Prof.dr.Mustafa Ibrahimi/

Është befasi e këndshme ajo qё profesorët e nderuar, Bahtijar Kryeziu – Begzad Baliu, tani mё të dy autorët të njohur nё opinion akademik me botime tё teksteve shkencore dhe universitare, mё besuan tё isha pjesё e librit tё tyre, , tani mё të dy autorët të njohur nё opinion akademik me botime tё teksteve shkencore dhe universitare, mё besuan tё isha pjesё e librit tё tyre, Rrapi shekullor -Akademik Idriz Ajeti, ku nga pozita e recensuesit mё lejohet tё shpreh opinionet e mia mbi peshёn qё mban kjo vepёr e munguar pёr jetën dhe veprimtarinë e Idriz Ajetit.

Ajo që si gjuhëtar më lë përshtypje është simbolika e titullit “Rrapi shekullor”, i cili si kult i drurit u trashëgua në traditën popullore brez pas brezi që nga Pellazgët të cilët gjithashtu besonin në këtë lloj kulti, p.sh.. në tempu¬llin e Dodonës pellazge ekzistonte kulti i lisit. – Dryadat, nymfat e pyje¬ve, Besimi ndaj kultit të drurit vazhdoi edhe më vonë siç është “Rrapi shekullor i Ballaban Pashës” në Krujë i cili konsiderohet si pjesë e jetës së banorëve të këtij qyteti, apo “Rrapi i mashkullores” në Korçë.

Si i tillë, ky kult ka arritur deri në ditët tona dhe thellë është mbjellë në vetëdijen e njerëzve. Ky portretizim i prof.Ajetit me epitetin e “rrapit shekullor” nuk është i rastit sepse ai portretizohej me epitetet më të larta të mundshme, si: mësues i mësuesve, dijetar, prijatar, shkencëtar, bard, doajen e klasiku i albanistikës, arushan, babaxhanë, kurrizdrejt, patriark i albanistikës, Nestor, Lis i Madh, e të tjera epitete që mund t‘i shkojnë vetëm një personaliteti si ky.

Psikologët nuk shohin asgjë të keqe në besimet e tilla. P.sh. kancelari gjerman Oto fon Bizmark përherë e përqafonte drurin e tij të dëshiruar dhe në këtë mënyrë e ripërtërinte fuqinë e tij, dy autorët në fjalë duke përqafuar opusin krijues e shkencor të Idriz Ajetit, e ripërtërijnë forcën e tyre në fushën e studimeve albanologjike. Ashtu i shpërfytyruar siç është, ky rrap që mban aq histori brenda, duket sikur metafo¬ri¬kisht shpalos dhe shpërfytyrimin e historisë sonë nëpërmjet studimeve të prof. Idriz Ajetit, si në mënyrën e të rrëfyerit, ashtu dhe në atë të hulumtimit, studimit dhe përkujde¬sjes ndaj gjuhës shqipe, si memorie e kombit

Rrjedhimisht, kjo vepёr e radhёs sё autorëve nё fjalё shtrihet nё afёr 305 faqe, tё sistemuar nё disa njёsi tё pavarura nga njëra-tjetra, qёllimisht tё komponuara pёr lexues tё prirë, por edhe tё vullnetshёm qё tё futen nё botёn e madhe tё shkencës gjuhësore që me dekada e ka krijuar prof. Ajeti. Nga ajo qё ofron ky libёr perceptojmё se objektivi i autorëve ёshtё qё në prag të 100 vjetorit të lindjes së profesor Idriz Ajetit bashkuan shkrimet e tyre në një vëllim, duke shprehur kështu edhe një mesazh afrues e bashkues, i cili e shquan biografinë dhe veprën e profesor Ajetit gjatë gjithë jetës së tij.

Veprimtaria shkencore e akademik Idriz Ajetit është e begatë dhe e nduar¬du¬ar¬shme. Ajo ngërthen më vete një korpus të gjerë studimesh: sa nga dia¬le¬kto¬logjia aktuale e historike, po aq edhe nga historia e gjuhës së shkruar, sa nga morfologjia historike e shqipes dhe problemet e diskutu¬e¬shme të saj, po aq edhe nga historia e leksikut, sa nga interferencat e dyan¬shme gjuhësore shqi¬ptaro-sllavojugore, po aq edhe nga onomastika mesjetare, sa nga nor¬mi¬mi i shqipes, po aq edhe nga çështjet e kulturës së gjuhës etj., preokupime këto që kaherë ishin ngulitur në zemrën dhe mendjen e akademikut Idriz Ajeti.

