Ina Kocaqi Xoxa, mësuese e Festivalit të Fëmijëve Shqiptarë të Torontos “Marlee`s Got Talent (MGT)” dhe GTA (Greater Toronto Area), në një rrëfim ekskluziv për gazetën “Dielli”, Organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, New York, dhënë Editorit Sokol Paja, analizon organizimin e një spektakli pë talentet dhe fëmijët shqiptarë duke krijuar një qendër kulturore, patriotike, sociale dhe atdhetare për familjet dhe fëmijët e mërgatës së Torontos. Festivali i përvitshëm ka një rëndësi të jashtëzakonshme për ruajtjen e gjuhës, kulturës, traditës dhe identitetit kulturor kombëtar  shqiptar.

HISTORIKU I FESTIVALIT TË FËMIJËVE SHQIPTARË NË TORONTO “MARLEE`S GOT TALENT (MGT)”

Marlee`s Got Talent (MGT) është një talent show ose Festival i Fëmijëve Shqiptarë të Torontos dhe GTA (Greater Toronto Area) të moshave 4 deri 18+ vjeç që organizohet vullnetarisht çdo vit në fund të Majit ose në fillim të Qershorit. Unë fillimisht e nisa aktivitetin muzikor me dy fëmijët e mi të vegjël duke u mësuar të këndojnë dhe të luajnë në piano dhe kitarë këngë shqiptare. Të dy fëmijët e mi interpretuan këngë shqiptare në Festën e Flamurit në Nëntor 2011 të organizuar nga SHBSHK Toronto. Dëshirës së shumë prindërve të lagjes Marlee Avenue në Toronto ju shtua edhe pasioni im për të punuar me fëmijë, si dhe qëllimit tim për të krijuar një arkive të zgjedhur kulturore shqiptare për fëmijët e lindur jashtë Atdheut, me krijimet më të mira foklorike e të zhanreve të tjera të muzikës sonë. Me inkurajimin e bashkëpunëtores sime të ngushtë, Gentjana Aliaj, dhe muzikanteve të talentuara Entela Galanxhi dhe Mara Cako, mora iniciativën të krijoj Korin e Fëmijëve të Torontos me 24 koristët e parë. Me ftesë të Dr. Ruki Kondaj, ish presidente e Shoqatës së Bashkësisë Shqiptare të Torontos (SHBSHK) Kori i MGTsë mori pjesë në Festën e 8 Marsit 2012, në Festen e Shkollave Shqip të Torontos në Qershor 2012 si dhe në Koncertin e madh të 100 vjetorit të Pavarësisë, të gjitha të organizuara nga SHBSHK Toronto. Më pas dëshira e fëmijëve për pjesëmarrje po rritej kështu që mendova të organizoj një talent show ku fëmijët shqiptarë do të kishin mundësi të këndonin në kor këngë shqip, të kërcenin vallet tona të bukura, të luanin instrumenta, të recitonin etj me një repertor shqiptar, kanadez dhe internacional. Kështu u krijua Marlee`s Got Talent (MGT). MGT 1 është shfaqur në Maj 2014 me 20 pjesëmarrës. U quajt Marlee`s Got Talent pasi shumica e pjesëmarrësve janë nga Lagjja Marlee Ave (lagjja më e madhe me shqiptarë, në Toronto). Këtë vit në Marlee`s Got Talent 2024 plot 60 fëmijë festuan në skene 10 vjetorin e MGTsë me një program të pasur më këngë, valle, poezi etj.

ANGAZHIMI I FËMIJËVE NË RUAJTJEN E IDENTITETIT DHE KULTURËS KOMBËTARE

Suksesi i MGTsë është meritë e fëmijëve vetë por edhe e prindërve. Kemi gjetur një komunikim shumë frytdhënës falë transparencës së bashkëpunimit dhe dëshirës së përbashkët : Trashëgimi i Kulturës tonë dhe Gjuhës Shqipe! Një meritë të veçantë në suksesin 10 vjeçar të Korit dhe përformancave Instrumentale ka muzikantja/violinistja e talentuar Entela Galanxhi, mësuese ne TDSB dhe concertmaster of Greater Toronto Philharmonic Orchestra (GTPO). Entela Galanxhi e ka mbështëtur vullnetarisht korin që në krijimin e tij duke kompozuar/arranxhuar muzikën e mbi 50 këngëve shqiptare. Së bashku me të shoqin, muzikantin e talentuar Qazim Kallushi, mësues ne TDSB dhe drejtor ekzekutiv i GTPO si dhe me Mara Cakon, mësusese në TDSB dhe pianiste në GTPO, kanë shoqëruar korin dhe solistët në skenë në shfaqjet e MGTsë në vite. Gjithashtu pianistja e talentuar Sofia Papadhimitri së bashku me Mjeshtrin Jani Papadhimitri te Trio Fammus kanë shoqëruar korin e  MGTsë në disa përformanca mbresëlënëse. Entela Galanxhi & Qazim Kallushi, Mara Cako, Sofia Papadhimitri dhe Rudin Lengo kanë ndihmuar shumë anëtarë të MGTsë me përformancat e tyre në Talent show (piano, kitarë, violinë etj) dhe studentët e tyre vazhdojnë të marrin pjesë në MGT. Veçantia e korit dhe e talent show-t është se fëmijët pranohen pa audicione/përzgjedhje pasi qëllimi parësor i këtij festivali është që tu ofrojë të gjithë fëmijëve shqiptarë që kanë dëshirë, një mundësi për të mësuar këngë e valle shqiptare, folklorike e të përpunuara.

