Prof. Dr. Fadil Çitaku/

Introduction

Neuroleadership is an emerging field that combines neuroscience principles with leadership strategies to understand and enhance leadership effectiveness. As organizations seek innovative approaches to leadership, the integration of neurological insights has gained prominence. According to Rock and Schwartz (2006), neuroleadership focuses on applying neuroscience findings to improve leadership practices. This article explores the concept of neuroleadership and draws insights from the exemplary leadership of Mother Teresa, offering valuable lessons for contemporary leaders.

Neuroleadership Fundamentals

Neuroleadership is rooted in the understanding of how the brain functions in various leadership contexts. Goleman (2006) argues that emotional intelligence, a key component of neuroleadership, plays a pivotal role in effective leadership. Leaders who are adept at understanding and managing their own emotions, as well as those of others, tend to create positive organizational climates. By leveraging neuroscientific insights, leaders can cultivate emotional intelligence, fostering better decision-making and team dynamics (Boyatzis, 2011).

Mother Teresa’s Leadership Exemplified

Mother Teresa, known for her unwavering dedication to serving the impoverished, exemplified transformative leadership. Her selfless acts and compassion for humanity provide a compelling case study for neuroleadership principles. As highlighted by Cardona et al. (2018), Mother Teresa’s ability to connect with people at a deeply emotional level showcased the power of empathy, a fundamental aspect of neuroleadership. Her leadership style, characterized by humility and genuine care, resonates with the neuroscientific emphasis on social intelligence in effective leadership (Goleman, 2006).

Neuroplasticity and Adaptive Leadership

Neuroplasticity, the brain’s ability to reorganize itself in response to new experiences, is a cornerstone of neuroleadership. Adaptive leadership, as advocated by Heifetz and Laurie (2001), aligns with neuroplasticity by encouraging leaders to learn and adapt continuously. Applying neuroscientific principles, leaders can embrace change, foster innovation, and enhance organizational resilience. Mother Teresa’s adaptability to diverse cultural and social contexts underscores the significance of flexible and agile leadership (Prabhu, 2019).

Neuroleadership in Decision-Making

Neuroleadership sheds light on the neural processes underlying decision-making. Leadership decisions are often complex and require a nuanced understanding of cognitive processes. Rock and Grant (2016) emphasize the importance of considering both analytical and intuitive thinking in decision-making. Mother Teresa’s ability to make compassionate and morally grounded decisions aligns with the neuroleadership framework, emphasizing the integration of rational and emotional intelligence for sound leadership choices.

Conclusion

In conclusion, neuroleadership provides a valuable framework for understanding and improving leadership practices. Mother Teresa’s exemplary leadership offers practical insights that resonate with neuroscientific principles. By embracing emotional intelligence, practicing adaptive leadership, and considering the neural basis of decision-making, leaders can enhance their effectiveness in today’s dynamic and challenging environments. The convergence of neuroleadership principles with the compassionate leadership of Mother Teresa serves as an inspiring model for leaders seeking to make a positive impact on both individuals and organizations.

References:

Rock, D., & Schwartz, J. (2006). The neuroscience of leadership. Strategy+Business, 43, 70-77.

Goleman, D. (2006). Social intelligence: The new science of human relationships. Bantam.

Boyatzis, R. E. (2011). Leadership development from a complexity perspective. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 63(2), 86-105.

Cardona, P., et al. (2018). Mother Teresa: The Saint of the Gutters. Frontiers in Psychology, 9, 844.

Heifetz, R. A., & Laurie, D. L. (2001). The work of leadership. Harvard Business Review, 79(11), 131-141.

Prabhu, G. (2019). Mother Teresa: A leadership legacy of love. International Journal of Management, IT and Engineering, 9(5), 319-332.

Rock, D., & Grant, H. (2016). Why diverse teams are smarter. Harvard Business Review, 94(11), 90-97.

The Academy of Leadership Sciences Switzerland www.alss-edu.ch takes pride in its commitment to advancing evidence-based leadership globally. Our 100% online courses and programs integrate the latest neuroleadership findings to provide cutting-edge education and development opportunities.