Nga të gjitha këto studime të profesor Idrizit Ajetit do ta veçojmë kontributin në fushën e onomastikës, disiplinë relativisht të re dhe shumë problemore e të ndërlikuar të gjuhësisë, ku siç thotë edhe Begzad Balliu, të huajt (jo të gjithë), me paragjykimet dhe detyrat që kishin marrë (veçanërisht ata sllavë), përpiqeshin e përpiqen edhe sot që përmes objektivitetit shkencor të studimit dhe shpjegimit të onomave të ndryshme (si fosile të paleonto¬lo¬gji¬së njerëzore) të Ilirikut të dikurshëm, të Kosovës së sotme dhe të tërthoreve të tjera të gjeografisë shqiptare, të caktojnë, jo vetëm fatin por edhe shtëpinë tjetër të shqiptarëve. Pikërisht pena e prehtë e klasikut të albanistikës e ballkanistikës Idriz Ajeti i cili u doli përpara Selishqevit, Veigandit, Skokut, Ivan Popoviqit, Atanasije Urosheviqit e të tjerëve studiues të këtij kalibri, për t‘ua bërë me dije se shumë toponime e patronime të këtij nënqielli, të parë nga prizma e tyre janë gabime profesionale. thënë më butë.

Mbështetur në metoda të rrepta dhe objektive shkencore, me prova të pakundërshtueshme tregon të vërtetën dhe lashtësinë e popullit tonë dhe të gjuhës së tij në trojet e veta që i banon sot e ku ka banuar dikur, së paku që nga antikiteti. Po t‘i sjellësh në mend toponimet mesjetare të Malit të Zi, Bosnjë e Hecegovinës dhe të Kosovës, si: Pantalesh, Barzan (Bardhan), Bankeq (nga ban+keq), Butidosi (Bytydosi nga një emër vëllazërie – bythëdosë), Lazorci të rrethit të Kuçit; ose edhe Leshkoviqi, Vjedushi, Bardiqi, Kuçi etj. vërtetojnë shumë lehtë autoktoninë.

Gjurmë tona dhe thërrmija gjuhësore me origjinë shqiptare, thotë profesor Idrizi, vërtetohen edhe nga burime historike, si te këta emra të vjetër vëllazërie të Zetës: Mataguzhët te Podgorica (1335) e te Mahina Bregdetare (1435), Malonshiqët (Malonsi) në Luginën e lumit Zeta , por megjithëkëtë profesori e pranon se ka edhe një numër emrash të krishterë të përbashkët për të dy grupet etnike, si: Nikola, Andreja, Lazar, Gjorgj, Stepan, Dimitër, Petër, Mihal etj., të cilët vështirë dallohen sipas përkatësisë së tyre, ose ka edhe raste ku prindërit mbajnë përzierje emrash shqiptarë, kurse bijtë dhe vëllezërit kanë emra karakteristikë serbë.. I prirë kurdoherë vetëm nga e vërteta shkencore, profesor Idriz Ajeti nuk bën përpjekje që çdo emërtim me çdo kusht ta paraqesë me etimologji të shqipes. Nuk janë të rralla rastet kur prof. I. Ajeti, në trajtimin e çështjeve nga fusha e onomastikës, del edhe jashtë orbitës mbarëshqiptare, duke shprehur kozmopolitizmin e tij në hetimin, shpjegimin ose edhe në mbështetjen e disa mendimeve të drejta, pavarësisht përkatësinë e studiuesit.

Nga pozita e recensuesi qё me pёrgjegjёsi u thellova nё vlerёsimin e kёtij botimi, konstatoj se komponimi i librit ёshtё zhvilluar me mjeshtri tё veçantё. Ndёrsa pesha pragmatike e kёtij stili tё komponimit qёndron nё ofrimin e shansёs qё lexuesi tё pёrqёndrohet nё pjesё qё i pёrshtatet interesit tё tij, dhe pa e humbur logjistikёn e koordinimit tё gjёrave.

Marrë në tërësi, akademik Ajeti ishte dhe mbetet një ndër themelvënësit e arsimit të lartë dhe të shkencës albanologjike në Kosovë, por edhe fanar i shkencës shqiptare në përgjithësi. Ndërsa autorët Begzad Balliu dhe Bahtijar Kryeziu me këtë vepër të rëndësishme shkencore, e pasuruan gjuhësinë tonë në përgjithësi dhe onomastikën shqiptare dhe atë ballkanike në veçanti.