ÇFARË MËSOJNË FËMIJËT

Përzgjedhja e Programit bëhet pas një pune këmbëngulëse kërkimore që unë bëj për tu mësuar fëmijëve këngët e vallet më origjinale që përfaqësojnë të gjitha trevat në Shqipëri, Kosovë, Çameri, Arbëreshe etj. Falë sistemit arsimor të Kanadasë, fëmijët janë të familjarizuar me konceptin e origjinës, integritetit e kulturave të ndryshme në botë. Pjesëmarresit në MGT e kuptojnë qëllimin dhe rëndësinë e këtij aktiviteti që në fakt është kyçi i vazhdimësisë. Të gjithë fëmijët, pa përjashtim, këndojnë në kor dhe vallëzojnë në grupe vallesh sipas moshës. Unë punoj në detaje tekstet që fëmijët të kuptojnë çfarë do të këndojnë/recitojnë dhe ndalem pak në historinë e trevës që përfaqësojnë këngët e vallet. Për shembull fëmijët këtë vit mësuan që Vallja e Shotës është Vallja lirike e rosave pasi “shotë” i thonë rosës në dialektin Kosovar etj etj. Programi i Koncertit përbëhet nga 2 pjesë. Pjesa e parë është teresisht Folklorike Shqiptare ndërsa Pjesa e Dytë përfshin një repertor të zgjedhur ndërkombëtar (dhe shqiptare) nga të gjitha zhanret e artit përformues: Recitime, këngë, pjesë baleti, pjesë instrumentale, kërcim modern, retro, stand up, comedy etj etj.. Disa përformanca janë zgjedhje të vetë fëmijëve sipas talenteve.

PËRFITIMET E FËMIJËVE PREJ FESTIVALIT TË FËMIJËVE SHQIPTARË NË TORONTO “MARLEE`S GOT TALENT (MGT)”

MGT shërben si një qendër komunitare shqiptare për familjet dhe fëmijët. Krijohen miqësi mes anëtareve gjatë 5 muajve të provave. Rritja e vetëbesimit, përballja me “stage fright”, puna në grup dhe leadership (fëmijët me eksperiencë në talente të ndryshme ndihmojnë pjesëmarrësit e rinj). Njohja me krijimet më të mira shqiptare në këngë, valle, pjesë instrumentale, krijime letrare (një pasuri që do ti përdorin në gëzime familjare kur të rriten). Mësojnë tekstet dhe pasurojnë gjuhën nëpërmjet diskutimeve që bëjmë mësojnë për Skënderbeun, Rilindasit, kënget e prindërve të tyre në festivale etj. Fëmijët drejtojnë dhe mësohen me përgjegjësi. I përdorin “community volunteer hours” për aplikime në universitet. Mësojnë si të bëjnë fundraising dhe të mbështesin bashkëmoshatarët në Shqipëri si mbledhja e fondeve (pas termetit), pjesëmarrja në koncertin bamirës të Ervin dhe Linda Meço, fundraising në Mbrëmjet e “Shoqëria Jonë e Torontos” etj. Përfshirja e të dyja kulturave, shqiptare dhe kanadeze, në program ndihmon në vazhdimësinë e MGTsë pasi fëmijët identifikohen plotësisht në të. Ne si prindër mësojmë shumë prej fëmijëve duke parë sa të komunikueshëm janë dhe sa mbështëtes të njeri-tjetrit. Së bashku, jemi duke krijuar kujtime të mrekullueshme që do t’ju vlejnë shumë fëmijëve kur të rriten.