Prof. Milazim Krasniqi/

Botën e ka kapluar epidemia e lajmeve të rreme, e dezinformatave, e spinit, e indoktrinimit, e sulmeve ad hominem, e gjuhes së urrejtjes dhe e degradimit të komunikimit medial e politik. Disa prej nesh, vërtet çmeritemi nga pasioni i disa medieve dhe i disa politikanëve për të gënjyer, për të mashtruar. Por, unë besoj se për përhapjen masive të formave të deformuara dhe imorale të komunikimit, më shumë se sa mediet, ka faj vetë publiku. Publiku është shndërruar në një lloj voajeri, që ka qejf të shoh aktet e të tjerëve, që të kënaqë perversitetin që fsheh në vete. Faktikisht, mediet vetëm sa ndihmojnë që të legalizohet perversiteti dhe deskruksioni, i cili ekziston në masat e njerëzve. Mediet e koncentrojnë në agjenda konkrete atë perversitet e destruksion, por ai ekziston dhe vepron në formë okulte në mendimet dhe sjelljet e një pjese të madhe të publikut. Pra, ky publik e dëshiron dezinformatën, e dëshiron sulmin ad hominem, e ka qejf gjuhën e urrejtjes, e ka qejf dhunën. Ndryshe nuk mund të kuptohet shikueshëmria e lartë e debateve me tone fyese dhe klikimet e teksteve me gjuhë të urrejtjes. Kjo është e vërteta e hidhur e shoqërisë sonë. Faji i faturohet medies, por kryefajin e ka publiku i pangopur me perversitete. Po të mos e kishte ky publik në qejf dezinformatën, perversitetin, gjuhën e urrejtjes dhe dhunën, do ta refuzonte atë përmbajtje mediale. Në atë rast edhe mediet do ta braktisnin, sepse nuk do të kishin kujt t’ia shisnin atë produkt. Pra, ajo që shohim në medie e në politikë, si komunikim i deformuar dhe imoral, realisht është gjendja morale e qytetarëve. E vërteta është se një pjesë e publikut-qytetarëve vuajnë nga këto produkte mediale. Por ata që vuajnë nga presioni që shkakton kjo çoroditje, janë pakicë në shoqëri. Ndaj, ata shikojnë zemërplasur, por nuk kanë asnjë mundësi që ta ndryshojnë gjendjen. Prandaj konsideroj se epidemia e tillë do të përhapet edhe më shumë. Deri kur? Deri sa të instalohet edukimi medial, të ndodhë përmirësimi moral i shoqërisë dhe të funksionojë shteti mirëfilli ligjor. (18 qershor 2017) P.S. kam frikë se për këto vite gjendja vetëm sa është përkeqësuar.

RECENSË LIBRI – Përktheu Arben Çokaj/

Mother Teresa. the Saint and her nation, Gëzim Alpion Bloomsbury, New Delhi, London, Oxford, New York, Sydney, 2020, 284 pp., £85 (hardback), ISBN: 978-93- 89165-05-0

[ Marrë nga versioni në anglisht, me leje të autorit të librit ]

Studimi mbresëlënës i pasur i Gëzim Alpion për Nënë Terezën merr një trajtim disi befasues, pasi e diskuton shenjtoren kryesisht në mungesë: vetëm në kapitujt e fundit shenjtorja nga Kalkuta merr skenën qendrore. Në pjesën e parë të librit fokusi është kryesisht tek populli shqiptar dhe tek familja e Gonxhe Bojaxhiut, siç njihej në rininë e saj.

Kjo taktikë origjinale i ofron lexuesit një pamje të shtresuar të fitueses së çmimit Nobel. Kapitujt shmangin me mjeshtëri një pikëpamje reduksioniste dhe veprimet e Nënë Terezës nuk paraqiten kurrë vetëm si rezultat i prejardhjes së saj familjare apo historisë shqiptare.