Ornela Radovicka/

“Rrënojat” nga  poetesha arbëreshe Giusi Mara Puglia.

Sot sjellim poeteshën më të re nga Piana degli albanesi\ Hora e Arbëreshëve, arbëreshen Giusi Maria Puglia 

Giusi  është vetëm 24 vjeç, por arti i saj i kalon caqet   enjë poezie të “ Kufizuar- etno tradizionale”dhe prek hapsirat.. Vargu i saj është një vektor mbi hulumtimin e një arsyeje, strofa manifeston fraktura dhe grimca  te mendimit racional, ku  investohet gjendja  e thellë, intime e ndjenjës në  një kërkim të një limiti  por që shfaqet gjithmonë pafundësia. Ajo, lundron midis  “pjesëz” dhe “të tërës”, midis “të plotës dhe asaj që është e “gjymtuar”. Një autoanaliza, ekuivalencë midis  njohjes  dhe të panjohurës.

Mospërputhjet emocionale hapen herë pas here, duke krijuar një dikotomi mes arsyes dhe ndjenjës. Kadencat  e saj në  kohë, në hapsire, të shtrirë me të  tashmen, herë e mëshiruar dhe herë apstarkte kryqëzohen,  dhe e  vetmja kadencë që përjeton është  “ fluturimi” një lloji kamelonti, i pasigurt, i papërcaktuar. 

Këto rrënoja, copëza kështjella në atë atë tokë Siciliane, shfaqen  janë pjezëza kubizmi,  herë thërmija që frymojnë, pjesë organike dhe inorganike statike si ato pikturat e Escher por që metamorfozohen  në lëvizje,  duke iu  dhënë kështu gramatikën  e formave sensibile atyre rrënojave ,të  mbështetura në  “Kohën- fizike”  por edhe në irreale, ku  apostofohet  çasti,  pjesë e së cilës edhe njeriu kontemporean.  

Në poezinë e saj,  autorja Giusi Maria Puglia nis me  tingujt e pa deshifruar të cilat  notojnë në hapsirat e mbrëmjeve ndërsa  ujrat  nga maja e Pezzutës, rrjedhin si ujvarë. Aty  pijnë ujë Perënditë dhe  tellësinë e atyre shkëmbijëve  Zanat Mesdhetare të gjalla e njerëzore  me flokët e zeza,  mbajnë ndezur zjarrin  përvëlues që lëshon  aromën familiare.(Jemi këtu në këto troje që prej 600 vjetësh.  Arbëresh na thonë, e identitetin gjallë mbajmë.)  Autoria mishëron vargjet  e qëndrojnë  spazme dëshire, të cilat  e  shtyjnë  si vektor dhe ajo  lëvis  normale  në anormalitetin  e një realiteti  që  herë  ndihet dinjitoze dhe herë si një “ e marrë” pa limit, po formë definitive, një sierenetë në hapsirë.  

Jeta dhe vdekja, pjesë e asaj egistenzialismi të lidhura, por edhe dhe të ndara, dhe autorja ecën në atë udhëtim të “ Nullo” por e edhe e të mbrekulluar. Herë e gjallë, e veshur me frikën, tensionin, pasionin,  dëshiron pak vëmendje në këtë botë gjithmonë mes njerëzve por më tepër se kurrë të ndjerë  të vetmuar. 

Vozit në një  ralitet, edhe pse dëshiron të jetë jashtë saj ,por në lëvizjet e saj  kupton që Ti nuk je në “grembo” të saj,  por  kupton që bota qëndron në  gjoksin tënd,  dhe fillon të ndihesh  peshën e saj. 

Në vargjet e Giusit çdo gjë është në lëvizje, e vetme “pikë fikse” është “ Biri ”,  pjesë e atij trupi të nxehtë, pikë që fryhet, aq sa shkëputet në levizjen e Universit dhe asgjë nuk është statike.  As ajo pjezës e dalë prej teje kthehet në një fragment, dikur jotja nesër pjesë e një globi.. 