BASHKËPUNIMI ME KOMUNITETIN SHQIPTARË, ORGANIZATAT DHE SHOQATAT SHQIPTARE

Festivali vazhdon të organizohet çdo vit vullnetarisht, falë dëshirës së fëmijëve, punës së  palodhur të prindërve që ndihmojnë me çte munden, sponsoreve dhe dashamiresve. MGT vazhdimisht fton në social media të gjithë fëmijët nga Toronto, GTA e kudoqoshin të marrin pjesë në këtë event komunitar gjithëpërfshirës. Bashkëpunetoret më të dalluara të MGTsë që kanë ndihmuar për shumë vite me radhë në kor dhe valle janë të rejat e talentuara: Olivia Xoxa, E.A., Amanda Doku, Doreen Shtylla, Alyssa Dedelli, Elia Pasha, Ariel Doku, Eralba Hajdaraj, Eva Shtylla etj. Një brez i lë stafetën tjetrit duke ruajtur këtë traditë bashkëpunimi që është për tu admiruar. Nëe kontribut të veçante për 10 vjet me radhë, në organizimin dhe manaxhimin e shfaqjeve ka dhënë bashkëpunëtorja ime e ngushtë Gentjana Aliaj, Eva Hoxha, stilistja jonë e talentuar, Enkeleda Deda, financierja, dhe Alma Doku the graphic designer of MGT etj etj. Një mirenjohje të veçantë sponsorëve tanë që në MGT 1: Pasqyra Shqiptare (Ilir dhe Tony Lena), që me përkushtim dhe entuziazem ka xhiruar të plotë  çdo shfaqje dhe ka transmetuar çdo vit emisione të veçanta për të afruar sa më shumë anëtarë të rinj. LGH Art Photography (Genti e Lorida Hali), që kanë fotografuar çastet më të bukura të fëmijëve në skene), Entela Galanxhi, Vasil Kristaqi, Gojard Kodra,  Rrobaqepesi “Xhesi” në Sarandë, Xhesila Berberi Islamaj, atdhetare dhe patriote që ka sponsorizuar MGTnë për vite me radhë duke qepur kostumet popullore për fëmijët e të gjitha moshave, Gojard Kodra, Shoqëria Jonë e Torontos etj etj. Sponsoret dhe vullnetaret e MGT 2024 po i ndajmë me lexuesit në foto me mirënjohje dhe shumë respekt.

ARRITJET, ÇMIMET DHE PJESËMARRJET

Aktivitete të ndryshme të Korit të MGTsë: MGT talent Show çdo vit që prej vitit 2014 ka realizuar e marrë pjesë në koncerte, aktivitete të organizuara nga SHBSHK Toronto si: Koncerti i shkollave shqip të Torontos, Koncerti i 8 Marsit,  Koncerti i 100 vjetorit të Pavarësisë, Koncerti i Shenjtërimit të Nënë Terezës, Pjesëmarrje në Fundraising Concerts Ëorld Vision, Global 6K for Ëater Concert, shoqëruar nga Trio Fammus (Jani & Sofia Papadhimitri), koncerti i bamirësisë “Tinguj për vendin tim” organizuar nga Linda & Ervin Meço, fundraising me donacione nga vetë fëmijët dhe 2 këngë të korit në mbështetje të bashkëmoshaterëve në Shqipëri (Termeti 2019). Mbrëmjet e Festës së Flamurit – organizuar nga “Shoqëria Jonë e Torontos”, koncerti virtual i Festës së Flamurit 2020 organizuar nga Ambasada Shqiptare në Ottaëa, festivali i 11-të ndërkombëtar i Vjenës 2021 – Ëorld Peace Choral Festival 2021(online). Në këtë festival morën pjesë 300 kore nga 40 vende të botës. Kori i MGTsë mori pjesë me dy këngë shqiptare: “Margjelo” – Kori i të rinjve dhe “Këndo bilbil i fushave”. MGT Choir dhe Kori i të rinjve u vlerësuan me Bronze Aëard Certificate. Koncerti i MGTsë me rastin e 110 Vjetorit të Pavarësise – 19 Nëntor 2022, Forest Hill Spring Concert – nën drejtimin e Livia Simas, Koncerti “I love Çamëria” organizuar nga Gojard Kodra 30 Qershor 2024.

MIRËNJOHJE DHE RESPEKT PËR PRINDËRIT

Ne komunikojmë hapur me prindërit jemi shumë transparentë dhe mirëpresim çdo ide e formë bashkëpunimi. Programi ju dërgohet prindërve e fëmijëve që të njihen me të. Prindërit janë pjesë e MGTsë pasi ndjekin provat, sjellin gatime për fëmijët. Ata tashmë e dinë qëllimin kryesor të këtij aktiviteti që është tërësisht vullnetar, jo kompetitiv midis fëmijëve, përkundrazi është gjithëpërfshirës, si një qender komunitare e mirëfilltë.

KUSH ËSHTË INA KOCAQI XOXA?

