para se të rindërtohen.”

Helene ka të ngjarë të shkaktojë rreth 6.4 miliardë dollarë dëme të siguruara, sipas firmës së modelimit të katastrofave Karen Clark & ​​Company – një shifër e vogël për një goditje të drejtpërdrejtë nga një uragan i kategorisë 4, ku erërat arritën 140 milje në orë. Është mezi sa gjysma e totalit të dëmeve të siguruara nga zjarret e vitit 2018 në Kaliforni, dhe vetëm 10 për qind sa dëmet nga uragani Ian.

Primet e sigurimit të pronarëve të shtëpisë po rriten pothuajse kudo në Shtetet e Bashkuara pasi siguruesit merren me fatkeqësi të kushtueshme, rritje të kostove të ndërtimit dhe zhvillime të reja në zonat e cenueshme. Ata ka të ngjarë të vazhdojnë të rriten në shtete të tilla si Karolina e Veriut, ku komisioneri i sigurimeve sapo miratoi një rritje dyshifrore të normës së primit.

Por fatkeqësitë e fundit si Ian dhe zjarret e Kalifornisë kanë bërë që shumë sigurues të falimentojnë ose të ndalojnë shitjen e mbulimit në shtetet e prekura. Këto kolapse tregu kanë detyruar shumë pronarë të shtëpive të shkojnë pa sigurime ose ta blejnë atë nga “siguruesit e mundësisë së fundit” të mbështetur nga shteti. Pavarësisht dëmit historik të Helene, shtetet si Karolina e Veriut dhe Tenesi ka të ngjarë të mos shohin një kolaps të ngjashëm në disponueshmërinë e sigurimeve.

Nuk jam e sigurt se do të ketë një ndikim të madh në tregun e sigurimeve, sepse nga perspektiva e industrisë së sigurimeve, kjo nuk është një humbje shumë e madhe

Kjo për arsyen e thjeshtë se shumica e kompanive private ndaluan ofrimin e mbulimit të përmbytjeve rreth një shekull më parë, pas një serie përmbytjesh shkatërruese në lumin Misisipi. Qeveria federale më pas ndërhyri në përpjekje për të mbrojtur shtëpitë e shumta ujore të Amerikës nga humbjet nga përmbytjet. Si rezultat, kompanitë e sigurimeve sot paguajnë kërkesat për dëme për zjarret në Kaliforni dhe stuhitë e erës në Midwest, por jo për ngjarjet e mëdha të reshjeve si Uragani Helene.

Programi Federal Kombëtar i Sigurimit nga Përmbytjet supozohet të shërbejë si një zëvendësim publik për mbulimin e humbur privat, por nuk po funksionon. 5 milionë shtëpitë në program priren të jenë shumë të cenueshme ndaj përmbytjeve, gjë që ka çuar në përsëritjen e ngjarjeve të humbjeve dhe ka shtyrë programin me miliarda dollarë në borxhe. Agjencia Federale e Menaxhimit të Emergjencave, ose FEMA, është përpjekur për dekada të tëra që të regjistrojë më shumë njerëz në program, përfshirë ata që jetojnë larg brigjeve, por edhe tarifat e saj të subvencionuara janë të paarritshme për shumë pronarë shtëpish. Si rezultat, pjesëmarrja mbetet e kufizuar: në Asheville, qyteti i madh më i goditur në Karolinën e Veriut, më pak se 1 përqind e banorëve kanë sigurim nga përmbytjet.

Edhe duke pasur parasysh boshllëqet e mëdha të mbulimit, Helene do të vazhdojë të shkaktojë një nga pagesat më të mëdha të sigurimit të përmbytjeve FEMA në vitet e fundit, ndoshta në shumën prej miliarda dollarësh. Por Swiss Re, kompania masive globale e risigurimeve që vepron si një mjet mbështetës për programin kombëtar, konfirmoi se shumica e njerëzve që pësuan dëme gjatë Helene nuk do të marrin asgjë fare.

Mjerisht shumë nga dëmet nga këto përmbytje shkatërruese nuk do të mbulohen nga sigurimet, mungesa e mbulimit “do ta vështirësojë edhe më shumë detyrën e rindërtimit të komuniteteve të prekura.

Pa sigurim, i cili është shpesh linja e parë e mbrojtjes kundër dëmeve nga katastrofa, shumica e pronarëve të shtëpive që panë dëme nga përmbytjet do të jenë më vete ndërsa rindërtojnë. Disa viktima do të marrin disa mijëra dollarë nga FEMA për kostot e riparimit, dhe disa të tjera do të jenë në gjendje të sigurojnë kredi rindërtimi me interes të ulët nga Administrata e Biznesit të Vogël. Departamenti i Strehimit dhe Zhvillimit Urban ka gjithashtu një historik të shpenzimit të miliarda dollarëve për nevojat e rimëkëmbjes afatgjatë pas fatkeqësive të mëdha, duke paguar për riparimet e shtëpive dhe zhvillimin e banesave të reja.

Por këto para ndihme mund të duhen muaj ose vite për të arritur në zonat e goditura rëndë, tha Kousky, dhe nuk do t’i afrohet mbulimit të kostos së rindërtimit për shumicën e njerëzve, veçanërisht ata në familje me të ardhura të ulëta. Këto programe janë krijuar qëllimisht për të mos zëvendësuar sigurimin.