Në këtë botë ku i marri  dhe i drejti janë në të njëjtën meridjan. Në këtë kozmo ku lumenjtë rrjedhin nën shtratet e vetvrasjeve, dhe shpërthejnë degë të reja ndërsa  Ti,  qënia njerëzore,  lëvron nën magmën  e saj. Lirohesh nga ajo argjilë e përjetshme. Sytë gjithë rërë. Vishesh me gjelbërimin, kërkon një fotosintesë, sytë  trupin e kthen nga dielli, shikimi shkon drejt qiellit, në atë  “ Pafundësi” dhe  oskurriteti, i  zhytur në anjostikën më të madhe, të atyre thermijave universale,  mbërthyer në aksiomëm më të panohurën: Unë Kush jam? (Sartre  fuggire dal orrore). Gjoksi gulçon si në sakson harmonik, e  brinjët mbledhin “ Mbrekullinë” qiellore. 

Shtëpia e  autores nuk është në det, por në atë vend edhe sierenat dalin nga malet, e rrëzë atyre maleve është Hora e saj, Hora e Arbërshëve ardhur nga Oriente, Perësndia e saj janë Malet ku ata ngritën kultet e besimit.  Hap dritaren e zhyete në atë kaltërsi, ka frikë që mos të përpihet,  sepse ajo është “ Hiçi por është edhe  tërësia” 

Universi i saj është Puhiza por edhe tufani. Ai kozmo që e rrethon, ka gojë,  ka sy,  ecën, komunikon.

 Një egisencializëm,  “me thërmija”, gurët shekullorë të atyre kështjellave në rrënoja,  e pjesë  trupash, shpirtrash që lundrojnë  në konfuzionin e tyre  ku stehoen por edhe largohen, pjesëmarrër  në  krijimin e një tjetër  fosile që kurrë nuk ka egzistuar.  

 Vargu i saj udhëton në   një intinerar plot me zigzake, lakuriq në mbasditen e djelltë, por  me një imazh “Austero”. 

Dromzat e rrënojave, kanë sindromën e “ të Sapolindurit” i cili vjen në jetë duke qare,  dhe në jetë  zhytet në vorbëllën e vazhdimësisë ciklike , si forma ciliindrike të rrënojave, të cilat janë atje reziliente dhe rezistente ku eksponenti “ Kohë”  iu jep trajtë. Gjuha më e njohur e botës “ Fragmenti”,  dromza jete,  , thonj të lyera, tango e valle, dhëmbet e bardh e të drejtë, fjalë të gri dhe injote, hije, e  varre  për tu përgatitur.  

Gjuha më e njohur e botës, mbushur plot me frikë. Qartësinë e saj nuk kupton,  nuk arrin të kuptosh nëse ai është ujk apo një qen, edhe pse mund të jesh në një ditë plot  dielli.  

Qëndron si Mumie, bosh, vetëm me kockat në trup, në heshtjen e një qetësie të pandryshueshmërisë,  ku koha i  fton,  por që lehtë lehtë i kafshon. Thërmija, rrënoja, pjesëza, forma amorfe, një nocion njerëzor i bërë prej koncepte por i përbërë nga imazhe dhe ndjesi ku emerge një konflikt interior, në kërkim të të tërës, në kufirin mes racionales dhe jo razionales  duke  bërë të  atë të aftë të shohë dhe të dëgjojë gjëra që njeriu racional nuk i bën dhe nuk i  kap. 

Egzistenzialimi i saj është  edhe ajo “ veze kozmike”, ku e verdha  e saj si diell e dy hemisferat, simboli i krijesës. Autorja vozit në një kozmë plot me rrathë në misterin e pashuar,në ditë me diell e me shi, ku shikon netët me hënë në evolucionin e saj. Edhe ajo nuk është përfekte. Herë si një drapër, herë si në presje dhe herë si një diell. 

Në qendër të Universit,  gruaja në me feminilitetin e saj  të bymehur. Shënjëtore dhe mëkatare, në mekatin e kohës, në këtë univers të mungesës  esencës  së egzistinëcës.  

Strofat e saj autorja  i mbyll me atë filosofi ku synonte së pari të kuptonte ekzistencën, një egzistencë, si thëmijat, pjesëza,  herë fizike dhe herë surrealistike, ku shpesh i gjejmë në formën e artit. Ato thërrmija që shpesh syri nuk i kap, por shpirti  i artit di të rrëmbeje, dhe ju jep, forma dhe jetë. 

Nga ana artistike  poesia ka një varg të lirë, grimca hermetike që  na zhytin  në tema filozofike  dhe shpesh na çon e na kujton  egzistecializmin e Sartre, apo mendimin filozofik të Heidegger,Edgar Allan Poe Nietzsche, Baudelaire, Poe , si edhe në ato vepra artistike surrealiste. 