Quhem Ina Kocaqi Xoxa, jam diplomuar si mjeke e përgjithëshme në Universitetin e Tiranës në 1997, ndërsa në Kanada jam diplomuar në arësim në vitin 2008. Punoj si mësuese e licensuar (OCT- Ontario Certified Teacher) në shkollat publike të PDSB në Ontario. Jetoj në Toronto që prej vitit 2000. Pasionin për muzikën, artin dhe punën me fëmijët e kam trashëguar nga prindërit e mi, Stefan e Shqipe Kocaqi, që kanë qenë arsimtarë të përkushtuar dhe artëdashës, dhe sidomos nga im atë që ka qenë organizator koncertesh në shkollë por edhe një aktivist i dalluar në komunitet, në Lukovë (teater dhe variete). Nga mami im dhe nga gjyshja ime, Adelajde Birjani, kam mësuar si të komunikoj me njerëzit, të jem tolerante dhe ti pranoj pa paragjykime. Kam marrë pjesë në orkestrinat (piano) në festivalet e fëmijëve në Sarandë nën drejtimin e mjeshtrit Thoma Gjoni dhe në koret e Festivaleve. Një mbështëtje të vazhdueshme në punen time vullnetare si themeluese dhe drejtuese artisike e MGTsë kam patur nga familja ime, bashkeshorti im, Vaska Xoxa dhe fëmijët e mi Scott dhe Olivia Xoxa. Vitet e fundit vajza ime, Olivia, më ka ndihmuar shumë si bashkëpunëtore në zgjedhjen e këngëve, përshtatjen e lëvizjeve koreografike të valleve si dhe në përfshirjen e ideve të brezit të ri në organizimin e shfaqjeve. Motivimin për të krijuar MGTnë e kam gjetur tek arbëreshet dhe rilindasit tanë që edhe pse larg Atdheut kanë mundur të ruajnë gjuhën dhe kulturën shqiptare për shekuj me radhë. Motoja ime është: Lum kush sheh me sytë e të ardhmes!

Sokol Paja/

New York, 15 qershor 2024- Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra” përkujtoi me nderim dhe respekt 25 vjetorin e çlirimit të Kosovës. Një një ceremoni festive të organizuar në Selinë Qëndrore të Vatrës, në këtë ditë historike kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha shprehu mirënjohjen e përjetshme Shteteve të Bashkuara të Amerikës e NATO-s për ndihmën e jashtëzakonshme për çlirimin e Kosovës e mbështetjen e jashtëzakonshme që i kanë dhënë shqiptarëve të Kosovës në veçanti e shqiptarëve në trojet etnike në përgjithësi. Kryetari Berisha falënderoi Batalionin Atlantiku për ndihmën dhe kontributin e çmuar, të gjithë shqiptaro-amerikanët e mbarë vatranët me në krye Marjan Cubin, të cilët meritojnë vlerësime e nderime të veçanta. z.Berisha uroi festën duke shpresuar në bashkimin kombëtar te te gjitha trojeve shqiptare si aspiratë e përjetshme e çdo shqiptari. Sekretari i Vatrës Dr. Pashko Camaj theksoi se shqiptarët e Kosovës u çliruan nga regjimi gjenocidal i Millosheviçit falë mbështetjes ndërkombëtare e përpjekjeve të lavdishme të luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Studiuesi Dr. Paulin Marku në fjalën e tij theksoi se lufta e Kosovës e vendosi bashkësinë ndërkombëtare në pozitën përcaktuese të një vendimi konkret e përcaktues për popullin shqiptar në Kosovë, të vuajtur dhe të dhunuar prej dekadash prej pushtuesit serb. Populli shqiptar i epur për liri e pavarësi frymëzoi çdo shqiptar anëkënd botës. Ngritja dhe organizimi i Ushtrisë Çlirimtare te Kosovës me në ballë familjen e Adem Jasharit frymëzonte shqiptaret brenda dhe jashtë kufijve që ti bashkoheshin lëvizjes ushtarake për liri e pavarësi. Ishin të shumtë shqiptarët e diasporës që ju bashkuan luftës, siç ishin shqiptaret e diasporës. Sipas Dr. Markut ndërhyrja e NATO-s në Kosovë ishte dëshmi e mbrojtjes së vlerave njerëzore dhe shtonte besimin e shqiptarëve ndaj forcës së armatosur se të drejtat e shqiptarëve po rivendosen në vendin e duhur, bazuar ne konceptin e sigurimit të të drejtave të njeriut në Kosove, të cilat ishin sfida te mëdha dhe ne qarqet ndërkombëtare. Çlirimi i Kosovës ishte ngjarje e madhe dhe përben arritje të jashtëzakonshme për shqiptarët, pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë.
Studiuesi Prof. Elez Osmani në kumtesën e dërguar me këtë rast shprehet se: Lufta e Ushtrisë Çlirimtare ishte bijë e të gjitha përpjekjeve të atdhetarëve shqiptarë, të cilët asnjëherë nuk ishin pajtuar me pushtimin sllav, asnjëherë nuk kishin pushuar së kërkuari liri dhe mëvetësi. Çlirimi i Kosovës është përmbyllje e një pjese të procesit historik të bashkimit kombëtar, i cili do të bëhet një ditë, deshën apo nuk deshën qendra të caktuara të Evropës, citon prof. Osmani. Lavdi përjetë dëshmorëve të kombit tonë, heronjve, luftëtarëve e çlirimitarët që dhanë gjithçka për lirinë e shtrenjtë të shtetit e kombit shqiptar. Rroftë përjetë e mot Kosova e lirë, demokratike dhe Euroatlantike.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra” i dërgon të gjithë shqiptarëve anëmbanë botës e sidomos shqiptarëve të Kosovës urimet më të përzemërta me rastin e 25 vjetorit të çlirimit. Në këtë ditë historike i shprehim mirënjohjen tonë të përjetshme Shteteve të Bashkuara të Amerikës, NATO-s, Mbretërisë së Bashkuar e cdo diplomati perëndimor që ndihmoi shqiptarët e Kosovës të çlirohen nga regjimi gjenocidal i Millosheviçit. 12 Qershori 1999 mbetet përjetësisht i skalitur në memorien e historisë sonë kombëtare, ditë krenarie e lavdie historike për qëndresën dhe gjakun e derdhur për liri e pavarësi.