Pavarësisht sasisë masive të vëmendjes së medias që ka gjeneruar Uragani Helene dhe shkallës historike të humbjeve të pasiguruara, Kousky tha se është pesimiste se stuhia do të ndryshojë shumë në lidhje me politikën e SHBA-së për fatkeqësitë, qoftë duke inkurajuar më shumë njerëz të blejnë sigurime për përmbytjet apo duke rritur ndihmën për fatkeqësitë. viktimat.

“Ka pasur kaq shumë ngjarje, ato marrin vëmendje dhe duket se janë thirrje zgjimi dhe përgjigja jonë ka qenë e pamjaftueshme çdo herë,” tha ajo.

Mimoza Dajçi/

Të gjithë ne si shqiptarë krenohemi me Nobelisten dhe Shenjtoren Nënë Tereza, e kush më shumë e kush më pak përpiqemi të dukemi paksa si Ajo, përsa i përket humanizmit dhe bamirësive të saj. Mirë deri këtu.

Këtë fenomen do ta lidh si padashur me rritjen e çmimeve të apartamenteve në Shqipëri. Kur pallatet nuk ndërtohen për shqiptarët në Shqipëri, për kë vallë ndërtohen, pasi sipas statistikave shqiptarët janë më të pakët në numër si konsumatorë të tyre. Këtë nuk e shpika unë, por e deklarojnë vetë disa përfaqësues të Real Estate në vend, apo agjentët imobiliarë, që kështu quhen kohëve të fundit edhe në Shqipëri.

Ata deklarojnë gjithashtu, se ata që blejnë më së shumti apartamente në Shqipëri, janë të huaj. Nuk po them t’i japin falë, por me llogjikën e ftohtë, mendoj se në ndërgjegjen e tyre e njohin shumë mirë varfërinë e popullit tonë, ku për afro gjysëm shekulli e la diktatura më e egër në Europë, mos strehimin, dhunën e persekucionin komunist si dhe papunësinë. Atëherë përse këto çmime kaq të lartë për shitjen e apartamenteve në vend.

Vërtetë ndërtuesit së pari shikojnë pasurimin e xhepave të tyre, e nuk i intereson varfëria e njerëzimit, por mos të na japin leksione nëpër studiot televizive duke “justifikuar” veten se çmimet e shitjeve të banesave përqark rajonit janë më të larta se në Shqipëri, kështu që detyrimisht duhet edhe ne (dmth ata) t’i bashkohemi atyre, e në vitet në vijim çmimet për shitjet e apartamenteve do të jenë akoma më të lartë.

Po patriotizmi ku shkoi, ndërkohë që Shqipëria është mbushur me të huaj, apo kush pyet për atë. Sigurisht nuk ka asgjë të keqe që shumë të huaj po jetojnë tashmë në vendin tonë, e janë kurdoherë të mirëpritur. Po shqiptarët; Aha s’keni për ti parë më. Ata po largohen nga varfëria, papunësia, korrupsioni e krimi i organizuar që ka mbuluar vendin. Ndërsa ne të tjerët që kemi vite që jetojmë jashtë sa herë që kthehemi në atdhe e ndjejmë veten të huaj në vendin tonë…

Nëse ju rastis të shikoni websitin e shitjeve të apartamenteve në Tiranë, Durrës, Vlorë e Sarandë, menjëherë të verbohen sytë nga eurot e larta të çmimeve që janë të paarritshme në blerje nga shqiptarët krahasuar me të ardhurat. Siç kemi dëgjuar pas bisedës që të interesuar të ndryshëm zhvillojnë direkt me një apo dy pronarë të këtij biznesi, këta të fundit thonë: “Unë vërtetë e shes 135 mijë euro, por kur të shkojmë tek noteri do të deklaroj që e shes 30 apo 40 mijë euro, aq sa e ka caktuar shteti shitjen e këtij apo atij apartamenti dhe pjesën tjetër duhet të ma jepni para në dorë”.

Këtij i thonë biznes, jo shaka. Çfarë tregon se pronari do që të bëhet apo është bërë milioner brenda dy sekondash me këtë lloj krimi të hapur. Të më falin noterët, por besoj ata nuk kanë informacion se çfarë ka në kokë e mendje pronari. Pse po ndodh kjo, apo që i-mobiliarët të justifikojnë deklarimet e tyre se çmimet e rajonit janë më të larta se sa në Shqipëri.

Dhe neve thonë ata, pasi i paska “zënë turpi” duhet të jemi në të njëjtin nivel me rajonin në këtë lloj biznesi. Kur shteti mor zotëri e përcakton qartë se x – apartament kushton 30 mijë euro, nuk i shikon agjenti i-mobiliar dokumentet për këtë çmim që e vendos në websitin e tij për shitje 135 mijë euro? Vërtetë rajoni përqark i ka çmimet e apartamenteve më të lartë se sa Shqipëria, por ndryshe standarti i jetesës në Shqipëri e ndryshe nëpër botë.

Do të kalojnë vite e Shqipëria nuk do të njihet më si Shqipëri, pra ju “takon” edhe juve ndërtues dhe i-mobiliarë të dashur të lodhni pak trurin për një emërtim të ri të vendit tonë, sepse dashur pa dashur jeni edhe ju shkaktarë të largimit të rinisë e popullit tonë nga toka mëmë.