Dy fjalë mbi autoren: 

Giusi Maria Puglia, është një poeteshë në moshë të re. Ajo  ka lindur më 20 maj 2000 në Palermo, dhe i përket komunitetit arbëresh të Hora e Arbëreshëve. 

Shkollën e mesme e kreu në Shkollën e Arteve Katalanase në Palermo. Rregjistrohet në Milano, në Akademinë e Arteve të Bukura të Brerës. Pas dy vitesh e gjysmë braktisë qytetin e madh dhe kthehet në Siçili ku Vazhdon studimet . Trajnimi i saj varion nga teatri në artin bashkëkohor. 

Ajo  ishte pjesë e një rezidence artistike të krijuar mbi kërkimin dhe përdorimin e poezisë në performancë

bashkëkohor dhe ishte anëtare i kolektiveve të ndryshme letrare e artistike.

Shkruan për redaksi të ndryshme, ka redaktuar një libër investigativ dhe kryesisht merret me

të shkruarit.

“Dei Ruderi” u botua nga Affiori, një gjurmë e shtëpisë botuese Giulio Perrone Editore, në

2024.

Përgatiti recensionin 

Ornela Radovicka  drejtuese e

Qëndra albanologjike kërkime mbi gjiuhën dhe kulturën arbërshe, Themeluar nga At Bbellusc 1980.   

“Rebeli” Fan Noli i Ilir Ikonomit promovohet në Tiranë më 24 Tetor 2024.

Agim Aliçkaj/

Me figurat kombëtare Joe DioGuardi dhe Shirley Cloyes DioGuardi, si dhe regjisor/producent z.Fatmir Bardhoci.

Dita e Kolombit është festa federale e SHBA-së që përkujton zbarkimin e hulumtuesit Christopher Columbus në Botën e Re më 12 tetor 1492. Ajo feston gjithashtu trashëgiminë kulturore të italiano-amerikanëve, me të cilët na lidhin vëllezërit tanë arbëreshë si Joe DioGuardi.

Flamuri në duart tona ishte propozuar nga Joe dhe Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane për flamurin e shtetit të Kosovës me rastin e shpalljes së pavarësisë në vitin 2008, me shqiponjën dhe pesë vijat e bardha që përfaqësojnë kombin tonë të ndarë në pesë vende jashtë shtetit amë, Shqipërisë.

IN THE COLUMBUS DAY PARADE -with national figures Joe DioGuardi and Shirley Cloyes DioGuardi, as well as director/producer Mr. Fatmir Bardhoci.

Columbus Day is the US federal holiday commemorating the landing of explorer Christopher Columbus in the New World on October 12, 1492. It also celebrates the cultural heritage of Italian-Americans, with whom our brothers like Joe DioGuardi connect us.

The flag in our hands was proposed by Joe and the Albanian-American Civic League for the flag of the state of Kosova on the occasion of the declaration of independence in 2008, with the Eagle and the five white stripes representing our nation divided in five countries outside motherland Albania.

(Më rastin e  25-vjetorit të vdekjës)

Dom Simon Filipaj(1925-1999)

Organizimi i shënimit të  përvjetorëve për personalitete të ndryshme, paraqet moment të veçantë nderimi dhe reflektimi për jetën dhe veprimtarinë e tyre. I tillë është edhe ky takim që ka të bëjë me 25-vjetorin e vdekjës se imzot Simon Filipaj(1925-1999), klerikut  dhe përkthyesit të nderuar të literaturës liturgjike, dëshmon përkushtimin nga kisha katolike, famullia e Shën Gjergjit dhe Arkipeshkvia e Tivarit, për këtë personalitet të nderuar me përmasa fetare e kombëtare.  Dom Simon Filipaj  kudo ku ka jetuar e vepruar ka lënë ëmër të nderuar, andaj kujtohet me respekt  nga qytetarët, besimtarët, studiuesit dhe intelektualët

Nail  Draga

Pikërisht në këtë përvjetor  do të përpiqem të prezantoj  disa momente të bashkëpunimit me intelektualët në Ulqin e më gjërë, që janë më rëndësi për opinionin e gjerë  për të kuptuar veprimtarinë e tij jetësore  në shërbim të fesë dhe të identitetit kombëtar shqiptar, duke mbetur model për kohën kur jetoi dhe veproi.