Kjo ditë e lavdishme nuk do të kishte mbërritur pa qendresën e studentëve në vitet 80-të, diplomacinë dhe urtësinë e presidentit historik Doktor Ibrahim Rugova dhe qëndresën e luftën e lavdishme të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Sot përulemi me nderim e respekt për dëshmorët e kombit tonë, heronjtë, luftëtarët e çlirimitarët që dhanë gjithçka për lirinë e shtrenjtë të shtetit e kombit tonë. Mirënjohje të veçantë në këtë ditë mërgatës shqiptaro-amerikane, të gjithë vatranëve e sidomos Batalionit “Atlantiku” që dhanë shembull të madh lirie e atdhedashurie. E ardhmja e Kosovës në rrugën euroatlantike, me përkrahjen e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Perëndimit dhe kontributin e shqiptarëve në mërgatë, do të jetë e pakthyeshme.

Kjo ditë e shenjtë e lirisë e gjen Kosovën në zhvillim, progres, siguri, paqe e stabilitet.

Zoti e bekoftë Republikën e Kosovës

Zoti e bekoftë Republikën e Shqipërisë

Zoti i bekoftë të gjithë shqiptarët anëmbanë botës

Zoti i bekoftë Shtetet e Bashkuara të Amerikës

Me respekt e gëzim

Kryetari i Vatrës

Dr.Elmi Berisha

Flamur Vezaj/

Në bibliotekën publike të qytetit Quincy, në jug të Bostonit, VATRA mblodhi komunitetin shqiptar për të kujtuar 80 vjetorin e gjenocidit grek ndaj Çamërisë.

Në një sallë të mbushur me shqiptaro-amerikanë dhe familje me origjinë nga Çamëria, gjithçka nisi pas intonimit të himnit kombëtar amerikan dhe atij shqiptar, si dhe një minutë heshtje për viktimat e gjenocidit grek ndaj shqiptarëve të Çamërisë, që nisi në qershor të vitit 1944.

Për të kujtuar 80 vjetorin e një prej ngjarjeve më të rënda ndaj popullit shqiptar, aktivitetin përkujtimor e hapi kryetari i VATRES në Boston, z. Mentor Maksutaj, me fjalën “Mos Harroni Çamërinë”.

Më pas, për këtë ngjarje të rëndë folën edhe personalitete të ndryshme, si vatrani z. Klajdi Haruni për ngjarjen e gjenocidit grek ndaj Çamërisë, viktimat dhe detaje të ndryshme të ndodhura në qershor të 1944 e në vazhdim. Studiuesi z. Agron Alibali foli për “Çështjen Çame sipas të drejtës ndërkombëtare”, profesoresha znj. Oltiana Muharremi për “Ndikimi Ekonomik nga Gjenocidi ndaj Shqiptarëve Çamë”, dhe vatrani z. Artur Vrekaj renditi detaje historike të përfshirjes së klerit grek në gjenocidin ndaj shqiptarëve të Çamërisë dhe bashkëpunimin e tyre me nazistët gjermanë. Aktivistja e komunitetit shqiptar në Boston, znj. Eva Hysi, emocionoi të pranishmit me baladën për Çamërinë. Ndërsa shkrimtari z. Namik Selmani lexoi poezinë “Aromë Çamerie” nga libri i tij antologjik “Çamëria, bisk i ëndrrës”.