Përkundrazi, duke eksploruar këtë sfond, lexuesit mbledhin informacion që i ndihmon ata të kuptojnë më mirë disa nga veprimet dhe qëndrimet e Nënë Terezës. Si një heroinë shpirtërore dhe një personazh i famshëm, kështu shkruan Alpion, ajo është ‘produkt i një zinxhiri kompleks rrethanash personale, brenda-kombëtare, kombëtare dhe ndërkombëtare’ (f.1).

Duke mbuluar shekuj të historisë shqiptare, libri diskuton hyrjen (dhe sukseset) e hershme të krishterimit në këto rajone deri në shekullin e njëzetë e një marrëdhënie jo paprobleme midis Selisë së Shenjtë dhe katolikëve shqiptarë. Në pjesën e parë, Alpion skicon me vija të gjera, por me sy për detaje, historinë shqiptare nga lashtësia ilire deri në epokën postmoderne.

Në pjesën e dytë, ai përdor informacionin që dha në kapitujt e mëparshëm si kanavacë për të pikturuar portretet e brezave të ndryshëm të familjes së ngushtë të Nënë Terezës. Në këtë mënyrë ai reflekton mbi ndikimin e tyre në vendimin e saj për të hyrë në jetën fetare dhe zgjedhjen e shërbesës.

Për ta bërë këtë, ai nuk i përmbahet thjesht burimeve të shkruara ose gojore, por eksploron mbetje materiale (shtëpia e familjes që u shkatërrua nga serbët, ‘duke zhdukur një objekt që lidhet me paraardhësit e yllit në rritje të katolicizmit romak‘, f.99). , burime vizuale (filmi kostumet dhe ambientet e të cilit injoruan të pasmet e saj shqiptare dhe katolike terren) madje edhe emrat e anëtarëve të familjes (Gonxhe/‘Rosebud’, emër shqip si referencë për entuziazmin atdhetar të asaj kohe, f.74). Në pjesën e tretë, ai trajton marrëdhëniet e Nënë Terezës me Selinë e Shenjtë dhe me kombin shqiptar.

Si lexues mësojmë të ngjyrosim pikëpamjen e shqiptarëve si ekskluzivisht ‘myslimanë’, siç dëgjojmë për rrënjët dhe betejat e tyre ilire nën Perandorinë Osmane dhe regjimin komunist. Krishterimi mbijetoi me gjithë përpjekjet për çrrënjosje nga pushtuesit sllavë dhe osmanë) dhe kjo, sipas Alpion, falë ‘vendosmërisë së shqiptarëve të zakonshëm për të ruajtur besimin e tyre të lashtë dhe përkushtimit të bashkatdhetarëve të tyre që kishin hyrë në jetën fetare‘ (f. .46).

Gjatë gjithë librit, lexuesit ndjekin shqiptarët katolikë në Kosovë, Maqedoni dhe Egjipt dhe njihen me qëndrimin e tyre të qetë, jo të pakuptimtë, pragmatik ndaj fesë (f. 71: ‘Si shumica e bashkatdhetarëve të tyre, pavarësisht nëse i përmbahen krishterimit ortodoks apo islamit, besimtarët katolikë në mesin e shqiptarëve nuk e kanë pasur kurrë prioritet identitetin e tyre fetar mbi identitetin e tyre kombëtar‘, f.206: ‘asnjë besim nuk ka qenë kurrë arsyeja e ekzistencës së tyre apo shënuesi kryesor i identitetit të tyre‘).

Alpion zbulon pjesë të jetës së Nënë Terezës, që deri më tani kanë mbetur të panjohura (p.sh. duke gjurmuar historinë e mbesës së saj Filomena, duke identifikuar gjyshin e saj nga babai dhe duke përshkruar gjakmarrjen në të cilën mund të ishte përfshirë një nga paraardhësit e saj). Ai reflekton mbi arsyet se përse disa elementë mund të jenë filtruar nga imazhi publik i shenjtores (‘përpjekjet për të “sanitizuar” dhe “mbrojtur” imazhin e saj” f.99) dhe diskuton shkaqet e ndryshme, për të cilat Nënë Tereza është përdorur (në mënyrë të pavullnetshme).