Prezantimi  para opinionit vendas

Ngjarje e veçantë për qytetin e Ulqinit paraqet data e 20 marsit 1992, sepse  nga  OJQ “Art Club”, është organizuar takimi me dom Simon Filipaj. Dhe nuk ka si të jetë ndryshe sepse kjo ishte hera e parë që një klerik i nderuar, përkthyes e krijues  i prezantohet publikut vendas. Pas veprimtarisë kushtuar  jetës dhe veprës së hafiz Ali Ulqinakut, që është mbajtur me 15.2.1992, ishte kjo mbrëmja  e dytë kushtuar figurave të anatemuara  dhe të panjohura për opinionin e gjerë.
Veprimtaria është mbajtur në sallën e madhe të KK të Ulqinit me një pjesëmarrje të madhe te të pranishmëve. Por nuk është për të çuditur një pjesëmarrje e tillë sepse për të parën herë qytetarët e Ulqinit dhe të rrethinës kishin rastin të dëgjojnë drejtpërdrejt  imzot dom Simon Filipaj në lidhje mbi veprimtarinë e tij jetësore, krijuese dhe liturgjike.
Por me ketë rast duhet të përkujtoj opinionin e gjerë, se gjatë vitit 1991 dom Simoni ishte i semurë dhe ka qenë shtruar disa muaj në spitalin e Cetinës. Duke marrë parasysh se ai e kishte përkthyer Biblën në shqip por në sajë të rrethanave ende ishte e pabotuar në shqip, kishte arsye që të ishte i shqetësuar dhe nga spitali i shkruante dr. dom Lush Gjergjit në Kosovë ”… luteni të bëni çmos botimin e Mesharit dhe të Biblës. Mos lejoni të shkoj në dhe pa i pasë parë”(28.2.1992). Por po ashtu Lush Gjergjit i lenë edhe porosinë se “… nëse vdes para botimit të Biblës, atëherë kopjen e parë ma bie te varri im”. Ndërsa Lush Gjergji i përgjigjet se “…ne Biblën nuk e botojmë për varre, por për të gjallë. Ajo do të jetë përmendorja më e lavdishme e jotja, e kishës sonë për mbarë popullin shqiptar”.

Shpërblimi Vjetor i Art Club-it për vitin 1992

Nga viti 1991, “Art Club-i”, filloj për të ndarë çmimin vjetor për të arriturat në fushën e shkencës, artit dhe të kulturës. Ishte kjo një nismë fisnike për të vlerësuar punën profesionale dhe pasionin e krijuesve të fushave të ndryshme. Për vitin 1992, u formua Komisioni i shoqatës për ndarjën e Shpërblimit vjetor me kryetar të ndjerin prof.Bajram Rexha. Pas vlerësimit të kandidaturave të ndryshme komisioni në unanimitet vendosi që shpërblimi vjetor për vitin 1992 ti jepet dom Simon Filipaj për veprimtarinë në fushën e përkthimeve liturgjike në gjuhën shqipe dhe kontributin e dhënë kulturës kombëtare shqiptare.

Pjesëmarrës në simpoziumin shkencor

Duke dëshiruar që të shënojmë një përvjetor të kulturës sonë me rastin e 440-vjetorit të botimit të librit të parë shqip “Art Club-i” organizoj simpoziumin me titull “Meshari i Gjon Buzukut-Monument i Kulturës Shqiptare (1555-1995)” me 19-20 maj 1995 në Ulqin.
Në këtë simpozium ka marrë pjesë edhe dom Simon Filipaj me kumtesën me titull ”Meshari-doracak kulti-vështirësitë e përkthyesit dhe të shtjellimit kritik “. Në këtë kumtesë profesionale nga aspekti i përkthimit në fillim na paraqet raportet tona shoqërore në të kalurën dhe tash ku duhet cituar në mes tjerash  se“…fati i mirë historik për ne ka vijuar të na bej leqe e dredha, herë më të mëdha e herë më të vogla, kështu qe nëse s‘kemi marrë vetë në thua, të tjerët na e kanë qitur cungun e rrëzimit ndër këmbë, nëse na ka lënë në qetësi i huaji, na ka marrë në pikë të qafës i veti”(1995).
Nuk ka dilemë së këto vlerësime  janë aktuale  edhe sot në mesin tonë.