Për gjenocidin grek ndaj Çamërisë dhe shpërnguljen e shqiptarëve, të pranishmit dëgjuan edhe rrëfimin emocional të një nga të mbijetuarit e asaj kohe, tashmë 88 vjeçare, znj. Rruke Klefti. Më pas folën pjesëtarë të familjeve Haruni, Hysi, Zenelaj, Duraj-Avdulla me origjinë çame, të cilët jetojnë në SHBA.

Nuk munguan poezitë, shfaqja e dokumentarit për 80 vjetorin e gjenocidit grek ndaj shqiptarëve, si dhe mesazhet përshëndetëse për këtë organizim të VATRES në Boston. Ndër këto mesazhe ishte edhe ai i kryetarit të shoqatës patriotike “Çameria” z. Liljan Idrizaj, të cilin e lexoi z. Jorid Çelaj, dhe mesazhi i vatranit çam nga Kalifornia, z. Ahmet Xhafo, të cilin e lexoi para të pranishmëve z. Fuat Memelli, ndërsa përshëndetjen e regjisorit z. Bujar Alimani e lexoi znj. Lindita Meçe.

Veç këtyre, aktivitetin e organizuar nga VATRA e përshëndetën edhe sekretari i përgjithshëm i VATRES, dr. Pashko Camaj, i ardhur nga Nju Jorku, sekretari i VATRES në Uster, profesor Thanas Gjika, si dhe përfaqësues të shoqatave shqiptare në Boston, z. Artian Rreza nga “Çunat e Bostonit”, znj. Roberta Nashi/Panariti nga “Albanian’s Fighting Cancer” (AFC), kryetarja e shoqatës “Labëria” në Boston, znj. Rudina Bardhi, një nga përfaqësueset e grupit social “Gocat e Bostonit”, znj. Edlira Duraj/Avdulla, si dhe në emër të shoqatës së shkrimtarëve shqiptaro-amerikanë, z. Mhill Velaj.

Në fund, para se dy moderatorët e këtij eventi, anëtarët e kryesisë së VATRES, znj. Lindita Meçe dhe Ervis Dhima, të mbyllnin aktivitetin, ftuar kryetarin e VATRES në Boston, z. Maksutaj, i cili falënderoi një nga një të gjithë folësit që bënë të mundur këtë aktivitet dhe premtoi se mesazhet dhe sugjerimet e bëra gjatë aktivitetit përkujtimor, VATRA në Boston do të mundohet t’i realizojë në vazhdim.

Foto nga aktiviteti Subi Çako

(Një vizitë në biblotekën Inernacionale A. Bellusci: Mes Librave në arbërisht dhe kulturës arbëreshe). 

Thuhet që zoti la nga  parajsa  mbi tokë fëmijët dhe lulet.

Jemi në Frascineto\ Frasnitë një ngulim arbëresh në Kalabri. Është ditë e shtunë 1 Qershor  “Dita e fëmijëve”. Me rastin e kësaj dite mesueset e shkollës fillore të Franitës së bashku me atë të Civita,(dy ngulime arbërsh distante jo më tepër se 5-6 km larg nga njëri tjetri) Carolina Sancineto, Anna Tarantino, Rosita Barile, Teresa Carollo e Loredana De Franco, shoqëruan  për më tepër se një orë leksion nxënësit e tyre  në Bibliotekën Bellusci. Tematika ishte. Si të pasurojmë leksikun. Gjatë kësaj ore kërkuam që tiu pasuronim leksikun nëpërljet fjalës shkruar si edhe kulturës trasmetur, kështu që  përfituam dhe i njohëm nxënësit edhe me disa koncepte në arbërisht. 

Siç është folur shpesh, gjuha arbëreshe nuk është gjuhë e kurrukulave shkollore, gjë që do të thotë se nuk mësohet në shkollë, por që nëpërmjet Ligji 482\99 jep këtë mundësi që të mësohet gjuha arbéreshe në formë fakoltative, dhe para disa ditësh shteti Italian në gazetën e tij Ufficiale nr 121 iu njeh arbëreshëve, arbërishten si gjuhë zyrtare në përdorim të gazetarisë, të radiofonisë si dhe të pragrame të ndryshme. Ky ishte një Hap historik, duke shënuar për arbërishten një kthesë epokale. 

Por, le të kthehemi tek dita e 1 Qershorit kur rreth orës 10 u paraqiten para bibliotekës  rreth 38 nxënës. 