Ai tregon për shembull se si përpjekjet për të rritur ‘kredencialet patriotike’ të saj dhe të familjes së saj, filluan pasi ajo mori Çmimin Nobel për Paqen (1979) dhe kanë vazhduar që atëherë. Sipas mendimit të tij, qëllimi pas përpjekjeve ishte ‘paraqitja e Nënë Terezës si një heroinë shqiptare, që rridhte nga paraardhës që ishin flijuar vazhdimisht për besimin dhe atdheun‘ (f.90). Në të njëjtën kohë, ‘përpjekjet u intensifikuan ta mohojnë fare prejardhjen e saj shqiptare dhe ta paraqesin kryesisht si sllave’ (f. 119).

Vetë Nënë Tereza, siç na bën me dije Alpion, ‘ka pushuar së shikuari veten në terma etno-raciale menjëherë sapo ajo e vuri zakonin e murgeshës’ (f.183). As vendimi i saj për të hyrë në një jetë fetare, as vendimi i saj për të themeluar Misionarët e Bamirësisë nuk ishin ‘frymëzuar nga ndonjë qëllim për t’u shërbyer bashkëqytetarëve të saj shqiptarë, të cilët, rastësisht, kishin nevojë për sa më shumë ndihmë në vazhdën e Luftës së Dytë Botërore‘ (f. 186).

Ky qëndrim pa komente, dhe refuzimi i saj për të biseduar në shqip, mund të ketë të bëjë me lidhjen e saj me vdekjen e papritur të babait të saj Nikollës në vitin 1919, për veprimtarinë e tij si avokat i çështjes kombëtare shqiptare dhe gjuhës amtare (f. 170).

‘(H)istori-bërësit si Nënë Tereza nuk vijnë nga askund’, thekson Alpion (fq.205). Siç tregon libri i tij, ka shumë për të fituar duke shkuar përtej përvojave dhe rrethanave personale. Përshkrimi i historisë shekullore shqiptare dhe zhytjet në sfondin familjar ndihmuan për të krijuar një pamje më komplekse sesa “pastrimi” i imazhit të shenjtë të Nënë Terezës.

Do të ishte e dobishme një pemë familjare dhe një hartë me vendet më të rëndësishme për ta ndihmuar lexuesin në mbajtjen e një pasqyre, por nga ana tjetër, këto janë lëshime të vogla për një libër jashtëzakonisht i pasur.

Deklarata e zbulimit

Asnjë konflikt i mundshëm interesi nuk u raportua nga autori(ët).

Shënime për kontribuesen

Tine Van Osselaer është profesoreshë e asociuar në historinë e spiritualitetit, përkushtimit dhe misticizmit në Institutin Ruusbroec. Hulumtimi i saj fokusohet në fenë dhe gjininë, fenë dhe mjekësinë, historia e emocioneve dhe, së fundmi, ndërmjetësimi i fesë dhe historia e dhimbjes. Ajo ishte hetuesja kryesore e “Midis shenjtorëve dhe të famshëmve. Te përkushtimi dhe promovimi i stigmatikës në Evropë, rreth 1800-1950” (Granti Fillestar ERC) dhe aktualisht mbikëqyr projektet mbi perceptimet katolike të dhimbjes (FWO/FWF) dhe mbi jetët e kufomat fetare (FWO/SNF).

Tine Van Osselaer

tine.vanosselaer@uantwerpen.be

Marrë nga: fjala.info

Zija Vukaj*/

Vepra “Vizita”, realizuar nga trupa e teatrit “Migjeni”, i dha një shkëlqim të merituar dramaturgjisë shqiptare, lindur në këtë qytet të lashtë, që quhet Shkodër, falë punës mjeshtërore të një grupi individësh të talentuar, idealistë, dashamirës të artit dhe të traditës që u krijua prej brezash të tërë. Këtij idealizmi iu bashkua edhe fisnikëria, profesionalizmi dhe përkushtimi i regjisorit italian Davide Iodice, tashmë një artist me famë evropiane.