Takimi komemorativ për Nënë Terezën

Lajmi i vdekjes së Nënë Terezës me 6 shtator 1997, jehoi në tërë hapësirën mbarëkombëtare. Andaj duke çmuar lart veprimtarinë e saj humanitare anë e kënd botës, edhe ne në Ulqin vendosëm që të mbajmë një takim komemorativ.
Organizimi i takimit u bë nga “Art Club-i” ku fillimisht kemi vendosur një shpallje në hyrje të Komunës së Ulqinit, për të gjithë të interesuarit. Takimi u mbajt në sallën e madhe të KK të Ulqinit me 9 shtator 1997. Pa hezitim fjalën e rastit kemi vendosur që ta mbaj dom Simon Filipaj, si meshtari me autoritativ në ketë mjedis, i cili këtë propozim e pranoj më kënaqësi. Ishte ky një organizim shumë domëthënës sepse mblodhi numër të konsideruar pjesëmarrësish, duke dëshmuar se ajo është e të gjithë shqiptarëve, pa marrë parasysh përkatësinë konfesionale. Duhet cekur se më atë rast nga të gjithë të pranishmit u mirëprit propozimi që një shesh apo rrugë në qytetin e Ulqinit të mbajë emrin e saj.

Përshëndetje me rastin e shënimit jubilar të LSHP

Botimi i librit të prof.Riza Rexhës “Ulqini në vitet e Lidhjës Shqiptare të Prizrenit 1878-1881”, në kuadër të edicionit të Art Club-it në vitin 1998, paraqiste rast të volitshëm për shënimin e kësaj ngjarjeje madhore nga historia e popullit tonë. Andaj, me rastin e përurimit të këtij libri vendosem të shënojmë në mënyrë solemne këte jubile pra 120-vjetorin e themelimit të Lidhjës Shqiptare të Prizrenit. Veprimtaria u mbajt në Ulqin në hotelin Albatros me 11.12.1998. Një ditë para së të mbahet kjo veprimtari në shënj respekti vendosa që të ftoj edhe dom Simon Filipaj, ku në biseden telefonike që kam pasur me të ne mes tjerash i tregova qellimin e kësaj thirrjeje, duke e ftuar që të marrë pjesë në ketë veprimtari e cila ishte e para e këtij lloji që organizohet në qytetin e Ulqinit. Ai u gëzu shumë për ftesën dhe për ketë veprimtari ku në mes tjerash tha se më kënaqësi do të isha me ju, por jam i sëmurë dhe gjindem në shtrat, andaj e kam të pamundur të vi. Pasi u falendëru për ftesën, porositi që të përshëndetën të gjithë të pranishmit pjesëmarrës në ketë takim. Dhe unë ketë mesazh iu përcolla të gjithë të pranishmëve të cilët e përshëndetën më duartrokitje. Cekim se dom Simon Filipaj  vdiq me 1 shtator 1999 dhe është varrosur në vendlindje(Kllezën Poshtë).

Shënohet 75-vjetori i lindjes dhe seminari  shkencor

Me 1 maj 2000, Shoqatat ”Art Club” dhe “Dom Gjon Buzuku” organizuan një manifestim përkujtimor me rastin e 75-vjetorit të lindjes së dom simon Filipaj. Salla e objektit “Hollegro” në Ulqin, ishte e vogël për të pranuar të gjithë pjesëmarrësit. Ishte kjo një mbrëmje akademike, ku përveç referuesve si Riza Rexha, Nail Draga, Ismail Doda, Haxhi Shabani, Luigj Shkreli etj., u prezantuan edhe pika të veçanta muzikore të organizuara enkas për ketë veprimtari nga kori i kishës së Shën Gjergjit. Materialet e prezantuara nga kjo veprimtari janë botuar në revistën LEMBA nr.3-4/2000.

Duke vlerësuar lart veprimtarinë klerikale e kulturore të dom Simon Filipaj, me rastin e dhjetë vjetorit të botimit të Biblës në shqip(1994),  në organizim të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, në Tiranë më 24 maj 2004, është mbajtur Seminari shkencor me titull ”Bibla shqip dhe  tradita”.  Në seminar 13 studiuesit nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Zvicra  dhe Italia, kanë trajtuar vlerat e përgjithshme gjuhësore e kulturore  në përkthimin e Biblës në gjuhën shqipe.