I priste At Bellusci tek zyra e tij, i cili i mblodhi në gjirin e tij e  iu foli këndshëm e se sa e rëndësishme është libri, dhe më tepër të lexojmë aq më të ditur bëhemi, kështu i shërbejmë shoqërisë. 

Kushtet shëndetësore të At Belluscit penalizojnë shëndetin e tij, por punën e tij po e vazhdon me vullnet e impegnim vëllai i At Belluscit  Avv Tommaso Bellusci i cili është edhe Drejtori i Bibliotekës. 

Fëmijët spostohen për te qëndra Albanologjike themeluar nga At Bellusci që ndodhet pranë bibliotekës. 

Saph hyjnë gumëzhijnë si zogj. Biblioteka është e vendosur në një banesë  400-vjeçare, ndërtuar me gurë është një nga bibliotekat më të rëndësishme në Krahinën e Kalabirisë. 

E veçanta e kësaj biblioteke është se në brendësi të saj përmban  mbi 10.000 mijë egzemplarë në gjuhën shqipe dhe arbërisht.

Fëmijët pozicionohen dhe fjalën e merr sekretari i kësaj Biblioteke Emanuele Rossanova. Një djalosh që është shembull për arbëreshët. Ai e mësoi gjuhën në këtë Qendër prej At Belluscit dhe duke qenë një djalë i zoti At Bbellusci e mbajti si sekretar të Bibliotekës. Midis Emanuele dhe fëmijët u krijua menjëherë ajo sienergji e fort dhe pozitive. Që në fillim treguan inters dhe u zhvillua një dialog pyetje përgjigje.

Ishte një raport  miqësor midis fëmijëve dhe tij. 

Biseda kaloi midis fëmijëve dhe  mua (Ornela Radovicka) ku u përqëndrova në botën arbëreshe, duke parë që një fetë e mirë e fëmijëve kishin edhe me origjinën arbëresh apo me prindër të përzjerë. Tematika ishte të pasurojmë fjalorin dhe ajo u përqëndrua tek fjalët arbëreshe Gjitonija, si edhe tek koncepti i saj si edhe tek  fjala “ Poliglot” 

Koncepti i Gjitonisë u spjegua dhe u shtjellua në formën e saj të mirfilltë në  përfshirjes së 5 shqisave: Shikimi, shija, nuhatja, prekja, dëgjimi. Fjalë këto që jo vetëm për ti mësuar në arbërisht, por edhe për të kuptuar arkitekturën e fshatrave arbëresh, sepse askush nuk u flet mbi këto argomenta. 

Koncepti i dyte ishte “Poliglot. Tematika prekte idenë për të mësuar arbërishten( vlente edhe për fëmijët e tjerë  të karkaterit multi kultural që të mësonin gjuhën e prindërve të tyre “Bashk edhe pse jemi të ndryshëm” është një pasuri e humanitetit). Fjalën “Poliglot” e lidha me kulturën  arbëreshe duke nxjerrë në pah që të parët e tyre arbëresh,  të cilët erdhën në këto troje në shekullin XIV,XV  në Itali komunikonin në 4 gjuhë: Kalabreze, (gjjuha me të cilin bënin tregëti) Greqishtja( sepse kishte qenë liturgjia), Latinishtja që ishte gjuha zyrtare( gjuha me të cilën shkruheshin aktet notarile) dhe Gjuha arbërishte, ( gjuha e shpirtit, gjuha e mëmës)të cilën e flisnin çdo ditë, këndonin, rrëfenin, luteshin etje.

Në këtë mënyrë  këta fëmijë nuk mësonin vetëm fjalën “ Poliglot” dhe pasuronin leksikun por edhe historikun mbi popullin arbëresh.  

Momenti më i bukur ishte kur shumë prej këtyre fëmijëve  panë libra,  u lindi dëshira që të shkruanin edhe ata libra.

 Secili kishte idetë e tij, dhe idetë ishin nga më të ndryshme, po përcjellë një ide që më bëri disi përshtypje  Ja se çmë tha njëri prej tyre: Unë dua të shkruaj në Arbërisht  një libër, por a mund të flas brenda këtij libri  edhe për  “Dinosaurit”? 

Përse dëshiron ti futësh edhe Dinosaurët brënda këtij libri?- e pyeta gjithë kurjozitet.    

Dua të them se nëse arbëreshët janë populli më i lashtë, me pa tjetër do të kenë parë ndonjë Dinosaurë para se ata të zhdukeshin kommplet. Unë mendoj se  me siguri që ndonjë prej tyre  ata i ka  njohur Dinosaurët, e fundit, para se të  zhdukej i fundit prej  Dinosaurët – mu përgjigj Ai.

 Vura buzën në gaz. 