Vepra “Vizita” është marrë nga romani i autorit britanik Herbert George Wells “Vizita e mrekullueshme” dhe është kthyer në tekst dramatik nga Fabio Pisano.

Gjeneza e kësaj “drame”, është romani fantastik me elementë satirikë i vitit 1895, i autorit Wells, të ashtuquajturit babai i romanit fantastiko- shkencor, që ka si protagonist një figurë engjëllore, që në mënyrë misterioze gjendet në Anglinë e fundit të Tetëqindës.

Një ëngjëll shfaqet në Anglinë e jugut si një zog i madh me pupla të ylberta dhe i plagosur në njërin krah nga prifti i fshatit që kishte dalë për gjah. Prifti pastaj kujdeset për të, duke e kuptuar se ishte një engjëll që kishe ardhur nga bota e ëndrrave dhe nuk i njihte fare sjelljet dhe zakonet e vendit.

Engjëlli shihet me sy të keq nga banorët e fshatit qoftë për mënyrën e sjelljes nga “fisnikët”, qoftë për tiparet femërore; cilësohet edhe si i çmendur dhe socialist

Për sjelljen e keqe të engjëllit prifti urdhërohet ta përzërë brenda një jave; pastaj shtëpia e priftit merr zjarr dhe engjëlli bie brenda shtëpisë në flakë për të shpëtuar shërbyesen. Tregimi mbyllet me një epilog tragjik.

Pa bërë asnjë interpretim, duhet kujtuar shprehja e urtë popullore: “Kush kërkon, gjen”. Si erdhi në fokusin e teatrit “Migjeni” dhe në syrin e spektatorit shqiptar kjo vepër? Duke pyetur, morëm vesh përpjekjet e drejtores së atëhershme Rita Gjeka për të kërkuar në arsenalin e dramaturgjisë vendase e botërore, që të gjallëronte e të pasuronte repertorin e “Migjenit”. Në këtë përpjekje Rita ra në kontakt me veprën, autorin e dramatizimit të romanit të Wells- it dhe sidomos me regjisorin Iodice. Puna filloi rreth një gjysmë viti më parë dhe rezultati u kurorëzua, në fundin e këtij nëntori.

Pavarësisht se vepra është shkruar në tjetër kohë dhe për të tjera shoqëri e realitete, ajo ngjan se është shkruar vetëm për Shqipërinë dhe shqiptarët e tranzicionit të pafund të pas viteve nëntëdhjetë.

Vlerësimi:

“Vizita”, shpallet fituese e tre çmimeve në Festivalin Teatror “Moisiu”.

“Shfaqja më e mirë”

“Muzika më e mirë”

“Skenografia më e mirë”;

dhe kjo flet shumë. Mbi këtë vlerësim mund të ngrihen argumente pa fund. Po të analizohej, do të duhej një trajtim shumë sinkretik si vetë teatri, ku do të flitej së pari për tekstin, natyrën utopike dhe distopike të letërsisë së asaj kohe, që mbetet e tillë edhe sot, për tejkohësinë dhe universalitetin e gjithanshëm të një vepre që është shkruar nga një autor me përmasa globale, për të zbritur pastaj te puna e palodhur e regjisorit, tek vetitë e larta të trupës së aktorëve, tek rreptësia dhe disiplina e punës dhe, mbi të gjitha, tek dashuria e artistëve për të bërë art. Një art, që në të njëjtin plan me funksionet e tij estetike, ka edhe humanitetin, idealizmin, qytetarinë dhe vizionet e së ardhmes. Tjetër punë pastaj do të duhej, për të analizuar inxhinjerinë regjisoriale, dhuntitë e aktorëve, profilet e tyre të vyera, plastike dhe të papërsëritshme, ndërtimin e skenografisë, përzgjedhjen e muzikës etj., pa shkuar tek fuqia që ka kjo vepër e realizuar, për të tërhequr në meditim dhe për të provokuar intelektin e çdo spektatori.

*Shënime për shfaqjen “Vizita”- (Mbresa nga shqipërimi i saj dhe ndjekja nga ana ime si spektator në teatër).