Konferencë shkencore, filmi dokumentar dhe dekorimi

Ndërsa me rastin e 10-vjetorit të vdekjes së tij në Tiranë, më 11 nëntor 2009, në organizim të Qendrës së Studimeve Albanologjike     u mbajt Konferenca shkencore “Filipaj dhe Bibla shqip” ku janë prezantuar 11 kumtesa nga studiues nga Shqipëria, Kosova, Mali I Zi dhe Italia, të cilat janë botuar në vëllimin “Bibla shqip dhe Filipaj”, (Qendra e Studimeve Albanologjike dhe Instituti Filozofik dhe Teologjik, EB”Gjergj Fishta”, Lezhë, 2010).

Në korrik të vitit 2002 një grup intelektualësh nga Ulqini dhe rrethina themeloi Shoqatën “Dom Simon Filipaj” me seli në Ulqin, e cila kishte venë për detyrë që të ruajë dhe përhapë veprimtarinë e tij. Në fillim të vitit 2003 kjo shoqatë në bashkëpunim me Shoqatën “Dom Gjon Buzuku” realizoi filmin dokumentar “Dorarti Gojëmbël ” kushtuar jetës dhe vepres së dom Simon Filipaj ideuar dhe realizuar nga dom Nikë Ukgjini.
Poashtu duhet cekur edhe dekorimin e tij nga ana e Presidentit të Republikës së Shqipërisë z.Alfred Moisiu me Dekretin nr.2458 të datës 8.6.2004 ku dekorohet me medaljen “Naim Frashëri i artë”(pas vdekjes).

Shtatorja në Shën Gjergj dhe emërtimi I rrugës

Në nderim të figures së tij, bashkëkombasit tanë në Nju Jork nga komuna e Ulqinit, në vitin 2005, kanë themeluar Fondacionin “Dom Simon Filipaj”, ndërsa për ta përjetësuar emrin e tij,  me rastin e 15-vjetorit të vdekjës, ata  kanë mbledhur 36.000 dollarë, dhe kanë ngritur shtatorën  e tij, me 2 shtator 2014, vepër e skulptorit Kreshnik Gjika, në oborrin e famullisë së  Shën Gjergjit, aty ku ka përkthyer Biblën në gjuhën shqipe.

Ne nderim të emrit dhe veprës së tij në vitin 2015,  në cilësinë e kryetarit të Këshillit për dhënien e propozimeve  për  emërtimin e rrugëve, shesheve dhe institucioneve në komunën e Ulqinit, kam propozuar qe të bëhët zhvendosja e emrit të tij nga një rrugë periferike(sipas vendimit të komunës së Ulqinit në vitin 2002) të rruga kryesore nga Ulqini për në Tivar, nga pompa e vjetër e benzinës e  deri të Bratica të emërtohet me emrin Simon Filipaj, që është miratuar në mbledhjen e Kuvendit komunal të Ulqinit me 20.7.2015. 

Po ashtu duhet cekur se me rastin e 20-vjetorit të vdekjës së tij  me 21 shtator 2019, organizuar  famullia e Shën Gjergjit u mbajt  një takim përkujtimor, duke vlerësuar lartë jetën dhe veprimtarinë e dom Simon Filipajt, si klerik, përkthyes e krijues në favor të fesë dhe të identitetit kombetar shqiptar.

Përfundim

Në sajë të rrethanave shoqërore të kohës, nuk ka dilemë se nuk ka qënë e lehtë me qenë klerik me dinjitet në sistemin monist, sepse atyre iu ka penguar  predikimi fetar të qytetarët  nga kleriket me autoritet, e i tillë ishte dom Simon Filipaj. Ndërsa të jetuarit dhe vepruarit fillimisht në Triesh(Malësi të Madhe) dhe në Shën Gjergj në breg të Bunës, përkatësisht në zonën kufitare, ishte sfidë për çdo individë, ku Simon Filipaj qëndroi vertikalisht duke sfiduar rrethanat e kohës. 

Pikërisht qendrimi i tij si klerik, përkthyes e krijues është nderuar vazhdimisht në të gjallë dhe pas vdekjës. Edhe ky organizim e kjo pjësmarrje në 25-vjetorin e vdekjës  së tij e dëshmon në mënyrë transparente një konstatim të tillë.

(Fjala e mbajtur me rastin e 25-vjetorit të vdekjës së dom Simon Filipaj,  në Shën Gjergj me 31 gusht 2024)

 (Shtatorja e Dom Simon Filipaj në Shën Gjergj, Ulqin, inaguruar më 2 shtator 2014)