Në çastin e largimit, i folëm edhe  për fjalën “Mikpritje”. Gjesti që At Antonio Bellusci edhe pse i sëmurë,  u ngrit për ti përcjellë fëmijët, të cilët i kishte pritur me dashuri, iu ofroi  karamele dhe biskota, e në fund i përcolli deri jasht porte. Këto shenja tregojnë “ Mikpritjen” që iu bëhet miqve, që është shenjë e respektit të një civilizimi e vlera humane të popullit arbëresh. 

Gjendeshim në rrugën “ Udhe e Malit”. Pyeta nëse dikush dinte të lexonte tabelën dygjuhëshe që ishte vendosur tek fasada e shtëpisë së At Belluscit. Nuk dinin ta lexonin, vetëm dikush tha: Është në arbërisht dhe lexohet Uda\ Udha e Malit. Nuk arrinte ta kuptonte shkronjën “ Dh” por nuk dinin as kuptimin.  

Kaluam disa momente të bukura ku me “Atlanten tonë” për të pasurar leksikun,  fluturuam në botën arbëreshe, në Bibliotekën A. Bellusci dhe mësuam fjalën, por edhe konceptin dhe kulturën nëpërmjet fjalës.  

U gëzova pa masë kur të nesërmen Emanuele Rossanova më thotë. Ornela  takova gjyshen e njërës prej nxënësve, e cila  ishte kthyer në shtëpi shumë e kënaqur dhe kishte kërkuar të thellonte dijen mbi “Gjitoninë”. 

Nëpër mend më erdhi menjeherë idea se – Nëse do të impenjohem më tepër që të rrisim “ il  Senso della appartenza” do të shohim se gjërat do të ndryshojnë. Gjakun nuk mund ta mohosh dot, dhe pa rrënjë nuk mund të qëndrojmë. Mendoj se Ligji 482\99 është një ligj i çalë, dhe nuk njeh si detyrim shkollën në arbërisht, por deri sa që përmirësojmë gjërat nuk mund të qëndrojmë duar lidhur, prandaj nuk mund të presim më. Arbëreshët janë në tehun e thikës së asimilitit. Unesco po “ Ulurin” duke thënë se Arbërishtja është një gjuhë në rrezik zhdukje. Akademikët me sa duket nuk janë më të zotë që të bëjnë Unifikimin e gjuhës arbëreshe, nuk kanë me sa duket edhe istrumenta për ta bërë. Kanë humbur dhe po humbasin shumë kohë duke mos i dhënë PRIORITET GJUHËS. 

Kurset që bëhen sot ndihmojnë deri diku  dhe janë vetëm instrumenta “ terapi intensive”, por nëse nuk kemi një ABETARE të përbashkët,  nëse nuk arrijmë në unifikimin e arbërishtes,  Nëse nuk zgjidhet një model UNIK  për 52 fshatrat arbëreshe në një Arbërishte Nacionale nuk kemi një Arbëri të fort e të shëndosh. Përfitoj  të zë në gojë punën e madhe të Dy federatat e mëdha në Kalabri  UNIARB DHE FAA , si  dhe të gjithë individët, studiues, autor,  hulmtues,mësues vullnetarë, sporteli linguistici, teatro, grupe folkloristike, korograf, istrumentist, të cilët  bëjnë të pa mundur për të mbajtur gjallë gjuhën. 

Pa këta nuk do të kishte Arbëria. Kjo arbëri është falë këtyre njerëzve! 

Falenderojmë në mënyrë të veçantë mësueset e këtyre dy shkollave Frasntitës dhe Civita, që falë tyre kaluam këto emocione, dhe falë tyre duhet të Reflektojmë se sfida të reja për gjuhën dhe kulturën arbëreshe na presin.  

I urojmë këtyre fëmijëve: Shëndet, Gëzime, të bëhen të aftë në dobi të shoqërisë, ndërsa për ata fëmijë që që janë të komunitetit arbëresh, i urojmë që të rriten edhe me  dashurinë, për këtë gjuhë sa të rrallë e të lashtë siç është arbërishtja. 

Shënim:  midis Qëndrës Albanologjike A. Bellusci dhe Lidhjes së Krijuesve në Diasporë, me Kryetar Musa Jopulli dhe sekretar Mentor Thaqi, hulmtuesin, studiuesi në Austri prof Hazir Mehmeti, Koordinatorin e gjuhës shqipe në Svicër prof Vaxhid Seidiu, si dhe me  Anëtarin e Nderit të  Qendrës Albanologjike Rexhep Rifati, lidhur një akord në mbështetje, për përhapjen dhe promovimin e gjuhës dhe kulturës arbëreshe. 

Përgatiti materialin    

Ornela Radovicka.Qëndra Albanologjike A. Bellusci